Thiên 2 — Quyển 2: truyện Quy sách trong Sử ký và Quy kinh

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tổng tập sách do vua nhà Thanh ra lệnh biên soạn)

 Bốc pháp tường khảo (Khảo cứu tường tận về phép bói rùa), quyển hai

 Lễ bộ thị lang (quan phó, đứng sau quan thượng thư đứng đầu bộ Lễ) Hồ Hú soạn

 Quy sách truyện (truyện về bói rùa và bói cỏ thi; trong bản này chữ "rùa" bị chép hỏng ở nhiều chỗ, nay theo nghĩa mà dịch). (Tư Mã Trinh trong sách Sử ký sách ẩn nói: thiên Quy sách truyện chỉ có tên trong mục lục mà không có bài, đây là phần do Chử Thiếu Tôn viết bổ sung.)

 Thái sử công (Tư Mã Thiên, tác giả Sử ký) nói: Từ xưa, các bậc vua thánh khi sắp dựng nước, nhận mệnh trời, gây dựng sự nghiệp, có bao giờ không coi trọng bói rùa và bói cỏ thi để giúp cho việc thiện đâu. Từ thời Đường (vua Nghiêu), Ngu (vua Thuấn) trở về trước thì không thể ghi lại được nữa.

 Từ khi ba triều đại Hạ, Thương, Chu hưng lên, mỗi triều đều dựa vào điềm lành. Điềm bói về họ Đồ Sơn (vua Vũ lấy vợ họ Đồ Sơn) thuận nên Hạ Khải được nối ngôi đời đời. Quẻ bói về chim én bay (bà Giản Địch nuốt trứng chim én sinh ra ông tổ nhà Ân) thuận nên nhà Ân hưng thịnh. Quẻ bói cỏ thi về trăm thứ lúa (gắn với Hậu Tắc, ông tổ nhà Chu, người dạy dân trồng lúa) tốt lành nên nhà Chu làm vua.

 Bậc làm vua khi quyết định các điều còn nghi, đem bói rùa, bói cỏ thi ra đối chiếu, lấy cỏ thi và mai rùa mà phán đoán; đó là đạo không thể thay đổi. Các tộc Man, Di, Đê, Khương tuy không có trật tự vua tôi, cũng có phép bói để quyết điều nghi. Có nơi dùng kim loại, đá; có nơi dùng cỏ cây; mỗi nước một tục khác nhau. Nhưng đều có thể dùng vào việc chinh phạt, tấn công, tiến quân để cầu thắng; mỗi nơi tin vào thần của mình để biết việc sắp tới. (Nay nghe nói người Tây Khương có kẻ bói bằng xương sườn dê, giống với bói rùa, đều là lối cũ còn sót lại.)

 Nghe sơ lược rằng người thời Hạ, Ân muốn bói thì lấy cỏ thi và rùa, xong việc thì vứt bỏ đi, cho rằng giữ rùa lại thì không còn linh, cỏ thi để lâu thì không còn thần. Đến quan coi bói của nhà Chu thì thường quý trọng cất giữ cỏ thi và mai rùa; lại thêm việc lớn nhỏ trước sau mỗi thứ đều có chỗ được coi trọng riêng, nhưng xét đến cùng thì quy về như nhau mà thôi.

 Có người cho rằng bậc vua thánh gặp việc không gì không định được, quyết điều nghi không gì không thấy rõ; sở dĩ các ngài đặt ra đạo khảo hỏi thần linh là vì cho rằng đời sau suy vi, kẻ ngu không chịu học theo người trí, mỗi người tự cho mình là yên, sự giáo hóa bị chia thành trăm nhà, đạo tản mát không bờ bến; vì thế mới đẩy về chỗ tinh vi nhất, cốt giữ cho trong sạch nơi tinh thần. Có người cho rằng sở trường của loài côn trùng (chỉ rùa, loài vật nhỏ) thì thánh nhân cũng không thể tranh được với nó. Nó định chỗ tốt xấu, phân biệt đúng sai, phần nhiều trúng hơn con người.

 Đến thời Cao Tổ (Lưu Bang, vua đầu nhà Hán), theo chức Thái bốc (quan đứng đầu việc bói toán) của nhà Tần. Lúc thiên hạ mới định, chiến tranh chưa dứt. Đến khi Hiếu Huệ ở ngôi ít ngày, Lã hậu là đàn bà làm chủ, Hiếu Văn, Hiếu Cảnh chỉ theo nếp chưởng cố (lề lối điển lệ cũ do quan giữ điển cố coi giữ), chưa rảnh mà bàn bạc thử nghiệm; tuy cha con nối nhau làm trù quan (chức quan cha truyền con nối theo nghề), đời đời truyền nhau, nhưng những chỗ tinh vi sâu xa phần nhiều đã thất lạc.

 Đến khi đức vua hiện nay (Hán Vũ Đế) lên ngôi, mở rộng đường cho người có tài nghệ, mời hết những người học trăm ngành, kẻ thông một nghề đều được tự đem sức ra cống hiến; ai giỏi vượt trội khác thường thì được đặt lên trên, không thiên vị riêng ai; trong vài năm, quan Thái bốc tụ họp rất đông. Gặp lúc vua muốn đánh Hung Nô, phía tây đánh dẹp Đại Uyển, phía nam thu phục Bách Việt, việc bói toán đến mức thấy trước được điềm, tính trước điều lợi. Đến khi tướng mạnh xông lên phía trước, cầm cờ tiết, thắng trận ở bên kia, thì việc dùng cỏ thi, mai rùa chọn ngày giờ cũng có công ở bên này. Vua lại càng để ý, ban thưởng có khi đến mấy nghìn vạn. Những người như Khâu Tử Minh giàu có tràn đầy, sang trọng được sủng ái, nghiêng cả triều đình.

 Đến mức dùng bói toán để dò tìm tả đạo (tà thuật) và vu cổ (dùng bùa ngải, hình nhân để trù ếm), có lúc khá trúng. Kẻ vốn có chút oán hận, trừng mắt không vừa lòng, liền nhân việc công mà giết, tùy ý làm hại; số người bị phá họ diệt nhà không kể xiết. Trăm quan run sợ, đều nói rùa và cỏ thi biết nói. Về sau việc gian bị phát giác đến cùng (Hú tôi xét: chữ này hẳn là chữ "cứu" — tra xét đến cùng — bị chép sai), cũng bị giết ba họ.

 Nâng cỏ thi mà định số (Từ Quảng nói: chữ "phùng" đọc là phùng, có bản viết là "đạt". Sách ẩn nói: "phùng" là hai tay cầm cỏ thi chia ra rồi kẹp vào kẽ ngón tay, nên gọi là "phùng sách". Hú tôi xét: chữ này tức là chữ "phủng" — nâng bằng hai tay), đốt mai rùa mà xem vết nứt, biến hóa vô cùng; vì thế phải chọn người hiền mà dùng vào việc xem bói, có thể nói là việc bậc thánh nhân coi trọng chăng!

 Chu Công bói ba mai rùa mà Vũ Vương khỏi bệnh. Trụ làm điều bạo ngược nên rùa lớn (rùa quý dùng để bói của vua) không cho điềm. Tấn Văn công sắp định ngôi cho Chu Tương vương, bói được điềm Hoàng Đế (sách Tả truyện chép: gặp điềm Hoàng Đế đánh nhau ở Phản Tuyền), cuối cùng nhận mệnh được ban cung đỏ (tức được phong làm bá chủ chư hầu). Tấn Hiến công ham sắc đẹp của Ly Cơ, bói thì vết nứt có hình cái miệng (tượng lời gièm pha), tai họa rốt cuộc kéo dài năm đời. Sở Linh vương sắp phản lại nhà Chu, bói thì rùa cho điềm nghịch (sách Tả truyện chép: Linh vương bói hỏi: "Ta còn mong được thiên hạ chăng?" Điềm không tốt. Vua ném mai rùa xuống, mắng trời mà kêu rằng: "Cái thứ nhỏ nhoi này mà không cho ta, ta ắt sẽ tự lấy!" Sách ẩn nói: chữ "cấu" đọc theo phiên thiết tất–thiết (?)), cuối cùng bị thất bại ở Can Khê.

 Điềm ứng nghiệm chân thực ở bên trong, mà người đương thời sáng suốt thấy rõ ở bên ngoài, há chẳng phải là hai bên khớp nhau sao! Người quân tử cho rằng kẻ coi nhẹ bói toán, cho là không có thần linh, là ngang ngược trái đạo người; còn kẻ chỉ tin vào điềm lành thì quỷ thần không được đặt đúng chỗ. Vì thế Kinh Thư (thiên Hồng Phạm) lập mục "khảo xét điều nghi": trong năm đường bàn bạc thì bói rùa, bói cỏ thi chiếm hai; năm cách xem thì theo số đông; ấy là cái đạo rõ ràng có dùng nhưng không chuyên dựa vào một thứ.

 Tôi đến Giang Nam, xem việc làm của họ, hỏi các bậc già cả, họ nói rùa sống nghìn năm thì mới bơi lên trên lá sen, cỏ thi trăm thân chung một gốc. Lại nữa, nơi chúng sinh ra thì thú không có hổ sói, cỏ không có loài độc chích. Những nhà ở ven sông thường nuôi rùa, cho ăn uống, cho rằng nó biết phép đạo dẫn, dẫn khí (phép điều hòa hơi thở, vận khí để dưỡng sinh), có ích cho việc giúp người suy yếu, nuôi người già; há chẳng đáng tin sao!

 Thái sử công hiểu biết rộng, thời ấy cách xưa chưa xa, lẽ ra nắm được sự thật, vậy mà vẫn nói những lời nửa ngờ nửa tin như thế; việc rùa và cỏ thi không được truyền lại hẳn là có nguyên do. Một là vua chúa thời Xuân Thu, Chiến Quốc đều thích tranh đấu, quyết giành thắng; những lời tà thuyết của các mưu sĩ tung hoành ngầm ảnh hưởng đến vua đương thời, khiến vua chỉ muốn thỏa ý riêng; còn nếu chủ việc dựa vào cỏ thi và rùa thì bói được tốt mới làm, không tốt thì không làm (nên phép bói bị gạt bỏ); đó là thời thế đời Chu, Tần như vậy.

 Một là vì Cao Tổ, họ Lã, Hiếu Huệ, Văn Đế, Cảnh Đế chỉ theo nếp điển lệ cũ, không biết cỏ thi và rùa là quan trọng, bỏ sót việc khảo cứu tìm tòi, khiến những chỗ tinh vi sâu xa phần nhiều thất lạc. Một là vì Hán Vũ Đế tìm kiếm rộng rãi khiến quan Thái bốc tụ họp đông, sau đó phát sinh vụ vu cổ, ai cũng cho rằng rùa và cỏ thi biết nói; lại thêm Hán Vũ Đế giết hại quá nặng, trăm quan đau đớn sợ hãi, ngại dùng bói mà nói việc, nên phép ấy bèn không được truyền nữa; đó vốn là tình thế thời Hán Vũ như vậy. Thế nhưng ngày nay còn biết có phép bói là nhờ một thiên Quy sách truyện của Thái sử công mà thôi.

 Chử tiên sinh (tên là Thiếu Tôn) bổ sung, lược trích rằng: Thần nhờ thông kinh học mà theo học quan Bác sĩ (chức quan học giả chuyên giảng một bộ kinh), học Kinh Xuân Thu, nhờ đỗ hạng cao mà được làm Lang (chức quan hầu cận vua), may được túc vệ (canh giữ trong cung), ra vào cung điện hơn mười năm. Thần riêng thích sách của Thái sử công. Thái sử công nói: ba vua đời xưa không giống nhau, bốn phương man di mỗi nơi một khác, cách bói tuy khác nhưng đều dùng để quyết điều lành dữ; ông nhìn qua được chỗ cốt yếu nên viết Quy sách liệt truyện. Thần qua lại trong Trường An, tìm Quy sách liệt truyện mà không được, nên đến chỗ quan Thái bốc, hỏi các vị chưởng cố, văn học và những bậc lão thành quen việc, chép lấy việc bói rùa, bói cỏ thi, xếp ở phía dưới.

 Nghe nói xưa kia năm vua đế, ba vua vương khi phát động làm việc gì đều trước tiên quyết bằng cỏ thi và rùa. Truyện xưa nói (Sách ẩn nói: đây là thuyết cổ mà quan Thái bốc có được): "Dưới có phục linh, trên có tơ hồng; trên có bụi cỏ thi (Sách ẩn nói: chữ ở đây đọc theo phiên thiết trục–(?), bụi cỏ thi tức cỏ thi mọc thành bụi; chữ này là chữ "trù" — dày rậm — thời cổ), dưới có rùa thần."

 Cái gọi là phục linh (một loại nấm mọc ở rễ thông, dùng làm thuốc) nằm dưới dây tơ hồng, hình dạng như con chim đang bay. Khi mưa vừa tạnh, trời trong lặng không gió, ban đêm cắt bỏ dây tơ hồng đi, rồi lấy lồng đèn soi chỗ đất ấy (Từ Quảng nói: chữ này là cái lồng, tức đốt lửa rồi úp lồng lên trên; đọc là câu). Soi đến khi lửa tắt thì ghi nhớ chỗ đó, lấy bốn trượng vải mới quây quanh, sáng ra thì đào lấy; đào sâu từ bốn thước đến bảy thước là được, quá bảy thước thì không lấy được. Phục linh là rễ thông nghìn năm, ăn vào thì không chết.

 Nghe nói cỏ thi mọc đủ trăm thân thì bên dưới ắt có rùa thần canh giữ, bên trên thường có mây xanh che phủ. Truyện xưa nói: "Thiên hạ hòa bình, đạo vua được thi hành thì thân cỏ thi dài một trượng, bụi mọc đủ trăm thân." Ngày nay người lấy cỏ thi không theo đúng phép tắc xưa, không tìm được thứ đủ trăm thân dài một trượng; lấy được bụi tám mươi thân trở lên, thân dài tám thước là đã khó có rồi. Dân thường thích dùng quẻ thì lấy bụi đủ sáu mươi thân trở lên, dài đủ sáu thước là dùng được.

 Sách ghi rằng: "Ai có được rùa danh tiếng thì của cải dồn về, nhà ắt giàu to đến nghìn vạn." Một là rùa Bắc Đẩu, hai là rùa Nam Thần, ba là rùa Ngũ Tinh (năm hành tinh), bốn là rùa Bát Phong (tám hướng gió), năm là rùa Nhị thập bát tú (hai mươi tám chòm sao), sáu là rùa Nhật Nguyệt, bảy là rùa Cửu Châu, tám là rùa Ngọc; cả thảy tám loại rùa có tên. Hình mỗi loại rùa đều có vân ở dưới bụng; vân như thế nào thì là rùa loại nào. Ở đây chỉ ghi sơ lược ý chính, không vẽ hình. Lấy rùa không nhất thiết phải đủ một thước hai tấc; dân thường có được con dài bảy tám tấc là đã đáng quý.

 Nay châu ngọc, đồ quý, dù được giấu kín đến đâu, ắt vẫn lộ ánh sáng, ắt vẫn tỏa ra cái thần diệu của nó; chính là nói điều này vậy. Cho nên ngọc nằm trong núi thì cây cối tươi nhuận, vực sinh ngọc trai thì bờ không khô (Từ Quảng nói: có bản không có chữ "không". Họ Hứa giảng sách Hoài Nam cho rằng chất ẩm dồn cả vào ngọc trai sáng nên khiến bờ khô), đó là do sự thấm nhuận đem lại. Ngọc trai minh nguyệt sinh ra ở sông biển, nằm trong con trai, có loài quyết long ấp giữ (Từ Quảng nói: họ Hứa giảng sách Hoài Nam nói quyết long là loài rồng, đọc là quyết. Sách ẩn nói: chữ "quyết" phải là chữ "giao" — thuồng luồng; chữ sau đọc là long; chú đọc là quyết là sai). Bậc vua có được nó thì giữ thiên hạ lâu dài, bốn phương man di đều quy phục.

 Có được cỏ thi trăm thân, lại được cả con rùa bên dưới để bói, thì trăm lời trúng cả trăm, đủ để quyết lành dữ. Rùa thần sinh trong nước sông. Quận Lư Giang mỗi năm thường theo mùa cống hai mươi con rùa sống dài một thước hai tấc nộp cho quan Thái bốc; quan nhân ngày tốt mà lóc lấy mai dưới bụng. Rùa sống nghìn năm mới đủ một thước hai tấc. Bậc vua khi xuất quân, sai tướng, ắt khoan mai rùa ở nhà miếu (nơi thờ tổ tiên) để quyết lành dữ. Nay trong miếu Cao Tổ có nhà chứa rùa, cất giữ bên trong coi là báu vật thần. Truyện xưa nói: "Lấy xương cánh chân trước (Từ Quảng nói: chữ này đọc theo phiên thiết nãi–mao, nghĩa là cánh tay. Sách ẩn nói: đọc theo phiên thiết nãi–cao, lại có âm nãi–đạo) xâu lại mà đeo, lấy rùa đặt ở góc tây bắc trong nhà mà treo lên, thì vào núi sâu rừng rậm không bị lạc."

 Khi thần làm Lang, thấy trong sách Vạn tất có Thạch chu phương, chép rằng (Sách ẩn nói: xét trong thuật Vạn tất có phương Thạch chu, trong đó nói về rừng Gia Lâm, nên gọi là "truyện chép"): "Có rùa thần ở trong rừng Gia Lâm ở Giang Nam. Gia Lâm là nơi thú không có hổ sói, chim không có cú vọ, cỏ không có loài độc chích, lửa đồng không lan tới, rìu búa không đến; đó là Gia Lâm (rừng tốt lành). Rùa ở trong đó, thường làm tổ trên hoa sen thơm. Bên sườn trái có chữ viết rằng: 'Giáp Tý trùng quang (Từ Quảng nói: chữ "Tý" có bản viết là "vu"); kẻ thất phu được ta thì làm vua người, có đất làm chính (Từ Quảng nói: "chính" là đứng đầu, tức làm quan trưởng có đất đai); chư hầu được ta thì làm đế vương.' Tìm nó trong rừng Bạch Xà Bàn Ô (Từ Quảng nói: chữ cuối đọc theo phiên thiết nhất–cô), người tìm phải trai giới (kiêng khem, tắm gội cho thân tâm trong sạch) mà chờ, luôn kính cẩn chăm chú (Sách ẩn nói: xét tên rừng là Bạch Xà Bàn Ô, rùa ẩn trong đó; chữ "ô" đọc là ô, ý nói rắn trắng thường cuộn khúc trong rừng này; chữ sau đọc là nghi, ý nói người tìm phải trai giới mà chờ, luôn giữ dáng kính cẩn chăm chú), như có người đến báo cho; rồi rưới rượu tế, xõa tóc (Từ Quảng nói: chữ "đà" có bản viết là "bị". Sách ẩn nói: chữ này đọc theo phiên thiết đồ–ngã, tức xõa tóc), tìm ba đêm thì được." Xem đó thì há chẳng lớn lao sao! Vậy đối với rùa có thể không kính được sao?

 Có ông già phương nam dùng rùa kê chân giường, trải hơn hai mươi năm; ông già chết, dời giường đi thì rùa vẫn còn sống không chết. Rùa biết vận khí, đạo dẫn. Có người hỏi: "Rùa thần diệu đến thế, vậy mà quan Thái bốc có được rùa sống, sao lại cứ giết đi lấy mai?" Gần đây có người ven sông bắt được con rùa danh tiếng, nuôi trong nhà, nhà nhờ đó giàu to. Người ấy bàn với người khác, muốn thả nó đi. Người kia bảo hãy giết đi, đừng thả, thả thì nhà tan. Rùa báo mộng rằng: "Hãy đưa ta về nước, đừng giết ta." Nhà ấy cuối cùng vẫn giết. Giết xong thì chủ nhà chết, nhà gặp điều chẳng lành. Dân thường với bậc vua chúa khác đạo nhau. Dân thường được rùa danh tiếng thì xem tình thế là không nên giết. Đem chuyện xưa mà nói, các bậc vua sáng chúa thánh thời xưa đều giết đi mà dùng. Thời Tống Nguyên vương được rùa, cũng giết mà dùng. Xin chép nối việc ấy ở bên dưới, để người ham chuộng tìm hiểu xem xét mà chọn lấy.

 Năm thứ hai đời Tống Nguyên vương, Sông (Trường Giang) sai rùa thần đi sứ sang Hà (Hoàng Hà), đến đất Tuyền Dương, người đánh cá là Dự Thư kéo lưới bắt được rùa mà giam lại (chữ "Thư" đọc theo phiên thiết tử–dư), bỏ vào lồng. Nửa đêm, rùa báo mộng cho Tống Nguyên vương rằng: "Tôi là sứ của Sông đi sang Hà, mà lưới giăng chắn ngang đường tôi đi. Dự Thư ở Tuyền Dương bắt được tôi, tôi không thể đi được. Thân đang trong hoạn nạn, không biết kêu với ai. Nhà vua có đức có nghĩa, nên tôi đến kể lể." (Các câu trên dùng lẫn vần Ngự và vần Mộ — tên các bộ vần trong vận thư cổ.)

 Nguyên vương giật mình tỉnh dậy, bèn triệu quan Bác sĩ là Vệ Bình đến hỏi rằng: "Vừa rồi quả nhân (lời vua tự xưng khiêm) mộng thấy một người đàn ông, cổ vươn dài, đầu dài, mặc áo thêu màu đen huyền, ngồi xe có mui che, đến báo mộng cho quả nhân rằng: 'Tôi là sứ của Sông đi sang Hà, mà lưới giăng chắn ngang đường tôi đi. Dự Thư ở Tuyền Dương bắt được tôi, tôi không thể đi được. Thân đang trong hoạn nạn, không biết kêu với ai. Nhà vua có đức có nghĩa, nên tôi đến kể lể.' Đó là vật gì vậy?"

 Vệ Bình bèn cầm lấy thức bàn (bàn xoay dùng để bói, mặt tròn tượng trời, mặt vuông tượng đất) mà đứng dậy (Từ Quảng nói: chữ "thức" đọc là sắc), ngửa mặt lên trời xem ánh trăng, xem cán sao Bắc Đẩu chỉ về đâu, định chỗ mặt trời ở hướng nào; lấy compa và thước vuông làm phụ, thêm cân và quả cân. Bốn góc đã định, tám quẻ (tám quẻ cơ bản của Kinh Dịch, ứng với tám phương) đối nhau; xem lành dữ thì loài có vỏ cứng (tức rùa) hiện ra trước. (Chữ "hành" đọc theo phiên thiết hàn–cương — phiên thiết là cách ghi âm lấy phụ âm đầu của chữ trước ghép với vần và thanh của chữ sau — thuộc vần Dương. Hú tôi xét: đây cũng là một phép thuật số, vậy mà đời sau không ai biết, vì sao vậy?)

 Bèn thưa với Nguyên vương rằng: "Đêm qua là ngày Nhâm Tý (Sách ẩn nói: "kim tích" như nói đêm qua; lấy hôm nay mà nói thì gọi đêm qua là "kim tích"), mặt trăng ở tú Khiên Ngưu (tú: một trong hai mươi tám chòm sao chia vòng trời; Khiên Ngưu là chòm sao Ngưu). Nước sông Hà dồn hội lớn, quỷ thần cùng bàn mưu. Ngân Hà nằm ngay theo hướng nam bắc, Sông với Hà vốn có hẹn; gió nam mới đến, sứ của Sông đến trước. Mây trắng chặn Ngân Hà, muôn vật đều dừng lại. Cán sao Đẩu chỉ vào mặt trời, sứ giả ắt bị giam. Mặc áo đen huyền mà ngồi xe có mui, tên nó là rùa. Nhà vua hãy gấp sai người đi hỏi mà tìm nó." (Chữ "kỳ" đọc theo phiên thiết cừ–vưu, cũng đọc cư–vưu; thuộc vần Vưu.)

 Vua nói: "Hay." Vua bèn sai người phi ngựa đi hỏi quan lệnh (quan đứng đầu huyện) Tuyền Dương rằng: "Người đánh cá có mấy nhà, tên ai là Dự Thư? Dự Thư bắt được rùa, rùa báo mộng cho vua, vua vì thế sai ta đến tìm." Quan lệnh Tuyền Dương bèn sai lại xem sổ hộ tịch, xem bản đồ, thấy người đánh cá trên sông có năm mươi lăm nhà, căn lều ở phía thượng nguồn tên là Dự Thư. (… đọc theo phiên thiết cân–vu; chữ "cầu" đọc cương–vu (?); thuộc vần Ngư.)

 Quan lệnh Tuyền Dương nói: "Vâng." Bèn cùng sứ giả phi ngựa đến hỏi Dự Thư rằng: "Đêm qua ngươi đánh cá được gì?" Đáp: "Nửa đêm kéo lưới được con rùa." Sứ giả hỏi: "Nay nó ở đâu?" Đáp: "Ở trong lồng." Sứ giả nói: "Vua biết ngươi bắt được rùa nên sai ta đến tìm." Dự Thư nói: "Vâng." Liền buộc rùa lấy ra khỏi lồng, dâng cho sứ giả.

 Sứ giả chở rùa đi, ra khỏi cổng Tuyền Dương. Giữa ban ngày mà không thấy gì, gió mưa u ám; mây che phía trên, năm sắc xanh vàng; mây mưa cùng nổi lên, gió đưa mà đi. Vào cổng Đoan Môn (cổng chính phía nam của cung), hiện ra ở dãy nhà phía đông. Thân như nước chảy, bóng mượt có ánh sáng. Rùa trông thấy Nguyên vương thì vươn cổ tiến lên, đi ba bước thì dừng, rụt cổ lùi lại, trở về chỗ cũ. Nguyên vương thấy lạ, hỏi Vệ Bình rằng: "Rùa thấy quả nhân thì vươn cổ tiến lên là mong điều gì? Rụt cổ lùi về là ứng với điều gì?" (… đọc theo phiên thiết mạc–dương (?); chữ "hành" đọc hàn–cương; thuộc vần Dương.)

 Vệ Bình thưa: "Rùa ở trong hoạn nạn, suốt đêm bị giam; nhà vua có đức có nghĩa, sai người cứu nó sống. Nay vươn cổ tiến lên là để tạ ơn; rụt cổ lùi lại là muốn mau đi." (Chữ "tạ" đọc theo phiên thiết tường–dự; thuộc vần Ngự.) Nguyên vương nói: "Hay thay! Thần linh đến mức như thế ư! Không thể giữ lâu; mau sửa xe đưa rùa đi, đừng để lỡ hẹn." (Đọc theo phiên thiết cư–vưu, xem vần Vưu ở trên.)

 Vệ Bình thưa: "Rùa là của báu trong thiên hạ; ai được con rùa này trước thì làm thiên tử, lại mười lời trúng mười, mười trận thắng mười. Nó sinh ra ở vực sâu, lớn lên trong đất vàng, biết đạo trời, hiểu rõ chuyện thượng cổ (vần Ngu). Bơi lội ba nghìn năm không ra khỏi địa giới của mình. Yên ổn, tĩnh lặng, ngay thẳng, cử động không tốn sức. Tuổi thọ ngang với trời đất, không ai biết đến đâu là cùng. Biến đổi theo muôn vật, bốn mùa đổi màu. Ở yên thì tự ẩn mình, nằm phục thì không ăn. Mùa xuân màu xanh, mùa hạ màu vàng, mùa thu màu trắng, mùa đông màu đen. Hiểu rõ âm dương, xét kỹ hình đức (hai mặt sát phạt và ban ơn, ứng với âm và dương) (vần Chức). Biết trước điều lợi hại, xét rõ họa phúc; nói thì trúng, đánh thì thắng. Nhà vua quý giữ nó thì chư hầu đều phục. Xin nhà vua đừng thả, để giữ yên xã tắc (nền đất và thần lúa, chỉ quốc gia) (vần Ốc)."

 Nguyên vương nói: "Rùa rất thần linh, từ trên trời xuống, sa vào vực sâu. Đang trong hoạn nạn, cho ta là người hiền, đức dày mà trung tín, nên đến báo cho quả nhân (chữ "nhân" đọc theo phiên thiết như–diên, vần Tiên). Nếu quả nhân không thả nó thì cũng như kẻ đánh cá vậy. Kẻ đánh cá ham thịt nó, quả nhân tham sức nó; dưới là bất nhân, trên là thất đức. Vua tôi không có lễ thì phúc từ đâu mà đến? Quả nhân không nỡ, sao lại không thả!" (Vần Chức.)

 Vệ Bình thưa: "Không phải thế. Thần nghe nói ơn đức lớn thì không cần báo, vật gửi gắm quý thì không trả lại; trời cho mà không nhận thì trời sẽ lấy lại của báu ấy. Nay rùa đi khắp thiên hạ rồi trở về chỗ cũ, trên lên đến trời xanh, dưới sát bùn đất (chữ "bảo" đọc theo phiên thiết bỉ–ngũ, chữ "đồ" đọc động–ngũ; vần Ngữ). Đi khắp chín châu chưa từng bị nhục, không bị giữ lại nơi nào. Nay đến Tuyền Dương, kẻ đánh cá làm nhục mà giam nó. Nhà vua dù thả nó, Sông và Hà ắt nổi giận, quyết tìm cách báo thù; tự cho là bị xâm phạm, bèn cùng thần linh bàn mưu (vần Vưu). Mưa dầm không tạnh, nước không trị được; hoặc gây khô hạn, gió tung bụi, châu chấu sinh ra, trăm họ lỡ thời vụ. Nhà vua làm việc nhân nghĩa mà hình phạt ắt sẽ đến. Không vì lẽ gì khác, tai họa ấy là do rùa. Sau có hối thì há còn kịp sao! Xin nhà vua đừng thả." (Chữ "ai" đọc theo phiên thiết ư–hi, chữ "lai" đọc lăng–chi, chữ "tai" đọc tiên–tây; vần Chi.)

 Nguyên vương khảng khái than rằng: "Chặn sứ giả của người ta, cắt đứt mưu tính của người ta, thế chẳng phải là bạo (?) sao? Lấy của người ta làm báu vật cho mình, thế chẳng phải là cưỡng đoạt sao? Quả nhân nghe nói: được nhanh bằng bạo lực thì ắt mất nhanh, lấy bằng cưỡng đoạt thì về sau ắt không thành công. Kiệt, Trụ bạo ngược cưỡng đoạt nên thân chết nước mất (chữ "công" đọc theo phiên thiết cô–hoàng; vần Dương). Nay nếu ta nghe theo ông thì không có tiếng nhân nghĩa mà có đạo bạo ngược; Sông và Hà sẽ là Thang, Vũ, còn ta là Kiệt, Trụ. Chưa thấy lợi đâu, chỉ sợ mắc tội. Quả nhân còn ngờ vực, sao lại dùng của báu này (chữ "đạo" đọc theo phiên thiết tha–khẩu, chữ "bảo" đọc bổ–cẩu; vần Hữu). Mau sửa xe đưa rùa đi, đừng để ở lâu."

 Vệ Bình thưa: "Không phải thế, xin nhà vua đừng lo. Trong khoảng trời đất, chất đá lên thành núi, cao mà không đổ, đất nhờ đó mà yên. Cho nên nói: vật có khi nguy mà lại yên, có khi nhẹ mà không dời được; có khi trung tín mà không bằng dối trá (Từ Quảng nói: chữ "đản" có bản viết khác, đọc theo phiên thiết thổ–hòa. Sách ẩn nói: chữ "đản" đọc theo phiên thiết do–lạn, chữ "man" đọc là mạn; lại đều đọc như âm gốc), có khi xấu xí mà lại hợp làm quan lớn (?), có khi đẹp đẽ mà lại là mối họa cho mọi người. Không phải bậc thần thánh thì không ai nói hết được. Xuân thu đông hạ, khi nóng khi lạnh; nóng lạnh không hòa thì khí độc xâm phạm nhau; cùng một năm mà khác tiết, ấy là thời thế khiến như vậy."

 Nguyên vương rất vui mừng. Thế là Nguyên vương hướng về mặt trời mà tạ, lạy hai lạy mà nhận. Chọn ngày trai giới, ngày Giáp, Ất là tốt nhất. Bèn giết chim trĩ trắng cùng dê đen, lấy máu rưới lên rùa ở giữa đàn tế. Lấy dao lóc nó, thân vẫn nguyên không tổn thương. Lấy thịt khô và rượu làm lễ, banh ngang bụng ruột. Lấy cành kinh (một loài cây bụi, cành dùng để đốt mai rùa) mà bói, ắt định được chỗ vết nứt; các đường vân thông suốt, vân nứt đan chéo đón nhau. Sai thầy bói xem, lời nói đều trúng. Cất giữ (Từ Quảng nói: chữ "phúc" đọc là phó, nghĩa là cất giữ) làm báu vật quý của nước, tiếng đồn vang đến các vùng lân cận. Giết bò lấy da, bọc lên gỗ đồng nước Trịnh (Từ Quảng nói: da bò bọc gỗ đồng để làm trống). Cỏ cây đều chia ra, hóa thành áo giáp binh khí. Đánh thắng, tấn công chiếm đoạt, không ai bằng Nguyên vương. Thời Nguyên vương, Vệ Bình làm tướng quốc nước Tống, nước Tống mạnh nhất, đó là nhờ sức của rùa. (Chữ "nghênh" đọc theo phiên thiết ngữ–cương, chữ "đồng" đọc đồ–hoàng, chữ "binh" đọc bô–bàng; vần Dương.)

 Cho nên nói: rùa thần đến mức có thể báo mộng cho Nguyên vương, mà không thể tự thoát khỏi lồng của kẻ đánh cá; thân có thể mười lời trúng cả mười, mà không thể đi sứ thông sang Hà rồi về báo với Sông (chữ "giang" đọc theo phiên thiết cô–hồng; vần Đông). Tài giỏi có thể khiến người khác đánh thắng, tấn công chiếm đoạt, mà không thể tự thoát khỏi lưỡi dao, tránh nạn bị lóc bị đâm. Sáng suốt biết trước, thấy nhanh, mà không thể khiến Vệ Bình đừng nói. Nói việc trăm phần vẹn cả, đến thân mình thì bị trói buộc; gặp lúc không thuận thì còn dùng gì đến tài giỏi!

 Người hiền có cái lẽ thường, kẻ sĩ có lúc gặp may rủi. Vì thế mắt sáng cũng có chỗ không thấy, tai thính cũng có chỗ không nghe; người dù giỏi cũng không thể tay trái vẽ hình vuông, tay phải vẽ hình tròn cùng lúc; mặt trời mặt trăng sáng thế mà có lúc bị mây trôi che khuất. Hậu Nghệ nổi tiếng bắn giỏi mà không bằng Hùng Cừ, Bồng Môn (sách Tân Tự chép: Hùng Cừ Tử nước Sở đi đêm thấy hòn đá nằm chắn đường, tưởng là hổ bèn bắn, mũi tên cắm ngập cả lông đuôi. Sách Hoài Nam Tử nói: người bắn cung coi trọng tài khéo của Bồng Môn Tử. Sách Thất lược của Lưu Hâm có "Phép bắn Bồng Môn"). Vua Vũ nổi tiếng tài biện luận, trí tuệ mà không thắng được quỷ thần. Cột đất gãy, trời vốn không có rui, thì sao lại đòi người ta phải toàn vẹn? (Chữ "văn" đọc theo phiên thiết vô–duyên, chữ "vân" đọc ư–nguyên, chữ "môn" đọc dân–kiên, chữ "thần" đọc thời–liên; vần Quang (?).)

 Khổng Tử nghe vậy nói: "Rùa thần biết lành dữ mà xương thì rỗng khô (Chính nghĩa nói: tức xương nó rỗng ở giữa mà khô; chữ "trực" là tiếng đệm của lời nói, nay vùng Hà Đông cũng nói như vậy). Mặt trời là đức (tượng ban ơn) mà làm vua trong thiên hạ, lại bị nhục bởi con quạ ba chân (con quạ thần trong mặt trời theo truyền thuyết). Mặt trăng là hình (tượng sát phạt) mà làm phụ tá, lại bị con cóc ăn mất (tượng nguyệt thực). Con nhím bị chim khách làm nhục (Quách Phác nói: nhím chế ngự được hổ mà thấy chim khách thì ngửa bụng ra đất. Sách Hoài Nam vạn tất nói: chim khách khiến nhím lật ngửa bụng, vì nhím ghét ý nó mà trong lòng sợ nó), con đằng xà thần thế mà lại nguy vì con rết (Quách Phác nói: đằng xà là loài rồng; con tức thư giống châu chấu, bụng to, ăn óc rắn. Chính nghĩa nói: chữ "tức" đọc theo phiên thiết tân–nhật, chữ "thư" đọc tắc–dư; tức là con rết, hình như con cuốn chiếu mà to, màu đen).

 Cây tre bên ngoài có đốt có thớ, bên trong thẳng mà rỗng không. Cây tùng cây bách đứng đầu trăm loài cây mà lại phải giữ cổng làng. Can ngày và chi ngày không đủ đôi nên có cô hư (Giáp, Ất gọi là "nhật", Tý, Sửu gọi là "thần". Cô hư tức là không vong: mười can ghép với mười hai chi, mỗi tuần mười ngày dư ra hai chi không có can đi kèm, gọi là trống. Chỗ trống gọi là "cô", chỗ đối diện chỗ trống gọi là "hư". Hú tôi xét: phép cô hư lẽ ra phải nói chỗ trống là "hư", chỗ đối diện chỗ trống là "cô". Sách Thất lược của Lưu Hâm có sách "Phong Hậu cô hư" hai mươi quyển. Chính nghĩa nói: xét năm, tháng, ngày, giờ đều có cô hư, đều tính theo phép trên). Vàng có tì vết, ngọc trắng có vết rạn. Việc có lúc gấp, cũng có lúc thong thả. Vật có chỗ bị bó buộc, cũng có chỗ được dựa vào. Lưới có chỗ mắt dày, cũng có chỗ mắt thưa. Người có chỗ đáng quý, cũng có chỗ không bằng ai. (Chữ "mô" đọc theo phiên thiết … –bô, chữ "hà" đọc hồng–cô, chữ "cứ" đọc cân–ư; vần Ngư.)

 Làm sao mà vừa vặn hết được? Vật làm sao mà toàn vẹn được? Trời còn không toàn vẹn, cho nên đời người làm nhà, chừa thiếu ba viên ngói mà vẫn bày ra ở (Từ Quảng nói: có bản nói làm nhà xong mà thiếu ba viên ngói ở nóc. Sách ẩn nói: Lưu thị bảo "trần" như là "ở"; chú viết là "đống" — nóc nhà — đọc theo phiên thiết đô–cống. Chính nghĩa nói: ý là làm nhà không trọn, thiếu ba viên ngói để ứng với trời, vẫn bày ra như thế mà ở), để ứng với trời. Thiên hạ có thứ bậc, vật không toàn vẹn (Chính nghĩa nói: ý là muôn vật cùng mặt trời, mặt trăng, trời đất đều không thể toàn vẹn, dùng để ví với rùa không toàn vẹn) mới sinh sôi được." (Chữ "sinh" đọc theo phiên thiết tùng–tuyên; vần Tiên. Ngô Dụ nói: cả thiên Quy sách đều có vần. Bài thơ "Nguyên Hòa thánh đức" và bài thơ "Thử nhật túc khả tích" của Hàn Văn Công (Hàn Dũ) cũng chỉ dùng một vần, là bắt chước thiên Quy sách truyện trong Sử ký; đọc được thiên này thì đọc được thơ ấy, đọc được thơ ấy thì đọc được bài thơ tế Thoái Chi (Hàn Dũ) của Trương Tịch.)

 Chử Thiếu Tôn nói: Người đánh cá kéo lưới mà được rùa thần, rùa tự báo mộng cho Tống Nguyên vương; Nguyên vương triệu quan Bác sĩ Vệ Bình, kể cho nghe hình trạng con rùa trong mộng; Vệ Bình xoay thức bàn, định mặt trời mặt trăng, chia độ số, định lành dữ, xem thấy rùa cùng màu sắc với vật trong mộng; Vệ Bình can vua giữ lại rùa thần làm báu vật quý của nước, thật là hay. Người xưa nói đến bói cỏ thi ắt nhắc đến rùa, vì cái tiếng tốt của nó đã có từ lâu. Tôi thuật lại mà làm thành truyện.

 Tháng Ba — tháng Hai — tháng Giêng (Chính nghĩa nói: ý là tháng Giêng, tháng Hai, tháng Ba xoay về bên phải, đi vòng quanh hết mười hai tháng; mười hai đốm đen dưới bụng rùa Nhật Nguyệt là mười hai tháng, [còn hai mươi tám đốm] là rùa Nhị thập bát tú (?)). Tháng Mười hai — tháng Mười một (ở giữa (?): trong cao ngoài thấp. Chính nghĩa nói: các mục từ đây trở xuống đến "đầu cúi lớn" đều là hình dạng vết nứt khi bói rùa). Tháng Tư: đầu ngẩng (Sách ẩn nói: chữ "ngưỡng" đọc theo phiên thiết ngư–lưỡng, ý nói đầu vết nứt ngẩng lên), chân mở — chân thu lại, mở (Sách ẩn nói: chữ "cầm" đọc là cầm, ý nói chân vết nứt thu gọn lại) — đầu cúi lớn (Sách ẩn nói: chữ "phủ" đọc là miễn, nghĩa là đầu vết nứt cúi xuống). Tháng Năm — hoành cát (vết nứt nằm ngang, điềm lành) — đầu cúi lớn (Chính nghĩa nói: chữ "phủ" đọc là miễn, nghĩa là đầu vết nứt cúi xuống mà lớn). Tháng Sáu — tháng Bảy — tháng Tám — tháng Chín — tháng Mười.

 Một điều: Kính xét, đây ắt là một hình tròn thời cổ, lấy Tý, Ngọ, Tỵ, Hợi để phân chia âm dương, nên một chiều thuận một chiều nghịch như thế; họ Tư Mã lược bớt, chỉ chép lại chữ mà thôi. Âm dương trong một năm phân ra từ tháng Tư, tháng Năm, nên dưới tháng Tư, tháng Năm mỗi chỗ đều ghi hình tượng để tóm lại. Đại để thuộc dương thì mở ra và ngẩng lên, thuộc âm thì nằm ngang và cúi xuống.

 Một điều: Ngày cấm bói: ngày Tý, Hợi, Tuất không được bói và giết rùa. Giữa trưa như lúc ăn cơm xong thì bói. Lúc chiều tối là lúc rùa mờ mịt (Sách ẩn nói: chữ "kiếu" đọc là khiếu, nghĩa là vòng vèo mờ tối không rõ), không được bói. Ngày Canh, Tân có thể giết rùa và khoan mai. Thường vào lúc sáng sớm (?) làm lễ trừ uế cho rùa (Sách ẩn nói: chữ "phất" đọc là phế, lại đọc là phất), trước lấy nước trong rửa, rồi lấy trứng làm lễ trừ uế (Chính nghĩa nói: lấy trứng gà xoa lên mà khấn), xong thì cầm rùa lên mà làm tiếp, coi đó là phép thường (Từ Quảng nói: chữ "tổ" có bản viết là "thị". Sách ẩn nói: "tổ" là phép, ý nói coi là phép thường).

 Nếu người đã bói mà không trúng thì đều lấy trứng làm lễ trừ uế, đứng quay mặt về hướng đông, đốt bằng cành kinh hoặc gỗ cứng (Sách ẩn nói: xét thời xưa đốt mai rùa thì lấy cành kinh tươi và gỗ cứng tươi đốt lên, chặt khúc ra mà đốt), lấy trứng đất chỉ vào rùa ba lần (Từ Quảng nói: chữ "thổ" có bản viết là "thập nhất". Chính nghĩa nói: ý là bói không trúng thì lấy đất nặn làm trứng, ba lần chỉ vào, ba lần đi vòng quanh, để trấn áp điều chẳng lành), cầm rùa lấy trứng đi vòng quanh, khấn rằng: "Hôm nay ngày tốt, kính cẩn dùng gạo kê, trứng gà, cành đốt, lụa vàng (Sách ẩn nói: "lương" là gạo kê, "noãn" là trứng gà, "đệ" là gỗ, đọc như chữ "đệ" trong "thứ đệ" — thứ tự; ý nói đốt cành kinh thay phiên nhau mà đốt nên có tên "đệ"; lại đọc là "thê", ý nói đốt dần dần như có bậc thang. "Hoàng" là lấy lụa vàng bọc gạo và trứng để làm lễ trừ uế; phải dùng màu vàng vì đó là màu của trung ương, chủ hành Thổ và chủ chữ tín, nên dùng gà (?). Chính nghĩa nói: chữ này đọc là đề, nghĩa là cháy sém; ý nói lấy gạo kê, trứng gà trừ cái không lành, khiến khi đốt rùa không bị sém, không bị vàng; nếu màu sém và vàng thì bói không trúng) mà trừ điều chẳng lành của ngọc linh (tên tôn xưng con rùa)."

 Ngọc linh ắt tin thật mà thành thật, như biết được tình của muôn việc (?), phân biệt vết nứt đều có thể xem được. Nếu không tin không thành thì đốt ngọc linh, rải tro đi để răn (hẳn là chữ "trừng" — răn đe) những con rùa về sau. Khi bói ắt quay mặt về hướng bắc, mai rùa ắt phải dài một thước hai tấc.

 Khi bói, trước lấy cái táo (đọc là táo) đốt chỗ khoan (Sách ẩn nói: "táo" là chỗ đốt cành kinh, vật như cái lò hoặc khúc gỗ). Đốt giữa chỗ khoan xong, lại đốt đầu rùa, mỗi chỗ ba lần; lại đốt giữa chỗ khoan, gọi là "chính thân" (làm ngay thân), đốt đầu gọi là "chính túc" (làm ngay chân) (Từ Quảng nói: chữ "túc" có bản viết là "chỉ"), mỗi chỗ ba lần. Rồi lấy cái táo đi quanh rùa ba vòng, khấn rằng: "Xin mượn ngọc linh phu tử (Sách ẩn nói: tôn kính thần nên đặt danh hiệu cho nó). Phu tử ngọc linh, cành kinh đốt vào lòng ngài, khiến ngài biết trước. Ngài trên đi lên trời, dưới đi xuống vực; các loài linh vật và các phép bói cỏ thi (Từ Quảng nói: chữ "sách" đọc là sách. Sách ẩn nói: chữ "số" đọc theo phiên thiết sở–cụ; chữ sau âm gần với "sách", có khi đọc là "thích"; đó là tên khác của "sách" — cỏ thi) không gì đáng tin bằng ngài (?). Hôm nay là ngày lành, làm một lần bói tốt (Từ Quảng nói: chữ "hành" có bản viết là "thân").

 Kẻ muốn bói việc này, nếu được thì vui, không được thì hối. Nếu được thì vết nứt phát ra hướng về thân tôi mà dài lớn, tay chân thu lại, người đều hướng lên mà thành đôi (?). Nếu không được thì vết nứt phát ra hướng về thân tôi mà gãy gập (Hú tôi xét: "gãy gập" tức là ngắn nhỏ, không duỗi ra được), trong ngoài không ứng nhau, tay chân mất đi."

 Khi bói bằng rùa linh, khấn rằng: "Xin mượn rùa linh; năm cách bói cỏ thi, năm vật linh cũng không bằng (?) sự linh của rùa thần, biết người chết, biết người sống. Thân kẻ này ngay chính, kẻ này muốn cầu vật này. Nếu được thì đầu hiện ra, chân phát ra, trong ngoài ứng nhau; nếu không được thì đầu ngẩng chân thu, trong ngoài theo nhau." (Ba chữ "có thể được, xem" xét là thừa.)

 Bói xem người bệnh, khấn rằng: "Nay người này bệnh nặng. Nếu chết thì đầu trên mở ra, trong ngoài cùng kinh động, thân gãy đốt (xét: "thân gãy đốt" hẳn là gãy làm hai khúc); nếu không chết thì thân ngẩng chân thu ("chân thu" là chân vết nứt thu gọn lại)."

 Bói người bệnh có bị ma quỷ làm hại không, khấn rằng: "Nay bệnh có ma quỷ làm hại thì không hiện (xét: hẳn sót chữ "điềm"), không có ma quỷ làm hại thì hiện. Vết nứt có ở giữa thì ma quỷ ở bên trong; có ở ngoài thì ma quỷ ở bên ngoài." Bói người bị giam có ra được hay không: không ra được thì hoành cát an (vết nứt nằm ngang, yên ổn); nếu ra được thì chân mở đầu ngẩng, có phần ngoài. (Kính xét: hình nằm ngang thuộc hành Thổ; "hoành cát an" tức là vết nứt ngang mà phẳng, là tượng tĩnh. "Ngoài" là phần vượt quá chỗ đã khắc định sẵn.)

 Bói cầu của cải, có đáng được hay không: được thì đầu ngẩng chân mở, trong ngoài ứng nhau; không được thì hiện điềm đầu ngẩng chân thu. (Kính xét: chữ "ngẩng" phía sau có lẽ phải là chữ "cúi". "Chân thu" là cúi xuống mà hơi co lại. Sử ký chỉ nói "chân thu", còn phép bói Ngô Trung (vùng Tô Châu ngày nay) gọi là thấp phục, quản, lạc, rủ, nhọn — đều thuộc loại "thu". Sử ký chỉ nói "chân mở", còn phép bói Ngô Trung gọi là cao ngẩng, phát, toác, bay bổng — đều thuộc loại "mở".)

 Bói việc bán, mua tôi trai tớ gái, bò ngựa: được thì đầu ngẩng chân mở, trong ngoài ứng nhau ("ứng nhau" có lẽ là trong ngoài đều nhau); không được thì đầu ngẩng chân thu, hiện điềm như hoành cát an. (Kính xét: chữ "ngẩng" phía sau có lẽ phải là chữ "cúi". Sử ký chỉ nói "đầu ngẩng", còn trong phép bói Ngô thì cao, lớn đều thuộc loại "ngẩng"; Sử ký chỉ nói "đầu cúi", còn trong phép bói Ngô thì thấp phục đều thuộc loại "cúi".)

 Bói đánh bọn cướp tụ tập bao nhiêu người ở nơi nọ, nay người này đem bao nhiêu quân đi đánh: thắng thì đầu ngẩng chân mở, thân ngay, bên trong tự vồng lên, bên ngoài thấp xuống; không thắng thì chân thu đầu ngẩng, thân đầu (Từ Quảng nói: có bản viết là "giản"), trong thấp ngoài cao. (Hú tôi xét: "trong" là mình, "ngoài" là người. "Vồng lên" là tượng trong cao ngoài thấp; trong vồng ngoài thấp tức là ta cao mà người thấp, nên thắng; trong thấp ngoài cao thì ngược lại, nên không thắng.)

 Bói nên đi hay không đi: đi thì đầu (có lẽ sót chữ "ngẩng") chân mở; không đi thì chân thu đầu ngẩng, hoặc hoành cát an; yên thì không đi. (Nằm ngang là tượng yên tĩnh. Hình nằm ngang, xét theo vuông tròn phẳng thẳng thì thuộc hành Thổ.)

 Bói đi đánh cướp có gặp hay không: gặp thì đầu ngẩng chân thu, có phần ngoài; không gặp thì chân mở đầu ngẩng. (Kính xét: "có phần ngoài" là vết nứt vượt quá chỗ bôi mực.)

 Bói đi đánh cướp có gặp hay không: gặp thì đầu ngẩng chân thu, thu thì thắng, có phần ngoài; không gặp thì chân mở đầu ngẩng. (Chữ "thu" phía sau là thừa. Đoạn này hẳn là lặp lại đoạn trên, hoặc họ Tư Mã gom chép văn từ nhiều sách nên có một hai chữ hơi khác nhau.)

 Bói nghe tin cướp đến, có đến hay không: đến thì ngoài cao trong thấp, chân thu đầu ngẩng; không đến thì chân mở đầu ngẩng, hoặc hoành cát an, hẹn thì tự đến lượt (?). (Câu cuối không hiểu được.)

 Bói dời chỗ, bỏ quan (chữ "quan" hẳn là thừa) có đi hay không: đi thì chân mở, có thu, ngoài đầu ngẩng; không đi thì tự đi (hai chữ "tự đi" hẳn là thừa), tức chân thu, hiện điềm như hoành cát an. ("Ngoài đầu ngẩng" có lẽ là phần lớn hướng ra ngoài; đầu hướng ra ngoài thì chân hướng vào trong, nên là tượng đi.)

 Bói đang làm quan có tốt hay không (hẳn thiếu một chữ "tốt"): tốt thì hiện điềm thân ngay, hoặc hoành cát an; không tốt thì thân gãy đốt (như cành cây gãy tách làm hai), đầu ngẩng chân mở. (Nằm ngang là tượng tĩnh, tốt; gãy đốt là tượng tách làm hai; mở là tượng đi. Hú tôi xét: đây chỉ lấy tĩnh và ngay làm tốt.) Bói ở nhà có tốt hay không: tốt thì hiện điềm thân ngay, hoặc hoành cát an; không tốt thì thân gãy đốt, đầu ngẩng chân mở. (Đây lấy tĩnh và ngay làm tốt nên không muốn mở.)

 Bói trong năm lúa má có chín được hay không: chín thì đầu ngẩng chân mở, trong ngoài tự vồng lên, ngoài tự rủ xuống (tượng bông lúa trĩu hạt); không chín thì chân thu đầu ngẩng, có phần ngoài.

 Bói trong năm dân có bị dịch hay không: có dịch thì đầu ngẩng chân thu, thân có đốt, có ngoài mạnh (chữ "có" có lẽ là chữ "gãy" chép sai; "ngoài mạnh" là ngoài mạnh thì trong yếu); không có dịch thì thân ngay, đầu ngẩng chân mở (đây là tượng thư thái).

 Bói trong năm có binh đao hay không: không có binh đao thì hiện điềm như hoành cát an; có binh đao thì đầu ngẩng chân mở, thân động, ngoài mạnh (dưới đây có lẽ sót chữ "có"), tình (?). ("Thân động" là tượng kinh động; "ngoài mạnh" là tượng giặc giã. Chữ "tình" có lẽ chép sai hoặc có chỗ sót chữ. Sách Ngoại triệu đồ nói: "có tình" là quay đầu lại.)

 Bói gặp người quyền quý có tốt hay không: tốt thì chân mở đầu ngẩng, thân ngay, trong tự vồng lên (đều là tượng thư thái (?)); không tốt thì đầu ngẩng, thân gãy đốt, chân thu, có phần ngoài, như không có [hình] đánh cá (?). (Đều là tượng gãy gập, rẽ ngả khác. Phép xem dưới cũng vậy. Phép bói Ngô có hình cần câu và hình lưới, e rằng chính là "đánh cá"; nên xét kỹ thêm.)

 Bói đi cầu cạnh nhờ người có được hay không: được thì đầu ngẩng chân mở, trong tự vồng lên; không được thì đầu ngẩng chân thu, có phần ngoài.

 Bói đuổi bắt người trốn có bắt được hay không: được thì đầu ngẩng chân thu, trong ngoài ứng nhau; không được thì đầu ngẩng chân mở, hoặc hoành cát an. (Chân thu là tượng không đi được; trong ngoài ứng nhau là tượng gặp được nhau; chân mở là tượng đi; nằm ngang là tượng bị ngăn trở.)

 Bói đánh cá, săn bắn có được hay không: được thì đầu ngẩng chân mở, trong ngoài ứng nhau; không được thì chân thu đầu ngẩng, hoặc hoành cát an. (Giống phép xem trên, chỉ khác là trên lấy chân thu là được, chân mở là không được; còn ở đây lấy chân mở là được, chân thu là không được mà thôi.)

 Bói đi đường có gặp cướp hay không: gặp thì đầu ngẩng chân mở, thân gãy đốt, ngoài cao trong thấp; không gặp thì hiện điềm.

 Bói trời có mưa hay không: mưa thì đầu ngẩng, có phần ngoài, ngoài cao trong thấp; không mưa thì đầu ngẩng chân mở, hoặc hoành cát an.

 Bói trời đang mưa có tạnh hay không: tạnh thì hiện điềm chân mở đầu ngẩng (duỗi mở thuộc dương); không tạnh thì hoành cát (thu gọn yên tĩnh thuộc âm. Các điều trên đây là phép xem vết nứt chia theo từng loại việc của người xưa).

 Tên gọi là "hoành cát an": dùng để xem bệnh thì bệnh nặng một ngày không chết; không nặng thì ngay ngày bói (chữ ở đây hẳn là chữ "nhật" — ngày) khỏi, không chết. Người bị giam tội nặng không ra; tội nhẹ thì sẽ ra ngay (?), quá một ngày không ra thì lâu nhưng không hại. Cầu của cải, mua tôi tớ, ngựa bò thì trong một ngày sẽ được, quá một ngày thì không được (hai chữ "không được" sau là thừa). Người định đi thì không đi. Người đến thì sẽ đến ngay, quá giờ ăn mà không đến thì không đến nữa. Đánh cướp thì không đi, đi thì không gặp. Nghe tin cướp đến thì không đến. Chuyển chức thì không chuyển (đều là tượng tĩnh). Làm quan, ở nhà đều tốt (nên tĩnh). Mùa màng năm ấy không chín. Dân bị dịch bệnh thì không có dịch. Trong năm không có binh đao. Gặp người: đi thì không đi, không vui. Cầu cạnh người: không đi, không được (ba câu trên đây hẳn có chỗ chép sai). Đuổi bắt người trốn, đánh cá săn bắn đều không được. Đi đường không gặp cướp. Mưa thì không mưa. Tạnh thì không tạnh. (Kính xét: đây là lời xem tổng quát cho một tượng "hoành cát an". "Hoành cát an" là đầu, thân, chân đều không có hình mở, ngẩng, nên tượng của nó là tĩnh, sự ứng nghiệm ở trong một ngày, quá một ngày thì không ứng nữa. "Hoàn" nghĩa là xoay vòng, trở lại ngay. Phía trên chữ "tên gọi là" thời xưa hẳn có hình vẽ; có lẽ khi viết Sử ký đã mất rồi.)

 Tên gọi là "trình triệu" (một dạng vết nứt, nghĩa đen là "điềm hiện ra"): người bệnh không chết; người bị giam ra được; người định đi thì đi (đây là muốn ra đi); người đến thì đến; mua bán thì được; đuổi bắt người trốn thì được, quá một ngày thì không được; hỏi người đi thì không tới. (Đây là xem người đến. Tượng "trình triệu" không có lời giải rõ ràng; trước nói "người đến thì đến", ở đây nói "hỏi người đi thì không tới", không hiểu được.)

 Tên gọi là "trụ triệt" ("trụ" là cây cột đứng thẳng): bói bệnh không chết; người bị giam ra được; người định đi thì đi; người đến thì đến; mua bán thì không được; người lo thì không phải lo; đuổi bắt người trốn thì không được. (Tượng này có lẽ là vết nứt thẳng ra mà lấn qua vạch mực.)

 Tên gọi là "đầu ngẩng chân thu, có trong không có ngoài": xem bệnh thì bệnh nặng không chết (bên trong mạnh); người bị giam được thả; cầu của cải, mua tôi tớ, ngựa bò thì không được (bên ngoài không ứng); người định đi nghe lời mà không đi; người đến thì không đến; nghe tin cướp đến thì không đến; nghe lời mà không tới; chuyển chức nghe lời mà không chuyển (bên ngoài không ứng); làm quan có lo; ở nhà nhiều tai họa; mùa màng năm ấy chín vừa; dân bị dịch bệnh, nhiều bệnh; trong năm có binh đao, nghe tin mà không nổ ra (?); gặp người quyền quý thì tốt; cầu cạnh thì không đi, đi thì không được lời tốt; đuổi bắt người trốn thì không được; đánh cá săn bắn thì không được; đi đường không gặp cướp; mưa thì không mưa nhiều (?); tạnh thì không tạnh. Cho nên những chữ "ngẩng" (?) ấy đều [trong bản cũ] viết là "thủ bị"; hỏi thì người ta nói "bị" tức là "ngưỡng" (ngẩng), nên định là "ngẩng"; đây là ghi chép riêng. (Hú tôi xét: dưới chữ "cho nên những chữ ấy" hẳn là lời chú xưa chưa xóa mà sót lại một nửa; chữ "mạc" cũng chép sai. "Chín vừa" là chín một nửa. "Mưa không mưa, tạnh không tạnh" có lẽ là vết nứt mờ mịt không phân rõ.)

 Tên gọi là "đầu ngẩng chân thu, có trong không có ngoài": xem bệnh thì bệnh nặng không chết; người bị giam không ra (khác với đoạn trên); cầu của cải, mua tôi tớ thì không được; người định đi thì không đi; người đến thì không đến (giống đoạn trên); đánh cướp thì không gặp (nhiều hơn đoạn trên câu này); nghe tin cướp đến, bên trong tự kinh sợ, không đến (ít hơn đoạn trên một câu); chuyển chức thì không chuyển; làm quan, ở nhà thì tốt (khác với đoạn trên); mùa màng năm ấy không chín (khác với đoạn trên); dân bị dịch thì bệnh nặng; trong năm không có binh đao (khác với đoạn trên); gặp người quyền quý thì tốt; cầu cạnh, đuổi bắt người trốn thì không được; mất của cải thì của không ra, [không] được (?); đánh cá săn bắn thì không được; đi đường không gặp cướp; mưa thì không mưa; tạnh thì không tạnh; xấu. (Đoạn này với đoạn trên dường như là lặp lại mà ở giữa hơi so le; có lẽ Sử ký lấy từ hai sách khác nhau mà giữ cả hai.)

 Tên gọi là "trình triệu, đầu ngẩng chân thu" (phía sau có tượng "trình triệu, đầu ngẩng chân mở"): dùng để xem bệnh thì không chết; người bị giam chưa ra; cầu của cải, mua tôi tớ, ngựa bò thì không được; đi thì không đi; đến thì không đến; đánh cướp thì không gặp nhau; nghe tin cướp đến thì không đến; chuyển chức thì không chuyển; làm quan lâu thì nhiều lo; ở nhà không tốt; mùa màng năm ấy không chín; dân bị dịch bệnh; trong năm không có binh đao; gặp người quyền quý không tốt; cầu cạnh thì không đi; đánh cá săn bắn được ít; đi đường không gặp cướp; mưa thì không mưa; tạnh thì không tạnh; không tốt.

 Tên gọi là "trình triệu, đầu ngẩng chân mở" (đây là tượng động): dùng để xem bệnh thì bệnh nặng chết; tù bị giam được ra; cầu của cải, mua tôi tớ, ngựa bò thì không được; người định đi thì đi; người đến thì đến; đánh cướp thì không gặp cướp; nghe tin cướp đến thì không đến; chuyển chức thì chuyển; làm quan không lâu; ở nhà không tốt; mùa màng năm ấy không chín; dân có dịch bệnh nhưng ít; trong năm không có binh đao; gặp người quyền quý thì không gặp, tốt; cầu cạnh, đuổi bắt người trốn, đánh cá săn bắn đều không được; đi đường gặp cướp; mưa thì không mưa; tạnh; tốt ít (căn cứ đoạn sau, chữ "ít" có lẽ là chữ "không").

 Tên gọi là "đầu ngẩng chân thu": dùng để xem bệnh thì không chết; người bị giam lâu nhưng không hại; cầu của cải, mua tôi tớ, ngựa bò thì không được; người định đi thì không đi; đánh cướp thì không được; người đến thì đến; nghe tin cướp thì đến; chuyển chức nghe lời mà không chuyển; ở nhà không tốt; mùa màng năm ấy không chín; dân bị dịch ít; trong năm không có binh đao; gặp người quyền quý thì được gặp; cầu cạnh, đuổi bắt người trốn, đánh cá săn bắn đều không được; đi đường gặp cướp; mưa thì không mưa; tạnh thì không tạnh; tốt.

 Tên gọi là "đầu ngẩng chân mở, có trong": dùng để xem bệnh thì người bệnh chết; người bị giam ra được; cầu của cải, mua tôi tớ, ngựa bò thì không được; người định đi thì đi; người đến thì đến; đánh cướp thì đi mà không gặp cướp; nghe tin cướp đến thì không đến; chuyển chức thì chuyển; làm quan không lâu; ở nhà không tốt; mùa màng năm ấy chín; dân có dịch nhưng ít; trong năm không có binh đao; gặp người quyền quý không tốt; cầu cạnh, đuổi bắt người trốn, đánh cá săn bắn đều không được; đi đường không gặp cướp; mưa thì tạnh, tạnh thì tốt ít; không tạnh thì tốt.

 Tên gọi là "hoành cát, trong ngoài tự vồng lên": dùng để xem bệnh thì ngay ngày bói (chữ ở đây hẳn là chữ "nhật" — ngày) không khỏi thì chết; người bị giam không có tội, được ra; cầu của cải, mua tôi tớ, ngựa bò thì được; người định đi thì đi; người đến thì đến; đánh cướp thì giao chiến ngang nhau; nghe tin cướp đến thì đến; chuyển chức thì chuyển; ở nhà tốt; năm ấy được mùa; dân có dịch mà không thành bệnh; trong năm không có binh đao; gặp người quyền quý, cầu cạnh, đuổi bắt người trốn, đánh cá săn bắn đều được; đi đường gặp cướp; mưa thì tạnh, mưa tạnh; rất tốt. Tên gọi là "hoành cát, trong ngoài tự cát" (chữ "cát" này hẳn chép sai; tượng của nó phải ngược với "vồng lên"): dùng để xem bệnh thì người bệnh chết; người bị giam không ra; cầu của cải, mua tôi tớ, ngựa bò, đuổi bắt người trốn, đánh cá săn bắn đều không được; người định đi thì không [đi], [người đến thì] không đến (?); đánh cướp thì không gặp nhau; nghe tin cướp thì không đến; chuyển chức thì chuyển; làm quan có lo; ở nhà, gặp người quyền quý, cầu cạnh đều không tốt; mùa màng năm ấy không chín; dân bị dịch bệnh; trong năm không có binh đao; đi đường không gặp cướp; mưa thì không mưa; tạnh thì không tạnh; không tốt. (Đây là tượng xấu.)

 Tên gọi là "ngư nhân" (người đánh cá): dùng để xem bệnh thì người bệnh nặng không chết; người bị giam ra được; cầu của cải, mua tôi tớ, ngựa bò, đánh cướp, cầu cạnh, đuổi bắt người trốn, đánh cá săn bắn đều được; người định đi thì đi; đến (chữ này là thừa, nếu không thì phía dưới phải có thêm hai chữ "người... đến"); nghe tin cướp đến thì không đến; chuyển chức thì không chuyển; ở nhà tốt; mùa màng năm ấy không chín; dân bị dịch bệnh; trong năm không có binh đao; gặp người quyền quý thì tốt; đi đường không gặp cướp; mưa thì không mưa; tạnh thì không tạnh; tốt. ("Ngư" có lẽ là hình dây câu, lưới vó; hoặc có lẽ là nhánh nứt mọc lên rồi cúi xuống cong lại như người đánh cá, cũng chưa biết được.)

 Tên gọi là "đầu ngẩng chân thu, trong cao ngoài thấp": dùng để xem bệnh thì người bệnh nặng không chết; người bị giam không ra; cầu của cải, mua tôi tớ, ngựa bò, đuổi bắt người trốn, đánh cá săn bắn đều được; đi thì không đi; người đến thì đến; đánh cướp thì thắng; chuyển chức thì không chuyển; làm quan có lo nhưng không hại; ở nhà nhiều lo, nhiều bệnh; năm ấy được mùa lớn; dân bị dịch bệnh; trong năm có binh đao nhưng không đến; gặp người quyền quý, cầu cạnh đều không tốt; đi đường gặp cướp; mưa thì không mưa; tạnh thì không tạnh; tốt.

 Tên gọi là "hoành cát, trên có ngẩng, dưới có cột": bệnh lâu không chết; người bị giam không ra; cầu của cải, mua tôi tớ, ngựa bò, đuổi bắt người trốn, đánh cá săn bắn đều không được; đi thì không đi; đến thì không đến; đánh cướp thì không đi, đi thì không gặp; nghe tin cướp đến thì không đến; chuyển chức thì không chuyển; ở nhà, gặp người quyền quý đều tốt; năm ấy được mùa lớn; dân bị dịch bệnh; trong năm không có binh đao; đi đường không gặp cướp; mưa thì không mưa; tạnh thì không tạnh; rất tốt. Tên gọi là "hoành cát, du ngưỡng" (cong ngửa lên như cánh cung): dùng để xem bệnh thì không chết; người bị giam không ra; cầu của cải, mua tôi tớ, ngựa bò đến (chữ này hẳn là thừa) không được; đi thì không đi; đến thì không đến; đánh cướp thì không đi, đi thì không gặp; nghe tin cướp đến thì không đến; chuyển chức thì không chuyển; làm quan, ở nhà, gặp người quyền quý đều tốt; năm ấy được mùa; trong năm có dịch bệnh, không có binh đao; cầu cạnh, đuổi bắt người trốn thì không được; đánh cá săn bắn đến mà không được; đi thì không được; đi đường không gặp cướp; mưa thì tạnh; tạnh thì không tạnh; tốt ít. ("Du" là ngược với "vồng lên", tức cong ngửa lên như cánh cung.)

 Tên gọi là "hoành cát, dưới có cột": dùng để xem bệnh thì bệnh nặng, không (chữ này hẳn là thừa) sẽ khỏi ngay, không chết; người bị giam ra được; cầu của cải, mua tôi tớ, ngựa bò, cầu cạnh, đuổi bắt người trốn, đánh cá săn bắn đều không được; đi (chữ này có lẽ thuộc câu trên, nếu không thì là thừa); đến thì không đến; đánh cướp thì không giao chiến; nghe tin cướp đến thì đến; chuyển chức, làm quan thì tốt nhưng không lâu; ở nhà không tốt; năm ấy không được mùa; dân không có dịch bệnh; trong năm không có binh đao; gặp người quyền quý thì tốt; đi đường không gặp cướp; mưa thì không mưa; tạnh; tốt ít.

 Tên gọi là "tải sở" (hẳn có chữ chép sai, hoặc sót chữ "chính"): dùng để xem bệnh thì sẽ khỏi ngay, không chết; người bị giam ra được; cầu của cải, mua tôi tớ, ngựa bò, cầu cạnh, đuổi bắt người trốn, đánh cá săn bắn đều được; người định đi thì đi; người đến thì đến; đánh cướp thì gặp nhau mà không giao chiến; nghe tin cướp đến thì đến; chuyển chức thì chuyển; ở nhà có lo; gặp người quyền quý thì tốt; năm ấy được mùa; dân không có dịch bệnh; trong năm không có binh đao; đi đường không gặp cướp; mưa thì không mưa; tạnh thì tạnh; tốt. ("Tải" là ngửa lên mà như có chở vật gì.)

 Tên gọi là "căn cách" (rễ bị chặn): dùng để xem bệnh thì người bệnh không chết; người bị giam lâu nhưng không hại; cầu của cải, mua tôi tớ, ngựa bò, cầu cạnh, đuổi bắt người trốn, đánh cá săn bắn đều không được; đi thì không đi; đến thì không đến; đánh cướp thì cướp đi mà không giao chiến; nghe tin cướp thì không đến; chuyển chức thì không chuyển; ở nhà tốt; mùa màng năm ấy chín vừa; dân bị dịch bệnh mà không chết; gặp người quyền quý thì không được gặp; đi đường không gặp cướp; mưa thì không mưa; rất tốt. (Đây có lẽ là tượng tĩnh.)

 Tên gọi là "đầu ngẩng chân thu, ngoài cao trong thấp": bói việc lo thì không hại; người định đi thì không đến (?); bệnh lâu thì chết; cầu của cải thì không được; gặp người quyền quý thì tốt.

 Tên gọi là "ngoài cao trong thấp": bói bệnh thì không chết, có ma quỷ làm hại; mua bán thì không được; làm quan, ở nhà không tốt; người định đi thì không đi; người đến thì không đến; người bị giam không hại; tốt.

 Tên gọi là "đầu hiện chân phát, có trong ngoài ứng nhau": dùng để xem bệnh thì người bệnh dậy được; người bị giam ra được; người định đi thì đi; người đến thì đến; cầu của cải thì được; tốt. ("Đầu hiện" có lẽ là vết nứt từ ngoài phần đã khắc mà vượt ra. Đây hẳn là quẻ hoàn toàn tốt.)

 Tên gọi là "trình triệu" ("trình triệu" có lẽ là vết nứt ở phía trên chỗ đã khắc, vượt ra ngoài mà ngẩng lên), đầu ngẩng chân mở (phía trước đã có một tượng "trình triệu, đầu ngẩng chân mở"): dùng để xem bệnh thì bệnh nặng chết; người bị giam ra được nhưng có lo; cầu của cải, mua tôi tớ, ngựa bò, cầu cạnh, đuổi bắt người trốn, đánh cá săn bắn đều không được; đi thì không đi (khác với đoạn trước); đến thì không đến (khác với đoạn trước); đánh (?) cướp thì không giao chiến; nghe tin cướp đến thì đến (khác với đoạn trước); chuyển chức, làm quan, ở nhà đều không tốt; năm ấy mất mùa; dân bị dịch bệnh mà không chết; trong năm không có binh đao; gặp người quyền quý không tốt; đi đường không gặp cướp (khác với đoạn trước); mưa thì không mưa; tạnh; không (căn cứ đoạn trước hẳn là chữ "ít") tốt.

 Tên gọi là "trình triệu, đầu ngẩng chân mở, ngoài cao trong thấp": dùng để xem bệnh thì không chết, có ma quỷ bên ngoài làm hại; người bị giam ra được nhưng có lo; cầu của cải, mua tôi tớ, ngựa bò thì gặp nhau mà không thành; đi thì đi; đến thì nghe lời mà không đến; đánh (?) cướp thì thắng; nghe tin cướp đến thì không đến; chuyển chức, làm quan, ở nhà, gặp người quyền quý đều không tốt; trong năm dân bị dịch bệnh, có binh đao; cầu cạnh, đuổi bắt người trốn, đánh cá săn bắn đều không được; nghe tin cướp thì gặp cướp; mưa thì không mưa; tạnh; xấu. (Chữ "tạnh" ở đây hẳn có nghĩa là trời nắng to; chữ "xấu" hẳn là lời giải cho tượng tổng quát.)

 Tên gọi là "đầu ngẩng chân thu, thân gãy, trong ngoài ứng nhau" ("trong ngoài ứng nhau" có lẽ là phần trong và phần ngoài dài ngắn, lớn nhỏ như nhau; hoặc là trong và ngoài hướng vào nhau): dùng để xem bệnh thì bệnh nặng không chết; người bị giam lâu không ra; cầu của cải, mua tôi tớ, ngựa bò, đánh cá săn bắn đều không được; đi thì không đi; đến thì không đến; đánh cướp thì có dùng [quân] mà thắng; nghe tin cướp đến thì đến; chuyển chức thì không chuyển; làm quan, ở nhà không tốt; năm ấy không được mùa; dân bị dịch bệnh; trong năm có binh đao nhưng không đến; gặp người quyền quý thì vui; cầu cạnh, đuổi bắt người trốn thì không được; gặp cướp; xấu.

 Tên gọi là "trong bị chặn, ngoài rủ xuống": người định đi thì không đi; người đến thì không đến; người bệnh chết; người bị giam không ra; cầu của cải thì không được; gặp người thì không gặp; rất tốt. (Đây là tượng xấu, sao lại nói "rất tốt"? Chữ "rất" có lẽ là chữ "không".)

 Tên gọi là "hoành cát, trong ngoài ứng nhau, tự vồng lên, du ngưỡng, trên có cột, trên có cột, chân, chân thu": dùng để xem bệnh thì bệnh nặng không chết; người bị giam không phải chịu tội; cầu của cải, mua tôi tớ, ngựa bò, cầu cạnh, đuổi bắt người trốn, đánh cá săn bắn đều không được; đi thì không đi; đến thì không đến; làm quan, ở nhà, gặp người quyền quý đều tốt; chuyển chức thì không chuyển; năm ấy không được mùa lớn; dân bị dịch bệnh; có binh đao, có binh đao nhưng không giao chiến (?); đi đường gặp cướp, nghe lời mà không gặp; mưa thì không mưa; tạnh thì tạnh; rất tốt.

 Tên gọi là "đầu ngẩng chân thu, trong ngoài theo nhau": bói việc lo, người bệnh nặng không chết; làm quan thì không được ở yên; người định đi thì đi; người đến thì không đến; cầu của cải thì không được; tìm người thì không được; tốt.

 Tên gọi là "hoành cát, dưới có cột": bói người đến thì đến; ngay ngày bói (chữ ở đây hẳn là chữ "nhật" — ngày) mà không tới thì chưa đến; bói người bệnh, quá một ngày không khỏi thì chết; người định đi thì không đi; cầu của cải thì không được; người bị giam được ra (chữ "tẩu" có lẽ là chữ "giả" — người).

 Tên gọi là "hoành cát, trong ngoài tự nâng lên": dùng để xem bệnh thì người bệnh lâu không chết; người bị giam lâu không ra; cầu của cải thì được nhưng ít; người định đi thì không đi; người đến thì không đến; gặp người quyền quý thì gặp được; tốt.

 Tên gọi là "trong cao ngoài thấp, nhanh nhẹ, chân phát" (chữ "tật" — nhanh — hẳn là chép sai): cầu của cải thì không được; người định đi thì đi; người bệnh khỏi; người bị giam không ra; người đến thì đến; gặp người quyền quý thì không gặp; tốt.

 Tên gọi là "ngoài bị chặn": cầu của cải thì không được; người định đi thì không đi; người đến thì không đến; người bị giam không ra; không tốt; người bệnh chết; cầu của cải thì không được; gặp người quyền quý thì gặp được; tốt. ("Cách" có lẽ là tượng bị ngăn cách không thông.) Tên gọi là "trong tự nâng lên, ngoài đến ngay, chân phát" (hẳn sót chữ "đi"): người [định đi] thì đi; người đến thì đến; cầu của cải thì được; người bệnh lâu không chết; người bị giam không ra; gặp người quyền quý thì gặp được; tốt.

 Phía trên chữ "tên gọi là" ắt phải có hình tượng; các đoạn dưới mở đầu bằng chữ "đây" cũng phải có hình tượng. Thế nhưng chỗ thì nói "tên gọi là", chỗ thì nói "đây", không giống nhau, có lẽ vì sách lưu truyền thời ấy khác nhau, họ Tư Mã giữ cả hai, nên lối văn cũng khác.

 Đây là "hoành cát, trên có cột, ngoài trong, trong (chữ này hẳn là thừa) tự nâng lên, chân thu": dùng để bói việc cầu xin thì được; bệnh không chết; người bị giam không hại, chưa ra; đi thì không đi; đến thì không đến; gặp người thì không gặp; trăm việc đều tốt. (Xét: hễ nói "đây" thì ắt thời ấy có hình tượng rồi gắn lời giải vào; nay không còn hình, chỉ còn lại lời xem mà thôi.)

 Đây là "hoành cát, trên có cột, ngoài trong tự nâng lên, cột chân mà dựng lên": dùng để bói việc cầu xin thì được; bệnh chết rồi lại sống dậy ngay (?); người bị giam bị giữ lại nhưng không hại, sẽ ra ngay; đi thì không đi; đến thì không đến; gặp người thì không gặp; trăm việc đều tốt, có thể dấy binh.

 Đây là "đĩnh trá, có ngoài": dùng để bói việc cầu xin thì không được; bệnh không chết, nhiều lần đứng dậy được; người bị giam gặp họa tội, nghe lời mà không hại; đi thì không đi; đến thì không đến. ("Đĩnh trá" là ở giữa có phần dư ra.)

 Đây là "đĩnh trá, có trong": dùng để bói việc cầu xin thì không được; bệnh không chết, nhiều lần đứng dậy được; bị giữ lại, gặp họa tội nhưng không hại; người bị giam ra được; đi thì không đi; người đến thì không đến; gặp người thì không gặp.

 Đây là "đĩnh trá, trong ngoài tự nâng lên": dùng để bói việc cầu xin thì được; bệnh không chết; người bị giam không có tội; đi thì đi; đến thì đến; làm ruộng, buôn bán, đánh cá săn bắn đều vui.

 Đây là "hồ lạc": dùng để bói việc cầu xin thì không được; bệnh chết, khó dậy được; người bị giam bị giữ lại, không có tội nhưng khó ra; có thể ở nhà, có thể cưới vợ gả chồng cho con; đi thì không đi; đến thì không đến; gặp người thì không gặp; có lo mà không đáng lo. (Sách Ngoại triệu đồ viết là "hồ lạc", nghĩa là dày mà không phân biệt rõ.)

 Đây là "hồ triệt" (bản kinh viết là "hồ kiếu"): dùng để bói việc cầu xin thì không được; người bệnh chết; người bị giam bị giữ lại, có phải chịu tội; đi thì không đi; đến thì không đến; gặp người thì không gặp; lời nói đã định; trăm việc đều không tốt. (Sách Ngoại triệu đồ viết là "hồ kiếu", nghĩa là dày mà ở giữa thông suốt.)

 Đây là "đầu cúi chân thu, thân gãy đốt": dùng để bói việc cầu xin thì không được; người bệnh chết; bị giữ lại giam cầm, có tội; trông người đi thì không đến; đi thì đi; đến thì không đến; gặp người thì không gặp. (Hễ chỗ nào chân thu mà nói "đầu ngẩng" thì có lẽ đều phải là "đầu cúi".) Đây là "đĩnh (có lẽ sót chữ "trá"), trong ngoài tự rủ xuống": dùng để bói việc cầu xin thì không … (chữ này hẳn chép sai); bệnh không chết, khó dậy được; người bị giam bị giữ lại, không có tội nhưng khó ra; đi thì không đi; đến thì không đến; gặp người thì không gặp; không tốt.

 Đây là "hoành cát, du ngưỡng, đầu cúi": dùng để bói việc cầu xin thì khó được; bệnh khó dậy nhưng không chết; người bị giam khó ra nhưng không hại; có thể ở nhà, cưới vợ gả chồng cho con. (Sách Ngoại triệu đồ nói: "du" là cong ngửa lên như cánh cung.)

 Đây là "hoành cát, trên có cột, chở ngay, thân gãy đốt, trong ngoài tự nâng lên": dùng để bói người bệnh thì ngày bói không chết, qua một ngày thì chết.

 Đây là "hoành cát, trên có cột, chân thu, trong tự nâng lên, ngoài tự rủ xuống": dùng để bói người bệnh thì ngày bói không chết, qua một ngày thì chết.

 Bói cho người bệnh: đầu cúi, chân trá (có phần dư ra), có ngoài không có trong; người bệnh xem rùa chưa xong mà đã chết gấp; bói nhẹ mà mất lớn thì một ngày không chết.

 Đầu ngẩng chân thu: dùng để bói việc cầu xin thì không được; người bị giam có tội, người ta nói lời dọa nạt nhưng không hại; đi thì không đi; gặp người thì không gặp.

 Lời bàn chung nói: "Ngoài" là người khác, "trong" là chính mình; "ngoài" là nữ, "trong" là nam. Đầu cúi là lo. Phần lớn là thân, phần nhỏ là nhánh. Phép chung: người bệnh mà chân thu thì sống, chân mở thì chết. Người định đi mà chân mở thì đến, chân thu thì không đến. Người định đi mà chân thu thì không đi, chân mở thì đi. Có việc cầu xin mà chân mở thì được, chân thu thì không được. Người bị giam mà chân thu thì không ra, mở thì ra. Khi bói bệnh, chân mở mà chết là khi trong cao mà ngoài thấp. (Quy Hữu Quang nói: phần này tuy là do Chử tiên sinh bổ sung, giữ lại có thể thấy được phép cũ của quan Thái bốc; nhưng có vẻ là sách thời Tần Hán, không phải sách thời ba triều đại Hạ, Thương, Chu.)

 Hú tôi nói: từ "Tháng Ba" trở xuống đến đây đều là toàn văn của Sử ký, là phép xem bói thời cổ. Sách "Bốc khảo" đã lược bỏ, nay chép bổ sung lại, xen vào giải thích một hai nghĩa để làm tài liệu tham khảo.

 Kinh (phần sách gốc về phép bói)

 Giáp Ất (vết nứt thuộc hành Kim): Hình chuẩn được nói là: tượng Giáp Ất là đầu cao, thân vượng (mạnh, đầy đặn), chân quản (thu gọn lại); đó là điềm ngay chính đúng hướng (vết nứt đi đúng hướng quy định). Nếu không thì là trái hướng; chỗ trái hướng là chỗ động; xét kỹ hào (các phần của vết nứt dùng để luận đoán, như các vạch của quẻ) mà xem, đoán lành dữ. (Giáp Ất là phía phải của phần trong, phía trái của phần ngoài.)

 Bính Đinh (vết nứt thuộc hành Hỏa): Hình chuẩn được nói là: tượng Bính Đinh như chữ "đinh", đầu và chân bằng nhau; đó là điềm ngay chính đúng hướng. Nếu không thì là trái hướng; chỗ trái hướng là chỗ động; xét kỹ hào mà xem, đoán lành dữ. (Bính Đinh là phía trái của phần trong, phía phải của phần ngoài.)

 Yêu kim Giáp Ất (Giáp Ất ở phần eo; vết nứt thuộc hành Thủy): Hình chuẩn được nói là: đầu bằng, thân thẳng, vượng, chân quản, như hình lông mày ngỗng hoặc vầng trăng úp; đó là điềm ngay chính đúng hướng. Nếu không thì là trái hướng; chỗ trái hướng là chỗ động; xét kỹ mà đoán. (Phía sau bên phải của phần trong, phía sau bên trái của phần ngoài.)

 Yêu kim Bính Đinh (vết nứt thuộc hành Mộc): Hình chuẩn cũng giống như Yêu kim Giáp Ất. (Phía sau bên trái của phần trong, phía sau bên phải của phần ngoài.)

 Thượng hương (hướng trên), vết nứt thuộc hành Mộc (còn gọi là "tọa mạch" — mạch ngồi): Hình chuẩn được nói là: nên như hình cây mà sống động, gốc và cột vững chắc mà thô to; đó là ngay chính đúng hướng. Hoặc đầu dã (hướng ra ngoài), hoặc đầu hồi (quay lại), hoặc đầu tựu (hướng vào), hoặc thân dựa, hoặc thân rỗng, xem việc cần xem là việc gì mà khấn (phép xem trước hết phải lấy lời khấn xin làm chuẩn). Nếu không thì là trái hướng; chỗ trái hướng là chỗ động.

 Hạ hương (hướng dưới), Đảo long (rồng treo ngược) (vết nứt thuộc hành Mộc, còn gọi là "huyền châm" — kim treo): Hình chuẩn được nói là giống vết nứt Mộc ở trên. "Đảo long" là như con rồng treo ngược, hình của nó cần sống động; còn gọi là "huyền châm" là như cây kim treo ngược, hình của nó cần thẳng; hai tên gọi chung lại là nói thẳng mà sống động. Có người gọi là "vết nứt Mộc dưới", vì hai vết nứt đều thuộc hành Mộc, hình của chúng không khác nhau. Nếu không thì là trái hướng; chỗ trái hướng chính là chỗ động; xem chỗ động mà đoán. (Xét: đây đều lấy chỗ trái hướng làm chỗ động.)

 Đâu tài (hai bên đều là vết nứt thuộc hành Hỏa): Hình chuẩn được nói là: quẻ này là ở hướng Thủy mà phát ra Hỏa, nên cần đầu dựng lên, thân nặng, chân phát ra, như hình trăng ngửa, lại như hình thuyền chở đồ, nên gọi là "đâu tài" (ôm của). Xét kỹ hào mà xem, đoán lành dữ.

 Mùa xuân đốt phía sau bên trái, mùa hạ đốt phía trước bên trái, mùa thu đốt phía trước bên phải, mùa đông đốt phía sau bên phải. Phía sau bên trái là Bính Đinh dưới (tức Yêu kim Bính Đinh), là vị trí Dần Mão (hướng đông), nên là vết nứt hành Mộc. Phía trước bên trái là Bính Đinh trên, là vị trí Tỵ Ngọ (hướng nam), nên là vết nứt hành Hỏa. Phía trước bên phải là Giáp Ất trên, là vị trí Thân Dậu (hướng tây), nên là vết nứt hành Kim. Phía sau bên phải là Giáp Ất dưới, là vị trí Hợi Tý (hướng bắc), nên là vết nứt hành Thủy.

 "Khinh thanh" (nhẹ trong) là nhỏ (có lẽ sót chữ "mà"), thân tĩnh, thanh tú đẹp đẽ. (Khinh thanh hợp để xem việc thoát nạn, hợp cầu trời tạnh, không hợp cầu mưa. Sách Ngoại triệu đồ viết là "thân tĩnh mà nhỏ".)

 "Bình" (bằng) là đầu và chân không có cao thấp. (Tức là "hoành cát an" trong Sử ký.)

 "Trực" (thẳng) là không cong, không nghiêng. (Bằng và thẳng thì việc ắt gặp tốt, bình an không lỗi.)

 "Phục" (nằm phục) là đầu và chân rủ xuống. (Phục thì mọi việc thấy chậm, khó thoát cũng khó thành, bệnh khó khỏi.)

 "Cao" là đầu dễ dựng lên. (Đầu cao thì thấy thành việc nhỏ, hợp tiến thân, không lỗi; chân cao thì hợp việc tiền của, giá cao.)

 "Đê" (thấp) là đầu rủ xuống. (Đầu thấp thì không có khí lực; thân thì chủ chậm; chân không có khí lực thì giá rẻ (?).)

 "Dã" (hoang) là đầu hướng ra ngoài không ngoảnh lại. (Dã thì khó thành, dễ thoát, hợp đi ra; xem thì tốt không hẳn tốt, xấu không hẳn xấu.)

 "Tựu" (hướng vào) là hướng vào trong, không quay lưng. (Tựu thì dễ thành, khó thoát, hợp đi vào.)

 "Hồi" (quay lại) là đầu cao rồi quay lại lần nữa. (Hồi thì dễ thành, khó thoát, hợp tiến lên.)

 "Lâm" (nhìn xuống) là đầu thấp. (Xem giống "thấp".)

 "Đới bạch" (đội trắng) là đầu có màu trắng. (Đới bạch chủ thân bị phế bỏ, chủ có tang.)

 "Thùy" (rủ) là phục, là thấp. (Xem giống "thấp".)

 "Tiêm hoạt" (mảnh mà sống động) là chân quay ngược lại mà đổi hướng. (Tiêm hoạt thì mọi việc đều tốt.)

 "Hữu tình" (có tình) là ngoảnh lại, hòa thuận. (Hữu tình thì mọi việc tốt.)

 "Ngang" (vươn) là dựng ngẩng lên, là cao.

 "Lãm" là như nước nhỏ giọt xuống, đục mờ. (Lãm tuy chậm trễ nhưng hợp xem việc tiền của, ruộng đất; xem bệnh thì chủ nặng.)

 "Hưu tù" (suy yếu, bị giam hãm) là mờ tối. (Hưu tù thì mọi việc bất lợi.)

 Sinh ta thì tốt, khắc ta thì xấu (theo lẽ ngũ hành tương sinh, tương khắc). (Tối thì làm việc ngầm, tổn hại ngầm. Hú tôi xét: phía trên đây có lẽ sót một lời giải về chữ "ám" — tối.)

 "Vượng tướng" (khí đang thịnh) là lớn, nhuận, sáng, tĩnh. (Lớn thì mưu việc có khí lực; sáng thì làm việc đều lợi.)

 "Ảo" (trái) là không theo đúng hướng. (Trái thì mọi việc đều bất lợi.)

 "Quai vi" (ngang trái) là trái hướng. (Quai vi chủ mọi việc đều bất lợi. Kính xét: các mục trên đây đều nói về phần đầu.)

 "Tĩnh" là sáu hào không động. (Tĩnh thì không hợp cầu việc động, hợp cầu việc tĩnh, chỉ nên giữ nếp cũ.)

 "Chiết" (gấp khúc) là gấp bốn lớp. (Chiết thì mọi việc quanh co, tiến lùi vòng vèo.)

 "Chiết" (gãy) là đứt. (Chiết thì mọi việc bất lợi, trong lúc thịnh có tổn hại.)

 "Điên cuồng" là lên xuống lớn.

 "Khô hủ" (khô mục) là hưu tù. (Khô hủ thì mọi việc xấu đột ngột.)

 "Suy" là không có lực, nhỏ yếu.

 "Chấn" là động lớn. (Chấn có tốt có xấu, không thể yên tĩnh.)

 "Dịch" là động nhẹ. (Dịch cũng như "kiện" — mạnh mẽ, không hợp giữ nếp cũ. Kính xét: các mục trên đây đều nói về phần thân.)

 "Khoát" (toác) là vui, là được gọi đến. (Khoát hợp việc thoát nạn, không hợp việc thành; đề phòng chạy trốn, không hợp việc dừng lại. Sách Ngoại triệu đồ viết là "mở phát ra".)

 "Phát" là dựng lên lớn. (Dùng như "khoát".)

 "Lạc" (rơi) là chân rủ rủ xuống. (Dùng như "rủ".)

 "Trệ" (đọng) là chân nặng ở phía dưới. (Trệ thì mọi việc chậm trễ, không hợp việc thoát nạn. Xét: các mục trên đây nói về phần chân.)

 "Lôi" (nụ) là như nụ hoa chồng lên nhau, nối liền. (Lôi thì dưới xấu trên tốt. Chữ "miên" — nối liền — nên tách riêng làm một tượng.)

 "Chú" (mọt) là như sâu mọt sinh trong gỗ; "ngang" là muốn vươn lên. (Chú thì mọi việc bất lợi. Chữ "ngang" nên tách riêng làm một tượng.)

 "Xúc" (gấp gáp) là gãy rồi lại gãy. (Xúc giống như "chiết", mọi việc không lâu dài.)

 "Tung hoành" (ngang dọc) là nhánh lợi (?). (Tung hoành thì rối tạp không thuận, bị cản trở. Sách Triệu tụng đồ viết chữ "lợi" là "loạn", nên theo Triệu tụng đồ.)

 "Điệu" là hình tiến lùi. (Điệu thì tiến lùi, mọi việc chưa có gì nhất định.)

 "Chi" (nhánh) là mọc nhánh. (Chi có tốt có xấu. Xét: đây đều nói về nhánh trên chân.)

 "Phù" (nổi) là dựng lên nhẹ. (Xem giống "phát".)

 "Thoát" là phát ra mà không quản (không thu gọn). (Hơi giống "lạc". Sách Triệu tụng đồ viết là "lạc". Nhánh rủ xuống, rỉ xuống cũng là "lạc".)

 "Kiềm" là bằng phục, trong, nghiêng mà quản (thu gọn). (Kiềm thì khó thoát, hợp việc thành. Hú tôi xét: chữ này hẳn là chữ "cầm" — thu chân lại.)

 "Quản" là kiềm. (Xem giống "kiềm". Xét: các mục trên đây đều nói về phần chân. Chữ "căng" nên viết là "cầm". Sách Triệu tụng đồ viết "căng" là quản, tức là bằng phục mà trong.)

 "Lậu" (rỉ) là rơi, là nhánh rủ xuống. (Xem giống "lạc".)

 "Cương" là cứng chắc; "tề" là bằng phẳng. (Cương tề thì không lỗi, có tốt. Chữ "tề" nên tách riêng làm một tượng.)

 "Giáp ti" (kẹp sợi) là ở giữa bị vỡ. (Giáp ti thì mọi việc bất lợi.)

 "Đà" (kéo lê) là nhánh mọc ra phía ngoài.

 "Trụy" (rơi) là nhánh mọc vào phía trong. (Đà, trụy có thể xấu có thể tốt. Các mục trên đây nói chung về nhánh ở ba chỗ đầu, thân, chân.)

 Phép đẩy lục thần (sáu vị thần dùng trong bói toán: Thanh Long, Chu Tước, Câu Trần, Đằng Xà, Bạch Hổ, Huyền Vũ) đi theo thứ tự, phối vào năm hướng, cùng lệ bay đổi vị trí.

 Phàm phép này, tháng dương thì đếm từ Giáp Ất đến Nhâm Quý; tháng âm thì đếm ngược từ Nhâm Quý dưới đến Giáp Ất, lấy đó làm lệ.

 Tháng dương: Dần, Thìn, Ngọ, Thân, Tuất, Tý — Tháng âm: Mão, Tỵ, Mùi, Dậu, Hợi, Sửu.

 Tháng dương: lục thần xếp ngang (?) — Tháng âm: lục thần xếp ngang (?).

 Ngày Giáp Ất: Thanh Long (Rồng Xanh) nắm việc — [tiếp theo là] Tước, Câu, Xà, Hổ, Vũ.

 Ngày Bính Đinh: Chu Tước (Chim Đỏ) nắm việc — Câu, Xà, Hổ, Vũ, Long.

 Ngày Mậu: Câu Trần nắm việc — Xà, Hổ, Vũ, Long, Tước.

 Ngày Kỷ: Đằng Xà (Rắn Bay) nắm việc — Hổ, Vũ, Long, Tước, Câu.

 Ngày Canh Tân: Bạch Hổ (Hổ Trắng) nắm việc — Vũ, Long, Tước, Câu, Xà.

 Ngày Nhâm Quý: Huyền Vũ (Rùa Rắn Đen) nắm việc — Long, Tước, Câu, Xà, Hổ.

 Ngày Giáp Ất: Thanh Long nắm việc — Vũ, Hổ, Xà, Câu, Tước.

 Ngày Bính Đinh: Chu Tước nắm việc — Long, Vũ, Hổ, Xà, Câu.

 Ngày Mậu: Câu Trần nắm việc — Tước, Long, Vũ, Hổ, Xà.

 Ngày Kỷ: Đằng Xà nắm việc — Câu, Tước, Long, Vũ, Hổ.

 Ngày Canh Tân: Bạch Hổ nắm việc — Xà, Câu, Tước, Long, Vũ.

 Ngày Nhâm Quý: Huyền Vũ nắm việc — Hổ, Xà, Câu, Tước, Long.

 Kính xét: phép này, gặp ngày Giáp Ất trong tháng dương thì Giáp Ất là Thanh Long, Bính Đinh là Chu Tước; đó là đi thuận. Nếu gặp ngày Giáp Ất trong tháng âm thì Giáp Ất là Thanh Long, Bính Đinh là Huyền Vũ; đó là đi nghịch. Giáp Ất, Bính Đinh đều chia ra trên một đường gãy của vết nứt, như cách phân chia Yêu kim, Đâu tài trong phép bói Ngô Trung vậy.

 Bàn chung: bản kinh cổ truyền này không biết của ai soạn, so với Sử ký thì phần lớn giống mà phần nhỏ khác, lại có vẻ giản tiện hơn, lại giống loại sách Ngoại triệu đồ, nhưng cũng có chỗ chênh lệch lẫn nhau. Đến phần nêu Yêu kim, Đâu tài thì lại giống phép bói Ngô Trung chia ra Tử, Phụ, Tài, Quan (các vai quan hệ dùng để luận đoán: con cái, cha mẹ, tiền của, quan chức), đều kết hợp cả ngày tháng mà luận; đủ biết phép bói Ngô Trung lưu truyền từ xưa, ắt cũng mỗi phần đều có căn cứ, không phải bịa đặt tùy tiện.

 Trong ba sách ấy đều chia đầu, thân, chân mà luận. Đại để thân là phần cốt cán của việc, quý ở chỗ bằng thẳng mà cứng mạnh; lớn, nhuận, sáng sạch là tốt; còn gãy gập, ngang trái, suy yếu, trái hướng, khô mục cùng với kẹp sợi, kéo lê, rơi, ngang dọc, gấp gáp, rỉ xuống đều là xấu. Đầu là khởi đầu của việc; đầu bằng, thẳng, cao, vươn, quay lại, hướng vào, có tình là tốt; kỵ đục, rỉ, lãm, thấp, phục, nhìn xuống, hướng ra ngoài, cùng với cúi, rủ, đội trắng là xấu.

 Chân là kết cục của việc; mở, toác, phát, bay bổng, nổi, thoát là thuộc loại dương, là tượng động; thu, quản, rơi, đọng là thuộc loại âm, là tượng tĩnh. Có việc nên động, có việc nên tĩnh, mỗi việc ưa một thứ riêng, nên lành dữ cũng khác nhau. Nhánh là mọc ra ở trên hoặc ở dưới; đầu, thân, chân đều có, nhưng cũng có chỗ hợp chỗ không hợp, tùy việc mà luận là được. Lại có cách phân chia trong là mình, ngoài là người; trong là nam, ngoài là nữ; điều này Sử ký nói đến nhiều.

 Bốc pháp tường khảo, quyển hai.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video