Thiên 3 — Quyển 3 – Phương tiện, Nguyện, Lực, Trí viên mãn; Bồ Tát như đại địa

 Kinh Phật nói về Mưa Báu (Bảo Vũ), quyển thứ ba

 Lại nữa, này thiện nam tử (người con trai lành, cách Phật gọi người nghe pháp)! Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh) thành tựu mười pháp thì được phương tiện thiện xảo (sự khéo léo dùng cách thức thích hợp để giáo hóa và giúp đỡ chúng sinh) trọn vẹn. Mười pháp ấy là gì?

 Một là được phương tiện thiện xảo về hồi hướng (đem công đức, việc lành của mình hướng về một mục đích cao cả, như thành Phật hay lợi ích cho chúng sinh). Hai là phương tiện thiện xảo khiến các ngoại đạo (những người theo giáo phái ngoài đạo Phật) quay về theo. Ba là phương tiện thiện xảo khiến người ta chuyển hướng, buông bỏ cảnh trần (những đối tượng của giác quan khiến người ta say đắm). Bốn là phương tiện thiện xảo trừ bỏ ác tác (sự hối hận, day dứt về việc xấu đã làm). Năm là phương tiện thiện xảo cứu giúp che chở hữu tình (chúng sinh, loài có tình thức). Sáu là phương tiện thiện xảo trao cho hữu tình cách sinh sống. Bảy là phương tiện thiện xảo trong việc nhận lấy. Tám là phương tiện thiện xảo khiến người ta rời chỗ không đúng mà ở vào chỗ đúng. Chín là phương tiện thiện xảo trong việc chỉ bày, dạy dỗ, khuyên gắng và chung vui. Mười là phương tiện thiện xảo trong việc cúng dường (dâng cúng lễ vật để tỏ lòng tôn kính) và phụng sự.

 Thế nào là Bồ-tát được phương tiện thiện xảo về hồi hướng? Nghĩa là các vị Bồ-tát lấy những hoa trái không thuộc quyền sở hữu của ai, suốt sáu thời ngày đêm (ngày chia ba thời, đêm chia ba thời, tức là liên tục suốt ngày đêm) dâng lên chư Phật và các vị Bồ-tát, rồi đem thiện căn (gốc lành, công đức của việc thiện) này hồi hướng về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính, trọn vẹn của một vị Phật). Bồ-tát lấy những cây thơm không thuộc quyền sở hữu của ai, hoặc các cây báu, hoặc cây kiếp-ba (cây như ý, loại cây thần cho ra mọi thứ người ta mong muốn), suốt sáu thời ngày đêm cúng dường chư Phật và các Bồ-tát, rồi đem thiện căn này hồi hướng về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

 Bồ-tát lại nghe trong tố-đát-lãm (kinh điển, những lời Phật dạy được chép thành kinh) nói về những sự phụng sự cúng dường rộng lớn; nghe xong khởi lòng tin trong sạch và ưa thích, đem những điều ấy cúng dường tất cả chư Phật và các Bồ-tát. Lại nữa, Bồ-tát đối với những việc lành mà các Bồ-tát ở mười phương và các hữu tình khác đã làm, khiến tư lương bồ-đề (những thứ hành trang, công đức cần tích lũy để đạt giác ngộ) đều được đầy đủ, thì khởi ý vui trong sạch, từ đáy lòng mừng theo, rồi đem thiện căn này hồi hướng về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

 Nếu Bồ-tát dâng hương hoa lên chế-đa (tháp thờ, nơi tôn trí xá-lợi hay kỷ niệm Phật) của Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như) và hình tượng Phật, thì đem việc ấy hồi hướng, mong cho các hữu tình lìa khỏi vết nhơ phá giới (làm trái những điều răn đã thọ) mà được hương thơm của giới Phật. Bồ-tát lại thường quét dọn, trát đất, đem việc ấy hồi hướng, mong cho các hữu tình lìa bỏ những dáng vẻ cử chỉ xấu ác, tu tập uy nghi (phép tắc đi đứng nằm ngồi đoan chính) tốt lành, ngay ngắn trọn vẹn. Các Bồ-tát lại dâng lọng hoa, đem việc ấy hồi hướng, mong cho các hữu tình lìa bỏ sự nóng bức phiền muộn.

 Vị Bồ-tát ấy khi vào tăng-già-lam (chùa, nơi chúng tăng ở tu) thì phát tâm như vầy: mong cho các hữu tình được vào thành Niết-bàn (cảnh giới dứt hết khổ đau và phiền não, thoát khỏi vòng sinh tử). Khi ra khỏi chùa, nguyện cho các hữu tình ra khỏi ngục tù sinh tử (vòng sinh ra rồi chết đi, chết rồi lại sinh, không dứt). Nếu mở cửa phòng, nguyện cho các hữu tình mở được cửa thiện thú (các cõi lành để tái sinh như cõi người, cõi trời) và cửa trí tuệ xuất thế (trí tuệ vượt ra ngoài thế gian). Nếu đóng cửa phòng, nguyện cho các hữu tình đóng được cửa ác thú (các cõi xấu để tái sinh như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh).

 Khi Bồ-tát ngồi, nguyện cho các hữu tình đều được ngồi dưới cây Bồ-đề mầu nhiệm (cây nơi Phật ngồi thành đạo). Khi nằm nghiêng bên phải, nguyện cho các hữu tình được an trú trong Niết-bàn. Khi từ chỗ nằm đứng dậy, nguyện cho các hữu tình thoát khỏi sự trói buộc và chướng ngại. Nếu đi đại tiểu tiện, nguyện cho các hữu tình hướng về con đường đại giác (giác ngộ lớn). Đang lúc đại tiểu tiện, nguyện cho các hữu tình nhổ được các mũi tên độc. Lúc rửa ráy cho sạch, nguyện cho các hữu tình rửa sạch vết nhơ phiền não (những thứ làm tâm rối loạn, đau khổ như tham, giận, si mê) và mọi lỗi lầm tai hại. Lúc rửa tay, nguyện cho các hữu tình lìa khỏi những việc làm dơ bẩn đục nhơ. Lúc rửa chân, nguyện cho các hữu tình lìa khỏi bụi bẩn của chướng ngại. Lúc nhai cành dương (cành cây non dùng để chà răng cho sạch), nguyện cho các hữu tình lìa bỏ cấu uế.

 Bồ-tát đem mọi việc mình làm hồi hướng để làm lợi ích, an vui cho tất cả hữu tình. Bồ-tát lễ lạy chế-đa của Như Lai, nguyện cho các hữu tình luôn được chư thiên (các vị trời) và người đời kính lễ. Ấy gọi là phương tiện thiện xảo về hồi hướng của Bồ-tát.

 Thế nào là phương tiện thiện xảo của Bồ-tát khiến các ngoại đạo quay về theo? Nghĩa là vị Bồ-tát này, ở trong từng nhóm ngoại đạo khác nhau, có thể biến hóa ra hình dáng của các ngoại đạo ấy, như phái Già-lạc-ca (một phái tu khổ hạnh), phái Ba-lợi-phược-la-xã-ca (những người xuất gia du hành khất thực), phái Ni-kiền-đà-phất-đa-la (phái Kỳ-na, môn đồ của Ni-kiền Tử, tu lõa thể khổ hạnh), rồi ở trong giáo pháp của họ mà thọ trì, đọc tụng.

 Bồ-tát vì muốn làm cho hữu tình được thuần thục (căn cơ chín muồi, đủ sức tiếp nhận chính pháp) nên suy nghĩ thế này: "Nếu ta ngay từ đầu đã làm a-già-lê-da (bậc thầy dạy, thầy truyền phép), thì không thể khiến những hữu tình kiêu mạn thuận theo mà chịu sự điều phục (uốn nắn, chế ngự). Vì vậy ta sẽ vào giáo pháp ngoại đạo, tỏ ra xuất gia làm đệ tử." Đã xuất gia rồi, Bồ-tát dũng mãnh tinh tấn, theo họ tu tập đủ mọi hạnh, học rộng nghe nhiều, thông suốt đến tận cùng giáo pháp của họ, xin những thức ăn thô xấu, mọi việc làm đều hơn hẳn oai nghi và phép hành trì của các ngoại đạo ấy. Nhờ thế Bồ-tát được các ngoại đạo tôn trọng làm thầy mẫu mực; mọi lời nói ra họ đều tin nhận, thuận theo mà chịu điều phục.

 Bồ-tát biết rõ các hữu tình này đã quy hướng về mình rồi, bèn nói ra lỗi lầm tà kiến (cái thấy sai lệch) của ngoại đạo ấy, và rằng giáo pháp họ học không phải là giáo pháp chân chính, vì nó không thể nói đến sự chán lìa tham dục để khiến tham dục dứt diệt. Nhờ thế các ngoại đạo chịu sự giáo hóa của Bồ-tát, rời bỏ đường tà mà vào chính pháp.

 Bồ-tát lại ở trong pháp tu ngũ thông (năm phép thần thông: thấy xa, nghe xa, biết ý người, biết đời trước, biến hóa thân) và phạm hạnh (hạnh sống trong sạch, giữ mình không dâm dục) của tất cả ngoại đạo mà siêng năng tinh tấn, chứng được năm thần thông. Lại tu tập thành tựu tĩnh lự (thiền định, sự lắng tâm suy xét), các tam-ma-địa (định, trạng thái tâm chuyên chú vào một đối tượng không tán loạn) và tam-ma-bát-để (đẳng chí, các tầng định sâu mà thân tâm đều ở trạng thái quân bình), hơn hẳn năm thần thông mà các ngoại đạo đạt được, trí tuệ vượt hơn họ nên được làm thầy mẫu mực.

 Bồ-tát biết rõ các ngoại đạo mình giáo hóa đều đã thuần thục, bèn nói ra đủ thứ lỗi lầm của tĩnh lự, các tam-ma-địa và tam-ma-bát-để của họ, và rằng giáo pháp họ học không phải là giáo pháp chân chính, vì không nói đến con đường đối trị để chán lìa tham dục. Nhờ thế các ngoại đạo chịu sự giáo hóa của Bồ-tát, rời bỏ đường tà mà vào Phật pháp. Ấy gọi là phương tiện thiện xảo của Bồ-tát khiến các ngoại đạo quay về theo.

 Thế nào là phương tiện thiện xảo của Bồ-tát khiến người ta chuyển hướng buông bỏ cảnh trần? Nghĩa là vị Bồ-tát này thấy tất cả hữu tình nặng lòng tham dục, bèn dùng phương tiện để điều phục: hóa làm thân người nữ đoan trang, xinh đẹp tuyệt vời hơn những người nữ khác. Hữu tình nào trông thấy cũng sinh lòng say đắm. Bồ-tát thấy họ say đắm như thế, liền ngay tại chỗ nằm ngủ của họ mà tỏ ra chết đi. Chỉ trong một sát-na (khoảnh khắc cực ngắn) hay một mâu-hô-lật-đa (một khoảng thời gian chừng bốn mươi tám phút), hiện ra tướng thân xác sình trương thối rữa, hôi hám dơ dáy đáng ghê. Hữu tình thấy rồi thì vô cùng kinh sợ, sinh lòng khổ não, trong lòng hết sức chán bỏ: "Ai có thể giúp ta thoát khỏi chốn dơ bẩn ghê tởm như thế này?"

 Lúc ấy Bồ-tát liền ở trước mặt người đó, tùy theo căn cơ mà giảng nói các pháp như vậy, khiến người ấy chắc chắn chứng được một trong ba loại bồ-đề (ba bậc giác ngộ: của Thanh văn, của Duyên giác và của Phật). Ấy gọi là phương tiện thiện xảo của Bồ-tát khiến người ta chuyển hướng buông bỏ.

 Thế nào là phương tiện thiện xảo của Bồ-tát trừ bỏ ác tác? Nghĩa là vị Bồ-tát này thấy các hữu tình phạm tội vô gián (những trọng tội như giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá hòa hợp Tăng, khiến bị đọa vào địa ngục khổ không ngừng nghỉ) và gây mọi nghiệp bất thiện, đến nỗi mất bình tĩnh, lo lắng ăn năn. Bồ-tát đến chỗ họ nói thế này: "Này thiện nam tử, sao lại mất bình tĩnh, lo lắng ăn năn như vậy?" Hữu tình ấy đáp: "Thưa đại sĩ (bậc người lớn, cách gọi tôn kính Bồ-tát), tôi đã gây các nghiệp bất thiện vô gián, sợ rằng trong đêm dài (thời gian lâu dài trong vòng sinh tử) sẽ phải chịu mọi khổ não, không được lợi ích, không được an vui; vì lẽ ấy mà tôi mất bình tĩnh, lo lắng ăn năn."

 Khi ấy Bồ-tát vì hữu tình đó mà giảng rộng chính pháp, khiến người ấy thành tâm sám hối lỗi lầm và thọ giới Bồ-tát (những điều răn dành cho người phát tâm tu Bồ-tát). Nếu hữu tình này chưa thể sám hối, thì Bồ-tát muốn khiến người ấy sinh lòng tin phục, bèn hiện thần thông, nói rõ những điều người ấy đang suy nghĩ. Nhờ vậy hữu tình đối với Bồ-tát sinh lòng tin phục, vui mừng tin ưa. Khi đã sinh lòng tin ưa thì căn tính chín muồi; Bồ-tát vì người ấy giảng rộng pháp mầu, người ấy liền có thể thuận theo mà tiếp nhận.

 Bồ-tát lại ở trước mặt người ấy hóa ra cha mẹ, rồi nói thế này: "Anh hãy xem, ta chính là bạn đồng hành của anh. Anh đừng ăn năn về nghiệp đã gây này; rốt cuộc sẽ không đọa vào nại-lạc-ca (địa ngục) đâu, cũng không mất đi lợi ích an vui." Nói xong, liền giết chết cha mẹ do mình hóa hiện ra. Bồ-tát ở trước mặt hữu tình ấy hiện ra thần biến (phép biến hóa thần kỳ). Người ấy suy nghĩ: "Bậc có trí còn giết cha mẹ mà không mất thần thông, huống gì ta không có trí mà gây nghiệp này, lại đọa vào nại-lạc-ca, mất hết lợi lạc sao?" Lúc ấy Bồ-tát vì hữu tình đó mà giảng pháp mầu, khiến nghiệp ác của người ấy dần dần trở nên nhẹ nhỏ như cánh muỗi. Ấy gọi là phương tiện thiện xảo của Bồ-tát trừ bỏ ác tác.

 Thế nào là phương tiện thiện xảo của Bồ-tát cứu giúp che chở hữu tình? Nghĩa là vị Bồ-tát này thấy những hữu tình có căn cơ đã chín muồi, đáng để nói pháp cho nghe, nhưng những hữu tình ấy đã gây ra mọi nghiệp cực kỳ bất thiện. Bồ-tát vì muốn làm lợi ích cho người ấy, dùng phương tiện để điều phục, hóa ra đủ mọi loài hữu tình. Ai cần thân đại vương mới điều phục được, thì hiện thân đại vương mà nói pháp. Ai cần thân tiểu vương mới điều phục được, thì hiện thân tiểu vương mà nói pháp. Ai cần thân Bà-la-môn (tầng lớp tu sĩ, tư tế trong xã hội Ấn Độ xưa) hay Sát-đế-lợi (tầng lớp vua chúa, võ tướng) mới điều phục được, thì hiện thân Bà-la-môn hay Sát-đế-lợi mà nói pháp. Ai cần thân trời mới điều phục được, thì hiện thân trời mà nói pháp. Ai cần thân Chấp Kim Cang (vị thần cầm chày kim cương hộ trì Phật pháp) mới điều phục được, thì hiện thân Chấp Kim Cang mà nói pháp. Ai cần sự sợ hãi mới điều phục được, thì hiện ra điều đáng sợ mà nói pháp. Ai cần trói buộc, giết hại, đánh mắng mới điều phục được, thì hiện ra những việc như thế mà nói pháp. Ai cần lời nói dịu dàng thương mến mới điều phục được, thì dùng lời dịu dàng thương mến mà nói pháp.

 Nếu có loài hữu tình sắp phạm các tội vô gián, khởi ý muốn làm hại thân Bồ-tát, thì vị Bồ-tát đã được thần thông liền hiện ra đủ mọi phương tiện: hoặc có lúc ngăn chặn, hoặc cấm chế, hoặc dời người ấy sang phương khác. Lại ở trước mặt người ấy hiện ra những việc giống như nghiệp vô gián mà người ấy định làm, hoặc hiện ra cảnh tượng nại-lạc-ca, để ngăn chặn tội nghiệp vô gián người ấy định làm, khiến nó không xảy ra.

 Còn vị Bồ-tát chưa được thần thông thì khéo quán xét tuổi thọ dài ngắn của các hữu tình ấy. Thấy hữu tình nào sắp gây tội vô gián, bèn suy nghĩ: "Các hữu tình này sắp phạm trọng tội," rồi phát lòng đại bi, sinh lo buồn. Bồ-tát nhìn rõ họ như nhìn quả am-la (quả xoài) đặt trong lòng bàn tay, và suy nghĩ: "Vì làm lợi ích cho một hữu tình mà ta có thể chịu khổ não lớn trong địa ngục A-tỳ (địa ngục khổ nhất, khổ không ngừng). Đối với chính hữu tình này, cho đến khi họ chưa vào vô dư Niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân xác và phiền não), ta luôn có thể như thế, không có phương tiện nào khác mà vẫn ngăn chặn được (?). Các hữu tình này gây nghiệp ác xong sẽ sinh vào nại-lạc-ca; vì ta chưa được thần thông tự tại, nên không có phương tiện dời những hữu tình xấu ác, không có lòng tin, tuổi thọ ngắn ngủi ấy sang phương khác. E rằng hữu tình ấy do nghiệp bất thiện mà sinh vào địa ngục A-tỳ." Vì thế Bồ-tát phát khởi lòng bi, suy nghĩ rằng hữu tình mỗi người đều theo nghiệp của mình, không có phương tiện nào khác để cứu giúp, chỉ có thể khởi lòng từ, bình đẳng răn dạy, chỉ cho họ thấy sự trừng phạt. Ấy gọi là phương tiện thiện xảo của Bồ-tát cứu giúp che chở hữu tình.

 Thế nào là phương tiện thiện xảo của Bồ-tát trao cho hữu tình cách sinh sống? Nghĩa là các vị Bồ-tát thấy những hữu tình không đủ sức tiếp nhận giáo pháp, chỉ cầu áo cơm cho đủ là được, không thể hiểu sự điều phục của thánh pháp. Bồ-tát bèn dạy cho các hữu tình ấy những việc như tính toán, nghề nghiệp kỹ thuật, chữ viết, ghi chép sổ sách, để họ làm nên điều thiện chứ không thành điều ác. Ấy gọi là phương tiện thiện xảo của Bồ-tát trao cho hữu tình cách sinh sống.

 Thế nào là phương tiện thiện xảo của Bồ-tát trong việc nhận lấy? Nghĩa là vị Bồ-tát này dù được đống châu báu cao như núi Diệu Cao (núi Tu-di, ngọn núi lớn nhất ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo) cũng không nhận, còn những đồ vật lặt vặt tầm thường để sinh sống thì lại nhận. Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát này suy nghĩ thế này: "Các hữu tình này bủn xỉn, ganh ghét, bị lòng tham ái che lấp, tiếc của mình và của người, không để cho mình và người được dùng. Vì lẽ ấy mà ở trong biển sinh tử, thường bị trôi dạt chìm đắm." Bồ-tát muốn cho các hữu tình ấy trong đêm dài được đầy đủ lợi ích và an vui, nên mới nhận lấy. Tuy nhận đồ vật của họ nhưng không khởi lòng tham ái, không có ý cho là của mình, chỉ để cúng dường Phật, Pháp, Tăng (Phật, giáo pháp của Phật và đoàn thể người tu), khiến các hữu tình cùng được lợi ích thù thắng, và để giúp đỡ những hữu tình nghèo khổ. Nhờ thế thí chủ (người bố thí) vui mừng hớn hở. Ấy gọi là phương tiện thiện xảo của Bồ-tát trong việc nhận lấy.

 Thế nào là phương tiện thiện xảo của Bồ-tát khiến người ta rời chỗ không đúng mà ở vào chỗ đúng? Nghĩa là các vị Bồ-tát thấy những hữu tình có khả năng tiếp nhận giáo pháp, đáng lẽ sẽ hiện chứng đẳng giác (giác ngộ chân chính, bình đẳng trọn vẹn) A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, nhưng những hữu tình ấy lại vì muốn đạt Thanh văn thừa (cỗ xe của người nghe tiếng Phật dạy mà tu để tự giải thoát) hay Bích-chi Phật thừa (cỗ xe của người tự mình giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần thầy, nhưng không đi giáo hóa rộng) mà khởi các phương tiện, thường siêng tu tập. Bồ-tát nói pháp khiến những hữu tình ấy rời bỏ nhị thừa (hai cỗ xe Thanh văn và Bích-chi Phật, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình), dẫn dắt họ quay hướng vào giáo pháp Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường tu để thành Phật và cứu độ tất cả chúng sinh). Ấy gọi là phương tiện thiện xảo của Bồ-tát khiến người ta rời chỗ không đúng mà ở vào chỗ đúng.

 Thế nào là phương tiện thiện xảo của Bồ-tát trong việc chỉ bày, dạy dỗ, khuyên gắng và chung vui? Nghĩa là các vị Bồ-tát có thể khiến hữu tình nào chưa phát bồ-đề tâm (tâm mong cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh) thì phát bồ-đề tâm. Người đã phát bồ-đề tâm, tuy có giữ giới nhưng tâm dễ tự cho là đủ, hoặc ít tinh tấn mà nhiều lười biếng, thì Bồ-tát dạy họ thường tu tinh tấn. Nếu có hữu tình tuy giữ giới chút ít nhưng phạm lỗi nhiều, vì thế mà lòng tin không trong sạch, thường không vui vẻ, sống với tâm bị vết nhơ phá giới che phủ, thì Bồ-tát vì hữu tình ấy giảng nói đủ thứ pháp mầu, khiến họ sinh lòng tin trong sạch, vui mừng hớn hở. Ấy gọi là phương tiện thiện xảo của Bồ-tát trong việc chỉ bày, dạy dỗ, khuyên gắng và chung vui.

 Thế nào là Bồ-tát được phương tiện thiện xảo trong việc phụng sự và cúng dường? Nghĩa là các vị Bồ-tát khi đã xuất gia, đối với lợi dưỡng (những vật cúng dường, lợi lộc được người dâng tặng) thì biết lượng, biết đủ; những lợi dưỡng nhận được không có thứ nào trái pháp. Các vị Bồ-tát lại ở một mình nơi vắng lặng, nhập định mà trú, thuận theo hạnh của chư Phật và các Bồ-tát, rồi suy nghĩ thế này: "Ta muốn phụng sự, cúng dường Như Lai." Vị Bồ-tát này thuận theo suy nghĩ ấy rồi, bèn làm đủ mọi cách phụng sự cúng dường tất cả Như Lai, được sáu ba-la-mật-đa (sáu hạnh tu đưa người sang bờ giải thoát) thù thắng tu hành trọn vẹn.

 Thế nào là tu các hạnh của sáu ba-la-mật-đa được trọn vẹn? Nghĩa là trong việc phụng sự cúng dường, sắm sửa đầy đủ đồ vật; đó là thí ba-la-mật-đa (hạnh bố thí, cho đi) của Bồ-tát. Trong việc phụng sự cúng dường, phát tâm làm lợi ích cho tất cả hữu tình; đó là giới ba-la-mật-đa (hạnh giữ giới, giữ gìn đạo đức) của Bồ-tát. Trong việc phụng sự cúng dường, tâm an trú trong sự vui mừng hớn hở; đó là nhẫn ba-la-mật-đa (hạnh nhẫn nhục, chịu đựng) của Bồ-tát. Trong việc phụng sự cúng dường, tâm không chán mỏi; đó là cần ba-la-mật-đa (hạnh tinh tấn, siêng năng) của Bồ-tát. Trong việc phụng sự cúng dường, một lòng chuyên chú suy nghĩ; đó là tĩnh lự ba-la-mật-đa (hạnh thiền định) của Bồ-tát. Trong việc phụng sự cúng dường, tâm có thể quán xét phân biệt đủ mọi cách; đó là bát-nhã ba-la-mật-đa (hạnh trí tuệ thấu suốt chân lý) của Bồ-tát. Ấy gọi là phương tiện thiện xảo của Bồ-tát trong việc phụng sự cúng dường. Này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu mười pháp này thì được phương tiện thiện xảo trọn vẹn.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp thì được nguyện (lời phát nguyện, chí nguyện lớn) trọn vẹn. Mười pháp ấy là gì? Một là nguyện không thấp kém. Hai là nguyện không nhút nhát yếu đuối. Ba là nguyện siêng tu hành để làm lợi ích cho tất cả hữu tình. Bốn là nguyện được chư Phật Như Lai khen ngợi. Năm là nguyện khéo hàng phục tất cả ma (những thế lực phá hoại việc tu hành). Sáu là thành tựu nguyện không do người khác thúc đẩy. Bảy là được nguyện vô biên. Tám là nguyện không kinh sợ. Chín là nguyện không mỏi mệt chán nản. Mười là được nguyện trọn vẹn.

 Thế nào là nguyện không thấp kém của Bồ-tát? Nghĩa là vị Bồ-tát này phát nguyện mà không ưa thích các cõi hữu (các cõi tồn tại trong vòng sinh tử). Ấy gọi là nguyện không thấp kém của Bồ-tát.

 Thế nào là nguyện không nhút nhát yếu đuối của Bồ-tát? Nghĩa là vị Bồ-tát này phát nguyện mà không chán ghét ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc, tức toàn bộ thế giới sinh tử) để chỉ cầu lìa tham dục, an trú trong tịch diệt (sự vắng lặng, dứt hết phiền não, tức Niết-bàn) cho riêng mình. Ấy gọi là nguyện không nhút nhát yếu đuối của Bồ-tát.

 Thế nào là nguyện siêng tu hành để làm lợi ích cho tất cả hữu tình của Bồ-tát? Nghĩa là các vị Bồ-tát phát nguyện thế này: "Cho đến khi tất cả các giới hữu tình đều chứng vô dư Niết-bàn hết, sau đó ta mới chứng đại viên tịch (sự tịch diệt lớn trọn vẹn, tức Niết-bàn)." Ấy gọi là nguyện siêng tu hành để làm lợi ích cho tất cả hữu tình của Bồ-tát.

 Thế nào là nguyện được chư Phật Như Lai khen ngợi của Bồ-tát? Nghĩa là vị Bồ-tát này phát nguyện thế này: "Trong các giới hữu tình, cho đến những ai chưa phát bồ-đề tâm, nguyện đều phát tâm. Phát tâm rồi, nguyện lần lượt tu các hạnh bồ-đề phần (các pháp tu giúp đạt giác ngộ). Tu hành rồi, ngồi dưới cây Bồ-đề. Đối với những vị đã được ngồi nơi đạo tràng (chỗ ngồi thành đạo), ta sẽ phụng sự, cung kính, cúng dường và thỉnh các ngài chuyển pháp luân (giảng nói giáo pháp, ví như bánh xe pháp lăn đi khắp nơi phá tan mê lầm). Nếu các ngài sắp vào bát Niết-bàn (nhập Niết-bàn, tức Phật qua đời), ta sẽ khẩn thỉnh các ngài ở lâu nơi thế gian, vì để làm lợi ích cho các hữu tình." Ấy gọi là nguyện được chư Phật Như Lai khen ngợi của Bồ-tát.

 Thế nào là nguyện khéo hàng phục tất cả ma của Bồ-tát? Nghĩa là vị Bồ-tát này phát nguyện thế này: "Nếu đời sau ta hiện chứng đẳng giác, thì trong cõi Phật của ta vĩnh viễn không có tất cả các chúng thiên ma (ma vương ở cõi trời cùng quyến thuộc), cũng không hề nghe đến tên các ma." Ấy gọi là nguyện khéo hàng phục tất cả ma của Bồ-tát.

 Thế nào là thành tựu nguyện không do người khác thúc đẩy? Nghĩa là vị Bồ-tát này không phải do người khác mà mới phát nguyện cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, mà là dùng bát-nhã (trí tuệ thấu suốt) quán thấy giới hữu tình đang chịu khổ não; thấy rồi, vì muốn cứu giúp che chở mà phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Ấy gọi là Bồ-tát có thể thành tựu nguyện không do người khác thúc đẩy.

 Thế nào là Bồ-tát được nguyện vô biên? Nghĩa là vị Bồ-tát này không vì chút ít tư lương bồ-đề mà phát nguyện, trái lại vị Bồ-tát này vì phát nguyện lớn nên để trần vai phải, khoác áo trên vai trái, quỳ gối phải sát đất, khởi lòng tin trong sạch, quán thấy chư Phật và tất cả Bồ-tát hiện đang ở các thế giới mười phương: hoặc có Bồ-tát đang tu khổ hạnh, hoặc ngồi nơi đạo tràng, hoặc gặp chư Phật, hoặc hiện chứng đẳng giác, hoặc chuyển pháp luân. Quán thấy các ngài rồi, khởi ý vui trong sạch. Đối với chư Phật, Bồ-tát ở mười phương ấy, hoặc đang tu khổ hạnh, hoặc hiện chứng đẳng giác và chuyển pháp luân, Bồ-tát đối với từng vị một đều tin hiểu, từ đáy lòng mừng theo, rồi hồi hướng về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Ấy gọi là Bồ-tát được nguyện vô biên.

 Thế nào là Bồ-tát được nguyện không kinh sợ? Nghĩa là có những vị Bồ-tát mới phát tâm, nghe giáo pháp rất sâu, nghe về oai đức rộng lớn của chư Phật, nghe về thần thông du hí (thần thông tự tại như dạo chơi, không chút khó khăn) của các Bồ-tát, nghe về phương tiện thiện xảo rất sâu. Bồ-tát nghe xong không kinh, không sợ, mà suy nghĩ thế này: "Sự giác ngộ mà các Như Lai chứng được, cảnh giới các ngài an trú, và việc làm cho hữu tình thuần thục, đều không có giới hạn. Trong những pháp ấy ta chưa thể biết, nhưng chư Phật đã chứng biết thì ta cũng nên biết." Ấy gọi là Bồ-tát được nguyện không kinh sợ.

 Thế nào là nguyện không mỏi mệt chán nản của Bồ-tát? Nghĩa là các vị Bồ-tát tuy thấy hữu tình tính tình ngoan cố ngu đần lại khó điều phục, nhưng đối với những hữu tình ấy trọn không mỏi mệt chán nản. Hoặc có Bồ-tát thấy các hữu tình tính tình ngoan cố ngu đần, khó điều phục, mà sinh mỏi mệt chán nản; vì mỏi mệt chán nản nên bỏ rơi hữu tình, phát nguyện thế này: "Ta cầu được sinh về thế giới thanh tịnh, trọn không phải nghe tên những hữu tình xấu ác như thế này." Tuy nguyện sinh về thế giới thanh tịnh nhưng trọn không được sinh, vì đã bỏ rơi hữu tình, không làm cho họ thuần thục.

 Về ý nghĩa này, lại có vị Bồ-tát thông minh trí tuệ phát tâm thế này: "Trong các hữu tình ở các thế giới, có những kẻ tinh tấn kém cỏi, lười biếng, ngoan cố ngu dốt, điếc mù, như loài dê câm (ví người ngu muội, không biết nói năng, không biết phân biệt). Những hữu tình như thế, khi được tất cả chư Phật và các Bồ-tát quán xét lựa chọn khắp các giới hữu tình, những kẻ không có duyên vào bát Niết-bàn đều bị bỏ cả. Nay ta muốn khiến những hữu tình như thế đều được tụ hội trong cõi Phật của ta. Ta lại muốn khiến những hữu tình này ngồi nơi đạo tràng, thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề." Khi vị Bồ-tát này phát tâm suy nghĩ như vậy, trong từng niệm (từng khoảnh khắc ý nghĩ), cung điện của các ma đều chấn động, lại được tất cả chư Phật Như Lai khen ngợi. Bồ-tát như thế chắc chắn được sinh về cõi Phật thanh tịnh, lại có thể mau chóng hiện chứng đẳng giác A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Ấy gọi là Bồ-tát được nguyện không mỏi mệt chán nản.

 Thế nào là Bồ-tát được nguyện trọn vẹn? Nghĩa là vị Bồ-tát này ngồi nơi đạo tràng rồi, phá tan quân ma, hiện chứng đẳng giác đạo A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Nguyện đã trọn vẹn thì không còn phát thêm nữa. Này thiện nam tử, ví như đựng tô du (bơ sữa lỏng) trong bát, đã đựng đầy bằng miệng rồi thì không thể chứa thêm, dù chỉ một giọt tô du cực nhỏ. Vì vậy gọi là được nguyện trọn vẹn. Bồ-tát cũng như cái bát đựng đầy tô du kia, khi đã hiện chứng đẳng giác bồ-đề, nguyện đã đầy đủ thì không còn phát thêm bất cứ nguyện mầu nhiệm nào nữa. Ấy gọi là Bồ-tát được nguyện trọn vẹn. Này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu mười pháp này thì được đại nguyện trọn vẹn.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp thì tu lực (sức mạnh, năng lực) được trọn vẹn. Mười pháp ấy là gì? Một là tu lực không bị người khác lấn át được trọn vẹn. Hai là thần lực không bị hàng phục được trọn vẹn. Ba là tu tập phúc đức lực (sức mạnh của phúc đức) được trọn vẹn. Bốn là tu hành bát-nhã lực (sức mạnh của trí tuệ) được trọn vẹn. Năm là quyến thuộc lực (sức mạnh của những người đi theo, đồ chúng) cùng được trọn vẹn. Sáu là tu thần thông lực được trọn vẹn. Bảy là tu tự tại lực (sức mạnh làm được mọi điều tùy ý) được trọn vẹn. Tám là tổng trì lực (sức ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn mọi giáo pháp không quên mất) được trọn vẹn. Chín là thần biến lực không ai thay đổi được trọn vẹn. Mười là giáo lực (sức mạnh của lời dạy bảo) không ai làm trái được trọn vẹn.

 Này thiện nam tử, thế nào là tu lực không bị người khác lấn át của Bồ-tát được trọn vẹn? Nghĩa là vị Bồ-tát này, tất cả ngoại đạo và những người theo các thuyết khác đều không thể lấn át. Ấy gọi là tu lực không bị người khác lấn át được trọn vẹn.

 Thế nào là thần lực không bị hàng phục của Bồ-tát được trọn vẹn? Nghĩa là vị Bồ-tát này, trong các hữu tình trọn không có ai có thể bẻ gãy sức mạnh của Bồ-tát. Ấy gọi là thần lực không bị hàng phục được trọn vẹn.

 Thế nào là Bồ-tát tu tập phúc đức lực được trọn vẹn? Nghĩa là vị Bồ-tát này tu tập tất cả phúc đức thế gian và xuất thế gian (phúc đức đem lại quả báo trong đời và phúc đức dẫn đến giải thoát), tư lương bồ-đề đều tích tụ, không có chút phần nào chẳng trọn vẹn. Ấy gọi là Bồ-tát tu tập phúc đức lực được trọn vẹn.

 Thế nào là Bồ-tát tu hành bát-nhã lực được trọn vẹn? Nghĩa là vị Bồ-tát này đối với các pháp của Phật, dùng bát-nhã chân chính mà quán thấy; chỉ trừ nhất thiết chủng trí (trí biết rõ tất cả mọi sự vật với mọi khía cạnh chi tiết, chỉ Phật mới có) của Như Lai ra, không có gì là chưa chứng, không có gì là chưa biết. Ấy gọi là Bồ-tát tu tập bát-nhã lực được trọn vẹn.

 Thế nào là Bồ-tát có quyến thuộc lực cùng được trọn vẹn? Nghĩa là những người đi theo vị Bồ-tát này đều trọn vẹn về giới, về chính kiến, về uy nghi và tịnh mệnh (cách sinh sống trong sạch, chân chính, không mưu sinh bằng cách sai trái); tất cả những người đi theo đều làm giống như hạnh của Bồ-tát. Ấy gọi là Bồ-tát có quyến thuộc lực cùng được trọn vẹn.

 Thế nào là Bồ-tát tu thần thông lực được trọn vẹn? Nghĩa là sức mạnh thần thông thù thắng của vị Bồ-tát này vượt hơn cảnh giới thần thông của thế gian và của nhị thừa. Bồ-tát nếu muốn thì có thể đặt châu Thiệm-bộ (châu lục phía nam núi Tu-di, nơi loài người chúng ta ở), cho đến cả bốn châu (bốn châu lục lớn quanh núi Tu-di), hoặc một nghìn thế giới, hai nghìn, ba nghìn thế giới, cho đến cả đại thiên thế giới (một tập hợp một nghìn triệu thế giới) lên trên đầu một sợi lông. Lại nữa, Bồ-tát nếu muốn thì có thể đặt vô lượng thế giới nhiều như cát sông Hằng vào trong một hạt bụi nhỏ. Những thế giới như thế, hoặc hai, ba, bốn, năm, hoặc mười, hai mươi, ba mươi, bốn mươi, năm mươi, cho đến số thế giới nhiều như cát sông Hằng không thể nói, không thể nói, không thể nói, đều đặt vào trong một hạt cực vi trần (hạt bụi nhỏ nhất), mà hạt bụi ấy không lớn thêm cũng không nhỏ đi. Các thế giới ấy ở trong một hạt bụi, mỗi cái đều có chỗ riêng, không ngăn ngại nhau, các hữu tình trong đó cũng không hề có cảnh rối loạn, chật chội. Ấy gọi là Bồ-tát tu thần thông lực được trọn vẹn.

 Thế nào là Bồ-tát tu tự tại lực được trọn vẹn? Nghĩa là vị Bồ-tát này, theo ý mình mong muốn, có thể làm cho bảy thứ báu (vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xa cừ, mã não, xích châu…) chất đầy cả đại thiên thế giới để giúp ích hữu tình; cho đến muốn có đủ thứ báu thì đều làm cho đầy khắp số thế giới không thể nói, không thể nói. Ấy gọi là Bồ-tát tu tự tại lực được trọn vẹn.

 Thế nào là Bồ-tát được tổng trì lực trọn vẹn? Nghĩa là vị Bồ-tát này, dù nghe tất cả Như Lai trong số cõi Phật không thể nói, không thể nói giảng nói chính pháp, với nghĩa lý, câu chữ khác nhau, tên gọi và đạo lý không giống nhau, thì Bồ-tát có thể trong một sát-na, hoặc một lạp-phược (một khoảnh khắc ngắn, chừng hơn một phút), hoặc một mâu-hô-lật-đa, đối với nghĩa lý, câu chữ, tên gọi và đạo lý ấy mà tiếp nhận, hiểu rõ, lại có thể tu tập. Ấy gọi là Bồ-tát được tổng trì lực trọn vẹn.

 Thế nào là Bồ-tát có thần biến uy lực không ai thay đổi được trọn vẹn? Nghĩa là thần biến của vị Bồ-tát này, chỉ trừ Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác (danh hiệu của Phật: bậc đáng được cúng dường, giác ngộ chân chính trọn vẹn) ra, tất cả hữu tình trọn không ai có thể thay đổi được thần biến của Bồ-tát. Ấy gọi là Bồ-tát được thần biến uy lực không ai thay đổi trọn vẹn.

 Thế nào là Bồ-tát được giáo lực không ai làm trái trọn vẹn? Nghĩa là những lời dạy bảo của vị Bồ-tát này nói ra không có hai lời, hữu tình đều tin theo, không ai làm trái, chỉ trừ khi dùng phương tiện thiện xảo để làm lợi ích an vui. Ấy gọi là Bồ-tát được giáo lực không ai làm trái trọn vẹn. Này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu mười pháp này thì tu lực được trọn vẹn.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp thì được trí (trí tuệ) trọn vẹn. Mười pháp ấy là gì? Một là được trí về bổ-đặc-già-la vô ngã (hiểu rằng con người không có một cái "ta" thật sự, thường còn) trọn vẹn. Hai là được trí về pháp vô ngã (hiểu rằng mọi sự vật hiện tượng đều không có tự thể thật sự) trọn vẹn. Ba là được trí vô hạn lượng trọn vẹn. Bốn là được trí về cảnh giới mà tam-ma-địa đi tới trọn vẹn. Năm là tu trí thần biến được trọn vẹn. Sáu là tu trí không bị thu phục được trọn vẹn. Bảy là được trí quán xét hành vi của hữu tình trọn vẹn. Tám là được trí vô công dụng (trí tự nhiên vận hành, không cần gắng sức) trọn vẹn. Chín là tu trí về tướng của các pháp được trọn vẹn. Mười là tu trí xuất thế được trọn vẹn.

 Thế nào là trí về bổ-đặc-già-la vô ngã của Bồ-tát được trọn vẹn? Nghĩa là vị Bồ-tát này theo tướng của các uẩn (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân xác, thọ là cảm giác, tưởng là tri giác, hành là ý chí và các hoạt động tâm, thức là sự nhận biết) mà quán thấy chúng sinh khởi, lại quán thấy các uẩn diệt hoại. Bồ-tát quán xét đúng đắn rằng khi các uẩn sinh ra thì bản tính không bền chắc, không có cái gì thật sự tạo tác, đó chính là tính không; và quán xét đúng đắn rằng khi các uẩn diệt thì thể tính tan vỡ. Bồ-tát suy nghĩ như vậy: các uẩn rốt cuộc là vô ngã, cũng không có hữu tình, không có người sống, không có người được nuôi dưỡng, không có bổ-đặc-già-la (cái "người" hay chủ thể luân hồi). Kẻ ngu phu dị sinh (phàm phu, người chưa giác ngộ) thì chấp vào cái ta. Bồ-tát suy nghĩ như vậy: uẩn không phải là ta, ta không phải là uẩn; thế mà trong các uẩn người ta lại lầm chấp có cái ta, vì không thể hiểu rõ pháp chân thật nên trôi lăn trong sinh tử như bánh xe quay. Bồ-tát thì hiểu rõ các pháp đúng như thật. Ấy gọi là Bồ-tát được trí về bổ-đặc-già-la vô ngã trọn vẹn.

 Thế nào là Bồ-tát được trí về pháp vô ngã trọn vẹn? Nghĩa là vị Bồ-tát này hiểu rõ đúng như thật thể tính của các pháp, không thêm thắt (gán cho là có thật) cũng không bớt xén (cho là hoàn toàn không có). Bồ-tát lại suy nghĩ thế này: pháp với tên gọi chỉ như khách của nhau (gá vào nhau, không thuộc về nhau thật sự); chỉ do phân biệt hư vọng mà đặt ra pháp và tên gọi, cả hai đều không có tự tính, chỉ nương vào tưởng và sự đo lường của tâm (?), và theo quy ước thế tục mà có pháp và tên gọi, làm khách cho nhau. Nhưng không phải là không có thể và tác dụng; đây là nương vào duyên khác mà nói có pháp tính, vì phải đợi các duyên khác mới khởi lên được. Bồ-tát hiểu rõ đúng như thật rằng tất cả đều đợi duyên mà khởi, duyên hết thì diệt. Ấy gọi là Bồ-tát được trí về pháp vô ngã trọn vẹn.

 Thế nào là Bồ-tát được trí vô hạn lượng trọn vẹn? Nghĩa là trí vô hạn lượng của vị Bồ-tát này không phải sát-na đầu khởi lên mà sát-na sau không khởi, không phải phương này khởi mà phương khác không khởi, vì nhờ trí không chướng ngại mà trong mọi sát-na, ở mọi phương hướng, trí ấy luôn nối tiếp nhau khởi lên khắp cả. Ấy gọi là Bồ-tát được trí vô hạn lượng trọn vẹn.

 Thế nào là Bồ-tát được trí về cảnh giới mà tam-ma-địa đi tới trọn vẹn? Nghĩa là vị Bồ-tát này có thể biết rõ tất cả các tam-ma-địa mà nhị thừa đạt được, có thể biết rõ tất cả các tam-ma-địa mà Bồ-tát đạt được, và có thể biết rõ các tam-ma-địa của tất cả Như Lai. Vị Bồ-tát này cũng có thể biết rõ việc nhị thừa tu tập an trú trong tam-ma-địa và cảnh giới mà tam-ma-địa đi tới; cũng có thể biết rõ việc tất cả Bồ-tát an trú trong tam-ma-địa và cảnh giới mà tam-ma-địa đi tới; cũng có thể biết rõ các tam-ma-địa mà Như Lai an trú và cảnh giới mà tam-ma-địa ấy đi tới. Nhờ sức của Như Lai gia trì (ban sức che chở, hỗ trợ) cho Bồ-tát nên có thể biết rõ tam-ma-địa của Phật. Nếu Bồ-tát chỉ dùng dị thục quả trí (trí tuệ có được do quả báo từ việc tu tập của chính mình) mà mình tự thành tựu thì không thể biết tam-ma-địa của Phật; dùng dị thục quả trí tự thành tựu ấy thì có thể biết rõ các tam-ma-địa khác. Ấy gọi là Bồ-tát được trí về cảnh giới mà tam-ma-địa đi tới trọn vẹn.

 Thế nào là Bồ-tát tu trí thần biến được trọn vẹn? Nghĩa là vị Bồ-tát này có thể biết rõ đúng đắn thần biến của Thanh văn, có thể biết rõ đúng đắn thần biến của Duyên giác (người tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, tức Bích-chi Phật), có thể biết rõ đúng đắn thần biến của Bồ-tát, huống gì thần biến của tất cả hữu tình mà lại không biết được. Ấy gọi là Bồ-tát tu trí thần biến được trọn vẹn.

 Thế nào là Bồ-tát tu tập trí không bị thu phục được trọn vẹn? Nghĩa là trí mà vị Bồ-tát này thành tựu, tất cả ngoại đạo và các ác ma, Thanh văn, Duyên giác đều không thể thu phục, nắm giữ được. Ấy gọi là Bồ-tát tu tập trí không bị thu phục được trọn vẹn.

 Thế nào là Bồ-tát được trí quán xét hành vi của hữu tình trọn vẹn? Nghĩa là vị Bồ-tát này dùng trí thanh tịnh quán xét giới hữu tình, thấy trong các hữu tình: có người chưa phát bồ-đề tâm, có người đã phát bồ-đề tâm, có người chưa được bồ-đề tâm, có người đã được bồ-đề tâm, có người đang ở sơ địa (bậc thứ nhất trong mười bậc tu chứng của Bồ-tát) cho đến thập địa (bậc thứ mười), có người đã hiện chứng đẳng giác, có người đang lúc hiện chứng đẳng giác và chuyển pháp luân, có người đã làm xong mọi việc giáo hóa mà vào bát Niết-bàn, có người lúc vào bát Niết-bàn theo Thanh văn thừa, có người lúc vào bát Niết-bàn theo Bích-chi Phật thừa, có người sinh vào thiện thú, có người sinh vào ác thú; Bồ-tát đều thấy cả. Ấy gọi là Bồ-tát được trí quán xét hành vi của hữu tình trọn vẹn.

 Thế nào là Bồ-tát được trí vô công dụng trọn vẹn? Nghĩa là vị Bồ-tát này, dù đi, đứng, đi tới, trở lui, dù động dù tĩnh, trí vô công dụng luôn tự nhiên khởi lên. Như người lúc ngủ, hơi thở ra vào mà không cần gắng sức; nên biết trí vô công dụng của Bồ-tát cũng như vậy, đối với mọi cảnh, trí khởi lên không ngăn ngại. Ấy gọi là Bồ-tát được trí vô công dụng trọn vẹn.

 Thế nào là Bồ-tát tu trí về tướng của các pháp được trọn vẹn? Nghĩa là vị Bồ-tát này hiểu rõ các pháp đều cùng một tướng, tức là có thể hiểu rõ một tướng chính là không tướng, cùng các tướng như huyễn và tướng phân biệt hư vọng. Ấy gọi là Bồ-tát tu trí về tướng của các pháp được trọn vẹn.

 Thế nào là Bồ-tát tu tập trí xuất thế gian được trọn vẹn? Nghĩa là vị Bồ-tát này được trí vô lậu (trí không còn bị phiền não rò rỉ làm ô nhiễm), vượt hơn tất cả các trí của thế gian. Ấy gọi là Bồ-tát tu tập trí xuất thế gian được trọn vẹn. Này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu mười pháp này thì được trí trọn vẹn.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp thì được như đất lớn. Mười pháp ấy là gì? Một là rộng lớn không lường. Hai là được tất cả hữu tình sử dụng. Ba là lìa bỏ ân oán. Bốn là có thể đón nhận khắp mây mưa của pháp lớn. Năm là làm chỗ nương tựa cho các hữu tình. Sáu là làm chỗ nương cho các hạt giống lành. Bảy là như đồ chứa báu lớn. Tám là như đồ chứa thuốc lớn. Chín là được không nghiêng động. Mười là được không kinh sợ.

 Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát rộng lớn không lường? Như đất lớn trải khắp rộng lớn, không có bờ cõi giới hạn; Bồ-tát cũng như thế, trải khắp rộng lớn, tư lương phúc đức và trí tuệ không có hạn lượng. Ấy gọi là Bồ-tát được rộng lớn không lường.

 Thế nào là Bồ-tát được tất cả hữu tình sử dụng? Ví như đất lớn sinh ra đủ thứ vật dụng cho tất cả hữu tình sử dụng; Bồ-tát cũng như thế, thu gom những tư lương như bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật, cho các hữu tình sử dụng. Ấy gọi là Bồ-tát được tất cả hữu tình sử dụng.

 Thế nào là Bồ-tát lìa bỏ ân oán? Này thiện nam tử, ví như đất lớn bình đẳng chở che nuôi dưỡng muôn loài, không có những ý nghĩ ân, oán, giận, mừng; Bồ-tát cũng như thế, đối với các hữu tình không có ân oán, không sinh giận mừng. Ấy gọi là Bồ-tát lìa bỏ ân oán.

 Thế nào là Bồ-tát có thể đón nhận khắp mây mưa của pháp lớn? Ví như đất lớn có thể đón nhận khắp mây mưa rộng lớn, chứa đựng được tất cả; Bồ-tát cũng như thế, đón nhận mây mưa thiện pháp rộng lớn do Như Lai tuôn xuống (ví giáo pháp như mưa thấm nhuần muôn loài), có thể nhẫn chịu, có thể gìn giữ. Ấy gọi là Bồ-tát có thể đón nhận khắp mây mưa của pháp lớn.

 Thế nào là Bồ-tát làm chỗ nương tựa cho các hữu tình? Này thiện nam tử, ví như đất lớn làm chỗ nương cho các hữu tình đi lại; Bồ-tát cũng như thế, bình đẳng làm chỗ nương khắp cho tất cả hữu tình đi đến thiện thú và hướng về Niết-bàn. Ấy gọi là Bồ-tát làm chỗ nương tựa cho các hữu tình.

 Thế nào là Bồ-tát làm chỗ nương cho các hạt giống lành? Này thiện nam tử, ví như đất lớn có thể làm chỗ nương cho tất cả hạt giống; Bồ-tát cũng như thế, có thể làm chỗ nương cho tất cả hạt giống thiện pháp của hữu tình. Ấy gọi là Bồ-tát làm chỗ nương cho các hạt giống lành.

 Thế nào là Bồ-tát như đồ chứa báu lớn? Này thiện nam tử, ví như đất lớn là kho chứa các thứ báu, vì có thể làm hiện ra đủ thứ châu báu; Bồ-tát cũng như thế, có thể làm hiện ra đủ thứ báu công đức. Ấy gọi là Bồ-tát như đồ chứa báu lớn.

 Thế nào là Bồ-tát như đồ chứa thuốc lớn? Này thiện nam tử, ví như tất cả các thứ thuốc đều nương vào đất lớn mà mọc ra, có thể trừ được mọi bệnh tật trên đời; Bồ-tát cũng như thế, các thuốc pháp lớn nương vào Bồ-tát mà sinh ra, những thuốc pháp được hiện ra ấy có thể diệt được các bệnh phiền não của thế gian. Ấy gọi là Bồ-tát như đồ chứa thuốc lớn.

 Thế nào là Bồ-tát được không nghiêng động? Này thiện nam tử, ví như đất lớn không bị sức của loài muỗi mòng làm tổn hại, các ngọn gió ở thế gian không thể lay động; Bồ-tát cũng như thế, không bị mọi khổ não bên trong lẫn bên ngoài của tất cả hữu tình làm nghiêng động. Ấy gọi là Bồ-tát được không nghiêng động.

 Thế nào là Bồ-tát được không kinh sợ? Này thiện nam tử, ví như đất lớn, dù có các loài rồng và các chúa loài thú gầm thét, cũng không hề kinh sợ; Bồ-tát cũng như thế, nghe tiếng gầm thét của các ma và tất cả ngoại đạo mà không sinh sợ hãi. Ấy gọi là Bồ-tát được không kinh sợ. Này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu mười pháp này thì được như đất lớn.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video