Thiên 7 — Phẩm 7: Bồ Tát hành địa – Phẩm Điều phục

 Phẩm thứ bảy: Điều phục, thuộc phần Bồ Tát hành địa (phần kinh nói về các bậc tu hành của Bồ Tát)

 Thế nào gọi là điều phục (rèn luyện, chế ngự cho thuần thục, cho chín muồi) của Bồ Tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh)? Điều phục có sáu loại: một là tính điều phục (bản chất của sự điều phục); hai là chúng sinh điều phục (những chúng sinh được điều phục); ba là hành điều phục (các cách điều phục); bốn là phương tiện điều phục (các phương pháp khéo léo để điều phục); năm là thục điều phục (điều phục cho chín muồi); sáu là thục ấn điều phục (dấu hiệu, mức độ của sự điều phục đã chín muồi).

 Tính điều phục là: vì có hạt giống lành (tiềm năng thiện sẵn có trong tâm) nên tu pháp lành; vì tu pháp lành nên phá được hai thứ chướng: một là phiền não chướng (sự ngăn che do phiền não như tham, giận, si, cản trở giải thoát), hai là trí tuệ chướng (sự ngăn che cái biết, cản trở trí biết hết thảy). Vì tu pháp lành nên thân tâm trong sạch; vì thân tâm trong sạch nên dù gặp hay không gặp bạn lành, chư Phật (các bậc giác ngộ hoàn toàn), Bồ Tát, đều có thể phá được hai chướng phiền não và trí tuệ. Như mụn nhọt đã chín mủ, dù gặp thầy thuốc hay không gặp cũng đều lành được. Ví như đồ gốm khi đã dùng được thì gọi là chín (đã nung chín); như quả am-la (quả xoài) và các loại quả khi đã ăn được cũng gọi là chín. Tất cả chúng sinh cũng như vậy: tu tập con đường lành, đến lúc rốt cuộc sắp đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật), đó gọi là chín. Đó gọi là tính điều phục.

 Chúng sinh điều phục có bốn loại: một là người có tính Thanh văn (bản tính hợp với con đường tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giải thoát cho riêng mình) thì đạt đạo Thanh văn; hai là người có tính Duyên giác (bản tính hợp với con đường tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên) thì đạt đạo Duyên giác; ba là người có Phật tính (bản tính có thể thành Phật) thì đạt Phật đạo; bốn là người có tính người, trời thì được niềm vui cõi người, cõi trời. Đó là bốn loại. Đó gọi là chúng sinh điều phục.

 Hành điều phục có sáu loại: một là căn điều phục, hai là thiện căn điều phục, ba là trí tuệ điều phục, bốn là hạ điều phục, năm là trung điều phục, sáu là thượng điều phục. Căn điều phục là: nhờ nhân duyên điều phục căn (ở đây chỉ nền tảng thân thể và hoàn cảnh do quả báo đem lại) nên được sống lâu, hình sắc đẹp, dòng dõi tốt, tự tại, sức lớn, tiếng nói vi diệu, được thân nam tử mà không ai hơn được. Người thành tựu đầy đủ quả báo ấy đủ sức đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, thường vì chúng sinh mà tu tập khổ hạnh (hạnh tu chịu đựng gian khổ), trong lòng hoàn toàn không buồn rầu hối hận. Đó gọi là căn điều phục. Thiện căn điều phục (điều phục gốc lành) là: bản tính không thích làm nghiệp ác, ngũ cái (năm thứ che lấp tâm: tham muốn, giận dữ, mê mờ buồn ngủ, xao động hối tiếc, nghi ngờ) nhẹ mỏng, những ý nghĩ suy tính xấu dần dần yếu đi, ưa nhận những lời trong sạch thuần thiện. Đó gọi là thiện căn điều phục. Trí tuệ điều phục là: Bồ Tát Ma-ha-tát (bậc Bồ Tát lớn, đại sĩ) vì tu tập trí tuệ nên tâm rộng lớn, khéo thọ trì, đọc tụng kinh điển, hiểu nghĩa thiện ác, suy nghĩ phân biệt, giảng rộng cho người khác. Nhờ tu tập trí tuệ nên đủ sức đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Nếu có đủ căn điều phục, thiện căn điều phục và trí tuệ điều phục thì làm sạch được trí chướng. Nếu có đủ căn điều phục thì làm sạch được báo chướng (sự ngăn trở do thân và hoàn cảnh xấu từ quả báo). Nếu có đủ thiện căn điều phục và trí tuệ điều phục thì làm sạch được trí chướng và phiền não chướng. Hạ điều phục có hai trường hợp: một là vì không tu tập pháp lành trong vô lượng đời; hai là vì không thích tìm cầu gốc lành và trí tuệ. Gọi là hạ điều phục. Trung điều phục là: trong vô lượng đời tu tập pháp lành, được thiện căn điều phục nhưng chưa được trí tuệ, gọi là trung điều phục. Thượng điều phục là có đủ ba việc trên. Đó gọi là thượng điều phục.

 Phương tiện điều phục có hai mươi hai: một là giới tăng trưởng (nền tảng hạt giống lành tăng lên); hai là nhân hiện tại; ba là đi vào xuất gia; bốn là mới phát tâm; năm là không phải mới phát tâm; sáu là trong sạch ở xa (lâu mới thành); bảy là trong sạch ở gần (sắp thành); tám là trang nghiêm; chín là hết lòng; mười là cho thức ăn; mười một là cho pháp; mười hai là hiện thần thông để sinh lòng tin; mười ba là nói pháp để sinh lòng tin; mười bốn là nói kho tạng sâu kín, giảng rộng các pháp; mười lăm là trang nghiêm bậc dưới; mười sáu là trang nghiêm bậc giữa; mười bảy là trang nghiêm bậc trên; mười tám là nghe pháp; mười chín là suy ngẫm tu tập; hai mươi là thu nhận; hai mươi mốt là quở trách; hai mươi hai là nói pháp không đợi thỉnh và nói pháp khi được thỉnh.

 Giới tăng trưởng là: có đủ hạt giống lành; vì có đủ hạt giống lành nên đời sau gốc lành lại được tăng trưởng. Vì đời này tu tập hạt giống pháp nên đời sau hạt giống pháp cũng được tăng trưởng. Đó gọi là giới tăng trưởng.

 Nhân hiện tại là: trong đời hiện tại nói pháp không sai, nghe pháp không sai, thọ trì đúng pháp. Nhờ nhân đời trước mà tăng nhân hiện tại; nhờ nhân hiện tại mà tăng nhân vị lai; lại nhờ nhân hiện tại mà tăng nhân hiện tại. Đó gọi là nhân hiện tại.

 Đi vào xuất gia là: gần gũi bạn lành là chư Phật, Bồ Tát thì lòng tin được sinh ra; vì có lòng tin nên lìa bỏ pháp thế gian, thọ trì tu hành pháp xuất thế (pháp vượt khỏi thế gian, đưa đến giải thoát). Pháp xuất thế là giới Bồ Tát. Nếu không thể thọ giới ấy thì chỉ là Sa-môn (người tu hành xuất gia) trên danh nghĩa, không gọi là xuất gia. Vì dứt pháp ham muốn nên mới gọi là xuất gia. Người không thọ giới Bồ Tát như thế thì không gọi là rốt ráo dứt hẳn pháp ham muốn. Dứt tất cả ái luyến gọi là xuất gia. Hưởng niềm vui rốt ráo gọi là xuất gia. Ưa đi con đường dễ đi gọi là xuất gia. Làm tăng trưởng Phật pháp gọi là xuất gia. Ưa giữ giới cấm gọi là xuất gia. Đó gọi là đi vào xuất gia.

 Mới phát tâm là: khi mới phát tâm thì không ưa sinh tử; vì không ưa sinh tử nên lòng tin được sinh ra, tu tập đạo, làm tăng thêm Phật pháp. Đó gọi là mới phát tâm. Không phải mới phát tâm là: sau khi phát tâm, gần gũi chư Phật và đệ tử Phật, thọ trì giới cấm, đọc tụng, chép kinh, giảng rộng cho người, cho đến làm tăng trưởng những pháp lành cao tột. Đó gọi là không phải mới phát tâm.

 Trong sạch ở xa là: như người không thọ trì giới cấm của Bồ Tát, không thể đọc tụng, chép kinh, giải nói, không theo lời thầy dạy, lười biếng trễ nải, thì trải qua vô lượng kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài) cũng không thể thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Đó gọi là trong sạch ở xa. Trong sạch ở gần là: thọ trì giới cấm, đọc tụng, chép kinh, giải nói cho người, vâng theo lời thầy dạy, siêng tu tinh tấn, thì mau chóng đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Đó gọi là trong sạch ở gần.

 Trang nghiêm là: hết lòng siêng cầu Phật đạo cao tột; vì bồ-đề (sự giác ngộ) mà giữ giới Bồ Tát; vì sợ vua, thầy, bậc trưởng thượng, Hòa thượng (vị thầy truyền giới, dạy dỗ trực tiếp), vì danh tiếng mà giữ giới Bồ Tát. Đó gọi là trang nghiêm.

 Hết lòng là: đối với Phật pháp hết lòng chuyên nghĩ, không có lưới nghi ngờ, không có tâm không tin nhận; giữ gìn Chánh pháp; dùng tạng Bồ Tát (kho kinh nói về hạnh Bồ Tát) và Ma-di của Bồ Tát (phần luận giải tóm lược giáo pháp) để giáo hóa chúng sinh; đối với thầy, Hòa thượng, các bậc lão thành có đức thì hết sức cung kính; siêng cúng dường Tam Bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng) không ngừng nghỉ; tin sâu rằng Tam Bảo thường còn không đổi. Đó gọi là hết lòng.

 Cho thức ăn là: Bồ Tát Ma-ha-tát thấy người đói kém thì cho thức ăn uống, người ấy cần gì đều cung cấp tất cả. Đó gọi là cho thức ăn. Cho pháp là: Bồ Tát dùng một câu, một bài kệ (đoạn thơ trong kinh), cho đến nửa bài kệ, một bộ kinh, một tạng kinh, giảng rộng ý nghĩa cho chúng sinh, vì bồ-đề mà dạy họ làm lành. Đó gọi là cho pháp.

 Hiện thần thông để sinh lòng tin là: Bồ Tát Ma-ha-tát dùng thần thông lớn hiện ra cho chúng sinh thấy, vì lòng thương xót, vì muốn khiến tâm chúng sinh trong sạch, vì để biết lòng tin của chúng sinh đã trong sạch, vì để thấy sự trang nghiêm trong sạch của chúng sinh, vì để khiến chúng sinh phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Đó gọi là thần thông.

 Nói pháp để sinh lòng tin là: Bồ Tát tự biết mình chưa được lợi ích gì, nhưng vì lợi ích người khác mà giảng nói pháp; lại biết rằng nhờ làm lợi ích người khác mà có thể diệt được tội của mình, nên giảng nói pháp; lại tự biết rằng nói pháp cho người khác thì những điều lành mình đã tu cũng được tăng trưởng. Đó gọi là nói pháp.

 Nói kho tạng sâu kín, giảng rộng các pháp là: Bồ Tát Ma-ha-tát dùng sức phương tiện, có thể vì chúng sinh mà mở bày kho tạng bí mật rất sâu của Như Lai (danh hiệu của Phật), để chúng sinh hiểu được nghĩa ấy, và vì người có trí, người tăng gốc lành mà nói nghĩa sâu. Đó gọi là nói kho tạng sâu kín, giảng rộng các pháp.

 Trang nghiêm bậc dưới là: không thể hết lòng, không thể thường thực hành hạnh cao tột của bậc hiền thánh. Đó gọi là trang nghiêm bậc dưới. Trang nghiêm bậc giữa là: tuy hết lòng tu tập hạnh thánh nhưng không thể thường thực hành. Đó gọi là trang nghiêm bậc giữa. Trang nghiêm bậc trên là vừa thường xuyên vừa hết lòng. Đó gọi là trang nghiêm bậc trên.

 Nghe pháp là: khi tu Phật pháp cao tột, hết lòng lắng nghe, tiếp thu mười hai bộ kinh (mười hai thể loại kinh điển của đạo Phật), thọ trì, chép, đọc tụng, giải nói. Đó gọi là nghe pháp. Suy ngẫm tu tập là: nghe pháp xong, thân tâm vắng lặng, suy ngẫm ý nghĩa, phá bỏ tâm nghi, tu tập ba tướng là định, tuệ và xả (buông bỏ, giữ tâm bình thản). Đó gọi là suy ngẫm tu tập.

 Thu nhận là: không có tâm tham mà nói pháp cho người; thu nhận nuôi dạy đệ tử, khéo răn dạy; cho họ y bát (áo cà-sa và bình bát), khi bệnh thì cho thuốc men; biết phiền não nào khởi lên thì theo bệnh mà nói pháp. Đó gọi là thu nhận.

 Quở trách là: nếu tự biết, tự thấy phiền não khởi lên thì quở trách thân tâm mình. Người khởi phiền não thì không thể lợi mình và lợi người. Tội nhẹ thì xem như tội vừa, tội vừa thì xem như tội nặng. Như người tâm rối loạn rơi xuống hố sâu, đã rơi rồi thì không nên rơi nữa; phiền não nếu khởi lên thì phải điều phục. Nếu thấy đệ tử khởi chút phiền não thì phải quở trách, không nên nhận sự lễ lạy cúng dường của họ, cho đến cành dương (cành cây dùng để chải răng) và nước rửa. Nếu phạm tội lớn thì phải làm phép yết-ma tẫn xuất (thủ tục chính thức của Tăng đoàn để đuổi người phạm tội nặng ra khỏi chúng). Quở trách như vậy thì lợi mình lợi người. Đó gọi là quở trách.

 Nói pháp không đợi thỉnh là: vì lợi ích cho mình mà thọ trì, đọc tụng, giải nói nghĩa sâu; vì phá phiền não chúng sinh đã khởi, vì tăng trưởng pháp lành chúng sinh đang làm mà nói pháp. Mình giữ gìn thế nào thì nói đúng như điều mình giữ, và sống đúng như pháp. Vì sao vậy? Nếu Bồ Tát không sống đúng như pháp thì chúng sinh sẽ khinh thường mà nói rằng: "Ông tự mình còn không sống đúng như pháp, sao lại dạy người khác? Ông nay đáng phải nhận pháp từ người khác, sao lại trái lại đi nói pháp cho người khác?" Đó gọi là nói pháp không đợi thỉnh.

 Nói pháp khi được thỉnh là: như người giữ giới cấm, siêng tu tinh tấn, đủ gốc lành, ưa ở nơi vắng lặng, thường được mọi người cung kính, điều gì người ấy giảng nói ai cũng tin nhận, biết nghĩa, biết lời, khéo nói pháp. Nếu có tỳ-kheo (tăng nam xuất gia), tỳ-kheo-ni (ni nữ xuất gia), ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia) nói rằng: "Cúi xin Đại sĩ (bậc người lớn, tức Bồ Tát) vì điều phục chúng sinh mà mở cửa cam lộ (cam lộ: nước ngọt thần diệu cõi trời, ví cho giáo pháp đưa đến giải thoát, bất tử)." Đó gọi là nói pháp khi được thỉnh.

 Hai mươi hai việc như thế, ai điều phục? Đó là sáu loại Bồ Tát ở sáu địa (bậc, giai vị tu hành). Những Bồ Tát như vậy thì có thể giáo hóa, điều phục chúng sinh. Những gì là sáu địa? Một là địa chuyên tâm hết lòng nghĩ đến hạnh bồ-đề; hai là địa tâm trong sạch vì đạo bồ-đề; ba là địa an trú đúng pháp; bốn là địa định; năm là địa rốt ráo; sáu là địa thành tựu đạo bồ-đề. Đó là sáu địa.

 Vì muốn điều phục chúng sinh không có chủng tính (bản tính, tiềm năng giác ngộ bẩm sinh) thì nói niềm vui cõi người cõi trời, khiến họ không thoái lui; vì người có chủng tính mà nói, khiến họ được điều phục, tăng trưởng pháp lành. Đó gọi là thục điều phục.

 Thục điều phục ấn là: người Thanh văn trong vô lượng đời tu tập gốc lành, đó gọi là dấu hiệu chín muồi bậc dưới. Lại có dấu hiệu chín muồi bậc dưới là tâm yếu mềm bậc dưới, trang nghiêm bậc dưới, gốc lành bậc dưới, không thể phá được quả báo của tam ác đạo (ba đường ác: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), ngay đời này không đạt được bốn quả Sa-môn (bốn quả vị chứng đắc của người tu: Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán) và Niết-bàn (sự dứt sạch phiền não khổ đau, giải thoát hoàn toàn khỏi sinh tử). Đó gọi là dấu hiệu chín muồi bậc dưới. Thế nào là dấu hiệu chín muồi bậc giữa? Nếu được tâm bậc giữa, trang nghiêm bậc giữa, gốc lành bậc giữa, phá được tam ác đạo, nhưng ngay đời này không đạt được bốn quả Sa-môn và Niết-bàn, đó gọi là dấu hiệu chín muồi bậc giữa. Dấu hiệu chín muồi bậc trên là: có tâm bậc trên, trang nghiêm bậc trên, gốc lành bậc trên, phá được tam ác đạo, ngay đời này đạt được bốn quả Sa-môn và Niết-bàn. Đó gọi là dấu hiệu chín muồi bậc trên. Duyên giác cũng như vậy, nhưng có hai điều hơn: một là tu tập đạo hơn, hai là không có thầy mà đắc đạo hơn.

 Bồ Tát Ma-ha-tát ở địa chuyên tâm nghĩ đến hạnh bồ-đề này, đó gọi là dấu hiệu chín muồi bậc dưới; ở địa thứ hai gọi là chín muồi bậc giữa; ở địa thứ ba gọi là chín muồi bậc trên. Bồ Tát ở địa thứ nhất, tâm còn hơi yếu mềm, sự trang nghiêm cũng vậy, còn rơi vào tam ác đạo; tu hành đã trải qua a-tăng-kỳ (số lượng lớn vô cùng, không đếm được; thời gian tu thành Phật kéo dài ba a-tăng-kỳ kiếp) thứ nhất. Trong a-tăng-kỳ kiếp thứ nhất chưa thể có đủ ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu giúp đạt giác ngộ: bốn niệm xứ, bốn chánh cần, bốn như ý túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám chánh đạo) không lay động, cao tột, trong sạch. Dấu hiệu chín muồi bậc giữa là: Bồ Tát có tâm bậc giữa, trang nghiêm bậc giữa, không rơi vào tam ác đạo, tu hành đã trải qua a-tăng-kỳ kiếp thứ hai; tuy được ba mươi bảy phẩm trong sạch, điều lành không lay chuyển, nhưng chưa có đủ ba mươi bảy phẩm vắng lặng lớn nhất. Đó gọi là dấu hiệu chín muồi bậc giữa. Dấu hiệu chín muồi bậc trên là: Bồ Tát Ma-ha-tát ở dấu hiệu chín muồi bậc trên, có tâm bậc trên, trang nghiêm bậc trên, không rơi vào tam ác đạo, tu hành đã trải qua a-tăng-kỳ kiếp thứ ba, có đủ điều lành trong sạch không lay chuyển, đạt được ba mươi bảy phẩm vắng lặng lớn. Vì đó chính là đạo cao tột của Bồ Tát nên gọi là trong sạch lớn, không lay động, thuần thiện, vắng lặng lớn nhất. Đó gọi là dấu hiệu chín muồi bậc trên.

 Dấu hiệu chín muồi bậc dưới có ba: dưới của dưới, giữa của dưới, trên của dưới. Chín muồi bậc giữa có ba: dưới của giữa, giữa của giữa, trên của giữa. Chín muồi bậc trên có ba: dưới của trên, giữa của trên, trên của trên. Bồ Tát Ma-ha-tát có đủ những sự điều phục như thế thì có thể tăng trưởng Phật pháp cao tột, giáo hóa chúng sinh, điều phục các căn (các giác quan), trí tuệ sắc bén mạnh mẽ, có thể vì chúng sinh mà mở bày tam thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: Thanh văn, Duyên giác, Bồ Tát).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video