Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm, quyển thứ hai mươi sáu. Phẩm Thập Địa (mười địa: mười bậc tu tập lần lượt của Bồ-tát trên đường đi đến quả Phật), phẩm thứ hai mươi hai, phần thứ tư.
Địa thứ sáu: Hiện Tiền địa (bậc mà trí tuệ thấy rõ lý nhân duyên sinh khởi của mọi sự hiện ra ngay trước mắt).
Các vị Bồ-tát (người tu theo hạnh giác ngộ, vừa tự giác ngộ vừa giúp chúng sinh giác ngộ) nghe giảng về hình tướng và việc tu của địa cao hơn,
liền ở giữa hư không, rải mưa đủ các thứ châu báu đẹp đẽ,
phóng ra ánh sáng trong sạch để cúng dường đức Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính).
Ai nấy đều khen: "Hay thay! Hay thay, Kim Cang Tạng (tên vị Bồ-tát đang giảng giải về mười địa)!"
Vô lượng ức chư thiên (các vị trời) trong lòng đều rất vui mừng,
ở trên không trung rải mưa đủ loại châu báu,
ánh sáng đan xen lấp lánh, nhiệm mầu, rất đáng ưa thích.
Hương, hoa, các chuỗi anh lạc (chuỗi ngọc đeo làm đồ trang sức), cờ phướn và lọng che đều được rải lên Phật.
Vua cõi trời Tha Hóa Tự Tại (tầng trời thứ sáu, cao nhất của cõi Dục — cõi còn ham muốn giác quan) cùng các quyến thuộc (đoàn tùy tùng, người thân cận) của mình
rải mưa các vật báu nhiệm mầu, lả tả như tuyết rơi,
ca hát cúng dường Phật, ngợi khen Kim Cang Tạng.
Mọi người đều khen: "Hay thay! Giảng thật khéo về công hạnh của các địa!"
Nghìn vạn ức thiên nữ (các nàng tiên cõi trời) ở trên không trung
trổi các thứ nhạc trời, ca ngợi công đức của Phật.
Tất cả cùng cất lời rằng: "Điều đức Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân lý như thật) giảng dạy
thật nhiệm mầu, không thể đo lường, có thể diệt trừ mọi phiền não (các trạng thái ô nhiễm của tâm như tham lam, giận dữ, mê muội, làm thân tâm khổ não).
Bản tính của các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) vốn là không (trống rỗng, không có thực thể riêng tồn tại độc lập), không hề có chút hình tướng nào dù nhỏ như đầu sợi lông.
Cái không ấy chẳng có phân biệt, giống hệt như hư không.
Không có tướng đi, tướng ở, cũng không có hý luận (những lời bàn cãi, suy diễn vô ích về có–không, đây–kia).
Xưa nay vẫn luôn trong sạch, như như (vẫn y nguyên như thế, không thay đổi — tức chân tướng của các pháp) không có phân biệt.
Nếu người nào thông suốt được bản tính của tất cả các pháp,
thì đối với "có" hay "không", tâm người ấy đều không lay động.
Chỉ vì lòng đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu chúng sinh ra khỏi khổ) mà cứu độ các chúng sinh;
người như vậy gọi là Phật tử (con của Phật), sinh ra từ giáo pháp nơi miệng Phật.
Thường làm việc bố thí (đem của cải, sức lực, lời dạy cho người khác), làm lợi ích cho chúng sinh.
Tuy tâm vốn trong sạch, mà vẫn giữ giới (giữ các điều răn cấm của đạo) với tâm vững chắc.
Tuy tâm vốn không bị tổn thương, mà vẫn thực hành nhẫn nhục (chịu đựng, không nổi giận trước điều trái ý).
Tuy biết bản tính của các pháp vốn lìa mọi tướng, mà vẫn tinh tấn (siêng năng, gắng sức không lùi bước).
Tuy đã diệt phiền não từ trước, mà vẫn đi vào các tầng thiền (thiền định: trạng thái tâm lắng yên, chuyên chú một chỗ).
Tuy đã hiểu từ trước rằng các pháp đều là không, mà vẫn phân biệt rõ từng pháp.
Tuy trí tịch diệt (trí thấy được sự vắng lặng, dứt bặt mọi phiền não) đã nhiều, mà vẫn tìm cách làm lợi ích cho thế gian.
Người có thể diệt trừ mọi điều ác như vậy, gọi là bậc đại nhân."
Các thiên nữ như thế, với trăm nghìn loại âm thanh nhiệm mầu,
ca ngợi xong, liền lặng im chiêm ngưỡng Phật.
Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt (vị Bồ-tát thay mặt hội chúng thưa hỏi) thỉnh cầu Kim Cang Tạng rằng:
"Phải do tướng tu hành nào mà thành tựu được địa thứ sáu?"
Bồ-tát Kim Cang Tạng nói: "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, tức vị Bồ-tát đã tu đến bậc cao) đã tu trọn vẹn địa thứ năm, muốn vào địa thứ sáu, thì phải dùng mười pháp bình đẳng. Mười pháp ấy là gì? Một là: vì không có tự tính (không có bản chất cố định tự có), nên tất cả các pháp đều bình đẳng. Hai là: vì không có tướng (không có hình tướng thật), nên tất cả các pháp bình đẳng. Ba là: vì không sinh, nên tất cả các pháp bình đẳng. Bốn là: vì không thành, nên tất cả các pháp bình đẳng. Năm là: vì xưa nay vốn trong sạch, nên tất cả các pháp bình đẳng. Sáu là: vì không có hý luận, nên tất cả các pháp bình đẳng. Bảy là: vì không lấy cũng không bỏ, nên tất cả các pháp bình đẳng. Tám là: vì lìa mọi tướng, nên tất cả các pháp bình đẳng. Chín là: vì như huyễn, như mộng, như bóng, như tiếng vang, như trăng dưới nước, nên tất cả các pháp bình đẳng. Mười là: vì có và không chẳng phải hai, nên tất cả các pháp bình đẳng.
Bồ-tát nhờ mười pháp bình đẳng này mà được vào địa thứ sáu. Bồ-tát quán xét bản tính của tất cả các pháp như vậy, có thể chấp nhận và thuận theo, nên đạt được địa thứ sáu. Tuy vô sinh pháp nhẫn (sự chứng biết vững chắc, an nhiên chấp nhận rằng các pháp vốn không sinh không diệt) chưa hiện ra, nhưng tâm đã thành tựu được minh lợi thuận nhẫn (sự chấp nhận sáng suốt, sắc bén, thuận theo chân lý — một bậc thấp hơn vô sinh pháp nhẫn).
Vị Bồ-tát này quán xét tất cả các pháp đều có tướng như thế, lấy đại bi làm đầu; vì muốn tăng trưởng lòng đại bi, nên quán xét tướng sinh diệt của thế gian, và nghĩ rằng: "Những nơi chúng sinh trong thế gian nhận lấy thân và sinh ra, đều là do tham đắm vào cái "ta". Nếu lìa được sự đắm chấp cái "ta", thì không còn nơi để sinh ra nữa. Tất cả phàm phu (người thường chưa giác ngộ) luôn chạy theo ý nghĩ sai lệch, đi theo con đường hư dối sai lầm, bị ngu si làm cho mù quáng, tham đắm vào cái "ta", quen gây ra ba thứ hành: tội hành (những việc làm tội lỗi, dẫn đến đường xấu), phúc hành (những việc làm phúc thiện, dẫn đến cõi người, cõi trời còn ham muốn) và bất động hành (công phu thiền định, dẫn đến các cõi trời cao không còn ham muốn giác quan). Vì những hành ấy mà khởi lên hạt giống của tâm hữu lậu (còn rỉ chảy phiền não, còn dính mắc vào vòng sinh tử). Vì có tâm hữu lậu và tâm chấp thủ (bám giữ), nên khởi lên thân sống chết.
Nghĩa là: nghiệp (những hành động có tác ý của thân, lời nói, ý nghĩ, để lại sức mạnh dẫn đến kết quả về sau) làm đất, thức (cái biết, dòng tâm thức nối sang đời sau) làm hạt giống, vô minh (sự không hiểu biết chân lý, mê lầm gốc rễ) che phủ, nước ái (lòng khao khát, luyến ái) tưới nhuần, tâm chấp "ta" tưới bón cho các kiến chấp (những quan niệm sai lầm), làm cho chúng lớn lên, sinh ra mầm danh sắc (phần tinh thần và phần thể xác của một chúng sinh vừa hình thành). Nhờ danh sắc mà sinh ra các căn (các giác quan). Các căn hợp lại nên có xúc (sự tiếp xúc giữa giác quan và đối tượng). Từ xúc sinh ra thọ (sự cảm nhận vui, khổ hoặc không vui không khổ). Vì có cảm nhận vui sướng nên sinh ra ái. Ái tăng trưởng thì có thủ (sự bám giữ, chấp lấy). Do nhân duyên thủ mà có hữu (sự tồn tại, tức sức nghiệp đã thành, quyết định đời sống sau). Từ hữu khởi lên thân năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể, thọ là cảm nhận, tưởng là nhận biết hình ảnh, hành là ý chí tạo tác, thức là sự hay biết), gọi là sinh. Năm ấm biến đổi gọi là già. Năm ấm tan diệt gọi là chết. Do nhân duyên già chết mà có lo buồn, sầu bi, nóng bức khổ não, các nỗi khổ dồn tụ lại.
Mười hai nhân duyên này (mười hai mắt xích nhân quả nối tiếp nhau tạo thành vòng sinh tử: vô minh, hành, thức, danh sắc, sáu nhập, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, già chết) không có ai gom tụ chúng lại, cũng không có ai làm chúng tan đi; các duyên hợp thì có, các duyên tan thì không." Bồ-tát như vậy, ở trong địa thứ sáu, thuận theo mà quán xét mười hai nhân duyên.
Bồ-tát lại nghĩ rằng: "Vì không biết đúng như thật về đệ nhất nghĩa (chân lý tối cao, chân lý rốt ráo), nên có vô minh. Vô minh khởi lên nghiệp, gọi là hành (những hoạt động tạo nghiệp). Dựa vào hành mà có thức đầu tiên (thức lúc mới thác sinh vào đời mới). Cùng sinh với thức có bốn thủ ấm (bốn nhóm tinh thần còn bị chấp thủ: cảm nhận, nhận biết, ý chí, hay biết). Nương vào các thủ ấm mà có danh sắc. Danh sắc thành tựu thì có sáu nhập (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý — là chỗ các đối tượng đi vào). Căn (giác quan) và trần (đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, vật chạm, ý niệm) hợp lại nên có xúc. Do nhân duyên xúc mà sinh ra thọ. Tham đắm cảm nhận vui gọi là ái. Ái tăng trưởng gọi là thủ. Từ thủ khởi lên nghiệp, gọi là hữu. Năm ấm là quả báo của nghiệp, gọi là sinh. Năm ấm biến đổi gọi là già. Năm ấm hoại diệt gọi là chết. Lúc chết phải chia lìa, tâm tham luyến nóng bức, gọi là bi. Cất tiếng khóc than; năm thức (sự hay biết của năm giác quan mắt, tai, mũi, lưỡi, thân) cảm thấy là khổ, ý thức (sự hay biết của tâm ý) cảm thấy là ưu (lo buồn). Lo buồn và khổ đau càng nhiều thêm gọi là não. Như vậy chỉ sinh ra một khối khổ lớn chồng chất.
Mười hai nhân duyên này không có "ta", không có "cái của ta", không có người làm, không có người sai khiến làm. Nếu có người làm thì có việc được làm; nếu không có người làm thì không có việc được làm. Trong đệ nhất nghĩa, không có người làm, cũng không có việc được làm."
Bồ-tát lại nghĩ rằng: "Ba cõi (cõi Dục còn ham muốn giác quan, cõi Sắc chỉ còn thân vi tế, cõi Vô Sắc không còn thân) đều hư dối, chỉ do tâm tạo ra. Các phần của mười hai nhân duyên đều nương vào tâm. Vì sao vậy? Theo sự việc mà sinh tâm ham muốn; tâm ấy chính là thức, sự việc ấy là hành; hành lừa dối tâm, nên gọi là vô minh. Chỗ nương của thức gọi là danh sắc. Danh sắc tăng trưởng gọi là sáu nhập. Ba thứ (căn, trần, thức) hòa hợp thì có xúc. Cái cùng sinh với xúc gọi là thọ. Tham đắm vào điều đã cảm nhận gọi là ái. Ái không chịu buông gọi là thủ. Các thứ ấy hòa hợp lại nên gọi là hữu. Cái do hữu khởi lên gọi là sinh. Sinh biến đổi gọi là già. Già hoại diệt gọi là chết."
Lại nữa, vô minh có hai tác dụng: một là mê muội đối với các đối tượng; hai là làm nhân cho hành. Hành cũng có hai tác dụng: một là sinh ra quả báo đời sau; hai là làm nhân cho thức. Thức cũng có hai tác dụng: một là có thể nhận lấy sự thác sinh; hai là làm nhân cho danh sắc. Danh sắc cũng có hai tác dụng: một là khiến thức khởi lên nối tiếp không dứt; hai là làm nhân cho sáu nhập. Sáu nhập cũng có hai tác dụng: một là có thể hướng tới sáu trần; hai là có thể làm nhân cho xúc. Xúc cũng có hai tác dụng: một là có thể chạm đến đối tượng; hai là có thể làm nhân cho thọ. Thọ cũng có hai tác dụng: một là cảm biết những điều ghét và ưa; hai là làm nhân cho ái. Ái cũng có hai tác dụng: một là sinh lòng tham đối với những gì có thể làm tâm nhiễm đắm; hai là làm nhân cho thủ. Thủ cũng có hai tác dụng: một là có thể làm phiền não tăng trưởng; hai là làm nhân cho hữu. Hữu cũng có hai tác dụng: một là có thể sinh vào các nẻo khác; hai là làm nhân cho sinh. Sinh cũng có hai tác dụng: một là có thể khởi lên năm ấm; hai là làm nhân cho già. Già cũng có hai tác dụng: một là làm các giác quan suy tàn; hai là làm nhân cho chết. Chết cũng có hai tác dụng: một là làm hoại thân năm ấm; hai là vì không thấy biết chân lý nên khiến vòng sinh tử nối tiếp không dứt.
Lại nữa, "vô minh làm duyên cho các hành" nghĩa là vô minh khiến hành không dứt, vì giúp hành thành tựu. "Hành làm duyên cho thức" nghĩa là khiến thức không dứt, vì giúp thức thành tựu. "Thức làm duyên cho danh sắc" nghĩa là khiến danh sắc không dứt, vì giúp danh sắc thành tựu. Cho đến "sinh làm duyên cho già, chết, lo buồn, sầu bi, khổ não" nghĩa là khiến cái chết không dứt, vì giúp cái chết thành tựu. Vì vô minh diệt nên các hành diệt; cho đến vì sinh diệt nên già, chết, lo buồn, sầu bi, khổ não đều diệt. Vì nhân diệt nên quả cũng diệt.
Lại nữa, vô minh, ái, thủ — ba phần này là con đường phiền não không dứt. Hành và hữu — hai phần này là con đường nghiệp không dứt. Các phần nhân duyên còn lại là con đường khổ không dứt. Vì quá khứ và vị lai nối tiếp nhau, nên ba con đường này không dứt. Ba con đường này lìa "ta" và "cái của ta" mà vẫn có sinh có diệt.
Lại nữa, vô minh và hành là việc quá khứ; thức, danh sắc, sáu nhập, xúc, thọ là việc hiện tại; ái, thủ, hữu, sinh, già chết là việc vị lai. Như vậy có sự xoay vần qua ba đời. Vô minh diệt nên các hành diệt — đó gọi là nói về sự cắt đứt dòng nối tiếp ba đời.
Lại nữa, mười hai nhân duyên được gọi là ba khổ. Vô minh, hành, thức, danh sắc, sáu nhập gọi là hành khổ (cái khổ vì mọi thứ luôn biến chuyển, không đứng yên, không bền vững). Xúc, thọ gọi là khổ khổ (cái khổ của chính nỗi đau trực tiếp, khổ chồng lên khổ). Ái, thủ, hữu, sinh, già chết, lo buồn, sầu bi, khổ não gọi là hoại khổ (cái khổ khi điều vui sướng bị hư hoại, mất đi). Vô minh diệt nên các hành diệt, cho đến sinh diệt nên già chết diệt — đó gọi là nói về sự cắt đứt dòng nối tiếp của ba khổ.
Lại nữa, nhân vô minh mà các hành sinh; vô minh diệt thì các hành diệt, vì bản tính của các hành vốn là không. Các phần khác cũng như vậy. Do nhân duyên vô minh mà các hành sinh — đó là nói theo mặt trói buộc phát sinh; vô minh diệt nên các hành diệt — đó là nói theo mặt trói buộc tiêu diệt. Các phần khác cũng như vậy. Lại nữa, do nhân duyên vô minh mà các hành sinh — đó là nói theo phép quán "không có gì thật"; vô minh diệt thì các hành diệt — đó là nói theo phép quán "diệt tận". Các phần khác cũng như vậy.
Như vậy, theo chiều ngược và chiều xuôi, có mười cách quán xét pháp mười hai nhân duyên, đó là: (1) thứ tự các phần nhân duyên; (2) tất cả đều thu về một tâm; (3) mỗi phần tự giúp thành tựu phần sau; (4) các phần không rời bỏ nhau; (5) vận hành theo ba con đường; (6) phân biệt quá khứ và vị lai; (7) sự sai khác của ba khổ; (8) đều khởi lên từ nhân duyên; (9) sự trói buộc sinh và diệt; (10) quán "không có gì thật" và quán "diệt tận".
Vị Bồ-tát này, thuận theo mười hai nhân duyên, thấy không có "ta", không có "người", không có chúng sinh, không có kẻ thọ mạng, lìa người làm và người sai khiến làm, không có chủ, chỉ thuộc về các nhân duyên. Khi quán xét như vậy, không giải thoát môn (cánh cửa giải thoát nhờ quán thấy mọi pháp đều trống rỗng) hiện ra trước mắt. Vì sự việc này diệt thì các phần còn lại không nối tiếp nữa, nên vô tướng giải thoát môn (cánh cửa giải thoát nhờ không bám vào bất cứ hình tướng nào) hiện ra trước mắt. Biết hai điều này rồi, không còn ưa thích sự tồn tại nữa, chỉ dùng tâm đại bi giáo hóa chúng sinh, nên vô nguyện giải thoát môn (cánh cửa giải thoát nhờ không còn mong cầu, ham muốn điều gì trong sinh tử) hiện ra trước mắt.
Bồ-tát tu tập ba cửa giải thoát, lìa tướng "ta" và "người", lìa tướng người làm và người nhận, lìa tướng có và không; lòng bi càng thêm lớn. Vì lòng bi, nên siêng năng tinh tấn; những pháp Bồ-đề (giác ngộ) chưa đầy đủ thì muốn làm cho đầy đủ. Bồ-tát nghĩ rằng: "Các pháp hữu vi (những sự vật do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) vì hòa hợp nên tăng, lìa tan thì giảm; duyên đủ thì tăng, không đủ thì giảm. Ta đã biết lỗi lầm của pháp hữu vi, nên không nên hòa hợp, gom đủ các nhân duyên ấy; nhưng vì giáo hóa chúng sinh, ta cũng không diệt hẳn pháp hữu vi."
Bồ-tát biết như vậy: pháp hữu vi không có tự tính, lìa tướng bền chắc, không sinh không diệt; lại kết hợp với lòng đại từ đại bi, không bỏ chúng sinh, liền được ánh sáng Bát-nhã ba-la-mật không chướng ngại hiện ra trước mắt (Bát-nhã ba-la-mật: trí tuệ thấu suốt chân lý, đưa người tu sang bờ giải thoát). Được trí tuệ ấy rồi, Bồ-tát tu tập đầy đủ các nhân duyên của A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, đúng đắn và trọn vẹn của Phật), nhưng không trụ vào pháp hữu vi; quán xét tướng vắng lặng của bản tính pháp hữu vi, nhưng cũng không trụ trong đó, vì muốn đầy đủ các pháp của sự giác ngộ vô thượng.
Bồ-tát trụ ở Hiện Tiền địa, đạt được các tam-muội (định: trạng thái tâm chuyên chú, lắng yên, không tán loạn): Tam-muội Thắng Không, Tam-muội Tính Không, Tam-muội Đệ Nhất Nghĩa Không, Tam-muội Cứu Cánh Không (không rốt ráo), Tam-muội Đại Không, Tam-muội Hợp Không, Tam-muội Sinh Không, Tam-muội Không Như Thật Lìa Hư Dối, Tam-muội Lược Không (?), Tam-muội Không Lìa Phân Biệt và Không Phân Biệt. Mười nghìn cửa tam-muội về "không" như thế hiện ra trước mắt. Tam-muội vô tướng và vô nguyện cũng như vậy.
Vị Bồ-tát này trụ ở Hiện Tiền địa, các tâm như: tâm sâu xa, tâm quyết định, tâm chân thật, tâm rất sâu xa, tâm không thoái chuyển, tâm không buông bỏ, tâm rộng lớn, tâm vô biên, tâm ưa thích trí tuệ, tâm kết hợp trí tuệ với phương tiện (cách thức khéo léo để giáo hóa) — các tâm như vậy ngày càng thù thắng, tăng trưởng, thuận theo A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Tất cả các luận sư (những người chuyên tranh luận về học thuyết) đều không thể làm lay chuyển. Bồ-tát vào được bậc trí tuệ, vượt qua bậc Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát cho mình) và Bích-chi Phật (người tự mình giác ngộ lý nhân duyên mà giải thoát, nhưng không đi giáo hóa người khác), quyết định hướng về trí tuệ Phật. Tất cả các ma (những thế lực phá hoại việc tu đạo) và các phiền não đều không thể phá hoại. Bồ-tát an trụ trong ánh sáng trí tuệ của Bồ-tát, tu các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện, chuyên dùng trí tuệ và phương tiện để thực hành những pháp trợ giúp cho sự giác ngộ.
Vị Bồ-tát này trụ ở Hiện Tiền địa, riêng về Bát-nhã ba-la-mật thì trội hơn hết, đạt được thuận nhẫn sáng suốt bậc cao, vì thuận theo pháp ấy mà không hề trái nghịch. Bồ-tát trụ ở Hiện Tiền địa, được gặp hàng trăm nghìn vạn ức đức Phật, cung kính cúng dường, tôn trọng ngợi khen, dâng y phục, thức ăn uống, đồ nằm, thuốc men; gần gũi các đức Phật, ở chỗ các đức Phật lắng nghe và tiếp nhận chính pháp, tu hành đúng như lời dạy, khiến Phật vui lòng. Người ấy càng thêm thù thắng, hiểu biết kho tàng giáo pháp của Phật; cho đến tất cả căn lành (những việc thiện làm gốc rễ sinh ra quả tốt) trong vô lượng trăm nghìn vạn ức kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) đều càng thêm nhiệm mầu, sáng sạch. Ví như vàng ròng, đem ngọc lưu ly (một loại ngọc quý màu xanh) mài giũa, ánh sắc càng thêm đẹp.
Bồ-tát trụ ở Hiện Tiền địa, nhờ trí tuệ và phương tiện, nên tất cả căn lành càng thêm sáng sạch, các địa khác không sánh kịp. Ví như ánh trăng có thể làm cho thân chúng sinh được mát mẻ, bốn thứ gió thổi cũng không thể che chắn hay làm dứt được (?). Bồ-tát trụ ở Hiện Tiền địa, căn lành càng thêm thù thắng, có thể dập tắt lửa phiền não của chúng sinh, bốn loại ác ma (bốn thứ ma: ma phiền não, ma năm ấm tức thân tâm, ma chết, và thiên ma tức ma vương cõi trời) đều không thể phá hoại.
Này các Phật tử! Đó gọi là nói tóm lược về Hiện Tiền địa của Bồ-tát. Bồ-tát trụ ở địa này, phần nhiều làm vua cõi trời Thiện Hóa Tự Tại (tức cõi trời Hóa Lạc, tầng trời thứ năm của cõi Dục, nơi chư thiên tự biến hóa ra cảnh vui để hưởng), trí tuệ mạnh mẽ sắc bén, có thể phá trừ mọi kẻ tăng thượng mạn (kẻ kiêu ngạo, chưa chứng đắc mà tự cho là đã chứng đắc); những câu vấn nạn của hàng Thanh văn cũng không thể làm cho Bồ-tát bí lời. Những việc Bồ-tát làm — bố thí, ái ngữ (nói lời dịu dàng, thương yêu), lợi ích (làm điều có lợi cho người), đồng sự (cùng làm việc, cùng hoàn cảnh với người để dắt dẫn họ) — đều không rời việc niệm Phật, không rời việc niệm Pháp, cho đến không rời việc niệm đến sự đầy đủ nhất thiết chủng trí (trí tuệ của Phật biết rõ tất cả các pháp đến từng chi tiết). Bồ-tát thường khởi tâm này: "Ta phải đứng đầu, phải là bậc thù thắng trong tất cả chúng sinh, cho đến phải là chỗ nương tựa cho tất cả chúng sinh."
Vị Bồ-tát này nếu muốn siêng năng tinh tấn, thì trong chốc lát đạt được trăm nghìn ức tam-muội, cho đến có thể hiện ra trăm nghìn ức Bồ-tát làm quyến thuộc. Nếu dùng sức của nguyện, thì có thể vượt hơn số ấy, nhiều đến bao nhiêu trăm nghìn vạn ức kiếp cũng không thể tính biết được. Bấy giờ, Bồ-tát Kim Cang Tạng muốn làm sáng tỏ thêm ý nghĩa này, liền nói kệ tụng (lời thơ tóm ý) rằng:
Các Bồ-tát đã được đầy đủ công hạnh của địa thứ năm,
biết các pháp không có tự tính, không tướng, không sinh không diệt,
xưa nay luôn trong sạch, không có các hý luận,
các pháp luôn lìa tướng, chẳng lấy cũng chẳng bỏ,
tính không như huyễn ảo, lìa hai bên, không phân biệt.
Thuận theo hạnh như vậy, được vào địa thứ sáu,
trụ nơi thuận nhẫn sáng suốt sắc bén; nhờ sức trí tuệ,
quán xét tất cả tướng sinh diệt của thế gian,
biết rõ các thế gian đều từ vô minh mà có;
vô minh nếu diệt rồi, thì không còn có thế gian.
Quán xét pháp nhân duyên, thuận theo đệ nhất nghĩa,
mà không phá hoại duyên và quả báo, việc làm cùng danh xưng tạm đặt.
Đúng như thật, không có người làm, cũng không có người nhận;
quán xét pháp hữu vi như thế, như mây, không có thực chất.
Không biết nghĩa chân đế (chân lý tuyệt đối), đó gọi là vô minh;
từ đó sinh ra tư (ý muốn tạo tác), thành quả của hành nghiệp nơi thân và miệng.
Do hành mà có thức, liền sinh ra danh sắc;
cứ thế lần lượt khởi lên, thành khối khổ não sống chết.
Thấu hiểu rằng ba cõi chỉ từ tâm tham mà có;
biết mười hai nhân duyên đều ở trong một tâm.
Như vậy, sống chết chỉ do tâm khởi lên;
nếu tâm được diệt, thì sống chết cũng hết.
Vô minh có hai tác dụng: mê muội đối với đối tượng và tạo ra nghiệp;
cho đến già chết thì làm tan rã khối năm ấm.
Từ bên những việc này, đủ mọi khổ não phát ra;
những việc này nếu hết, khổ não cũng diệt.
Vô minh nếu còn đầy đủ, thì sự nối tiếp không diệt;
nhân duyên nếu đã hết, thì sự nối tiếp cũng dứt.
Vô minh cùng ái và thủ, chính là con đường phiền não;
hành và hữu là nghiệp; các phần còn lại là khổ.
Si (vô minh) và hành là quá khứ; thức, danh sắc, sáu nhập,
xúc, thọ là hiện tại; còn lại là đời vị lai.
Si, nghiệp, thức, danh sắc, sáu nhập gọi là hành khổ;
xúc, thọ là khổ khổ; các phần còn lại là hoại khổ.
Si từ các duyên sinh ra, thì có các sự trói buộc;
các duyên nếu diệt đi, các trói buộc cũng dứt.
Từ nhân mà sinh quả; nhân diệt thì quả diệt.
Quán xét các pháp như vậy, tự tính đều là không.
Thuận theo vô minh thì có các thế gian;
nếu có thể không thuận theo, thì cắt đứt được sự tồn tại.
Từ cái này thì có cái kia; cái này không thì không có cái kia.
Mười cách quán như vậy về pháp nhân duyên rất sâu xa:
thứ tự các phần nhân duyên, quá khứ, vị lai và hiện tại,
tự giúp thành, không rời nhau, đều trong một tâm, phân biệt có ba con đường,
sự sai khác của ba thứ khổ, pháp trói buộc sinh và diệt,
quán "không có gì thật" và "diệt tận" — có thể quán theo chiều ngược và chiều xuôi.
Bồ-tát đi vào pháp mười hai nhân duyên như vậy,
biết là không, như mộng huyễn, không có người làm, người nhận.
Quán nhân duyên như vậy, người trí tu tập về "không";
sự việc diệt, không còn nối tiếp, liền vào hạnh vô tướng;
biết hai điều ấy là giả dối, nên trong đó không mong cầu gì,
chỉ dùng tâm đại bi, thương xót cứu độ chúng sinh.
Các bậc đại sĩ (bậc có chí lớn, tức Bồ-tát) như vậy tu tập các cửa giải thoát,
với tâm bi, yêu mến vô lượng công đức của Phật;
biết các pháp hữu vi đều do hòa hợp mà có,
được mười nghìn tam-muội về "không", cùng các định vô tướng, vô nguyện.
Trí tuệ càng tăng tiến, vào được thuận nhẫn bậc cao,
đạt được trí giải thoát không chướng ngại của các Bồ-tát.
Các căn lành như thế càng thêm thù thắng, sắc bén, sáng sạch.
Cúng dường vô lượng Phật, được các đức Phật khen ngợi;
ở chỗ các đức Như Lai xuất gia, học đạo Phật,
vào kho tàng các pháp của Phật, căn lành càng thêm tăng trưởng,
giống như dùng ngọc lưu ly mài giũa vàng ròng,
ánh sáng càng thêm trong sạch, các thứ khác không sánh kịp.
Như trăng đi giữa hư không, ánh mát lành phủ khắp tất cả,
bốn thứ gió có thổi cũng không thể ngăn dứt được;
ánh sáng trí tuệ của Bồ-tát dập tắt lửa phiền não,
bốn loại ma không thể phá hoại — ý nghĩa cũng như vậy.
Bồ-tát trụ ở địa này, phần nhiều làm vua cõi trời Thiện Hóa,
các căn đều mạnh mẽ sắc bén, có thể phá trừ tăng thượng mạn.
Mọi việc thiện đã làm đều thuận theo trí tuệ;
các câu vấn nạn của Thanh văn không thể làm Bồ-tát bí lời.
Vị Phật tử này nếu muốn siêng năng tinh tấn như vậy,
thì chỉ trong chốc lát liền đạt được trăm nghìn ức tam-muội,
thấy được các đức Phật ở trăm nghìn ức thế giới trong mười phương.
Như lúc trời thu mát mẻ, ánh trăng sáng trong đẹp đẽ,
địa thứ sáu như vậy sâu xa nhiệm mầu, khó biết khó thấy,
hàng Thanh văn không hiểu nổi; bậc đại sĩ đã nói tóm lược xong.
Địa thứ bảy: Viễn Hành địa (bậc đi xa: tu đến tận cùng những công hạnh còn phải cố gắng tác ý, sắp sang bậc không còn tác ý).
Khi ấy, các chúng trời ở giữa hư không
rải mưa hương hoa châu báu, như mây tỏa lên trên Phật,
vui mừng hớn hở, cất tiếng nhiệm mầu, đều khen: "Hay thay!
Hay thay Kim Cang Tạng, khéo biết đệ nhất nghĩa,
là khối công đức vô lượng, là hoa sen giữa loài người (ví như hoa sen mọc từ bùn mà không nhiễm bùn, cao quý giữa nhân gian),
giảng nói công hạnh cao diệu này, làm lợi ích cho các thế gian."
Vua cõi trời Tha Hóa Tự Tại rải mưa hoa báu tỏa ánh sáng,
lả tả cúng dường bậc đã trừ hết lo buồn phiền não.
Các vị trời và thiên vương đều cất lời như vầy:
"Nếu được nghe ý nghĩa của địa này, thì là được lợi lớn."
Khi ấy trổi lên trăm nghìn thứ nhạc hay cao diệu;
các thiên nữ, nhờ sức thần của Phật, cùng ca ngợi rằng:
"Các đức Phật là bậc vắng lặng tột cùng, có thể chuyển ác thành thiện,
được tất cả các thế gian cùng nhau cung kính.
Tuy đã vượt ra khỏi thế gian, mà vẫn thị hiện các việc của thế gian;
biết thân vốn đồng với thật tướng (bản chất chân thật của các pháp, vốn không tướng), mà vẫn thị hiện đủ loại thân.
Tuy dùng các lời nói âm thanh để giảng pháp vắng lặng,
mà biết rằng lời nói vốn không có tướng âm thanh.
Có thể đi qua trăm nghìn cõi nước, đem đồ cao diệu cúng dường các đức Phật,
biết thân mình và cõi nước Phật đều lìa tướng, trí tuệ tự tại.
Tuy giáo hóa chúng sinh, mà không có ý tưởng "người" và "ta";
tích tập rộng lớn công đức, mà không khởi tâm bám chấp vào đó.
Vì thấy và chấp lấy hình tướng, nên lửa ba độc (tham lam, giận dữ, si mê) thiêu đốt thế gian;
không chấp lấy bất cứ tướng nào, lấy từ bi mà khởi tinh tấn."
Các vị trời và thiên nữ vui mừng bày việc cúng dường;
khen ngợi như vậy xong, liền lặng im chiêm ngưỡng Phật.
Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt thỉnh cầu Kim Cang Tạng rằng:
"Đại chúng đều trong sạch, xin giảng công hạnh của địa thứ bảy."
Bồ-tát Kim Cang Tạng nói: "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát đã tu trọn vẹn địa thứ sáu, muốn vào địa thứ bảy, thì từ phương tiện tuệ (trí tuệ kết hợp với những cách thức khéo léo để giáo hóa chúng sinh) mà khởi lên mười hạnh nhiệm mầu. Mười hạnh ấy là gì?
(1) Khéo tu không, vô tướng, vô nguyện, mà vẫn dùng tâm từ bi ở giữa chúng sinh. (2) Thuận theo pháp bình đẳng của các đức Phật, mà không bỏ việc cúng dường các đức Phật. (3) Luôn ưa suy ngẫm cửa trí tuệ về "không", mà vẫn tích tập rộng rãi tư lương phúc đức (vốn liếng phúc đức, như lương thực chuẩn bị cho chuyến đi xa đến quả Phật). (4) Xa lìa ba cõi, mà vẫn trang nghiêm ba cõi. (5) Đã dập tắt hẳn ngọn lửa phiền não, mà vẫn vì chúng sinh khởi lên những pháp diệt trừ lửa phiền não tham, sân, si. (6) Thuận theo lý các pháp như huyễn, như mộng, như trăng dưới nước, không có hai tướng, mà vẫn phân biệt các loại phiền não, và không làm mất đi nghiệp cùng quả báo. (7) Biết tất cả cõi nước Phật đều trống rỗng như hư không, đều lìa tướng, mà vẫn khởi hạnh làm trong sạch cõi nước. (8) Biết pháp thân (thân chân lý, bản thể giác ngộ) của tất cả các đức Phật vốn không có thân, mà vẫn khởi lên sắc thân (thân có hình tướng) với ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp để tự trang nghiêm. (9) Biết âm thanh của các đức Phật là tướng vắng lặng không thể nói ra, mà vẫn tùy theo tất cả chúng sinh, khởi lên đủ loại âm thanh trang nghiêm. (10) Biết các đức Phật trong một niệm (một khoảnh khắc ý nghĩ) thông suốt ba đời, mà vẫn biết đủ các tướng, đủ các thời, đủ các kiếp, và tùy theo lòng tin hiểu của chúng sinh mà nói rằng mình đã đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Đó gọi là mười hạnh nhiệm mầu sinh ra từ trí tuệ và phương tiện.
Bồ-tát ma-ha-tát tu những hạnh nhiệm mầu này, vì trí tuệ phương tiện như vậy hiện ra trước mắt, nên gọi là vào địa thứ bảy. Vị Bồ-tát này trụ ở địa thứ bảy, đi vào vô lượng cõi chúng sinh; đi vào vô lượng pháp giáo hóa chúng sinh của các đức Phật; đi vào vô lượng thế giới; đi vào vô lượng cõi nước thanh tịnh của các đức Phật; đi vào vô lượng sự sai khác của các pháp; đi vào vô lượng trí tuệ của các đức Phật đạt đạo vô thượng; đi vào vô lượng số kiếp; đi vào vô lượng sự thông suốt ba đời của các đức Phật; đi vào vô lượng sự sai khác về ham muốn, ưa thích của chúng sinh; đi vào vô lượng sự khác biệt về sắc thân của các đức Phật; đi vào vô lượng sự hiểu biết của các đức Phật về chí hướng, việc làm và căn cơ (năng lực tiếp nhận giáo pháp) khác nhau của chúng sinh; đi vào vô lượng âm thanh lời nói của các đức Phật làm chúng sinh vui mừng; đi vào vô lượng sự sai khác của tâm và các hoạt động của tâm nơi chúng sinh; đi vào vô lượng việc làm thuận theo trí tuệ của các đức Phật; đi vào sự chỉ bày vô lượng lòng tin hiểu của Thanh văn thừa (cỗ xe Thanh văn, tức con đường tu của hàng Thanh văn); đi vào vô lượng nhân duyên các đức Phật giảng đạo làm cho chúng sinh tin hiểu; đi vào vô lượng sự tu tập thành tựu trí tuệ của Bích-chi Phật; đi vào vô lượng lời giảng về trí tuệ rất sâu xa của các đức Phật; đi vào vô lượng con đường tu hành của các Bồ-tát; đi vào vô lượng việc các đức Phật giảng nói, tập hợp thành Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường tu cứu độ tất cả chúng sinh), khiến chúng sinh được đi vào.
Bồ-tát nghĩ rằng: "Các đức Phật như vậy có thế lực lớn vô lượng vô biên. Thế lực như vậy, ta phải tu tập để đạt được, nhưng không do phân biệt." Bồ-tát dùng trí tuệ suy ngẫm như vậy, tu tập trí tuệ phương tiện lớn, an trụ trong trí tuệ Phật; nhờ pháp không lay động nên thường khởi lên đủ loại con đường cứu độ chúng sinh mà không có chướng ngại. Khi đi, đứng, ngồi, nằm đều có thể khởi lên pháp cứu độ chúng sinh, lìa các ấm cái (những thứ che lấp tâm, như tham dục, giận dữ, hôn trầm, trạo cử, nghi ngờ), giữ đúng các oai nghi (cử chỉ đúng phép của người tu), thường không rời các ý niệm như vậy.
Vị Bồ-tát này trong mỗi niệm đều đầy đủ mười ba-la-mật (mười pháp tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác) và công hạnh của mười địa. Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát này trong mỗi niệm đều lấy đại bi làm đầu, tu tập Phật pháp, đem tất cả hồi hướng (chuyển công đức đã tu hướng về mục đích) về đại trí tuệ.
Mười ba-la-mật là: Bồ-tát đem căn lành đã tu để cầu Phật đạo trao cho tất cả chúng sinh, đó là Đàn ba-la-mật (bố thí ba-la-mật). Có thể diệt trừ mọi sức nóng phiền não, đó là Thi ba-la-mật (trì giới ba-la-mật). Lấy từ bi làm đầu, đối với tất cả chúng sinh lòng không làm tổn hại, đó là Sằn-đề ba-la-mật (nhẫn nhục ba-la-mật). Cầu căn lành không biết chán đủ, đó là Tỳ-lê-da ba-la-mật (tinh tấn ba-la-mật). Tâm tu đạo không tán loạn, luôn hướng về nhất thiết trí (trí tuệ biết tất cả, tức trí tuệ Phật), đó là Thiền ba-la-mật. Chấp nhận cửa "các pháp không sinh", đó là Bát-nhã ba-la-mật. Có thể khởi lên vô lượng cửa trí tuệ, đó là Phương tiện ba-la-mật. Cầu trí tuệ ngày càng thù thắng, đó là Nguyện ba-la-mật. Các ma và ngoại đạo (những người theo giáo thuyết ngoài đạo Phật) không thể ngăn trở, phá hoại, đó là Lực ba-la-mật. Nói đúng như thật về tướng của tất cả các pháp, đó là Trí ba-la-mật. Như vậy trong mỗi niệm đều đầy đủ mười ba-la-mật.
Khi vị Bồ-tát này đầy đủ mười ba-la-mật, thì bốn nhiếp pháp (bốn cách thu phục, gần gũi chúng sinh: bố thí, ái ngữ, lợi ích, đồng sự), ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu trợ giúp cho sự giác ngộ), ba cửa giải thoát, và tất cả các pháp trợ giúp A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, trong mỗi niệm đều đầy đủ cả.
Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt hỏi Bồ-tát Kim Cang Tạng: "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát chỉ ở địa thứ bảy mới đầy đủ các pháp trợ giúp giác ngộ, hay ở tất cả các địa cũng đều đầy đủ được?" Kim Cang Tạng đáp: "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát ở tất cả các địa đều đầy đủ các pháp trợ giúp giác ngộ; nhưng vì địa này "đi xa" thù thắng hơn, nên nói ở địa này. Vì sao vậy? Vì các Bồ-tát ma-ha-tát ở địa thứ bảy, công hạnh đã đầy đủ, đi vào con đường trí tuệ và thần thông.
Này Phật tử! Bồ-tát ở địa thứ nhất, vì phát nguyện hướng tới tất cả Phật pháp, nên đầy đủ pháp trợ giúp giác ngộ. Ở địa thứ hai, vì trừ bỏ cấu bẩn xấu ác của tâm, nên đầy đủ pháp trợ giúp giác ngộ. Ở địa thứ ba, vì nguyện càng tăng trưởng, được ánh sáng của pháp, nên đầy đủ pháp trợ giúp giác ngộ. Ở địa thứ tư, vì đi vào đạo, nên đầy đủ pháp trợ giúp giác ngộ. Ở địa thứ năm, vì thuận theo mà làm các việc của thế gian, nên đầy đủ pháp trợ giúp giác ngộ. Ở địa thứ sáu, vì đi vào cửa pháp rất sâu xa, nên đầy đủ pháp trợ giúp giác ngộ. Ở địa thứ bảy này, vì khởi lên tất cả Phật pháp, nên đầy đủ pháp trợ giúp giác ngộ. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ma-ha-tát ở địa này đạt được con đường mà các trí tuệ đi tới; nhờ sức ấy mà địa thứ tám tự nhiên được thành tựu.
Này Phật tử! Ví như có hai thế giới, một nơi hoàn toàn trong sạch, một nơi hoàn toàn dơ bẩn; khoảng giữa hai nơi ấy rất khó vượt qua. Muốn vượt qua cõi ấy, phải dùng thần thông và sức nguyện lớn. Bồ-tát cũng như vậy: đi trên con đường lẫn lộn (giữa nhiễm và tịnh) rất khó vượt qua; nhờ sức nguyện lớn, sức trí tuệ lớn, sức phương tiện lớn, mới vượt qua được."
Giải Thoát Nguyệt hỏi: "Bồ-tát địa thứ bảy là hạnh trong sạch hay hạnh dơ bẩn?" Kim Cang Tạng đáp: "Từ Hoan Hỷ địa (địa thứ nhất) trở đi, những gì Bồ-tát làm đều lìa nghiệp tội. Vì sao vậy? Vì đều hồi hướng về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Tùy theo từng địa, việc làm đều trong sạch, nhưng chưa gọi là đã vượt qua.
Này Phật tử! Ví như Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thế giới bằng chính pháp, có bánh xe báu dẫn đường) cưỡi voi báu lớn, đi khắp bốn thiên hạ (bốn châu lục lớn quanh núi Tu-di theo quan niệm vũ trụ Phật giáo), thấy các chúng sinh nghèo khổ, khốn đốn; nhà vua tuy không khổ, nhưng vẫn chưa lìa thân người. Nếu bỏ thân vua, sinh lên cõi Phạm thiên (cõi trời thuộc cõi Sắc, nơi ở của vua trời Phạm thiên), đi khắp một nghìn thế giới, hiện oai lực lớn, khi ấy mới gọi là lìa thân người. Bồ-tát cũng như vậy: từ địa thứ nhất, ngồi trên cỗ xe các ba-la-mật, biết những việc tâm của tất cả chúng sinh làm và các cấu bẩn phiền não, mà không bị cấu bẩn phiền não làm nhơ; tuy cưỡi trên con đường thiện, nhưng chưa gọi là đã vượt qua. Nếu bỏ tất cả công hạnh đã tu (còn phải dụng công), vào địa thứ tám, khi ấy gọi là cưỡi cỗ xe thanh tịnh, biết rõ tất cả các cấu bẩn phiền não, mà không bị chúng làm nhơ, mới gọi là đã vượt qua.
Này các Phật tử! Bồ-tát trụ ở địa thứ bảy đã vượt qua các cấu bẩn phiền não như tham dục... Ở địa thứ bảy này, không gọi là có phiền não, cũng không gọi là không có phiền não. Vì sao vậy? Vì tất cả phiền não không khởi lên, nên không gọi là có phiền não; vì còn tham cầu trí tuệ của Như Lai, nguyện chưa trọn, nên không gọi là không có phiền não.
Bồ-tát trụ ở địa thứ bảy, thành tựu nghiệp thân, miệng, ý sâu xa và trong sạch. Những nghiệp bất thiện chạy theo phiền não của vị Bồ-tát này đều đã bỏ hết; những nghiệp thiện thì luôn tu tập thực hành. Lại nữa, các sách vở kinh điển của thế gian, như đã nói ở địa thứ năm, tự nhiên đều biết được. Trong tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ rộng lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ), Bồ-tát là bậc hiếm có nhất, được làm bậc thầy lớn; trừ Như Lai và Bồ-tát địa thứ tám ra, không có chúng sinh nào có tâm sâu xa và hạnh nhiệm mầu sánh bằng. Các thiền định, thần thông, giải thoát, tam-muội của vị Bồ-tát này không phải theo sức thiền mà thọ sinh (không bị lôi kéo sinh vào các cõi trời thiền định), mà muốn gì đều được tự tại.
Bồ-tát trụ ở Viễn Hành địa, trong mỗi niệm đều tu tập đầy đủ sức trí tuệ phương tiện và tất cả các pháp trợ giúp giác ngộ, càng thêm thù thắng, đầy đủ; có thể vào các tam-muội của Bồ-tát: Tam-muội Khéo Điều Phục, Tam-muội Khéo Suy Nghĩa, Tam-muội Tiến Tuệ, Tam-muội Phân Biệt Kho Nghĩa, Tam-muội Phân Biệt Pháp Đúng Như Thật, Tam-muội An Trụ Vững Chắc, Tam-muội Biết Cửa Thần Thông, Tam-muội Pháp Giới Thanh Tịnh (pháp giới: toàn thể mọi pháp, mọi cảnh giới), Tam-muội Thuận Theo Lời Phật Dạy, Tam-muội Kho Nghĩa Muôn Loại, Tam-muội Quay Lưng Sinh Tử Hướng Về Niết-bàn (niết-bàn: trạng thái dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sống chết). Đầy đủ trăm vạn tam-muội như vậy, làm cho địa này trong sạch.
Vị Bồ-tát này vì có được trí tuệ phương tiện của các tam-muội ấy rất trong sạch, lại có sâu xa sức đại bi, nên gọi là vượt qua bậc Thanh văn, Bích-chi Phật, hướng về bậc trí tuệ Phật. Vị Bồ-tát này trụ ở địa này, vô lượng nghiệp thân là hạnh vô tướng, vô lượng nghiệp miệng và ý là hạnh vô tướng. Vì hạnh trong sạch, nên vị Bồ-tát này đạt được vô sinh pháp nhẫn, soi sáng các pháp.
Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt hỏi: "Này Phật tử! Bồ-tát trụ ở địa thứ nhất, có vô lượng nghiệp thân, vô lượng nghiệp miệng và ý, đã có thể vượt qua bậc Thanh văn, Bích-chi Phật rồi chăng?" Bồ-tát Kim Cang Tạng đáp: "Đó là vượt qua nhờ hướng về pháp lớn, chứ không phải nhờ sức thực hành thật sự. Ở địa thứ bảy là nhờ sức thực hành thật sự, nên tất cả Thanh văn, Bích-chi Phật không thể phá hoại. Ví như người sinh ra trong nhà vua, ngay đó đã hơn tất cả mọi người. Vì sao vậy? Vì dòng dõi tôn quý. Đến khi thân lớn lên, trí tuệ thành tựu, khi ấy mới thật sự hơn tất cả. Bồ-tát cũng như vậy: lúc mới phát tâm đã hơn hai thừa (Thanh văn và Bích-chi Phật), vì phát nguyện lớn, tâm sâu xa trong sạch; nay trụ ở địa này, nhờ sức trí tuệ mà hơn Thanh văn và Bích-chi Phật.
Này Phật tử! Bồ-tát trụ ở địa thứ bảy, đạt được sự xa lìa rất sâu xa, không còn tạo tác (?); nghiệp thân, miệng, ý luôn cầu pháp thù thắng hơn mà không rời bỏ. Vì tâm ngày càng thù thắng, nên tuy thực hành thật tế (bờ chân thật, tức sự vắng lặng tuyệt đối mà hàng Nhị thừa chứng vào rồi dừng lại), mà không chứng nhập thật tế."
Giải Thoát Nguyệt hỏi: "Này Phật tử! Bồ-tát từ địa nào trở đi có thể nhập vào tịch diệt?" Kim Cang Tạng đáp: "Từ địa thứ sáu trở đi có thể nhập vào tịch diệt. Nay trụ ở địa này, trong mỗi niệm đều có thể nhập vào tịch diệt, mà không chứng lấy tịch diệt. Vị Bồ-tát này thành tựu nghiệp thân, miệng, ý không thể nghĩ bàn, thực hành thật tế mà không chứng thật tế. Ví như có người đi thuyền ra biển, khéo biết cách lái, khéo biết tính nước, nên không bị nước làm hại, nhấn chìm. Bồ-tát trụ ở địa thứ bảy này cũng như vậy, đi trên thuyền các ba-la-mật, có thể thực hành thật tế mà không chứng thật tế.
Bồ-tát như vậy, nhờ sức nguyện lớn, nhờ được sức trí tuệ, nhờ sức phương tiện lớn sinh ra từ thiền định và trí tuệ, nên tuy rất yêu niết-bàn, mà vẫn hiện thân trong sinh tử; tuy có quyến thuộc vây quanh, mà tâm luôn xa lìa; nhờ sức nguyện mà thọ sinh trong ba cõi, nhưng không bị việc đời làm nhiễm ô. Tâm luôn vắng lặng tốt lành, nhưng nhờ sức phương tiện mà lại hừng hực hoạt động; thuận theo trí tuệ Phật mà làm, vượt qua bậc Thanh văn, Bích-chi Phật, đến được kho tàng Phật pháp, mà vẫn hiện trong cõi ma; tuy đã vượt qua bốn ma, mà vẫn hiện việc làm của ma; tuy hiện việc làm của ngoại đạo, mà không bỏ sự cứu độ của Phật; tuy hiện thân trong tất cả thế gian, mà tâm luôn ở trong pháp xuất thế gian (pháp vượt ra ngoài thế gian). Tất cả những việc trang nghiêm đều hơn các loài trời, rồng, dạ-xoa (loài quỷ thần nhanh nhẹn, có loài hộ pháp), càn-thát-bà (thần nhạc cõi trời), a-tu-la (loài thần có phúc lớn nhưng hay ganh ghét, hiếu chiến), ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), khẩn-na-la (thần ca hát, hình dạng nửa người), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn), người và loài chẳng phải người, bốn vị Thiên vương (bốn vị vua trời hộ trì bốn phương), Thích-đề-hoàn-nhân (vua trời Đế Thích, chủ cõi trời Đao Lợi), Phạm thiên vương (vua cõi trời Phạm thiên); mà vẫn không bỏ lòng ưa thích pháp, yêu mến pháp.
Bồ-tát thành tựu trí tuệ như vậy, trụ ở Viễn Hành địa, được gặp trăm nghìn vạn ức na-do-tha (một đơn vị số cực lớn, khoảng hàng trăm tỷ) đức Phật, cung kính cúng dường, tôn trọng ngợi khen, dâng y phục, thức ăn uống, đồ nằm, thuốc men, cúng dường các đức Phật, giữ gìn Phật pháp. Trí tuệ và câu vấn nạn của các Thanh văn, Bích-chi Phật không thể phá hoại được. Vị Bồ-tát này vì thương xót chúng sinh nên pháp nhẫn (sự an nhiên chấp nhận chân lý) càng thêm trong sạch. Trong vô lượng trăm nghìn vạn ức na-do-tha kiếp, căn lành của vị Bồ-tát này càng thêm thù thắng. Ví như vàng ròng được trang trí xen lẫn bằng các thứ báu tốt, càng thêm sáng đẹp, các thứ vàng khác không sánh kịp. Bồ-tát cũng như vậy, trụ ở Viễn Hành địa, tất cả căn lành sinh ra từ trí tuệ phương tiện, càng thêm sáng sạch, không ai phá hoại được. Ví như ánh mặt trời, ánh sao và ánh trăng không thể sánh kịp, lại có thể làm khô cạn mọi bùn nước. Bồ-tát cũng như vậy, trụ ở Viễn Hành địa, căn lành càng thêm thù thắng, tất cả Thanh văn, Bích-chi Phật không thể sánh kịp, lại có thể làm khô cạn bùn nhơ phiền não.
Này các Phật tử! Đó gọi là nói tóm lược về Viễn Hành địa của Bồ-tát ma-ha-tát. Bồ-tát trụ ở địa này, phần nhiều làm vua cõi trời Tha Hóa Tự Tại, các căn mạnh mẽ sắc bén, có thể khơi dậy nhân duyên ngộ đạo cho chúng sinh. Những việc thiện đã làm — bố thí, ái ngữ, lợi ích, đồng sự — đều không rời việc niệm Phật, không rời việc niệm Pháp, cho đến không rời việc niệm đến sự đầy đủ nhất thiết chủng trí. Bồ-tát thường khởi tâm này: "Ta phải đứng đầu, phải là bậc thù thắng trong tất cả chúng sinh, cho đến phải là chỗ nương tựa cho tất cả chúng sinh." Vị Bồ-tát này nếu muốn siêng năng tinh tấn như vậy, thì trong chốc lát đạt được trăm nghìn ức na-do-tha tam-muội, cho đến có thể hiện ra trăm nghìn ức na-do-tha Bồ-tát làm quyến thuộc. Nếu dùng sức nguyện, tự tại thị hiện, thì vượt hơn số ấy, đến trăm nghìn vạn ức na-do-tha kiếp cũng không thể tính biết được. Bấy giờ, Bồ-tát Kim Cang Tạng muốn làm sáng tỏ thêm ý nghĩa này, liền nói kệ tụng rằng:
Với trí tuệ sâu xa và tâm thiền định, đã thực hành đầy đủ địa thứ sáu,
cùng một lúc sinh ra phương tiện và trí tuệ, liền vào địa thứ bảy.
Thực hành không, vô tướng, vô nguyện, mà vẫn tu tâm từ bi;
thuận theo pháp bình đẳng của Phật, mà vẫn cúng dường các đức Phật.
Tuy dùng trí tuệ quán "không", mà tu phúc không biết chán;
tuy có thể trang nghiêm ba cõi, mà tâm vẫn ưa xa lìa;
tuy tâm luôn vắng lặng, mà vẫn khởi pháp diệt trừ điều ác;
thực hành "không", không có hai tướng, mà vẫn thực hành tâm từ bi.
Tuy quán thấy tất cả cõi nước trống rỗng như hư không,
mà vẫn có thể khéo trang nghiêm, làm trong sạch các cõi Phật.
Tuy biết thân của các đức Phật đồng với tướng pháp, vốn không có tướng,
mà vẫn gieo trồng ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp.
Tuy biết pháp âm thanh vốn có tướng không thể nói ra,
mà vẫn ca ngợi âm thanh của Phật, khiến tất cả đều vui mừng.
Tuy biết các đức Phật thành đạo trong một niệm,
mà vẫn chỉ bày thời gian, kiếp số, cõi nước, để dẫn dắt các chúng sinh.
Biết các phương cách như vậy, thì được ánh sáng của pháp soi chiếu;
Bồ-tát được như thế, liền vào địa thứ bảy.
Trụ ở địa này, có thể quán xét vô lượng hạnh nghiệp của chúng sinh,
cũng biết các pháp giáo hóa chúng sinh của các đức Phật,
các thế giới cùng kiếp số, và tướng sai khác của các pháp;
lại biết các chúng sinh có đủ loại ham muốn, ưa thích;
biết giảng pháp ba thừa (ba cỗ xe: Thanh văn, Bích-chi Phật, Bồ-tát) khiến chúng sinh tin hiểu.
"Ta phải tu tập việc giáo hóa, thành tựu cho những chúng sinh ấy."
Nhờ suy ngẫm như vậy, phương tiện và trí tuệ hòa hợp,
trong bốn oai nghi (bốn tư thế: đi, đứng, ngồi, nằm), luôn thực hành con đường như thế.
Trong mỗi một niệm, có thể đầy đủ các pháp giác ngộ,
tức là mười ba-la-mật như bố thí, trì giới...
Phúc đức mà các Bồ-tát như vậy đã tu,
đều trao cho các chúng sinh, gọi là Đàn ba-la-mật (bố thí ba-la-mật);
diệt trừ cấu bẩn xấu ác của tâm, gọi là Thi ba-la-mật (trì giới ba-la-mật);
không bị sáu trần làm tổn thương, là Sằn-đề ba-la-mật (nhẫn nhục ba-la-mật);
có thể khởi lên pháp ngày càng thù thắng, là Tinh tấn ba-la-mật;
với đạo này không lay động, gọi là Thiền ba-la-mật;
vô sinh nhẫn soi sáng, là Bát-nhã ba-la-mật;
hồi hướng về Phật đạo, là Phương tiện ba-la-mật;
cầu pháp ngày càng thù thắng, gọi là Nguyện ba-la-mật;
không có gì phá hoại được, gọi là Lực ba-la-mật;
có thể hiểu và nói đúng như thật, gọi là Trí ba-la-mật.
Những pháp trợ giúp giác ngộ này, trong mỗi niệm đều thu nhiếp đủ.
Phát nguyện rộng lớn, vì hướng về pháp lớn,
nên công đức ở địa thứ nhất được gọi là đầy đủ.
Địa thứ hai được gọi là trừ các cấu bẩn xấu ác của tâm;
địa thứ ba nguyện càng thêm sáng; địa thứ tư đi vào đạo;
địa thứ năm thuận theo việc đời; địa thứ sáu vào pháp sâu xa,
được phần tướng vô sinh, dần dần tăng trưởng;
địa thứ bảy gom tất cả, đầy đủ các pháp thuộc phần giác ngộ,
có thể khởi lên các công đức cùng tất cả các nguyện.
Những công đức như vậy khiến cho về sau, ở địa thứ tám,
tất cả mọi việc làm tự nhiên được trong sạch.
Viễn Hành địa khó vượt qua, chỉ sức trí tuệ lớn mới làm được,
như khoảng giữa hai nước, rất khó mà vượt sang.
Ở trong địa thứ bảy, không bị nhơ bẩn, như bậc Thánh vương;
tuy trụ trên con đường này, chưa gọi là đã vượt qua tất cả.
Nếu đến được địa thứ tám, bậc trí tuệ của Bồ-tát,
khi ấy vượt khỏi cõi của ý thức phân biệt (?), trụ trong việc làm của trí tuệ,
như vua Phạm thiên nhìn xuống thế gian, không còn gọi là người nữa.
Bồ-tát không bị tội lỗi làm nhơ, như hoa sen ở trong nước.
Bồ-tát trụ ở địa này, vượt qua các thứ tham dục...,
không gọi là có phiền não, cũng không gọi là đã diệt hết.
Vào trong chính đạo này, không có các phiền não;
vì còn nguyện cầu Phật đạo, nên chưa được gọi là người đã dứt hết.
Trong các thế gian, những việc như kinh sách, nghề khéo,
văn chương, thơ phú, chú thuật..., tự nhiên đều hiểu rõ.
Tu tập các thiền định cùng các thần thông,
và các tâm vô lượng (lòng từ, bi, hỷ, xả rộng lớn không giới hạn) để làm lợi cho đời — những việc ấy đều khởi lên được.
Khi ấy vị Bồ-tát này vượt qua hạnh của hai thừa,
an trụ trong địa thứ bảy, giữa các hạnh của Bồ-tát.
Lúc mới phát tâm, nhờ sức nguyện lớn mà hơn (hai thừa);
nay ở trong địa này, tự mình dùng sức trí tuệ mà hơn.
Giống như con của vua, lúc sinh ra đã có dòng dõi tôn quý,
về sau nhờ công phu tu dưỡng thành tựu, mới được tôn quý giữa mọi người.
Trụ ở đây được trí tuệ sâu xa, lại phát tâm tinh tấn thù thắng,
trong mỗi niệm nhập vào tịch diệt, mà cũng không chứng lấy.
Như người khéo đi thuyền, vào giữa biển lớn,
tuy đi trên chỗ nước sâu hiểm nạn, mà không bị nước làm hại.
Hạnh Bồ-tát ngày càng thù thắng, nhờ phương tiện và trí tuệ,
công đức đều đầy đủ, không phải người đời có thể biết được.
Cúng dường vô lượng Phật, tâm càng thêm trong sạch,
như vàng ròng xen lẫn các thứ báu mà trang nghiêm.
Được ánh sáng trí tuệ Phật, làm khô cạn nước ái ướt át,
giống như ánh sáng mặt trời làm khô cạn bùn lầy ngập úng.
Trụ ở địa này, phần nhiều làm vua cõi trời Tha Hóa Tự Tại,
các căn đều mạnh mẽ sắc bén, thông suốt các quả đạo.
Nếu muốn siêng năng tinh tấn, được thấy trăm nghìn ức
na-do-tha đức Phật; dùng sức nguyện thì còn vượt hơn số ấy.
Trí tuệ của địa thứ bảy trong sạch; người, trời và hai thừa
đều không phải là cảnh giới hiểu được; nay đã nói tóm lược xong.
Địa thứ tám: Bất Động địa (bậc không lay động: trí tuệ không phân biệt tự nhiên vận hành, không gì có thể làm lay chuyển).
Vua cõi trời Tha Hóa Tự Tại, các vị trời và các Bồ-tát,
nghe giảng về hạnh cao này, trong lòng đều rất vui mừng,
rải mưa hoa hương cao diệu, cờ phướn, lọng che, chuỗi ngọc báu,
cùng ngọc ma-ni (ngọc báu quý, tương truyền có thể đáp ứng mọi mong muốn) chân thật nhiệm mầu, rải lên Phật và đại chúng.
Các thiên nữ ở giữa hư không trổi đủ loại âm nhạc,
cúng dường đức Như Lai cùng các Bồ-tát,
cùng cất tiếng nhiệm mầu ca ngợi công đức của Phật:
"Bậc có tất cả trí tuệ, tôn quý nhất trong chúng sinh,
vì thương xót thế gian mà hiện các sức thần thông.
Hoa hương, châu báu... đều phát ra âm thanh như thế này:
Trong một vi trần (hạt bụi cực nhỏ), mỗi hạt đều hiện ra na-do-tha
vô lượng đức Phật đang ở trong đó giảng pháp.
Trong một vi trần, thấy vô lượng cõi Phật,
có núi Tu-di (núi chúa ở trung tâm mỗi thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo) và núi Kim Cang Vi (dãy núi bao quanh rìa thế giới), mà thế gian vẫn không chật hẹp.
Trong một vi trần, thấy có ba đường ác (ba nẻo khổ: địa ngục, ngạ quỷ tức quỷ đói, súc sinh),
cõi trời, cõi người, a-tu-la, mỗi loài đều nhận quả báo của nghiệp mình.
Nghe trong các cõi Phật, âm thanh nhiệm mầu của tất cả các đức Phật
chuyển pháp luân vô thượng (bánh xe chính pháp cao nhất — tức giảng dạy chân lý, như bánh xe lăn đi phá trừ mê lầm), tùy theo tâm chúng sinh mà ứng hợp.
Trong thế giới của các đức Phật, thân hình chúng sinh đủ mọi loại;
tùy theo chúng sinh của từng cõi nước, Phật thị hiện đủ loại thân.
Tất cả các vị trời và người đều cùng nhau ở chung một chỗ;
Phật quán xét trước rồi, sau mới giảng pháp cho họ.
Chúng sinh đều thấy biết các cõi Phật trong hạt bụi,
lại cũng thấy các cõi nước rộng lớn, đều nhờ oai thần của Phật.
Phật hiện ra đủ loại sức thần thông như vậy;
nếu nói cho chúng sinh nghe, thì những việc ấy nói mãi không hết."
Dùng âm thanh nhiệm mầu ấy ca ngợi đức Thế Tôn,
trong lòng đều rất vui mừng, rồi lặng im chiêm ngưỡng Phật.
Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt thỉnh cầu Kim Cang Tạng rằng:
"Này Phật tử, xin hãy giảng nói công hạnh để vào địa thứ tám."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video