Phẩm thứ hai mươi mốt: Tướng của bồ-tát an trụ đúng pháp.
Bồ-tát chân thật có năm tướng; bồ-tát đủ năm tướng nên gọi là bồ-tát chân thật (bồ-tát: người tu hành cầu giác ngộ để cứu độ mọi chúng sinh). Một là lòng thương xót; hai là lời nói dịu dàng; ba là dũng mãnh; bốn là không tham; năm là giảng nói nghĩa sâu. Năm pháp này có năm điều cần biết: một là tính; hai là nhân duyên; ba là quả công đức; bốn là thứ tự; năm là thu nhiếp.
Tính của sự thương xót có hai loại: một là hết lòng; hai là đúng pháp. Hết lòng là ban cho mọi người sự an ổn, đó gọi là tính. Đúng pháp là bồ-tát ma-ha-tát (ma-ha-tát: bậc lớn) đem những điều vui như của chính mình mà ban cho chúng sinh, đó gọi là đúng pháp. Tính dịu dàng là: nói trước (chủ động thăm hỏi), nói lời vui vẻ, tránh lời ác, nói lời lợi ích; đó gọi là tính dịu dàng. Tính dũng mãnh là: lòng không sợ hãi, mạnh mẽ quả cảm, phá được ý nghĩ sợ hãi của chúng sinh; đó gọi là tính dũng mãnh. Tính không tham là: bố thí tất cả, bố thí tất cả, bố thí tất cả (?), bố thí thanh tịnh, bố thí rồi không hối tiếc; đó gọi là tính không tham. Tính giảng nói nghĩa sâu là bốn trí vô ngại (bốn tài hiểu biết và giảng nói không vướng mắc: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về biện luận); đó gọi là tính giảng nói nghĩa sâu.
Sự thương xót có năm nhân duyên: một là chúng sinh đang chịu khổ; hai là chúng sinh làm điều ác; ba là chúng sinh buông lung; bốn là chúng sinh có tà kiến (thấy biết sai lầm); năm là chúng sinh ưa phiền não (những trạng thái tâm ô nhiễm như tham, giận, si mê). Chúng sinh đang chịu khổ là: thường chịu khổ não, đến một khoảnh khắc vui cũng không có; đó gọi là chịu khổ. Lại có chúng sinh tuy không chịu khổ nhưng tạo mười nghiệp đạo ác của thân, miệng, ý (giết hại, trộm cắp, tà dâm; nói dối, nói hai lưỡi, nói lời độc ác, nói lời thêu dệt; tham lam, giận dữ, tà kiến), như mười sáu ác luật nghi (mười sáu nghề sống độc ác như giết mổ, săn bắn…); đó gọi là chúng sinh làm ác. Lại có chúng sinh không làm nghiệp ác, không chịu khổ não, nhưng tham đắm năm dục (năm thứ ham muốn đối với hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị nếm, cảm giác chạm xúc), mê vui đùa, tham yêu thân mình, không tu pháp lành; đó gọi là buông lung. Lại có chúng sinh không chịu khổ não, không làm nghiệp ác, cũng không buông lung, nhưng vì cầu giải thoát mà cái không phải nhân lại thấy là nhân, cái không phải quả lại thấy là quả; đó gọi là tà kiến, như những người ngoại đạo (theo các đạo ngoài Phật giáo). Lại có chúng sinh không chịu khổ não, không làm nghiệp ác, cũng không buông lung, cũng không tà kiến, nhưng đầy đủ phiền não, bị phiền não trói buộc và che chướng nên không tu pháp lành. Đó gọi là nhân duyên của sự thương xót. Nhờ những nhân duyên này mà lòng thương xót được tăng trưởng.
Nhân duyên của sự dịu dàng có năm loại: một là khéo nói trước; hai là khéo nói lời vui vẻ; ba là khéo nói lời không làm người sợ; bốn là khéo nói lời trong sạch; năm là khéo nói lời dạy bảo. Năm nhân duyên này gọi là lời nói dịu dàng, như đã nói trong phẩm Bốn Nhiếp (bốn cách thu phục lòng người). Nhân duyên của sự dũng mãnh có năm loại, như đã nói trong phẩm Ba Mươi Bảy Pháp Trợ Bồ-đề (ba mươi bảy pháp giúp thành tựu giác ngộ) ở trên. Không tham có năm nhân duyên: một là bố thí không phân biệt; hai là vui vẻ bố thí; ba là hết lòng bố thí; bốn là bố thí thanh tịnh; năm là bố thí của cải có được một cách đúng pháp. Đó gọi là năm nhân duyên của sự không tham, như đã nói trong phẩm Bố Thí.
Giảng nói nghĩa rất sâu có năm nhân duyên. Một là nói nghĩa rất sâu của tu-đa-la (kinh, tức lời Phật thuyết giảng): giải thích nghĩa không; ba đời; trung ấm (thân trung gian giữa lúc chết và lúc tái sinh); thoái lui và không thoái lui; ngã (cái tôi) và ngã sở (cái của tôi); Phật tính (bản tính có thể thành Phật) và bồ-tát tính; Như Lai (danh hiệu của Phật); niết-bàn (sự diệt hết khổ, ra khỏi vòng sinh tử); ba thừa (ba cỗ xe giải thoát: thanh văn, duyên giác, bồ-tát); sắc (vật chất) và sắc do tứ đại tạo thành; mười hai nhân duyên (mười hai khâu nối nhau tạo thành vòng sinh tử); đó gọi là nghĩa của tu-đa-la. Hai là nói được nghĩa của tì-ni (giới luật): thế này là phạm, thế này là không phạm; thế này là có thể sám hối, thế này là không thể sám hối; thế này là nhẹ, thế này là nặng; thế này là tính trọng (tội nặng tự bản chất), thế này là già trọng (tội nặng vì Phật chế ra để ngăn); đó gọi là nói nghĩa rất sâu của tì-ni. Ba là nói nghĩa của ma-di (phần nêu cương yếu và luận giải giáo lý): Phật lúc ấy vì chúng sinh mà nói gọi là phạm; vì người khác mà nói tội nhẹ thành nặng, tội nặng thành nhẹ; để cho một người được sám hối, cho đến để trong đại chúng được sám hối; đó gọi là nói nghĩa rất sâu của ma-di. Bốn là tự mình giảng nói được nghĩa chân chính. Năm là biết được tên gọi của các pháp.
Quả công đức của sự thương xót là: bồ-tát đem lòng từ vì chúng sinh; để phá tâm ác mà tu tập lòng từ, làm lợi ích chúng sinh mà lòng không hối hận; vì thường tu tập nên được vui ngay trong đời hiện tại. Vì thế Như Lai nói quả công đức của lòng từ: chất độc không hại được, dao gươm không làm bị thương, ngủ không mộng dữ, chư thiên che chở; bỏ thân này rồi được sinh lên cõi sơ thiền (cõi trời ứng với tầng thiền định thứ nhất). Đó gọi là quả công đức của sự thương xót.
Quả công đức của lời nói dịu dàng là: bồ-tát ma-ha-tát tu lời nói dịu dàng thì phá được bốn lỗi ác của miệng trong hiện tại (nói dối, nói hai lưỡi, nói lời độc ác, nói lời thêu dệt). Lời nói dịu dàng này lợi mình lợi người, khiến chúng sinh yêu mến, vui thích muốn nghe. Đó gọi là quả công đức của lời nói dịu dàng. Quả công đức của sự dũng mãnh là: bồ-tát ngay trong hiện tại phá được sự lười biếng, được niềm vui hoan hỷ, ưa sự vắng lặng, giữ gìn giới cấm mà lòng không hối hận, tự tu nhẫn nhục và dạy người khác thực hành nhẫn nhục, tu các khổ hạnh để trang nghiêm, tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ) không thoái lui. Đó gọi là quả công đức của sự dũng mãnh. Quả công đức của hai điều không tham và giảng nói nghĩa sâu thì như đã nói ở trên.
Thứ tự là: bồ-tát ma-ha-tát trước hết tu lòng từ, để điều phục (dạy dỗ, uốn nắn) chúng sinh. Kế đó nói lời dịu dàng, để phá nghiệp ác. Thấy chúng sinh chịu quả của nghiệp ác, lòng không sợ hãi, sinh ý muốn cứu giúp, nên gọi là dũng mãnh. Vì để điều phục chúng sinh mà bố thí. Kế đó mới nói đến không tham và nghĩa sâu.
Bồ-tát ma-ha-tát theo năm tướng này mà thu nhiếp sáu ba-la-mật (sáu hạnh tu đưa sang bờ giác ngộ). Tướng thương xót thu nhiếp thiền ba-la-mật (hạnh thiền định). Lời nói dịu dàng thu nhiếp thi ba-la-mật (hạnh trì giới) và bát-nhã ba-la-mật (hạnh trí tuệ). Tướng dũng mãnh thu nhiếp tì-lê-da ba-la-mật (hạnh tinh tấn), sằn-đề ba-la-mật (hạnh nhẫn nhục) và bát-nhã ba-la-mật. Không tham thu nhiếp đàn ba-la-mật (hạnh bố thí). Giảng nói nghĩa rất sâu thu nhiếp bát-nhã ba-la-mật và đàn ba-la-mật.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video