Phẩm thứ mười bảy: Mười hạnh của Bồ Tát (người tu theo đạo Phật, phát nguyện thành Phật để cứu giúp mọi loài; "hạnh" là lối tu hành, việc thực hành) – Công Đức Hoa Tụ (nghĩa là "chùm hoa công đức"), phần một.
Bấy giờ, Bồ Tát Ma-ha-tát (bậc Bồ Tát lớn, đã tu lâu, địa vị cao) Công Đức Lâm nhờ sức thần thông của Phật gia hộ, nhập vào tam muội (trạng thái tâm định, tập trung hoàn toàn, không tán loạn) gọi là "Bồ Tát Thiện Phục" (khéo điều phục). Nhập tam muội xong, Bồ Tát nhìn ra mười phương (bốn hướng chính, bốn hướng phụ, cùng phương trên và phương dưới). Ở mỗi phương, vượt qua số cõi nhiều như số hạt bụi của một vạn thế giới Phật, Bồ Tát thấy chư Phật nhiều như số hạt bụi của một vạn thế giới Phật. Các Như Lai (một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý mà đến) ấy đều mang danh hiệu Công Đức Lâm.
Khi ấy, các đức Phật kia bảo Bồ Tát Công Đức Lâm: "Hay thay, hay thay! Này Phật tử (con Phật, cách gọi người tu theo đạo Phật), ông đã nhập được tam muội Thiện Phục này. Ông nhập được là vì chư Phật ở mười phương, mỗi phương nhiều như số bụi của một vạn cõi Phật, đã gia thêm sức thần thông cho ông. Ông nhập được cũng là nhờ sức bản nguyện (lời nguyện lớn phát ra từ khi mới tu) và sức uy thần của Phật Lư Xá Na (đức Phật chủ của kinh Hoa Nghiêm, có thân trùm khắp, chiếu sáng mọi nơi), lại nhờ sức thiện căn (gốc lành, những việc thiện đã gieo trồng làm nền cho quả tốt về sau) của các Bồ Tát. Đó cũng là vì muốn ông giảng rộng pháp rất sâu, vì muốn nuôi lớn nhất thiết trí (trí biết hết thảy mọi sự), vì muốn phân biệt tính khí của hết thảy chúng sinh (mọi loài có sự sống và tâm thức), vì muốn lìa mọi chướng ngại mà vào cảnh giới không chướng ngại. Lại vì muốn thành tựu mọi phương tiện (cách khéo léo để dẫn dắt người khác), vì muốn thành tựu nhất thiết chủng trí (trí của Phật, biết rõ đến từng chi tiết của mọi loại pháp), vì muốn giác ngộ hết thảy các pháp (mọi sự vật, hiện tượng và giáo lý), vì muốn biết rõ các căn (căn cơ, tức khả năng tiếp nhận đạo của mỗi người), vì muốn nghe và ghi nhớ giữ gìn mọi pháp. Ấy là để giảng về Mười Hạnh của Bồ Tát. Phật tử, ông hãy nương sức thần thông của Phật mà giảng rộng pháp mầu."
Khi ấy, các đức Phật kia liền ban cho Bồ Tát Công Đức Lâm pháp không chướng ngại, pháp an trụ vững vàng, pháp không cần thầy (tự mình chứng biết), pháp không si mê, pháp không tạp loạn, pháp trong sạch, pháp vô lượng (không thể đo đếm), pháp tối thắng (hơn hết), pháp không cấu nhiễm, pháp không thoái lùi. Vì sao vậy? Vì sức của tam muội ấy. Bấy giờ chư Phật, mỗi vị duỗi tay phải xoa đỉnh đầu Bồ Tát Công Đức Lâm. Các Ngài xoa đầu xong, Bồ Tát liền xuất định (ra khỏi trạng thái thiền định) và bảo các Bồ Tát rằng: "Các Phật tử! Hạnh nghiệp (việc tu hành, việc làm) của Bồ Tát thật không thể nghĩ bàn. Nó rộng lớn như pháp giới (toàn thể mọi cõi và mọi sự vật, hiện tượng), cùng tột như hư không. Vì sao vậy? Vì Bồ Tát Ma-ha-tát học theo các pháp mà chư Phật ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) đã thực hành.
Phật tử, thế nào là hạnh của Bồ Tát Ma-ha-tát? Bồ Tát có mười hạnh, là điều chư Phật ba đời đều đã tuyên thuyết. Mười hạnh ấy là gì? Một là Hoan Hỷ hạnh (hạnh vui mừng). Hai là Nhiêu Ích hạnh (hạnh làm lợi ích cho người). Ba là Vô Khuể Hận hạnh (hạnh không giận hờn, oán hận). Bốn là Vô Tận hạnh (hạnh không cùng tận). Năm là Ly Si Loạn hạnh (hạnh lìa si mê, rối loạn). Sáu là Thiện Hiện hạnh (hạnh khéo hiện thân). Bảy là Vô Trước hạnh (hạnh không bám chấp). Tám là Tôn Trọng hạnh (hạnh tôn trọng). Chín là Thiện Pháp hạnh (hạnh của pháp lành). Mười là Chân Thật hạnh (hạnh chân thật). Đó là mười hạnh.
Phật tử, thế nào là Hoan Hỷ hạnh của Bồ Tát Ma-ha-tát? Vị Bồ Tát này làm một thí chủ lớn (người bố thí, đem của cải ra cho người). Ngài có thể buông bỏ hết thảy những gì mình có, đem lòng bình đẳng mà ban cho mọi chúng sinh. Cho rồi không hối tiếc, không mong quả báo (sự đền đáp do việc làm đem lại), không cầu danh tiếng. Ngài cũng không cầu được sinh vào chỗ tốt đẹp, không cầu lợi dưỡng (của cải và sự cung phụng). Ngài chỉ muốn cứu giúp che chở hết thảy chúng sinh, muốn thu nhận hết thảy chúng sinh, muốn làm lợi ích cho hết thảy chúng sinh. Ngài muốn học theo bản hạnh (những hạnh đã tu từ thuở trước khi thành Phật) của chư Phật, muốn nhớ nghĩ đúng đắn về bản hạnh ấy, muốn đạt được bản hạnh thanh tịnh của chư Phật. Ngài muốn thọ trì (nhận lấy và giữ gìn) bản hạnh của chư Phật, muốn làm hiển lộ bản hạnh ấy, muốn giảng rộng bản hạnh ấy, muốn khiến mọi người lìa khổ được vui. Đó gọi là Hoan Hỷ hạnh của Bồ Tát Ma-ha-tát.
Khi Bồ Tát tu Hoan Hỷ hạnh, hết thảy chúng sinh đều vui mừng, yêu mến và kính trọng Ngài. Ở bất cứ phương nào có chốn nghèo khổ, Bồ Tát nguyện sinh đến đó, làm người sang giàu, có của báu không bao giờ hết. Trong từng niệm (từng khoảnh khắc ý nghĩ), có vô lượng, vô biên, vô số chúng sinh đến chỗ Bồ Tát thưa rằng: "Thưa người nhân đức, chúng tôi nghèo túng, không có gì nuôi thân. Xin Ngài rủ lòng thương cứu giúp để chúng tôi giữ được mạng sống." Trong từng niệm, Bồ Tát đều đáp ứng điều họ cần, khiến ai nấy đều được đầy đủ, không ai không vui mừng. Bồ Tát không vì người xin nhiều, phiền nhọc mà sinh buồn phiền. Ngài chỉ phát tâm đại từ bi (lòng thương lớn, muốn ban vui và cứu khổ cho mọi loài) vô thượng (cao nhất, không gì hơn), bố thí không biết chán, lại mong họ thường xuyên đến.
Họ đến rồi, Bồ Tát mừng rỡ, càng thêm vui vẻ, nghĩ rằng: "Ta được lợi lành. Những chúng sinh này là phúc điền (ruộng phúc: người mà mình làm điều thiện cho họ thì sinh ra phúc đức, như gieo hạt vào ruộng) của ta, là bạn lành của ta. Không cần mời, không cần cầu, họ tự đến dạy bảo ta, khơi dậy tâm ta tu hành Phật đạo. Nay ta nên tu học như thế, khiến khắp chúng sinh đều được vui mừng. Nguyện cho những công đức (phúc đức và đức hạnh có được nhờ làm điều thiện) ta đã tu trong ba đời mau thành tựu pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý, không phải thân xác) thanh tịnh, có thần lực tự tại, khiến mọi chúng sinh tùy theo điều mình cần mà đều được vui mừng. Ta đem công đức này khiến các chúng sinh đều thành chính giác (sự giác ngộ chân chính của Phật), độ thoát vô lượng chúng sinh, khiến tất cả rốt ráo vào vô dư Niết Bàn (sự giải thoát trọn vẹn: dứt hết phiền não, không còn sót lại thân khổ đau nào). Trước hết ta sẽ khiến hết thảy chúng sinh được đầy đủ mọi ước nguyện, sau đó ta mới thành Đẳng Chính Giác (giác ngộ chân chính và trọn vẹn, tức thành Phật)."
Bồ Tát lìa bỏ các thứ ý tưởng sau. Đó là ngã tưởng (ý nghĩ cho rằng có một cái "tôi" thật), chúng sinh tưởng (ý nghĩ cho rằng có chúng sinh thật), ngã sở tưởng (ý nghĩ cho rằng có cái "của tôi"), thọ mạng tưởng (ý nghĩ cho rằng có một sự sống kéo dài thật), cùng các thứ tưởng khác. Lại có phúc-già-la tưởng ("phúc-già-la" là phiên âm tiếng Phạn, chỉ "con người", tức ý nghĩ cho rằng có một chủ thể thật đi đầu thai) và tác giả tưởng (ý nghĩ cho rằng có người làm thật). Ngài thấy rằng pháp giới và chúng sinh giới (cõi của chúng sinh) đều rỗng không, không khác biệt. Đó là pháp lìa dục, không phải pháp chân thật. Đó là pháp không có gì, không phải pháp bền chắc. Đó không phải pháp để nương cậy, cũng không phải pháp do tạo tác mà có (?). Khi Bồ Tát quán xét như vậy, Ngài không thấy người cho, không thấy người nhận, không thấy của cải, không thấy phúc điền. Ngài không thấy nghiệp (việc làm sẽ đưa đến kết quả về sau), không thấy báo (sự đền trả của việc làm), không thấy quả, không thấy quả lớn, cũng không thấy quả nhỏ.
Bồ Tát quán xét ba đời, khởi lên ý nghĩ: "Thương thay chúng sinh! Họ bị ngu si che lấp, bị phiền não (những tâm xấu như tham lam, giận dữ, si mê làm tâm rối khổ) trói buộc. Họ mãi trôi trong sinh tử (vòng sống chết nối tiếp không dứt), xoay vần trong biển khổ luân hồi. Họ tìm sự bền chắc nơi những pháp không bền chắc nên không bao giờ đạt được. Ta sẽ học hết những gì chư Phật đã học để làm lợi ích cho chúng sinh. Ta sẽ thành Đẳng Chính Giác, khai ngộ cho tất cả, khiến tất cả đều được thanh tịnh. Ta sẽ thuận theo tịch diệt (sự lặng yên, dứt hết phiền não) mà quán các pháp trong ba đời." Đó gọi là hạnh thứ nhất của Bồ Tát Ma-ha-tát, tức Hoan Hỷ hạnh.
Phật tử, thế nào là hạnh thứ hai của Bồ Tát Ma-ha-tát, tức Nhiêu Ích hạnh? Vị Bồ Tát này giữ giới (các điều răn cấm mà đạo Phật đặt ra) trong sạch. Đối với sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp (sáu đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, sự đụng chạm, và đối tượng của ý nghĩ), tâm Ngài không nhiễm đắm. Ngài giảng rộng cho chúng sinh pháp không nhiễm đắm. Ngài không cầu sinh vào chỗ tốt đẹp, nhà tôn quý trong cõi người, cõi trời. Ngài không cầu lợi dưỡng, không cầu dung mạo đẹp đẽ, không cầu làm vua chúa. Ngài chỉ giữ vững giới trong sạch và nghĩ rằng: "Ta giữ giới trong sạch để lìa mọi trói buộc, lìa lửa phiền não hừng hực, lìa buồn rầu và đau khổ. Như vậy ta không phụ chúng sinh, khiến chư Phật vui mừng, và rốt ráo thành tựu Vô thượng Bồ đề (sự giác ngộ cao nhất của Phật)."
Khi Bồ Tát giữ giới trong sạch như thế, giả sử trong một ngày có vô lượng vô số a-tăng-kỳ (con số lớn không thể đếm được) đại ma vương (vua loài ma, kẻ chuyên ngăn cản người tu đạo). Mỗi ma vương dẫn theo vô lượng vô số a-tăng-kỳ thiên nữ (con gái ở cõi trời). Ai nấy đều xinh đẹp, nét mặt tuyệt diệu, dáng điệu yêu kiều lẳng lơ làm mê đắm lòng người. Họ lại mang theo đủ mọi thứ đồ vui chơi, muốn đến mê hoặc, làm rối loạn chí hướng cầu đạo của Bồ Tát. Bấy giờ Bồ Tát nghĩ rằng: "Năm dục (năm thứ ham muốn do sắc đẹp, âm thanh, mùi thơm, vị ngon và sự đụng chạm êm ái gây ra) này là pháp ngăn trở đạo, có thể ngăn trở Vô thượng Bồ đề." Vì thế Bồ Tát không sinh dù chỉ một niệm ham muốn, tâm trong sạch như Phật, trừ khi Ngài dùng phương tiện để giáo hóa chúng sinh. Bên trong, Ngài không lìa nhất thiết chủng trí của Bồ Tát, giữ chính niệm (sự nhớ nghĩ, tỉnh giác đúng đắn) vững chắc. Ngài không vì năm dục mà khởi một niệm ác làm phiền nhiễu chúng sinh. Ngài thà bỏ thân mạng chứ không làm điều ác với người. Việc Ngài làm điều ác với người là điều không thể có.
Từ khi được thấy Phật đến nay, Bồ Tát chưa từng khởi lên một ý tưởng dục, huống gì làm việc dục. Việc Ngài làm việc dục là điều không thể có. Bấy giờ Bồ Tát nghĩ rằng: "Chúng sinh trong đêm dài sinh tử cứ nhớ nghĩ năm dục, tham đắm năm dục, ưa thích năm dục. Tâm họ thường trôi lăn trong cảnh năm dục, chìm mãi trong năm dục mà không ai ra được. Nay ta nên học như vầy: khiến các ma vương, các thiên nữ cùng quyến thuộc của họ và hết thảy chúng sinh đều đứng vững nơi giới vô thượng. Khi họ đã đứng vững nơi giới trong sạch rồi, ta lại dạy cho họ đạt được bậc bất thoái chuyển (bậc không còn bị lùi lại trên đường tu), đạt nhất thiết chủng trí, thành Đẳng Chính Giác, cho đến rốt ráo vào vô dư Niết Bàn. Vì sao vậy? Vì đây là việc của ta, và hết thảy chư Phật đều đã học như vậy.
Ta sẽ lìa các hạnh sai trái, lìa sự chấp có cái 'tôi' và sự không hiểu biết. Ta sẽ quán pháp sâu xa, bình đẳng của hết thảy chư Phật, đạt nhất thiết trí, rồi vì chúng sinh mà thuyết pháp, dứt trừ điên đảo (cái thấy sai lệch, ngược với sự thật, như cho vô thường là thường, khổ là vui). Không phải lìa chúng sinh mà có điên đảo, cũng không phải lìa điên đảo mà có chúng sinh. Trong điên đảo không có chúng sinh, trong chúng sinh không có điên đảo. Điên đảo không phải là chúng sinh, chúng sinh không phải là điên đảo. Điên đảo không phải pháp bên trong, cũng không phải pháp bên ngoài. Chúng sinh không phải pháp bên trong, cũng không phải pháp bên ngoài. Hết thảy các pháp chỉ là hư dối, không có thật. Chúng không dừng lại dù trong chốc lát, không có gì bền chắc, như trò ảo thuật lừa gạt kẻ ngu. Ta giác ngộ rằng hết thảy pháp đều như giấc mộng, như tia chớp.
Ai hiểu được như thế thì có thể thấu suốt sinh tử và rốt ráo đạt Bồ đề. Ta sẽ độ cho người chưa được độ, giúp người chưa giải thoát được giải thoát. Ta sẽ khiến người chưa được điều phục (thuần hóa tâm) được điều phục, người chưa được tịch tĩnh (lặng yên) được tịch tĩnh, người chưa được an ổn được an ổn. Ta sẽ khiến người chưa lìa cấu nhiễm được lìa cấu nhiễm, người chưa thanh tịnh được thanh tịnh, người chưa đến Niết Bàn được Niết Bàn, người chưa vui sướng được vui sướng. Ta sẽ lìa bỏ mọi việc thế gian, khiến chư Như Lai đều vui mừng. Ta sẽ thành tựu đầy đủ hết thảy Phật pháp và an trụ trong pháp tối thắng vô thượng. Ta sẽ quán chúng sinh một cách bình đẳng và đúng đắn, phân biệt và biết rõ hết thảy các pháp. Ta sẽ xa lìa các điều ác, bỏ hẳn hư dối, diệt trừ mọi tập khí (thói quen, dấu vết còn sót lại) của phiền não. Ta sẽ thành tựu phương tiện thù thắng, vi diệu để thoát ra khỏi sinh tử, đạt được biện tài (tài ăn nói, giảng giải) vô lượng vô biên. Ta sẽ thành tựu trí tuệ không tịch (thấy rõ mọi pháp vốn rỗng lặng) rất sâu." Đó gọi là hạnh thứ hai của Bồ Tát Ma-ha-tát, tức Nhiêu Ích hạnh.
Phật tử, thế nào là hạnh thứ ba của Bồ Tát Ma-ha-tát, tức Vô Khuể Hận hạnh? Vị Bồ Tát này thường tu tập pháp nhẫn nhục (chịu đựng sự xúc phạm và khổ đau mà không giận, không báo thù). Ngài khiêm nhường, cung kính, nét mặt hòa nhã, lời nói dịu dàng thương mến. Ngài không hại mình, không hại người, cũng không hại cả hai. Ngài không tự đề cao mình, không đề cao người, cũng không đề cao cả hai (?). Ngài không cho mình là đúng, không cho người là đúng, cũng không cho cả hai là đúng. Ngài không tự khen mình. Ngài chỉ nghĩ rằng: "Ta sẽ thường vì chúng sinh mà thuyết pháp, khiến họ lìa mọi điều ác. Ta sẽ giúp họ dứt tham, sân, si (ham muốn, giận dữ, mê muội), kiêu mạn (kiêu ngạo, khinh người), tâm tán loạn, keo kiệt, ghen ghét, dua nịnh quanh co. Ta sẽ dùng pháp đại nhẫn để giúp họ đứng vững."
Bồ Tát thành tựu pháp nhẫn thanh tịnh như vậy. Giả sử có vô lượng vô số chúng sinh, mỗi chúng sinh có vô lượng vô số quyến thuộc. Mỗi chúng sinh hóa ra vô lượng vô số cái đầu. Mỗi đầu có vô lượng a-tăng-kỳ cái lưỡi. Mỗi lưỡi phát ra vô lượng vô số tiếng dữ. Mỗi tiếng lại phát ra vô lượng vô số lời mắng chửi thô bỉ, nhục mạ, hủy báng Bồ Tát. Các chúng sinh ấy lại mỗi người có vô lượng a-tăng-kỳ cánh tay. Mỗi tay cầm vô lượng vô số dao gậy, đánh đập, làm nhục, hủy hoại Bồ Tát. Họ làm như thế suốt vô lượng a-tăng-kỳ kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) mà chưa từng ngưng nghỉ. Khi gặp sự đau đớn khốc liệt ấy, Bồ Tát nghĩ rằng: "Nếu vì khổ này mà ta sinh tâm giận, thì ta tự không điều phục được mình, không giữ gìn được mình. Ta sẽ không sáng suốt, không tịch tĩnh, không tu định, không chân thật, chỉ biết thương lấy thân mình. Như thế thì làm sao khiến người kia sinh tâm vui mừng mà được độ thoát?"
Bồ Tát suy nghĩ như vầy: "Vì có thân và tâm nên ta phải chịu các khổ não trong vô lượng kiếp." Vì thế Ngài lại tự khuyên nhủ, gắng sức, làm cho tâm vui vẻ, khéo tự điều hòa và thu giữ tâm mình. Vì sao vậy? Vì ta sẽ an trụ nơi pháp vô thượng, và muốn chúng sinh cũng đạt được pháp này. Ngài lại suy nghĩ: "Thân này rỗng lặng, không có cái 'tôi', không có cái 'của tôi', không có tính chân thật. Nó rỗng không và không có hai. Dù khổ hay vui cũng đều chẳng có gì, vì các pháp đều rỗng không. Ta sẽ hiểu rõ điều ấy và giảng rộng cho người. Cho nên nay dù gặp khổ độc, ta vẫn phải nhẫn chịu. Ta nhẫn chịu vì thương xót chúng sinh, vì làm lợi ích cho chúng sinh, vì làm cho chúng sinh an ổn, vì thu nhận chúng sinh, vì không bỏ chúng sinh. Ta muốn khiến chúng sinh đạt bậc không thoái chuyển, rốt ráo thành tựu Vô thượng Bồ đề. Pháp mà Phật đã thực hành, ta sẽ tu hành theo." Đó gọi là hạnh thứ ba của Bồ Tát Ma-ha-tát, tức Vô Khuể Hận hạnh.
Phật tử, thế nào là hạnh thứ tư của Bồ Tát Ma-ha-tát, tức Vô Tận hạnh? Vị Bồ Tát này siêng tu tinh tấn (nỗ lực chuyên cần, không lười biếng trong việc làm lành và tu đạo). Đó là tinh tấn thù thắng, tinh tấn tối thắng, tinh tấn bậc nhất, tinh tấn lớn, tinh tấn vi diệu. Đó cũng là tinh tấn bậc trên, tinh tấn vô thượng, tinh tấn không gì sánh bằng, và tinh tấn vô đẳng đẳng (ngang bằng với cái không gì sánh được, tức ngang với chư Phật). Vị Bồ Tát ấy không bị tham dục làm rối loạn. Ngài cũng không bị làm phiền loạn bởi giận dữ, ngu si, kiêu mạn, ý muốn làm hại, keo kiệt, ghen ghét, hiềm hận, dua nịnh quanh co, không biết hổ thẹn với mình và không biết xấu hổ với người.
Bồ Tát lại nghĩ: "Ta không muốn làm phiền não các chúng sinh, dù chỉ một chúng sinh cũng không muốn làm phiền, nên ta siêng tu tinh tấn. Ta chỉ vì muốn lìa bỏ các phiền não nên tu hành tinh tấn. Vì muốn diệt hết thảy kết (những trói buộc của phiền não) nên tu hành tinh tấn. Vì muốn lìa hết thảy tập khí nên tu hành tinh tấn. Vì muốn phân biệt rõ hết thảy chúng sinh nên tu hành tinh tấn. Vì muốn biết hết thảy chúng sinh chết ở chỗ này thì sinh ra ở chỗ kia nên tu hành tinh tấn. Vì muốn biết phiền não và tập khí của hết thảy chúng sinh nên tu hành tinh tấn. Vì muốn biết đủ mọi mong cầu của hết thảy chúng sinh nên tu hành tinh tấn. Vì muốn biết các cảnh giới của hết thảy chúng sinh nên tu hành tinh tấn. Vì muốn biết các căn của hết thảy chúng sinh nên tu hành tinh tấn. Vì muốn biết tâm và các hoạt động của tâm nơi hết thảy chúng sinh nên tu hành tinh tấn.
Vì muốn biết cảnh giới của hết thảy pháp nên tu hành tinh tấn. Vì muốn biết pháp chân thật của chư Phật nên tu hành tinh tấn. Vì muốn biết pháp bình đẳng của chư Phật nên tu hành tinh tấn. Vì muốn dùng phương tiện khéo léo mà biết ba đời là bình đẳng nên tu hành tinh tấn. Vì muốn biết pháp bình đẳng thanh tịnh nên tu hành tinh tấn. Vì muốn đạt được hết thảy pháp của chư Phật nên tu hành tinh tấn. Vì muốn dùng một cửa phương tiện mà biết hết thảy Phật pháp nên tu hành tinh tấn. Vì muốn biết chư Phật là vô lượng, vô biên, không thể nghĩ bàn nên tu hành tinh tấn. Vì muốn biết trí tuệ lớn và phương tiện khéo léo của chư Phật nên tu hành tinh tấn. Vì muốn biết hết thảy Phật pháp để vì chúng sinh mà phân giải rộng rãi từng câu từng câu nên tu hành tinh tấn."
Bồ Tát thành tựu sự tinh tấn như thế. Giả sử có người nói: "Chúng sinh trong vô lượng vô số a-tăng-kỳ thế giới, ông có thể vì từng chúng sinh một mà chịu đủ cái khổ của đại địa ngục Vô Trạch (tên khác của địa ngục A-tỳ, địa ngục khổ nhất, nơi tội nhân chịu khổ liên tục không ngừng) trong vô lượng vô số a-tăng-kỳ kiếp, để khiến các chúng sinh ấy rốt ráo vào Niết Bàn không? Lại có vô lượng vô số a-tăng-kỳ đức Phật ra đời, khiến vô lượng vô số a-tăng-kỳ chúng sinh hưởng đủ mọi niềm vui, còn ông vẫn phải chịu đủ cái khổ của đại địa ngục. Sau đó ông mới thành A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề (phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trùm khắp, tức quả vị Phật)." Bồ Tát đáp: "Tôi đều có thể vì từng chúng sinh trong ngần ấy thế giới mà chịu khổ địa ngục. Chư Phật ra đời, chúng sinh hưởng vui, còn tôi vẫn chịu khổ. Sau đó tôi mới thành đạo vô thượng."
Lại có người nói: "Ông hãy dùng đầu một sợi lông nhúng nước nhỏ giọt (?) mà làm cạn hết nước của vô lượng vô biên a-tăng-kỳ biển lớn. Ông hãy nghiền vô lượng vô biên a-tăng-kỳ thế giới thành bụi nhỏ mà biết hết số bụi ấy. Trong từng niệm nối tiếp nhau như thế, ông vẫn thường không bỏ quên tâm bồ đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh)." Nếu nghe lời ấy, Bồ Tát không lùi bước, không hối hận, mà vui mừng hớn hở, siêng tu tinh tấn và nghĩ rằng: "Ta được lợi lành, vì nhờ ta mà chúng sinh trong vô lượng vô biên a-tăng-kỳ thế giới vĩnh viễn lìa các khổ." Bồ Tát lại nghĩ: "Ta sẽ chịu thay hết thảy khổ cho hết thảy chúng sinh, khiến khắp chúng sinh lìa mọi khổ, đều rốt ráo vào vô dư Niết Bàn. Sau đó ta mới thành đạo vô thượng." Đó gọi là hạnh thứ tư của Bồ Tát Ma-ha-tát, tức Vô Tận hạnh.
Phật tử, thế nào là hạnh thứ năm của Bồ Tát Ma-ha-tát, tức Ly Si Loạn hạnh? Vị Bồ Tát này thành tựu chính niệm bậc nhất, chưa từng tán loạn. Chính niệm ấy vững chắc không hư hoại, bậc nhất, tối thắng, thanh tịnh và vô lượng. Ngài lìa bỏ sự tối tăm si mê, có chính niệm phân biệt rõ ràng. Ngài khéo thọ trì các kinh luận thế gian và xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian, thuộc về sự giải thoát). Ngài khéo thọ trì kinh luận về sắc pháp (các pháp thuộc vật chất, có hình tướng) và phi sắc pháp (các pháp không thuộc vật chất, như tâm). Ngài cũng khéo thọ trì kinh luận về thọ, tưởng, hành, thức (bốn phần tinh thần của con người: cảm nhận, tri giác, ý chí tạo tác, và nhận biết). Trong tất cả những việc ấy, Ngài đều không si loạn. Khi chết ở chỗ này và sinh ra ở chỗ kia, Ngài không si loạn. Khi ở trong thai và khi ra khỏi thai, Ngài không si loạn. Khi an trụ nơi tâm bồ đề, Ngài không si loạn. Khi gần gũi thiện tri thức (bạn lành, người thầy hiểu đạo dẫn dắt mình theo đường chính), Ngài không si loạn. Khi học các Phật pháp, Ngài không si loạn. Khi nhận biết các ma sự (những việc do ma gây ra để cản trở việc tu), Ngài không si loạn. Khi xa lìa ma sự, Ngài không si loạn. Ngài tu hạnh Bồ Tát trong vô lượng kiếp như vậy.
Bồ Tát thành tựu vô lượng vô số chính niệm bền chắc như vậy. Trong vô lượng vô số a-tăng-kỳ kiếp, Ngài theo chư Phật, Bồ Tát và thiện tri thức mà nghe nhận chính pháp. Đó là pháp rất sâu, pháp vi diệu, pháp trang nghiêm, các loại pháp trang nghiêm. Đó là pháp về danh thân, vị thân, cú thân (pháp về từ ngữ, âm chữ và câu cú dùng để diễn đạt giáo lý). Đó là pháp trang nghiêm của Bồ Tát, pháp trang nghiêm vô thượng của chư Phật, pháp thanh tịnh của sự mong cầu chân chính. Đó là pháp không nhiễm hết thảy thế gian, pháp phân biệt hết thảy thế gian, pháp rộng lớn, pháp vô lượng, pháp lìa bỏ si tối mà phân biệt thế gian. Đó là pháp cộng và pháp bất cộng (pháp chung với các hàng tu khác, và pháp riêng chỉ chư Phật, Bồ Tát mới có). Đó là pháp về cảnh giới trí tuệ của Bồ Tát và pháp tự tại của nhất thiết trí. Bồ Tát nghe các pháp này rồi, trong vô lượng vô biên a-tăng-kỳ kiếp chưa từng quên mất. Vì sao vậy? Vì trong vô lượng kiếp xưa, khi tu đạo, Bồ Tát Ma-ha-tát chưa từng làm phiền loạn chúng sinh. Chính niệm tam muội của Ngài không đứt, chính pháp không đứt, thiện căn không đứt, trí tuệ không đứt.
Vô lượng loại âm thanh không thể quấy loạn vị Bồ Tát này. Đó là tiếng to lớn, tiếng gây phiền loạn, tiếng làm người sợ hãi, tiếng êm dịu tuyệt diệu, tiếng không đáng ưa, tiếng làm tán loạn sáu căn (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý). Bồ Tát nghe vô lượng vô số tiếng hay dở như vậy mà chính niệm không loạn, tam muội không loạn, cảnh giới không loạn. Việc vào pháp vi diệu không loạn, hạnh Bồ Tát không loạn, việc tu tập tâm bồ đề không loạn. Niệm Phật tam muội (tam muội chuyên tâm nhớ nghĩ đến Phật) không loạn, việc quán xét pháp chân thật không loạn. Trí giáo hóa chúng sinh không loạn, việc thành tựu chúng sinh không loạn. Trí thanh tịnh giúp chúng sinh đứng vững không loạn, việc quán xét nghĩa lý sâu xa không loạn. Vì không làm nghiệp ác nên Ngài không có chướng ngại của nghiệp ác. Vì không theo phiền não nên không có chướng ngại của phiền não. Vì không làm điều bất kính nên không có chướng ngại của sự bất kính. Vì không phỉ báng chính pháp nên không có chướng ngại của tội báng pháp.
Vô lượng loại âm thanh như vậy, mỗi một âm thanh đều vang khắp vô lượng vô biên a-tăng-kỳ thế giới ở mười phương. Chúng vang suốt vô lượng vô biên a-tăng-kỳ kiếp chưa từng dứt, đều có thể phá loạn các căn của chúng sinh, khiến họ phát cuồng. Thế nhưng chúng không thể làm loạn tam muội rất sâu của vị Bồ Tát này. Ở trong tam muội, Bồ Tát suy nghĩ và phân biệt tướng sinh, trụ, diệt (phát sinh, tồn tại, tiêu mất) của hết thảy âm thanh, khéo phân biệt mà biết tính chất sinh, trụ, diệt ấy. Ngài cũng khéo quán xét những người nghe các âm thanh ấy. Nghe tiếng hay hay dở, tâm Ngài không ghét cũng không ưa, chính niệm không loạn. Đối với các âm thanh ấy, Ngài khéo nắm được tướng của chúng mà không nhiễm đắm. Ngài biết hết thảy âm thanh đều không có gì, không có tính chân thật, không có người tạo ra, cũng không có bản tế (điểm khởi đầu, gốc ban đầu). Chúng ngang bằng với pháp tính (bản chất chân thật vốn có của mọi pháp), không có khác biệt.
Vị Bồ Tát này thành tựu thân, khẩu, ý (hành động, lời nói, ý nghĩ) tịch tĩnh, không còn thoái chuyển. Ngài an trụ trong các thiền (trạng thái tâm lắng yên, định tĩnh), các tam muội và chính thụ (trạng thái tâm nhập định đúng đắn). Ngài giác ngộ hết thảy pháp, thành tựu trí tuệ, đạt được tam muội Lìa Hết Thảy Âm Thanh. Ngài lấy a-tăng-kỳ cửa tam muội làm quyến thuộc, nuôi lớn đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho mọi loài). Trong từng niệm, Ngài có thể đạt được vô lượng a-tăng-kỳ tam muội, rốt ráo thành tựu nhất thiết chủng trí. Nghe những âm thanh dữ dội có thể phá hoại các căn ấy rồi, Bồ Tát nghĩ rằng: "Ta sẽ khiến hết thảy chúng sinh an trụ nơi chính niệm thanh tịnh, không thoái chuyển trên đường đến nhất thiết trí, và rốt ráo thành tựu vô dư Niết Bàn." Đó gọi là hạnh thứ năm của Bồ Tát Ma-ha-tát, tức Ly Si Loạn hạnh.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video