Phẩm thứ hai mươi tám: Địa rốt ráo – các hạnh
Bồ-tát ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn, người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ mọi loài) từ khi trụ ở địa giải hành cho đến địa Bồ-tát có bốn hạnh: một là hạnh ba-la-mật (ba-la-mật: pháp tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác, tức đạt giải thoát và giác ngộ); hai là hạnh bồ-đề (hạnh tu hướng đến giác ngộ); ba là hạnh thần thông; bốn là hạnh làm chín muồi chúng sinh.
Hạnh ba-la-mật là: sáu ba-la-mật như đã nói trước, cùng với phương tiện ba-la-mật, nguyện ba-la-mật, lực ba-la-mật, trí ba-la-mật; mười ba-la-mật ấy gọi là hạnh ba-la-mật. Phương tiện khéo léo có mười hai loại như đã nói trước, đó gọi là phương tiện ba-la-mật. Nguyện có năm loại như đã nói trước, đó gọi là nguyện ba-la-mật. Sự trang nghiêm trong sạch của mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) gọi là lực ba-la-mật. Biết mọi pháp đâu là hợp lý, đâu là không hợp lý, gọi là trí ba-la-mật. Vì biết thế đế (sự thật theo cách hiểu thông thường của thế gian) nên gọi là trí ba-la-mật; biết đệ nhất nghĩa đế (chân lý tối cao, bản chất rốt ráo của mọi pháp) gọi là bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ ba-la-mật). Lại nữa, trí vô lượng gọi là phương tiện ba-la-mật; cầu trí ngày càng thù thắng gọi là nguyện ba-la-mật; không bị bốn ma (bốn thứ chướng ngại phá hoại sự tu hành: ma phiền não, ma ngũ uẩn tức thân tâm, ma chết, ma trời) ngăn trở gọi là lực ba-la-mật; biết được tánh chân thật của các pháp gọi là trí ba-la-mật.
Từ bốn niệm xứ (bốn pháp quán: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp) cho đến tám chánh đạo (tám con đường chân chánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng), bốn sự tìm xét (tìm xét tên gọi, sự vật, tự tánh, sai biệt của mọi pháp) và bốn trí chân thật (bốn trí biết đúng như thật tương ứng) như đã nói trước, đó gọi là hạnh bồ-đề. Thần thông thì như đã nói trong phẩm Không thể nghĩ bàn; sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: thần túc, thiên nhãn, thiên nhĩ, tha tâm, túc mạng, lậu tận) như đã nói trước; đó gọi là hạnh thần thông. Hai thứ vô lượng: điều phục (dạy dỗ, uốn nắn) vô lượng và phương tiện vô lượng (?) như đã nói trước; đó gọi là hạnh làm chín muồi. Bồ-tát ma-ha-tát dùng bốn hạnh như thế thâu tóm mọi hạnh.
Bồ-tát ma-ha-tát trải qua vô lượng a-tăng-kỳ (số lượng nhiều không thể đếm, ở đây chỉ số kiếp) mà rốt ráo làm trong sạch đầy đủ các thiện pháp, vượt hơn Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình), Bích-chi-phật (người tự quán nhân duyên mà giác ngộ, cũng chỉ cầu giải thoát riêng mình), rốt ráo thâu tóm đạo và quả bồ-đề, vì rốt ráo có thể đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chánh, trọn vẹn, tức quả vị Phật). Đó gọi là mười ba-la-mật.
Nếu nói về thứ tự thì có ba điều: một là vì đối trị (khắc phục, chữa trị); hai là vì sự sinh khởi (cái trước sinh ra cái sau); ba là vì đạt được quả. Đối nghịch với thiện pháp có sáu điều: một là keo kiệt tham lam; hai là nghiệp ác; ba là tâm giận dữ; bốn là lười biếng; năm là tâm tán loạn; sáu là ngu si. Do nhân duyên sáu pháp này mà không đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Để phá sáu pháp ấy nên nói sáu ba-la-mật, từ đàn ba-la-mật (bố thí) cho đến bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ). Sáu ba-la-mật thì bao gồm bốn ba-la-mật kia. Đó gọi là đối trị.
Sự sinh khởi là: Bồ-tát ma-ha-tát bỏ mọi của cải thế tục, xuất gia học đạo, đó gọi là đàn ba-la-mật (bố thí ba-la-mật). Đã xuất gia rồi thì thọ giới Bồ-tát, đó gọi là thi-la ba-la-mật (trì giới ba-la-mật). Vì giữ giới nên tuy bị mắng chửi, đánh đập vẫn im lặng chịu đựng không đáp trả, đó gọi là sằn-đề ba-la-mật (nhẫn nhục ba-la-mật). Giới đã trong sạch thì siêng tu thiện pháp, đó gọi là tỳ-lê-da ba-la-mật (tinh tấn ba-la-mật). Nhờ tinh tấn mà năm căn (năm giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân) được điều phục, đó gọi là thiền ba-la-mật (thiền định ba-la-mật). Năm căn đã điều phục thì biết được pháp giới chân thật (bản chất chân thật của mọi pháp), đó gọi là bát-nhã ba-la-mật. Đó gọi là sự sinh khởi.
Quả báo là: Bồ-tát ở hiện tại tu bố thí và các thiện pháp khác, khi bỏ thân này rồi thì bên ngoài được của cải lớn, bên trong được năm điều đầy đủ. Năm điều đầy đủ là: sinh trong cõi người, cõi trời được tuổi thọ, sắc đẹp, sức mạnh, an vui và tài biện luận. Đó là quả của bố thí. Nhờ nhân duyên bố thí mà tu tập thiện pháp, tâm không đố kỵ, nhẫn chịu lỗi lầm của người; đó gọi là đầy đủ quả báo thứ hai. Nhờ nhân duyên bố thí mà dù làm việc thế gian hay việc xuất thế (vượt ra ngoài thế gian, hướng đến giải thoát), tâm đều không chán nản hối tiếc; đó gọi là quả báo thứ ba. Nhờ nhân duyên bố thí mà tâm mềm mỏng, không rối loạn; đó gọi là quả báo thứ tư. Nhờ nhân duyên bố thí mà biết rõ ràng đây là phúc điền (ruộng phước, tức đối tượng cúng dường, bố thí sinh ra nhiều phước), đây không phải phúc điền; biết cái này nên cho, cái này không nên cho; khéo biết phương cách cầu của cải và nhận của cải; đó gọi là quả báo thứ năm.
Bốn ba-la-mật thâu tóm sáu ba-la-mật (?). Có ba loại giới: một là giới thuận theo giới; hai là giới thuận theo tâm; ba là giới thuận theo trí. Thi-la ba-la-mật của Bồ-tát gọi là giới thuận theo giới; thiền ba-la-mật gọi là giới thuận theo tâm; bát-nhã ba-la-mật gọi là giới thuận theo trí. Ngoài ba giới này không có giới Bồ-tát; ba giới của Bồ-tát thâu tóm mọi giới.
Bồ-tát có bốn việc có thể làm lợi ích chúng sinh. Bốn việc ấy là gì? Một là vì bồ-đề mà tu tập thiện pháp; hai là trước hết dùng trí chân thật biết nghĩa của các pháp; ba là tăng trưởng thiện pháp; bốn là làm chín muồi căn cơ của chúng sinh. Bốn việc như thế, Bồ-tát dùng để làm lợi ích lớn cho chúng sinh. Nếu có ai nói rằng ngoài bốn việc này mà có thể làm lợi ích chúng sinh, thì điều đó không thể có.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video