Thiên 14 — Phẩm 11 – Mười trụ của Bồ-tát

 Phẩm thứ mười một: Mười trụ của Bồ-tát (mười bậc an trụ trên con đường tu hành của Bồ-tát — người phát nguyện cầu thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh)

 Bấy giờ Bồ-tát Pháp Tuệ nương thần lực (sức thần thông, uy lực siêu phàm) của Phật, nhập vào chánh thọ tam-muội tên là "Vô lượng phương tiện của Bồ-tát" (tam-muội chánh thọ: trạng thái thiền định, tâm chuyên nhất vào một cảnh, vắng lặng mà sáng suốt; phương tiện: cách thức khéo léo để tu hành và cứu độ chúng sinh). Nhập tam-muội rồi, ngài thấy ở ngoài số cõi Phật (cõi Phật: thế giới do một vị Phật giáo hóa) nhiều bằng số bụi của nghìn thế giới Phật ở mười phương (tám hướng cùng phương trên, phương dưới), mỗi phương đều có chư Phật nhiều bằng số bụi của nghìn thế giới Phật; các Như Lai (một danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý mà đến) ấy đều hiệu là Pháp Tuệ.

 Khi ấy các Đức Phật bảo Bồ-tát Pháp Tuệ rằng: "Hay thay, hay thay! Thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người tu), ông mới có thể nhập vào chánh thọ tam-muội vô lượng phương tiện của Bồ-tát này. Thiện nam tử, chính vì chư Phật nhiều bằng số bụi của nghìn cõi Phật ở mỗi phương trong mười phương gia thêm thần lực cho ông, nên ông nhập được chánh thọ tam-muội này. Lại do sức bản nguyện (lời nguyện gốc phát ra từ thuở mới tu) và sức uy thần của Phật Lô-xá-na (tức Phật Tỳ-lô-giá-na, thân Phật có ánh sáng chiếu khắp, giáo chủ của kinh này), cùng sức thiện căn (gốc lành, công đức đã gieo trồng) của ông.

 Lại vì muốn cho ông giảng rộng pháp, nuôi lớn trí tuệ Phật, mở bày pháp giới (toàn thể mọi sự vật, hiện tượng và cảnh giới), phân biệt cõi chúng sinh (các loài có sự sống, có tâm thức), diệt trừ chướng ngại, vào cảnh giới không ngăn ngại, dùng phương tiện không gì sánh bằng để vào đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn không quên mất) của nhất thiết trí (trí biết hết thảy mọi điều, tức trí của Phật), giác ngộ mọi pháp (mọi sự vật, hiện tượng), khéo biết các căn (khả năng tiếp nhận đạo của mỗi chúng sinh), thuyết pháp và gìn giữ pháp; tức là nói về mười trụ của Bồ-tát. Thiện nam tử, hãy nương thần lực của Phật mà nói pháp vi diệu."

 Bấy giờ tất cả các Như Lai liền ban cho Bồ-tát Pháp Tuệ: trí không ngăn ngại, trí không có chỗ trụ, trí không gián đoạn, trí không si mê, trí không hư hoại, trí không xấu ác, trí vô lượng, trí không ai hơn, trí không lười biếng, trí không thối lui. Vì sao vậy? Vì theo lẽ tự nhiên, sức của tam-muội ấy là như thế. Bấy giờ chư Phật mỗi vị đưa tay phải xoa đỉnh đầu Bồ-tát Pháp Tuệ. Xoa đỉnh đầu xong, Bồ-tát liền ra khỏi thiền định, bảo chúng Bồ-tát rằng:

 "Này các Phật tử (con Phật, tức những người tu theo Phật)! Chủng tánh (dòng giống, bản chất gốc) của Bồ-tát rất sâu xa, rộng lớn, ngang bằng với pháp giới và hư không. Hết thảy Bồ-tát đều sinh ra từ chủng tánh của chư Phật ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai). Này các Phật tử! Mười hạnh trụ của Bồ-tát ma-ha-tát (bậc đại sĩ, Bồ-tát lớn) là điều mà chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại đều đã nói. Những gì là mười? Một là Sơ Phát Tâm (lần đầu phát tâm cầu thành Phật); hai là Trị Địa (sửa sang mảnh đất tâm); ba là Tu Hành; bốn là Sinh Quý (sinh vào dòng dõi cao quý của Phật); năm là Phương Tiện Cụ Túc (đầy đủ phương tiện); sáu là Chánh Tâm (tâm chân chính); bảy là Bất Thoái (không thối lui); tám là Đồng Chân (trong sạch chân thật như trẻ thơ); chín là Pháp Vương Tử (con của vua pháp, tức con của Phật, sắp nối ngôi); mười là Quán Đảnh (được rưới nước lên đỉnh đầu, như lễ phong ngôi thái tử thời xưa, tượng trưng cho sự sắp được nối ngôi Phật). Này các Phật tử, đó gọi là mười trụ của Bồ-tát mà chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại đã nói.

 Này các Phật tử! Thế nào là trụ Sơ Phát Tâm của Bồ-tát ma-ha-tát? Bồ-tát này thấy Phật đầy đủ ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp, sắc thân nhiệm mầu, đáng tôn trọng, khó gặp; hoặc thấy thần thông biến hóa, hoặc nghe thuyết pháp, hoặc nghe lời dạy răn, hoặc thấy chúng sinh chịu vô lượng khổ, hoặc nghe Như Lai giảng rộng Phật pháp, liền phát tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ, thành Phật để cứu độ chúng sinh), cầu nhất thiết trí, một lòng không quay lại.

 Bồ-tát này nhân lần đầu phát tâm mà được một phần của mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật). Những gì là mười? Đó là: trí biết điều hợp lẽ và điều không hợp lẽ; trí biết nghiệp báo (quả báo do hành động gây ra) nhơ hay sạch; trí biết các căn của chúng sinh; trí biết ý muốn, sở thích của chúng sinh; trí biết bản tính của chúng sinh; trí biết các con đường dẫn đến mọi nơi (mọi cõi tái sinh cho đến Niết-bàn); trí biết sự nhơ, sạch và cách khởi lên của mọi thiền định, giải thoát, tam-muội, chánh thọ; trí biết túc mạng (các đời trước) không ngăn ngại; trí thiên nhãn (mắt trời, thấy xa thấy khắp, thấy chúng sinh chết đây sinh kia) không ngăn ngại; trí biết sự dứt sạch các lậu (phiền não rỉ chảy làm tâm ô nhiễm) trong ba đời. Đó là mười.

 Này các Phật tử, Bồ-tát ấy nên học mười pháp. Những gì là mười? Đó là: học cung kính cúng dường chư Phật; khen ngợi các Bồ-tát; che chở tâm chúng sinh; gần gũi bậc hiền sáng; khen ngợi pháp không thối lui; tu công đức của Phật, ca ngợi tán dương, để được sinh ra trước chư Phật; dùng phương tiện tu tập tam-muội vắng lặng; khen ngợi việc xa lìa vòng sinh tử luân hồi (vòng sống chết tái sinh không dứt); làm chỗ nương tựa cho chúng sinh đau khổ. Vì sao vậy? Vì muốn cho tâm bồ-đề càng thêm thù thắng, bền chắc, thành đạo vô thượng (không gì cao hơn); nghe pháp gì liền tự mình hiểu ra, không nhờ người khác chỉ bày.

 Này các Phật tử! Thế nào là trụ Trị Địa của Bồ-tát ma-ha-tát? Bồ-tát này đối với mọi chúng sinh phát mười loại tâm. Những gì là mười? Đó là: tâm đại từ (lòng thương lớn, muốn ban vui), tâm đại bi (lòng xót thương lớn, muốn cứu khổ), tâm vui vẻ, tâm an trụ, tâm hoan hỷ, tâm cứu độ chúng sinh, tâm che chở chúng sinh, tâm xem chúng sinh như của chính mình, tâm của bậc thầy, tâm Như Lai. Đó là mười. Này các Phật tử, Bồ-tát ấy nên học mười pháp. Những gì là mười? Đó là: trước hết nên siêng học, chuyên cầu nghe nhiều, tu thiền định lìa dục vọng; gần gũi thiện tri thức (bạn lành, thầy giỏi dẫn dắt trên đường tu); không làm trái lời dạy; khéo biết lúc nào nên nói; học không sợ hãi; hiểu rõ nghĩa sâu; thấu suốt chánh pháp (giáo pháp chân chính của Phật); biết hạnh của pháp bền chắc; xa lìa si mê tăm tối; an trụ không lay động. Vì sao vậy? Vì muốn đối với mọi chúng sinh tăng thêm lòng đại từ bi; nghe pháp gì liền tự mình hiểu ra, không nhờ người khác chỉ bày.

 Này các Phật tử! Thế nào là trụ Tu Hành của Bồ-tát ma-ha-tát? Bồ-tát này quán xét mọi pháp theo mười cách. Những gì là mười? Đó là: quán mọi pháp là vô thường (không thường còn), là khổ, là không, là vô ngã (không có cái ta thật sự), là không tự tại (không tự làm chủ được); mọi pháp không đáng ưa thích; mọi pháp không có tụ lại hay tan ra; mọi pháp không bền chắc; mọi pháp là hư dối; mọi pháp không có sự siêng năng, hòa hợp, bền chắc. Đó là mười. Này các Phật tử, Bồ-tát ấy nên học mười pháp. Những gì là mười? Đó là: học phân biệt để biết mọi cõi chúng sinh; phân biệt để biết mọi pháp giới; phân biệt để biết mọi thế giới; phân biệt để biết cõi đất, nước, lửa, gió (bốn yếu tố lớn cấu thành vật chất); phân biệt để biết cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc (ba cõi: cõi còn ham muốn; cõi còn hình sắc vi tế nhưng hết ham muốn thô; cõi không còn hình sắc, chỉ còn tâm). Vì sao vậy? Vì muốn đối với mọi pháp tăng thêm trí tuệ sáng sạch; nghe pháp gì liền tự mình hiểu ra, không nhờ người khác chỉ bày.

 Này các Phật tử! Thế nào là trụ Sinh Quý của Bồ-tát ma-ha-tát? Bồ-tát này sinh ra từ chánh giáo của mọi pháp thánh, tu mười pháp. Những gì là mười? Đó là: tin Phật không lay chuyển; đi đến rốt ráo trong pháp; định ý vắng lặng; phân biệt chúng sinh; phân biệt cõi Phật; phân biệt thế giới; phân biệt các nghiệp (hành động tạo ra quả báo); phân biệt quả báo; phân biệt sinh tử; phân biệt Niết-bàn (trạng thái dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử). Đó là mười. Này các Phật tử, Bồ-tát ấy nên học mười pháp. Những gì là mười? Đó là: học phân biệt Phật pháp quá khứ, vị lai, hiện tại; tu hành Phật pháp quá khứ, vị lai, hiện tại; đầy đủ Phật pháp quá khứ, vị lai, hiện tại; quán sát bình đẳng tất cả chư Phật. Vì sao vậy? Vì muốn hiểu thấu suốt và quán bình đẳng hai đời (?); nghe pháp gì liền tự mình hiểu ra, không nhờ người khác chỉ bày.

 Này các Phật tử! Thế nào là trụ Đầy Đủ Phương Tiện của Bồ-tát ma-ha-tát? Bồ-tát này nghe mười pháp thì nên tu hành. Những gì là mười? Mọi thiện căn đã làm đều để cứu giúp che chở mọi chúng sinh; làm lợi ích mọi chúng sinh; làm cho mọi chúng sinh an vui; thương xót mọi chúng sinh; giúp mọi chúng sinh thành tựu; khiến mọi chúng sinh lìa các tai nạn; kéo mọi chúng sinh ra khỏi khổ não sinh tử; khiến mọi chúng sinh vui mừng sung sướng; khiến mọi chúng sinh được điều phục (thuần hóa, tâm trở nên hiền thiện); khiến mọi chúng sinh đều được Niết-bàn. Đó là trụ Đầy Đủ Phương Tiện. Này các Phật tử, Bồ-tát ấy nên học mười pháp. Những gì là mười? Đó là: học biết chúng sinh không có bờ bến; biết chúng sinh không thể đếm; biết chúng sinh không thể nghĩ bàn; biết chúng sinh có đủ loại hình sắc; biết chúng sinh không thể đo lường; biết chúng sinh là không; biết chúng sinh không tự tại; biết chúng sinh không chân thật; biết chúng sinh không có gì cả. Vì sao vậy? Vì muốn cho tâm mình không bị nhiễm, không bám chấp; nghe pháp gì liền tự mình hiểu ra, không nhờ người khác chỉ bày.

 Này các Phật tử! Thế nào là trụ Chánh Tâm của Bồ-tát ma-ha-tát? Bồ-tát này nghe mười điều mà vẫn được tâm quyết định. Những gì là mười? Đó là: nghe khen Phật hay chê Phật, tâm vẫn vững vàng không lay động trong Phật pháp; nghe khen pháp hay chê pháp, tâm vẫn vững vàng không lay động trong Phật pháp; nghe khen hay chê Bồ-tát, tâm vẫn vững vàng không lay động trong Phật pháp; nghe khen hay chê pháp mà Bồ-tát thực hành, tâm vẫn vững vàng không lay động trong Phật pháp; nghe nói chúng sinh có hạn lượng hay vô lượng, tâm vẫn vững vàng không lay động trong Phật pháp; nghe nói chúng sinh có cấu bẩn hay không cấu bẩn, tâm vẫn vững vàng không lay động trong Phật pháp; nghe nói chúng sinh dễ độ hay khó độ, tâm vẫn vững vàng không lay động trong Phật pháp; nghe nói pháp giới có hạn lượng hay vô lượng, tâm vẫn vững vàng không lay động trong Phật pháp; nghe nói pháp giới thành hay hoại, tâm vẫn vững vàng không lay động trong Phật pháp; nghe nói pháp giới có hay không, tâm vẫn vững vàng không lay động trong Phật pháp. Đó là mười.

 Này các Phật tử, Bồ-tát ấy nên học mười pháp. Những gì là mười? Đó là: học mọi pháp không có tướng; mọi pháp không có tính; mọi pháp không thể tu; mọi pháp không có gì; mọi pháp không chân thật; mọi pháp như hư không; mọi pháp không có tự tánh (bản chất riêng tự có); mọi pháp như huyễn (như trò ảo thuật); mọi pháp như mộng; mọi pháp như tiếng vang. Vì sao vậy? Vì muốn được vô sinh pháp nhẫn không thối lui (vô sinh pháp nhẫn: sự thấu hiểu và an trú vững chắc vào chân lý rằng mọi pháp vốn không sinh không diệt); nghe pháp gì liền tự mình hiểu ra, không nhờ người khác chỉ bày.

 Này các Phật tử! Thế nào là trụ Bất Thoái của Bồ-tát ma-ha-tát? Bồ-tát này nghe mười điều mà tâm vẫn bền chắc không lay chuyển. Những gì là mười? Đó là: nghe nói có Phật hay không có Phật, vẫn không thối lui trong Phật pháp; có pháp hay không có pháp, vẫn không thối lui trong Phật pháp; có Bồ-tát hay không có Bồ-tát, vẫn không thối lui trong Phật pháp; có hạnh Bồ-tát hay không có hạnh Bồ-tát, vẫn không thối lui trong Phật pháp; hạnh Bồ-tát ra khỏi sinh tử hay không ra khỏi sinh tử, vẫn không thối lui trong Phật pháp; có Phật quá khứ hay không có Phật quá khứ, vẫn không thối lui trong Phật pháp; có Phật vị lai hay không có Phật vị lai, vẫn không thối lui trong Phật pháp; có Phật hiện tại hay không có Phật hiện tại, vẫn không thối lui trong Phật pháp; trí Phật có cùng tận hay không cùng tận, vẫn không thối lui trong Phật pháp; pháp ba đời là một tướng hay không phải một tướng, vẫn không thối lui trong Phật pháp. Đó là mười.

 Này các Phật tử, Bồ-tát ấy nên học mười pháp. Những gì là mười? Đó là: biết một tức là nhiều, nhiều tức là một; theo văn từ mà biết nghĩa, theo nghĩa mà biết văn từ; biết cái không có là có, biết cái có là không có; biết cái không phải tướng là tướng, biết cái tướng là không phải tướng; biết cái không phải tính là tính, biết cái tính là không phải tính. Vì sao vậy? Vì muốn đối với mọi pháp được đầy đủ phương tiện; nghe pháp gì liền tự mình hiểu ra, không nhờ người khác chỉ bày.

 Này các Phật tử! Thế nào là trụ Đồng Chân của Bồ-tát ma-ha-tát? Bồ-tát này tâm được vững lập trong mười pháp. Những gì là mười? Đó là: việc làm của thân trong sạch; lời nói của miệng trong sạch; ý nghĩ trong sạch; tùy ý muốn sinh ra nơi đâu thì sinh; biết tâm chúng sinh; biết đủ loại ham muốn ưa thích của chúng sinh; biết đủ loại tính của chúng sinh; biết đủ loại nghiệp của chúng sinh; biết sự thành và hoại của thế giới; thần thông tự tại không bị ngăn ngại. Đó là mười.

 Này các Phật tử, Bồ-tát ấy nên học mười pháp. Những gì là mười? Đó là: học biết mọi cõi Phật; làm chấn động mọi cõi Phật; giữ gìn mọi cõi Phật; quán sát mọi cõi Phật; đến mọi cõi Phật; đi khắp mọi thế giới; khéo hỏi han, vấn nạn vô lượng pháp nhiệm mầu; dùng thần thông biến hóa ra vô lượng thân; khéo hiểu vô lượng tiếng nói; trong một niệm (khoảnh khắc cực ngắn của một ý nghĩ) cung kính cúng dường vô lượng Phật. Vì sao vậy? Vì muốn trong mọi pháp sinh ra phương tiện khéo léo, thành tựu đầy đủ; nghe pháp gì liền tự mình hiểu ra, không nhờ người khác chỉ bày.

 Này các Phật tử! Thế nào là trụ Pháp Vương Tử của Bồ-tát ma-ha-tát? Bồ-tát này khéo hiểu mười pháp. Những gì là mười? Đó là: khéo hiểu các nẻo tái sinh của chúng sinh; khéo hiểu các phiền não (những nỗi tham, giận, si… làm khổ tâm); khéo hiểu các tập khí (thói quen nhiễm từ trước còn sót lại dù phiền não đã dứt); khéo hiểu trí phương tiện; khéo hiểu cách phân biệt vô lượng pháp; khéo hiểu các oai nghi (dáng vẻ, cử chỉ đúng phép của người tu); khéo hiểu cách phân biệt các thế giới; khéo hiểu quá khứ, vị lai, hiện tại; khéo hiểu cách nói thế đế (chân lý quy ước, theo cách hiểu thông thường của thế gian); khéo hiểu cách nói đệ nhất nghĩa đế (chân lý tối thượng, tuyệt đối). Đó là mười.

 Này các Phật tử, Bồ-tát ấy nên học mười pháp. Những gì là mười? Đó là: học khéo biết chỗ ở của Pháp Vương (vua pháp, tức Phật); khéo biết oai nghi mà Pháp Vương thực hành; khéo biết cách an lập chỗ của Pháp Vương; khéo biết cách khéo léo đi vào chỗ của Pháp Vương; khéo biết cách phân biệt chỗ của Pháp Vương; khéo biết lễ rưới nước cam lộ lên đỉnh đầu của Pháp Vương (cam lộ: nước ngọt bất tử của cõi trời, ví cho pháp Phật; lễ này tượng trưng sự được trao ngôi); khéo biết thọ trì (nhận lấy và gìn giữ) pháp của Pháp Vương; khéo biết pháp không sợ hãi của Pháp Vương; khéo biết pháp không bám chấp của Pháp Vương; khéo biết khen ngợi pháp của Pháp Vương. Vì sao vậy? Vì muốn đối với mọi pháp được trí không ngăn ngại; nghe pháp gì liền tự mình hiểu ra, không nhờ người khác chỉ bày.

 Này các Phật tử! Thế nào là trụ Quán Đảnh của Bồ-tát ma-ha-tát? Bồ-tát này thành tựu mười trí. Những gì là mười? Đó là: làm chấn động được vô lượng thế giới; chiếu sáng được vô lượng thế giới; giữ gìn được vô lượng thế giới; đi khắp được vô lượng thế giới; làm trang nghiêm trong sạch được vô lượng thế giới; biết hết hoạt động tâm của vô lượng chúng sinh; biết hết việc chúng sinh làm theo tâm mình; biết hết các căn của vô lượng chúng sinh; dùng phương tiện độ được vô lượng chúng sinh; điều phục được vô lượng chúng sinh. Đó là mười.

 Này các Phật tử, thân của Bồ-tát ấy không thể biết được; thân nghiệp (việc làm của thân), thần túc (năng lực đi lại, biến hóa tự tại), sự tự tại của thần túc, trí biết quá khứ, trí biết vị lai, trí biết hiện tại, trí làm trong sạch các cõi Phật, cảnh giới của tâm và cảnh giới của trí đều không thể biết được; tất cả chúng sinh, cho đến Bồ-tát ở trụ Pháp Vương Tử, đều không biết được.

 Này các Phật tử, Bồ-tát ấy nên học mười trí. Những gì là mười? Đó là: học trí biết ba đời; trí biết mọi Phật pháp; trí biết pháp giới không ngăn ngại; trí biết pháp giới vô lượng vô biên; trí tràn đầy mọi thế giới; trí chiếu khắp mọi thế giới; trí giữ gìn được mọi thế giới; trí phân biệt mọi chúng sinh; nhất thiết chủng trí (trí biết tường tận mọi loại, mọi chi tiết của các pháp — trí của Phật); trí biết trí vô lượng vô biên của Phật (?). Vì sao vậy? Vì muốn đầy đủ nhất thiết chủng trí; nghe pháp gì liền tự mình hiểu ra, không nhờ người khác chỉ bày."

 Bấy giờ, nhờ thần lực của Phật, các cõi Phật nhiều bằng số bụi của vạn thế giới Phật ở mỗi phương trong mười phương đều chấn động theo sáu cách, mười tám tướng (đất rung chuyển theo sáu cách: lay, nổi lên, vọt lên, chấn, rền vang, xô đập; mỗi cách có ba mức, thành mười tám tướng). Trời mưa xuống hoa báu cõi trời, bột hương cõi trời, tràng hoa báu cõi trời, các loại hương cõi trời, áo báu cõi trời, mây báu cõi trời, đồ trang sức cõi trời. Nhạc trời nhiệm mầu không ai đánh mà tự vang lên, lại tự phát ra tiếng không sợ hãi. Như ở trên điện Diệu Thắng trên đỉnh núi Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới) của tứ thiên hạ (bốn châu lục lớn quanh núi Tu-di, tức một thế giới loài người ở) này, có sự biến hóa uy thần khi nói pháp mười trụ, thì khắp các thế giới mười phương cũng đều như vậy.

 Bấy giờ, nhờ thần lực của Phật, từ ngoài số cõi nhiều bằng số bụi của vạn thế giới Phật ở mỗi phương trong mười phương, có các vị đại Bồ-tát nhiều bằng số hạt bụi nhỏ của mười cõi Phật, đầy khắp mười phương, đến cõi này và nói rằng: "Hay thay, hay thay! Này Phật tử, ngài đã khéo nói pháp này. Chúng tôi đây đều cùng tên là Pháp Tuệ; các cõi chúng tôi từ đó đến đều cùng tên là Pháp Vân; các Như Lai ở đó đều cùng hiệu là Diệu Pháp. Ở chỗ Phật của chúng tôi cũng nói về mười trụ; đại chúng, quyến thuộc (đoàn tùy tùng), cho đến tên gọi, văn tự và câu chữ đều không khác. Vì vậy, này Phật tử, chúng tôi nương thần lực của Phật đến cõi này để làm chứng cho ngài. Như ở trên điện Diệu Thắng trên đỉnh núi Tu-di của tứ thiên hạ này nói pháp mười trụ, có các vị đại Bồ-tát nhiều bằng số hạt bụi nhỏ của mười thế giới Phật đến đây làm chứng, thì khắp mười phương cũng đều như vậy."

 Bấy giờ Bồ-tát Pháp Tuệ nương thần lực của Phật, nhìn khắp mười phương và các pháp giới, rồi nói kệ (bài thơ tụng trong kinh Phật) rằng:

 Thấy thân vi diệu của Đấng Đại Trí tôn quý, / Tướng tốt đoan nghiêm thảy đều đầy đủ,

 Tối thắng, đáng tôn trọng, rất khó gặp, / Bậc đại sĩ (tức Bồ-tát) dũng mãnh liền lần đầu phát tâm.

 Thấy thần thông biến hóa lớn không gì sánh, / Nghe nói pháp nhiệm mầu cùng lời dạy răn,

 Quán sát vô lượng khổ trong năm đạo (năm nẻo tái sinh: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời), / Bậc đại sĩ không sợ hãi liền lần đầu phát tâm.

 Nghe các Như Lai, bậc tôn quý có trí biết khắp, / Đầy đủ vô lượng công đức,

 Hiểu tướng tâm Phật như hư không, / Bồ-tát nhân đó lần đầu phát tâm.

 Biết được điều hợp lẽ và không hợp lẽ, / Như có cái ta hay không có cái ta, v.v.,

 Muốn hiểu nghĩa chân thật bình đẳng, / Bồ-tát nhân đó lần đầu phát tâm.

 Đời quá khứ, vị lai, hiện tại, / Mọi nghiệp báo lành và dữ,

 Muốn khéo quán sát thấy đều bình đẳng, / Bồ-tát nhân đó lần đầu phát tâm.

 Các thiền định, tam-muội và giải thoát (thoát khỏi sự trói buộc của phiền não), / Thuận theo chánh thọ mà không bám chấp,

 Muốn khéo phân biệt sự nhơ, sạch và khởi lên của chúng, / Bồ-tát nhân đó lần đầu phát tâm.

 Tùy theo căn cơ chúng sinh lanh lợi hay chậm lụt, / Đủ loại sức siêng năng tu tập tinh tấn,

 Đều muốn thấu suốt, phân biệt mà biết, / Bồ-tát nhân đó lần đầu phát tâm.

 Mọi chúng sinh có đủ thứ ham muốn, / Tâm ưa thích, bám vào các điều mong cầu,

 Đều muốn thấu suốt, phân biệt mà biết, / Bồ-tát nhân đó lần đầu phát tâm.

 Mọi chúng sinh có đủ thứ tính, / Vô lượng vô biên không đếm được,

 Đều muốn thấu suốt, phân biệt mà biết, / Bồ-tát nhân đó lần đầu phát tâm.

 Chỗ đến của mọi nẻo đường, / Con đường thánh tám chánh đạo (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng) hướng về vô vi (cảnh giới không tạo tác, không sinh diệt, tức Niết-bàn),

 Đều muốn thấu suốt, biết sự thật của chúng, / Bồ-tát nhân đó lần đầu phát tâm.

 Các loài chúng sinh trong mọi thế giới / Trôi lăn trong biển sinh tử của năm đạo,

 Muốn được thiên nhãn thấy rõ tất cả, / Bồ-tát nhân đó lần đầu phát tâm.

 Mọi việc ở đời quá khứ, / Đúng như thể tính và hình tướng của chúng,

 Đều muốn thuận theo mà thấu biết túc mạng, / Bồ-tát nhân đó lần đầu phát tâm.

 Mọi phiền não trong thế gian, / Mọi kết sử (dây trói buộc của phiền não) và tập khí còn sót,

 Đều muốn hay biết và dứt sạch rốt ráo, / Bồ-tát nhân đó lần đầu phát tâm.

 Mọi pháp thế đế trong thế gian, / Tên gọi, bàn luận, đường ngôn ngữ,

 Đều muốn thấu rõ nghĩa của thế đế, / Bồ-tát nhân đó lần đầu phát tâm.

 Mọi pháp đều dứt đường ngôn ngữ, / Không có tự tánh, giống như hư không,

 Đều muốn thấu rõ nghĩa của chân đế (chân lý tuyệt đối), / Bồ-tát nhân đó lần đầu phát tâm.

 Làm chấn động mọi thế giới Phật, / Lật nghiêng, khuấy động các biển lớn,

 Đều muốn thấu rõ thần lực của Phật, / Bồ-tát nhân đó lần đầu phát tâm.

 Một sợi lông phóng ra vô lượng ánh sáng / Chiếu khắp mọi cõi ở mười phương,

 Muốn trong một tia sáng mà giác ngộ tất cả, / Bồ-tát nhân đó lần đầu phát tâm.

 Vô lượng cõi Phật khó nghĩ bàn / Đều đặt được vào trong một bàn tay,

 Muốn hiểu tất cả đều như huyễn hóa (ảo ảnh do phép thuật hóa ra), / Bồ-tát nhân đó lần đầu phát tâm.

 Chúng sinh trong vô lượng cõi Phật / Đều đặt được trên đầu một sợi lông,

 Đều muốn thấu rõ tất cả đều tịch diệt (vắng lặng, dứt hết sinh diệt), / Bồ-tát nhân đó lần đầu phát tâm.

 Nước của mọi biển lớn ở mười phương / Dùng một sợi lông nhỏ từng giọt cho đến hết sạch,

 Đều muốn phân biệt biết số giọt, / Bồ-tát nhân đó lần đầu phát tâm.

 Các cõi Phật không thể nghĩ bàn / Đều nghiền nát thành bột như bụi nhỏ,

 Đều muốn phân biệt biết số bụi ấy, / Bồ-tát nhân đó lần đầu phát tâm.

 Vô lượng kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) quá khứ và vị lai, / Tướng thành và hoại của mọi thế giới,

 Đều muốn thấu suốt đến tận cùng, / Bồ-tát nhân đó lần đầu phát tâm.

 Mọi bậc Đẳng Chánh Giác (bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn, tức Phật) trong ba đời, / Các Bích-chi Phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần nghe Phật dạy) và Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà giác ngộ),

 Đều muốn phân biệt đạo của ba thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: Thanh văn, Bích-chi Phật, Bồ-tát), / Bồ-tát nhân đó lần đầu phát tâm.

 Vô lượng vô biên thế giới / Dùng một sợi lông nhấc lên được hết,

 Muốn biết tướng chân thật của có và không, / Bồ-tát nhân đó lần đầu phát tâm.

 Núi Kim Cương Vi (dãy núi kim cương bao quanh mỗi thế giới) nhiều vô lượng / Đều đặt được trên đầu một sợi lông,

 Muốn biết tướng cái cực lớn nằm trong cái nhỏ, / Bồ-tát nhân đó lần đầu phát tâm.

 Mọi thế giới ở mười phương / Dùng một tiếng nói mà vang đầy khắp,

 Đều muốn hiểu rõ âm thanh trong sạch nhiệm mầu, / Bồ-tát nhân đó lần đầu phát tâm.

 Cách nói năng của mọi chúng sinh / Một lời diễn nói trọn hết không sót,

 Đều muốn hiểu rõ âm thanh trong sạch kín nhiệm, / Bồ-tát nhân đó lần đầu phát tâm.

 Tiếng nói trong sạch vi diệu của Như Lai / Vang đầy các thế giới ở mười phương,

 Muốn được đầy đủ tướng của cái lưỡi (tượng trưng cho tài thuyết pháp), / Bồ-tát nhân đó lần đầu phát tâm.

 Mọi thế giới ở mười phương, / Cái nào thành, cái nào hoại đều thấy hết,

 Muốn hiểu rõ tất cả đều hư vọng, / Bồ-tát nhân đó lần đầu phát tâm.

 Mọi cõi Phật ở mười phương / Và vô lượng Như Lai trong đó,

 Đều muốn thấu rõ chánh pháp của Phật, / Bồ-tát nhân đó lần đầu phát tâm.

 Ứng hiện khắp nơi vô lượng thân, / Nhiều bằng số bụi của mọi thế giới,

 Đều muốn thấu rõ chúng như huyễn hóa, / Bồ-tát nhân đó lần đầu phát tâm.

 Vô lượng vô biên các Như Lai / Ở đời quá khứ, vị lai, hiện tại,

 Muốn trong một niệm mà biết rõ hết, / Bồ-tát nhân đó lần đầu phát tâm.

 Muốn diễn nói trọn một câu pháp / Suốt a-tăng-kỳ kiếp (số kiếp nhiều không thể đếm được) không cùng tận,

 Muốn cho tài biện thuyết không bao giờ dứt, / Bồ-tát nhân đó lần đầu phát tâm.

 Mọi loài chúng sinh ở mười phương, / Tướng sinh diệt theo sự đổi thay của chúng,

 Muốn trong một niệm mà thấu rõ hết, / Bồ-tát nhân đó lần đầu phát tâm.

 Việc làm của thân, miệng, ý trong sạch nhiệm mầu, / Đi khắp mười phương không ngăn ngại,

 Muốn hiểu ba đời đều là không và vắng lặng, / Bồ-tát nhân đó lần đầu phát tâm.

 Bồ-tát phát tâm như vậy rồi, / Ở chỗ chư Phật khắp các cõi mười phương,

 Nên học hết lòng kính cẩn cúng dường Phật; / Người nói như vậy là lời dạy không thối lui.

 Bồ-tát bỏ mọi thứ vui, / Không chán sinh tử mà cầu bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn của Phật),

 Lấy đó khuyên người tiến lên, vui mừng khen ngợi; / Người nói như vậy là lời dạy không thối lui.

 Mọi thế giới ở mười phương / Và các bậc hiền thánh ở trong đó,

 Bồ-tát thường nên khen ngợi các vị ấy; / Người nói như vậy là lời dạy không thối lui.

 Pháp tối thắng, tối thượng, không gì sánh, / Rất sâu, vi diệu, thanh tịnh,

 Bồ-tát dùng pháp ấy giáo hóa chúng sinh; / Người nói như vậy là lời dạy không thối lui.

 Pháp lành vô thượng, trong sạch, nhiệm mầu, / Mọi loài ma (thế lực xấu ác ngăn cản việc tu đạo) không thể phá hoại,

 Bồ-tát tôn trọng, thường khen ngợi; / Người nói như vậy là lời dạy không thối lui.

 Mọi công đức nhiệm mầu / Mà Đấng tôn quý của trời người đều thành tựu,

 Dùng đó để vững lập các Bồ-tát; / Người nói như vậy là vua trong loài người.

 Dùng phương tiện giáo hóa khiến được thấy chư Phật / Vô lượng vô số, khó nghĩ bàn,

 Nếu dùng phương tiện ấy mà giáo hóa; / Người nói như vậy là lời dạy không thối lui.

 Mọi tam-muội rất sâu / Đều dạy cho chúng sinh không sót,

 Bồ-tát phân biệt, mở bày dẫn dắt đầy đủ; / Người nói như vậy là lời dạy không thối lui.

 Phá tan được bánh xe sinh tử, / Chuyển trọn bánh xe pháp (giáo pháp của Phật lan truyền, ví như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não) nhiệm mầu của đạo thánh,

 Đối với mọi thế gian không bám chấp, / Đó là Bồ-tát được chư Phật thọ ký (báo trước rằng sẽ thành Phật).

 Bồ-tát nếu thấy vô lượng chúng sinh / Xoay vòng trong sinh tử, chịu các nỗi khổ,

 Thì làm người cứu giúp, chỗ nương tựa cho họ; / Đó là Bồ-tát được chư Phật thọ ký.

 Trên đây là nói về trụ phát tâm của Bồ-tát, / Một lòng quyết chí cầu đạo vô thượng;

 Pháp vi diệu như tôi đã nói, / Hết thảy chư Phật cũng nói như vậy.

 Phật tử chân thật ở trụ thứ hai là Trị Địa / Trước hết nên phát tâm nghĩ rằng:

 "Nguyện cho mọi loài chúng sinh / Thuận theo mà tu hành lời dạy của chư Phật."

 Tâm làm lợi ích, an vui chúng sinh, / Tâm vui mừng, không bỏ rơi chúng sinh,

 Tâm đại bi che chở, xem chúng sinh như của mình, / Khởi tâm của bậc Đại Sư, tâm Như Lai.

 Phát những tâm thù thắng nhiệm mầu như vậy, / Siêng năng học hỏi, cầu nghe nhiều,

 Định ý vắng lặng, suy nghĩ đúng đắn, / Tâm thường gần gũi thiện tri thức,

 Thuận theo vâng làm, tu theo lời dạy, / Lời nói hiền lành mềm mỏng, không buông lung,

 Khéo biết rõ mọi thời điểm, / Thấu nghĩa pháp sâu xa, không sợ hãi.

 Hiểu rõ nghĩa sâu, thông suốt chánh pháp, / Thì lìa được mọi si mê tăm tối;

 Đã lìa ngu si, tâm được an trụ, / Đó gọi là Phật tử chân thật.

 Cũng gọi là ma-ha-tát Trị Địa, / Một lòng bền chắc cầu bồ-đề;

 Khéo học lời dạy của chư Phật như vậy, / Đó gọi là Phật tử chân thật.

 Phật tử chân thật ở trụ thứ ba là Tu Hành / Nên quán các pháp như vầy:

 Vô thường, khổ, không, không bền chắc, / Không có cái ta, không có chủ, không tự tại;

 Mọi pháp không đáng ưa thích, / Không có tạo tác, hư dối, không chân thật;

 Không có tích tụ cũng không tan rã; / Người quán như vậy là Bồ-tát.

 Phân biệt quán sát các cõi chúng sinh, / Cũng nên hiểu rõ các pháp giới;

 Khéo phân biệt, dùng phương tiện quán sát / Vô lượng vô biên thế giới.

 Trong mọi cõi nước ở mười phương, / Bốn đại (bốn yếu tố lớn cấu thành vật chất) là đất, nước, lửa, gió,

 Cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc, / Đều quán sát được, phân biệt mà biết.

 Khéo thấu rõ mọi cõi, / Chân thật, rốt ráo, không sót;

 Giáo pháp chân lý chân chính như vậy, / Người thuận theo mà học là Bồ-tát.

 Phật tử chân thật ở trụ thứ tư là Sinh Quý / Sinh ra từ chánh pháp của các bậc hiền thánh,

 Đối với các pháp có và không đều không bám chấp, / Lìa sinh tử, ra khỏi ba cõi.

 Tin Phật bền chắc không thể lay chuyển, / Tâm trong sạch rốt ráo, không thối lui;

 Quán sát rõ ràng pháp rất sâu: / Mọi chúng sinh đều không chân thật.

 Nghiệp, thế giới, các cõi Phật, / Sinh tử, quả báo và Niết-bàn,

 Phật tử nếu quán được như vậy, / Thì gọi là người được sinh ra từ sự giáo hóa của pháp Như Lai.

 Chư Phật Như Lai và chánh pháp / Ở đời quá khứ, vị lai, hiện tại,

 Dùng vô lượng phương tiện cầu đến rốt ráo, / Thành tựu mọi pháp của bậc Đại Thánh.

 Mọi Như Lai trong ba đời, / Quán sát bình đẳng, không có tướng khác nhau;

 Sự phân biệt sai khác không thể nắm bắt; / Người quán như vậy là thấu suốt ba đời.

 Người được khen ngợi như tôi đã nói, / Gọi là ma-ha-tát ở trụ thứ tư;

 Nếu tu học được như vậy, / Thì mau thành bồ-đề vô thượng của Phật.

 Bồ-tát thứ năm, Phật tử chân thật, / Ở trụ Đầy Đủ Phương Tiện vi diệu,

 Đi sâu vào phương tiện khéo léo thanh tịnh, / Làm trọn rốt ráo mọi việc công đức.

 Vô lượng công đức đã tu / Đều để làm chỗ nương tựa cho tất cả,

 Làm lợi ích, an vui, với lòng đại từ bi, / Thương xót, độ thoát các loài chúng sinh,

 Trừ các tai nạn cho mọi thế gian, / Nhổ hẳn gốc sinh tử, khiến họ vui mừng,

 Điều phục mọi loài chúng sinh, / Đầy đủ công đức, hướng đến Niết-bàn,

 Vì khắp mọi loài chúng sinh / Mà phân biệt diễn nói pháp thanh tịnh;

 Đó gọi là ma-ha-tát thứ năm, / Thành tựu phương tiện độ chúng sinh.

 Bậc đầy đủ mọi công đức / Diễn nói pháp trong sạch nhiệm mầu của trụ thứ năm.

 Phật tử chân thật thứ sáu ở trụ Chánh Tâm / Hiểu pháp chân thật, lìa ngu si,

 Ở giữa trời và người trong mọi thế gian, / Với chánh niệm (sự nhớ nghĩ, chú tâm đúng đắn) mà suy nghĩ, diệt trừ hư vọng.

 Nghe khen hay chê Phật và Phật pháp, / Cùng con đường mà mọi Bồ-tát thực hành,

 Chúng sinh có hạn lượng hay vô lượng, / Trong Phật pháp tâm vẫn không lay động.

 Chúng sinh có cấu bẩn hay không cấu bẩn, / Hoặc dễ độ hoặc khó độ,

 Pháp giới có hạn lượng hay vô lượng, / Thế giới có thành hoặc có hoại,

 Hoặc nghe pháp giới là có hay không, / Quá khứ, vị lai và hiện tại,

 Bồ-tát đối với mọi pháp ấy / Lặng lẽ quán sát, tâm không lay động.

 Quán mọi pháp không có tính, không có tướng, / Nghĩa ấy chân thật như hư không,

 Như huyễn hóa, như điều thấy trong mộng; / Người ấy đối với pháp là hiểu đúng thật.

 Phật tử chân thật thứ bảy ở trụ Bất Thoái, / Nghe nói có pháp của chư Phật, Bồ-tát,

 Nghe nói không có pháp của chư Phật, Bồ-tát, / Ra khỏi hay không ra khỏi sinh tử, vẫn không thối lui.

 Mọi Đức Phật quá khứ, vị lai / Và hiện tại là có hay là không,

 Pháp có khởi diệt hay không khởi diệt, / Là một tướng hay là tướng khác,

 Một tức là nhiều, nhiều tức là một, / Nghĩa và văn đều tịch diệt bình đẳng,

 Xa lìa tướng điên đảo của "một" và "khác", / Đó gọi là trụ Bất Thoái của Bồ-tát.

 Dù có tướng của pháp hay không có tướng, / Dù có tính của pháp hay không có tính,

 Cả hai đều không thật, như hư không; / Ai biết như vậy ắt đạt đến rốt ráo.

 Phật tử chân thật thứ tám ở trụ Đồng Chân, / Việc làm của thân, miệng, ý đều đầy đủ,

 Vi diệu, thanh tịnh, không nhiễm ô, / Muốn sinh ra nơi đâu thì tùy ý tự tại.

 Biết hết tâm của mọi chúng sinh, / Khéo quán sát các tính và ham muốn của họ,

 Hiểu pháp của chúng sinh không sai khác, / Hiểu tướng thành hoại của thế giới mười phương.

 Mau đạt mọi thần thông nhiệm mầu, / Đến khắp các cõi Phật ở mười phương,

 Tùy ý tự tại, không ngăn ngại, / Nghe nói pháp nhiệm mầu đều thọ trì.

 Làm cho mọi cõi nước chấn động theo sáu cách, / Đều gìn giữ được các thế giới;

 Phạm âm (tiếng nói trong sạch vi diệu, như tiếng của Phạm thiên) vang khắp các cõi mười phương, / Độ thoát vô lượng loài chúng sinh.

 Hỏi han nghĩa lý của Phật nhiều không đếm xuể, / Biến hóa thân mình không có hạn lượng,

 Tùy người được giáo hóa mà diễn lời pháp, / Giống hệt như Phật nói, không khác.

 Ma-ha-tát thứ chín ở trụ Pháp Vương Tử / Phân biệt được các loài chúng sinh,

 Khéo biết hành vi phiền não nặng nhẹ của họ, / Tùy chỗ thích hợp mà dùng phương tiện độ thoát.

 Khéo phân biệt, biết tướng các pháp, / Thấu rõ điểm khởi đầu và kết thúc của thế giới,

 Khéo hiểu tục đế và đệ nhất nghĩa đế, / Đầy đủ phương tiện, không thiếu sót.

 Khéo thấu rõ chỗ ở của Pháp Vương, / Thuận theo phép oai nghi của Pháp Vương,

 Khéo biết cách an vào ngôi Pháp Vương, / Khéo biết phân biệt cảnh giới của Pháp Vương.

 Phật tử chân thật thứ mười ở trụ Quán Đảnh, / Dùng phương tiện khéo gìn giữ mọi pháp,

 Đúng như pháp mà thuận theo đi vào nghĩa sâu, / Đều có thể phân biệt nói ra đến rốt ráo.

 Độ hết chúng sinh không sót một ai, / Mà đối với chúng sinh không chấp tướng;

 Vắng lặng không động, học chánh niệm, / Đều có mặt trước chư Phật ở mười phương.

 Bồ-tát Quán Đảnh, Phật tử chân thật, / Đều có thể đạt đến rốt ráo các pháp thù thắng.

 Vô lượng thế giới ở mười phương / Đều làm chấn động được, ánh sáng chiếu khắp;

 Gìn giữ được các thế giới mười phương, / Làm trang nghiêm, trong sạch tâm mọi chúng sinh.

 Biết hết căn cơ của mọi chúng sinh, / Diễn tiếng Phạm âm vang đầy mười phương,

 Điều phục, giáo hóa, độ thoát các loài chúng sinh, / Khiến tất cả đều tu tập tâm bồ-đề.

 Vào khắp các cõi Phật ở mười phương, / Quán sát pháp giới không sót.

 Sắc thân (thân có hình tướng) và việc làm của thân bậc Quán Đảnh, / Thần túc tự tại không thể nghĩ bàn;

 Trí quán sát cõi Phật trong ba đời, / Cho đến bậc Pháp Vương Tử cũng không lường được.

 Chư Phật ba đời và Phật pháp, / Phân biệt biết rõ, không ngăn ngại.

 Pháp giới vô lượng không có bờ bến, / Chư Phật và Thanh văn đầy khắp trong đó,

 Cùng khắp mọi thế giới, / Đều gìn giữ được, ánh sáng chiếu khắp;

 Cùng khắp mọi loài chúng sinh, / Vì họ mà nói trí Chánh Giác rốt ráo.

 Các Bồ-tát mười trụ như vậy / Đều sinh ra từ sự giáo hóa của pháp Như Lai;

 Phương tiện và cảnh giới của họ / Hết thảy trời người không ai biết được.

 Lần đầu phát tâm bồ-đề vô thượng / Đã tràn đầy mười phương không sót,

 Thấu rõ tướng các pháp trong ba đời, / Thành tựu đầy đủ nhất thiết trí.

 Vô biên cõi Phật và thế gian, / Vô lượng vô số loài chúng sinh,

 Phiền não, nghiệp báo, tâm bồ-đề, / Hết thảy như vậy đều không bám chấp.

 Một niệm phát tâm khi mới cầu Phật đạo, / Thì chúng sinh trong thế gian và hàng nhị thừa (hai hạng Thanh văn và Duyên giác),

 Những người ấy đều không thể biết được, / Huống chi các công đức khác của Bồ-tát.

 Mọi thế giới ở mười phương / Dùng một sợi lông nhấc lên được hết;

 Người ấy biết hạnh đầy đủ của Bồ-tát, / Mau được nhất thiết trí của Như Lai.

 Nước của mọi biển lớn ở mười phương / Dùng một sợi lông nhỏ giọt cho đến hết,

 Trong một niệm biết hết số giọt; / Người tu như vậy là Phật tử chân thật.

 Nghiền mọi thế giới thành bụi, / Đều phân biệt biết được số bụi ấy;

 Hạnh của Bồ-tát nhiều bằng số bụi ấy, / Đó gọi là Phật tử chân thật.

 Các Đức Phật quá khứ, vị lai, hiện tại, / Mọi bậc Duyên giác (tức Bích-chi Phật, bậc tự giác ngộ nhờ quán lẽ nhân duyên) và Thanh văn,

 Dù phân biệt giảng nói cũng không thể hết / Công đức của Bồ-tát mới phát tâm.

 Bồ-tát lần đầu phát tâm bồ-đề / Rộng lớn vô lượng, không có bờ bến,

 Lòng đại từ đại bi che chở tất cả, / Huống chi các công đức khác của Bồ-tát.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video