Thiên 51 — Phẩm 31 – Hạnh của Bồ-tát Phổ Hiền

 Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm, quyển thứ ba mươi bốn. Phẩm Hạnh của Bồ-tát Phổ Hiền, phẩm thứ ba mươi mốt.

 Bấy giờ Bồ-tát ma-ha-tát Phổ Hiền (Bồ-tát: người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh; ma-ha-tát: "bậc lớn", chỉ Bồ-tát ở địa vị cao; Phổ Hiền: tên một vị Bồ-tát lớn, tượng trưng cho hạnh nguyện rộng khắp) bảo các Bồ-tát rằng: "Này Phật tử (con Phật, tiếng gọi người theo Phật)! Những gì vừa nói chỉ là phần rất nhỏ. Vì sao vậy? Tất cả Như Lai, Ứng Cúng, Đẳng Chánh Giác (ba danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc đến từ chân lý như thật; Ứng Cúng là bậc xứng đáng nhận sự cúng dường của trời người; Đẳng Chánh Giác là bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn) đều tùy theo người được giáo hóa mà nói pháp cho thích hợp.

 Chúng sinh ngu si bị các phiền não trói buộc, chấp có "ta" và "cái của ta", bám vào cái thấy về "ta", luôn chạy theo những nhận thức điên đảo, sinh ra mê lầm tà kiến (cái thấy sai lệch), khởi lên những điều sai trái hư dối, bị trói buộc rồi lại trói buộc thêm, trôi lăn trong sinh tử (vòng sinh ra rồi chết đi không dứt), cách xa đạo của Như Lai. Chính vì những chúng sinh như thế mà Như Lai, Ứng Cúng, Đẳng Chánh Giác ra đời.

 Này Phật tử! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khởi lên một tâm sân hận (giận dữ, oán ghét), thì trong mọi điều ác không có điều ác nào hơn điều ác này. Vì sao vậy? Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát khởi tâm sân hận thì phải nhận trăm nghìn thứ chướng ngại. Những gì là trăm nghìn thứ ấy? Đó là:

 chướng ngại không thấy Bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn của Phật); chướng ngại không được nghe chánh pháp (giáo pháp chân chính); chướng ngại sinh vào cõi nước không thanh tịnh; chướng ngại sinh vào ác đạo (các đường tái sinh xấu: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh); chướng ngại sinh vào tám nạn (tám hoàn cảnh khó gặp Phật, khó nghe pháp, như ở địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, cõi trời sống lâu, vùng biên địa, đui điếc câm ngọng, thông minh lý sự theo đời, sinh trước hoặc sau thời có Phật); chướng ngại lắm bệnh tật; chướng ngại hay bị chê bai hủy báng; chướng ngại sinh vào loài tối tăm ngu đần; chướng ngại mất chánh niệm (sự tỉnh giác, ghi nhớ đúng đắn); chướng ngại ít trí tuệ;

 chướng ngại nơi mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý; chướng ngại gần ác tri thức (thầy bạn xấu dẫn vào đường sai); chướng ngại gần bè đảng xấu; chướng ngại gần người ác; chướng ngại ở chung với người ác; chướng ngại không thích cùng làm việc với người hiền lành; chướng ngại xa rời chánh kiến (cái thấy đúng đắn); chướng ngại sinh vào nhà ngoại đạo (người theo giáo thuyết ngoài Phật pháp); chướng ngại lìa xa chánh giáo của Phật; chướng ngại rơi vào cảnh giới của ma (loài chuyên phá hoại sự tu hành); chướng ngại không gặp thiện tri thức (thầy bạn tốt dẫn dắt trên đường tu);

 chướng ngại cho các thiện căn (gốc lành, tức những việc lành đã làm, là gốc sinh ra quả tốt); chướng ngại làm tăng thêm điều bất thiện; chướng ngại sinh vào nhà xấu ác; chướng ngại sinh ở vùng biên địa (vùng xa xôi không có Phật pháp); chướng ngại sinh giữa đám người ác; chướng ngại sinh vào cảnh (?) nghèo khổ; chướng ngại sinh vào loài rồng, dạ-xoa (loài quỷ thần mạnh bạo, đi lại nhanh nhẹn), càn-thát-bà (thần âm nhạc của cõi trời, sống bằng hương thơm), a-tu-la (loài thần hiếu chiến, thường đánh nhau với chư thiên), ca-lâu-la (chim thần cánh vàng, ăn rồng), khẩn-na-la (thần ca hát của cõi trời, hình người, đầu có sừng), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn), la-sát (quỷ dữ ăn thịt người);

 chướng ngại không ưa Phật pháp; chướng ngại học theo pháp của trẻ con ngu dại; chướng ngại ưa Tiểu thừa (cỗ xe nhỏ, lối tu chỉ cầu tự giải thoát cho riêng mình); chướng ngại không ưa Đại thừa (cỗ xe lớn, lối tu cầu thành Phật để cứu độ hết thảy chúng sinh); chướng ngại hay sinh kinh sợ; chướng ngại ưa sinh tử; chướng ngại đắm vào tam giới (ba cõi: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc — toàn bộ thế giới còn luân hồi); chướng ngại không giữ gìn Phật pháp; chướng ngại không thích nghe về thần lực tự tại của Phật; chướng ngại cho các căn (giác quan) thanh tịnh của Bồ-tát; chướng ngại rời bỏ hạnh Bồ-tát; chướng ngại rời bỏ tâm sâu xa và chí nguyện của Bồ-tát; chướng ngại không giữ được chánh niệm;

 chướng ngại không phát tâm cầu nhất thiết trí (trí biết hết thảy, tức trí tuệ của Phật); chướng ngại làm việc bố thí không trong sạch; chướng ngại nghiệp không trong sạch; chướng ngại quả báo không trong sạch; chướng ngại không nuôi lớn được các lực (những sức mạnh tinh thần như sức tin, sức tinh tấn, sức chánh niệm, sức định, sức tuệ); chướng ngại cắt đứt gốc trí tuệ; chướng ngại không thọ trì các hạnh Bồ-tát; chướng ngại phỉ báng Phật pháp; chướng ngại xa lìa Bồ-đề; chướng ngại không vào được cảnh giới Phật; chướng ngại đọa vào các cõi ma; chướng ngại không thể cầu Phật pháp; chướng ngại nghe việc trang nghiêm lớn lao của các Bồ-tát thì sinh sợ hãi;

 chướng ngại không thích ở chung với Bồ-tát; chướng ngại không thích cầu nghiệp thiện căn của Bồ-tát; chướng ngại bị tà kiến che lấp và nghi ngờ; chướng ngại làm tăng thêm ngu si; chướng ngại bỏ giới (những điều răn cấm để giữ thân tâm trong sạch) của Bồ-tát mà chạy theo việc phá giới; chướng ngại không tin giới của Như Lai; chướng ngại nghe Phật khen ngợi những người giữ giới thì sinh tâm sân hận; chướng ngại lìa nhẫn nhục (sự chịu đựng, không oán giận) mà ưa lười biếng; chướng ngại chê bai sự tinh tấn (chuyên cần nỗ lực) không lui sụt của các Bồ-tát; chướng ngại bỏ tam-muội (trạng thái tâm định, chuyên nhất không tán loạn) và trí tuệ;

 chướng ngại phỉ báng Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ siêu việt đưa người qua bờ giác ngộ) và phương tiện khéo léo (cách thức khéo léo, linh hoạt để giáo hóa và tu hành); chướng ngại không biết phương tiện về "thị xứ phi xứ" (biết điều gì hợp lẽ, có thể xảy ra, và điều gì trái lẽ, không thể xảy ra); chướng ngại không biết phương tiện độ thoát chúng sinh; chướng ngại không vào được các trí sâu xa của Bồ-tát; chướng ngại không sinh ra được các đạo của Bồ-tát; chướng ngại mù lòa đối với mười thứ mắt của Bồ-tát; chướng ngại không thể sinh ra dòng pháp vô ngại trong pháp Bồ-tát; chướng ngại cho tai, mũi vô ngại; chướng ngại không đủ tướng hảo (ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp nơi thân Phật); chướng ngại cho lưỡi vô ngại; chướng ngại không phân biệt biết được tiếng nói của chúng sinh;

 chướng ngại sinh tâm lười biếng đối với chúng sinh; chướng ngại nghiệp cuồng loạn; chướng ngại lìa bỏ ba thứ giới (giới ngăn điều ác, giới làm mọi điều lành, giới làm lợi ích chúng sinh); chướng ngại cho mọi người vô ngại (?); chướng ngại bốn lỗi của miệng (nói dối, nói đâm thọc, nói lời độc ác, nói lời thêu dệt) và nghiệp ác của ý; chướng ngại sinh tham lam, sân hận, tà kiến mạnh mẽ; chướng ngại không cầu chánh pháp; chướng ngại tâm lười biếng đối với pháp Bồ-tát; chướng ngại tâm nghi ngờ đối với pháp tinh tấn của Bồ-tát; chướng ngại rời bỏ pháp quyết định của Bồ-tát; chướng ngại làm hao giảm cửa trí tuệ của Bồ-tát; chướng ngại làm hao giảm chánh niệm; chướng ngại xa lìa Phật pháp;

 chướng ngại không học pháp "ly sinh" (pháp giúp lìa khỏi thân phận phàm phu, bước vào địa vị bậc thánh) của Bồ-tát; chướng ngại cho tâm khiêm hạ của Bồ-tát; chướng ngại xa lìa pháp ly sinh của Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát) và Duyên giác (người tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ) (?); chướng ngại không thuận theo chư Phật và Bồ-tát ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai).

 Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát khởi một tâm sân hận thì phải chịu trăm thứ chướng ngại như thế, cho đến trăm nghìn thứ chướng ngại. Vì sao vậy? Này Phật tử! Ta không thấy có một điều ác nào vượt hơn một tâm sân hận của Bồ-tát.

 Này Phật tử! Vì vậy, Bồ-tát ma-ha-tát muốn mau đầy đủ hạnh Bồ-tát thì nên tu tập mười pháp chân chính. Những gì là mười? Đó là: không bỏ rơi một chúng sinh nào; đối với các Bồ-tát thì nghĩ như là Như Lai; luôn không phỉ báng bất cứ Phật pháp nào; ở các cõi Phật được trí vô tận; cung kính, tin tưởng, ưa thích những việc Bồ-tát làm; không bỏ tâm Bồ-đề rộng bằng hư không và pháp giới (toàn thể mọi sự vật hiện tượng); phân biệt rõ Bồ-đề, đạt trọn sức mạnh của Phật mà đến bờ bên kia (bờ giải thoát, giác ngộ viên mãn); tu tập mọi tài biện luận của Bồ-tát; giáo hóa chúng sinh mà lòng không mỏi mệt chán nản; thị hiện thọ sinh (hiện ra sinh làm thân) ở mọi thế giới mà không đắm thích.

 Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong mười pháp chân chính như thế thì nắm giữ được mười pháp thanh tịnh. Những gì là mười? Đó là: thanh tịnh trọn vẹn đối với pháp rất sâu; thanh tịnh trong việc gần gũi thiện tri thức; thanh tịnh vì giữ gìn được chánh pháp của chư Phật; thanh tịnh vì phân biệt được hết cõi hư không; thanh tịnh vì khéo vào pháp giới; thanh tịnh vì trí tuệ hiểu rõ mọi hoạt động của tâm; thanh tịnh vì khiến thiện căn của các Bồ-tát trong sạch; thanh tịnh vì tâm luôn không dính mắc vào các kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài); thanh tịnh vì trí tuệ quán sát ba đời; thanh tịnh vì thành tựu dòng giống của chư Phật.

 Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong chánh pháp thanh tịnh như thế thì đầy đủ mười thứ trí chân chính. Những gì là mười? Đó là: trí phân biệt tâm và các hoạt động của tâm chúng sinh; trí phân biệt nghiệp và quả báo của chúng sinh; trí soi khắp mọi pháp của chư Phật; trí được phương tiện và thứ lớp trong các pháp của Phật; trí đầy đủ mọi cửa tổng trì (năng lực ghi nhớ, giữ gìn mọi pháp không quên mất); trí thành tựu tài biện luận về mọi văn tự; trí khéo biết mọi ngôn ngữ của chúng sinh; trí thị hiện thân ở mọi thế giới; trí đầy đủ khả năng soi chiếu khắp mọi chúng sinh; trí ở mọi cõi đều được nhất thiết trí.

 Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong mười thứ trí chân chính như thế thì vào được mười cách "nhập" khéo léo tùy thuận. Những gì là mười? Đó là: mọi thế giới vào trong một lỗ chân lông, từ một lỗ chân lông hiện ra những cõi không thể nghĩ bàn; thân của mọi chúng sinh đều vào trong một thân, từ một thân hiện ra vô lượng thân; bất khả thuyết (nhiều đến mức không thể nói hết) kiếp đều vào trong một niệm (khoảnh khắc ngắn nhất của một ý nghĩ), khiến một niệm vào bất khả thuyết kiếp; mọi Phật pháp đều vào trong một pháp, khiến một pháp vào mọi Phật pháp;

 mọi "nhập" (chỗ giác quan và đối tượng của nó gặp nhau, gồm sáu căn và sáu cảnh) vào trong một nhập, khiến một nhập vào mọi nhập; mọi căn (giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) vào trong một căn, khiến một căn vào mọi căn; mọi căn vào cái không phải căn, cái không phải căn vào mọi căn; mọi tướng đều vào một tướng, một tướng vào mọi tướng; mọi tiếng nói vào một tiếng nói, một tiếng nói vào mọi tiếng nói; tất cả ba đời đều vào một đời, khiến một đời vào tất cả ba đời.

 Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát phân biệt mười pháp "nhập" như thế thì an trụ được mười thứ tâm ngay thẳng. Những gì là mười? Đó là: tâm ngay thẳng an trụ nơi pháp ngôn ngữ và phi ngôn ngữ của mọi thế giới; tâm ngay thẳng an trụ trong chánh niệm về mọi chúng sinh; tâm ngay thẳng an trụ nơi cõi hư không; tâm ngay thẳng an trụ nơi pháp giới vô lượng vô biên; tâm ngay thẳng an trụ nơi chánh pháp thuận theo mọi Phật; tâm ngay thẳng an trụ nơi chánh pháp không hư hoại của pháp lành rất sâu; tâm ngay thẳng an trụ trong việc trừ diệt mọi nghi ngờ; tâm ngay thẳng an trụ trong việc quán bình đẳng các pháp ba đời; tâm ngay thẳng an trụ nơi sự bình đẳng của chư Phật ba đời; tâm ngay thẳng an trụ nơi sức mạnh vô lượng của chư Phật.

 Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát an trụ mười thứ tâm ngay thẳng như thế thì được mười pháp phương tiện khéo léo của chư Phật. Những gì là mười? Đó là: được phương tiện khéo để soi khắp pháp sâu của mọi Phật; được phương tiện khéo để sinh ra pháp thù thắng rất sâu của chư Phật; được phương tiện khéo để phân biệt diễn nói các pháp trang nghiêm của mọi Phật; được phương tiện khéo để vào sâu pháp bình đẳng của mọi Phật; được phương tiện khéo để phân biệt tướng riêng của mọi Phật pháp; được phương tiện khéo để vào chánh pháp không thể hư hoại của chư Phật; được phương tiện khéo để vào các pháp trang nghiêm của mọi Phật; được phương tiện khéo để dùng một phương tiện mà vào mọi Phật pháp; được phương tiện khéo để vào vô lượng pháp phương tiện của Phật; được phương tiện khéo để tâm được tự tại đối với mọi Phật pháp mà không thoái lui.

 Này Phật tử! Đó là mười pháp phương tiện khéo léo. Này Phật tử! Vì vậy Bồ-tát ma-ha-tát nên một lòng cung kính lắng nghe và tiếp nhận pháp này. Vì sao vậy? Bồ-tát ma-ha-tát được nghe pháp này thì chỉ với chút ít phương tiện mà mau đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật), ngang bằng với chư Phật ba đời."

 Bấy giờ, nhờ thần lực của Phật, và vì pháp vốn như thế, các thế giới nhiều bằng số hạt bụi nhỏ của mười bất khả thuyết ức na-do-tha (na-do-tha: đơn vị số cực lớn) cõi Phật đều chấn động theo sáu cách (rung chuyển theo sáu kiểu: lay động, nổi lên, vọt lên, rung mạnh, gầm vang, va đập). Trời tuôn xuống mưa từ mây đủ loại vượt hơn của chư thiên: mây mưa hoa, mây mưa hương thơm mầu nhiệm, mây mưa hương bột, mây mưa y phục, lọng, cờ phướn và đồ trang nghiêm bằng các thứ báu, mây mưa âm nhạc, mây mưa các Bồ-tát, mây mưa bất khả thuyết lời khen ngợi Phật, mây mưa bất khả thuyết lời khen "Lành thay!", mây mưa tiếng Phật vang đầy pháp giới, mây mưa bất khả thuyết thế giới thanh tịnh, mây mưa bất khả thuyết sự nuôi lớn công đức Bồ-tát, mây mưa bất khả thuyết ánh sáng, mây mưa bất khả thuyết các thứ thần lực tự tại.

 Như ở tứ thiên hạ (bốn châu lớn quanh núi Tu-di, tức một thế giới nhỏ) của thế giới này, nơi Phật ngồi ở đạo tràng (nơi Phật ngồi thành đạo và thuyết pháp), mưa xuống đủ thứ mây mưa như thế mà diễn nói các pháp, thì các thế giới mười phương cũng đều như vậy.

 Bấy giờ, nhờ thần lực của Phật, và vì pháp vốn như thế, từ nơi xa quá các cõi nhiều bằng số hạt bụi của mười bất khả thuyết thế giới, có các Bồ-tát ma-ha-tát nhiều bằng số hạt bụi của mười thế giới Phật đến cõi này, đầy khắp mười phương, nói như vầy: "Lành thay, lành thay! Này Phật tử, ngài nói được pháp sâu xa về đại thệ nguyện và sự thọ ký (lời Phật báo trước rằng người ấy sẽ thành Phật) của chư Phật Như Lai như thế. Chúng tôi cùng một danh hiệu, đều tên là Phổ Hiền, từ chỗ các đức Phổ Tràng Tự Tại Như Lai ở các thế giới Phổ Thắng mà đến cõi này. Ở mọi thế giới cũng đều nói pháp này; các câu, các chữ (cú thân, vị thân: tập hợp các câu và tập hợp các chữ, tức văn tự diễn đạt) cùng mọi hạnh như thế không thêm không bớt. Vì vậy chúng tôi đến đây làm chứng cho ngài." Các Bồ-tát ma-ha-tát nhiều bằng số hạt bụi của mười thế giới Phật đến đây làm chứng như thế, thì ở chỗ chư Như Lai khắp mười phương cũng đều như vậy.

 Bấy giờ Bồ-tát ma-ha-tát Phổ Hiền, nhờ thần lực của Phật và sức thiện căn của chính mình, quán sát mười phương và các pháp giới; vì muốn làm sáng tỏ hạnh của các Bồ-tát và Bồ-đề của chư Phật, muốn nói về đại nguyện, muốn phân biệt các kiếp của mọi thế giới, muốn làm rõ việc Phật tùy thời thị hiện ra đời, muốn tùy căn cơ chúng sinh mà khiến tất cả đều được giáo hóa, muốn làm rõ rằng mọi pháp Như Lai nói đều không hư dối, muốn làm rõ rằng ai gieo thiện căn thì quả báo không luống uổng, muốn làm sáng tỏ pháp thân thanh tịnh của Bồ-tát, nên phát ra tiếng nói mầu nhiệm để giác ngộ chúng sinh, khiến họ phát tâm Bồ-đề, bèn nói kệ (bài thơ tụng) rằng:

 Mong cả đại chúng đều hoan hỷ, trừ sạch các ấm cái (những phiền não che lấp, ngăn trở tâm lành),

 một lòng cung kính lắng nghe các hạnh nguyện của Bồ-tát.

 Theo các hạnh nguyện mà Bồ-tát ba đời đã thực hành,

 tôi sẽ lần lượt nói pháp thù thắng mầu nhiệm của Bồ-tát.

 Tất cả số kiếp, cùng số thế giới và số nghiệp,

 tôi nói về bậc Vô Đẳng Đẳng (bậc không ai sánh bằng, tức Phật) ứng hóa (hiện thân thích ứng để giáo hóa) ra đời.

 Thấy chư Phật quá khứ, ở nơi các Ngài phát nguyện lớn:

 làm lợi ích các loài chúng sinh, trừ diệt hết thảy khổ đau.

 Bồ-tát là vua của các luận sư, việc làm không hề gián đoạn,

 đạt được pháp không gì sánh bằng, cùng mọi cảnh giới.

 Bồ-tát thấy tất cả các Đạo sư (bậc dẫn đường, chỉ chư Phật) thời quá khứ

 phóng lưới ánh sáng lớn, chiếu khắp các cõi mười phương.

 Phát nguyện lớn như vầy: "Tôi sẽ làm ngọn đèn cho thế gian,

 lấy công đức trang nghiêm thân, đầy đủ trí của mười lực (mười sức mạnh trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có).

 Mọi loài chúng sinh bị tham, sân, si thiêu đốt rực cháy,

 tôi sẽ vì họ trừ diệt vô lượng khổ của ác đạo."

 Phát thệ nguyện như thế, vững chắc không thoái lui,

 tu đầy đủ các hạnh của Bồ-tát, đạt trọn sức mạnh vô ngại.

 Thệ nguyện như thế xong, đi giữa thế gian không lay chuyển,

 việc làm không hư dối, trọn vẹn pháp của bậc vua luận nghị.

 Trong một Hiền kiếp (tên của kiếp hiện tại, trong đó có một nghìn vị Phật ra đời), nghìn Phật ra đời,

 theo chánh pháp của các Phật ấy, tôi lần lượt phân biệt mà nói.

 Như chư Phật trong Hiền kiếp này, vô lượng kiếp khác cũng vậy;

 pháp của chư Phật đời vị lai, tôi sẽ lần lượt nói.

 Như bản tính của một cõi Phật, vô lượng cõi cũng như thế;

 bản tính của mọi cõi nước Phật, tôi đều phân biệt mà nói.

 Chư Phật lần lượt ra đời, tùy theo nguyện, tùy theo danh hiệu,

 tùy theo lời thọ ký đã nhận, tùy theo tuổi thọ của mình,

 tùy theo chánh pháp đã tu, chuyên cầu đạo không chướng ngại,

 tùy theo chúng sinh được giáo hóa, chánh pháp còn lưu lại ở đời,

 tùy theo cõi Phật được làm thanh tịnh, chúng sinh và pháp luân (bánh xe pháp, tức giáo pháp Phật giảng ra lan khắp như bánh xe lăn),

 thuyết pháp đúng lúc hay chưa đúng lúc, lần lượt làm thanh tịnh mọi loài,

 tùy theo hạnh của chúng sinh ấy, đủ loại tính chất của nghiệp,

 sai khác bậc trên, bậc giữa, bậc dưới, tùy chỗ thích hợp mà được giáo hóa.

 Trí sâu xa như thế, Bồ-tát đi vào hạnh này,

 tu tập nghiệp Phổ Hiền, đầy đủ bánh xe trí tuệ.

 Thân nghiệp không chướng ngại, khẩu nghiệp đều thanh tịnh,

 ý nghiệp cũng không ngăn ngại, thông suốt pháp ba đời.

 Bồ-tát hành như thế, đi trọn đạo Phổ Hiền,

 sinh ra mặt trời trí thanh tịnh, soi khắp các pháp giới.

 Trong bất khả thuyết kiếp và trong mọi cõi Phật,

 Bồ-tát trong một niệm đều biết, mà không dính mắc vào đâu.

 Người tu hành đi vào địa vị sâu xa kỳ đặc như thế;

 trong pháp mầu của Bồ-tát, tôi sẽ nói một phần nhỏ.

 Trí tuệ không bờ bến, đạt trọn cảnh giới Phật,

 khéo vào mọi nơi chốn, thành tựu bất thoái chuyển (không bao giờ lui sụt trên đường tu).

 Đủ tuệ thanh tịnh của Phổ Hiền, viên mãn nguyện của Phổ Hiền,

 Bồ-tát hành trọn vẹn, vào sâu trí không gì sánh bằng.

 Trong một hạt bụi nhỏ, chứa trọn mọi cõi,

 thấy vô lượng Phật ở đó, nghe đầy đủ các Ngài thuyết pháp.

 Như trong một hạt bụi, mọi hạt bụi khác cũng vậy;

 thấy các cõi và chư Phật — đó là trí không thể nghĩ bàn.

 Trong mỗi hạt bụi hiện khắp pháp ba đời;

 con đường sinh tử của năm cõi (trời, người, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục) đều phân biệt biết rõ.

 Trong mỗi hạt bụi có vô lượng cõi Phật;

 trong một mà biết vô lượng, trong vô lượng mà biết một.

 Như thế, mọi cõi Phật nhiều ngang pháp giới,

 cùng một tính chất hay khác tính chất, đều biết rõ được cả.

 Vào sâu trí vi tế, phân biệt các thế giới,

 mọi kiếp thành và kiếp hoại đều phân biệt nói được.

 Biết kiếp dài kiếp ngắn, ba đời tức là một niệm;

 hạnh giống nhau hay không giống nhau, đều phân biệt biết rõ.

 Vào sâu các thế giới, thanh tịnh hay không thanh tịnh;

 trong một thân có vô lượng cõi, trong một cõi có vô lượng thân.

 Khắp trong mười phương, vô lượng các thế giới,

 đủ loại tính chất vô số, tất cả đều biết được.

 Khắp trong ba đời, vô lượng cõi nước Phật,

 đầy đủ trí sâu xa, đều rõ sự thành hay hoại của chúng.

 Các thế giới mười phương, có cõi đang thành, có cõi đang hoại;

 Phổ Hiền vào sâu tất cả, đều biết rõ được.

 Dùng mắt tuệ thanh tịnh thấy vô lượng cõi Phật,

 phân biệt biết các nghiệp: nhờ hạnh lành mà cõi được thanh tịnh.

 Bồ-tát ma-ha-tát khéo biết hạnh của chúng sinh:

 do các nghiệp ác mà phải ở cõi không thanh tịnh.

 Vô lượng vô biên cõi, liền biết là một cõi;

 vào các cõi như thế, không ai biết được.

 Tất cả các thế giới, khiến vào trong một cõi,

 mà thế giới không dồn chất lên nhau, cũng không tách rời tan tác.

 Có cõi úp xuống, có cõi ngửa lên, có cõi cao, có cõi thấp;

 hình tướng của thế giới và chúng sinh, Bồ-tát đều biết hết.

 Hoặc có cõi lật ngược, vô lượng cõi nước Phật,

 biết nhiều thứ là một, biết một là nhiều thứ.

 Phổ Hiền, người con chân thật của Phật, dùng trí không thể nghĩ bàn

 biết các cõi khó nghĩ bàn, thấu suốt chỗ không bờ bến.

 Biết các thế giới đều là biến hóa (hiện ra như trò ảo thuật, không có thật thể), cõi là biến hóa, chúng sinh là biến hóa,

 biết rõ các pháp là biến hóa, thấu suốt sự biến hóa của chư Phật.

 Pháp thế gian sâu xa, đủ thứ việc trang nghiêm,

 vô lượng quả báo của chúng sinh, đều do nghiệp của tâm tô điểm nên.

 Người con thật của Phật khéo học pháp giới sâu xa mầu nhiệm,

 đủ thần lực tự tại, đầy khắp các cõi mười phương.

 Dù trải số kiếp nhiều bằng số chúng sinh mà thường nói về các thế giới,

 cũng không ai biết hết được, chỉ trừ bậc Đẳng Chánh Giác.

 Thế giới và Như Lai, đủ loại danh hiệu,

 vô lượng kiếp diễn nói vẫn còn không nói trọn,

 huống chi cảnh giới của tâm, và pháp của chư Phật ba đời,

 pháp giới chân thật mầu nhiệm, mọi địa vị của chư Phật.

 Niệm thanh tịnh không ngăn ngại, đầy đủ trí không ngăn ngại,

 phân biệt nói về pháp giới, trí tuệ đến được bờ bên kia.

 Các thế giới như thế, do vô lượng nghiệp trang nghiêm nên;

 Bồ-tát trong một niệm đều biết các cõi ba đời.

 Ở trong các thế giới ấy, thực hành các hạnh tối thắng,

 thành trọn Đẳng Chánh Giác, hiển hiện sức tự tại.

 Như thế, trong mọi thế giới ở đời vị lai,

 chư Phật lần lượt ra đời, Bồ-tát đều biết được.

 Các Ngài thực hành các nguyện mầu, ở các cảnh giới tu công đức,

 tùy theo kiếp mà thành Chánh giác, Bồ-tát đều phân biệt biết.

 Cũng biết tuổi thọ của các Ngài, và chúng sinh được các Ngài giáo hóa,

 tùy theo pháp môn (cửa vào đạo, tức phương pháp tu học) phương tiện, vì đại chúng chuyển pháp luân.

 Bồ-tát biết như thế, đầy đủ địa vị hạnh Phổ Hiền,

 thành tựu nhất thiết trí, ngang bằng chư Như Lai.

 Vô lượng cõi Phật ở mười phương hiện tại,

 vào sâu các thế giới ấy, thông suốt các pháp giới.

 Trong các thế giới ấy, hiện có vô số Phật,

 là vua núi luận nghị không ngăn ngại, trọn vẹn pháp tự tại.

 Biết cõi tịnh và đại chúng, cùng sức tự tại ứng hóa,

 suốt vô lượng ức kiếp thường suy nghĩ việc này.

 Bậc Điều Ngự Thế Tôn (danh hiệu Phật: bậc được đời tôn kính, khéo điều phục chúng sinh) thành tựu sức tự tại;

 Bồ-tát đạt trọn sự cứu độ, vào sâu kho trí tuệ.

 Bồ-tát sinh ra đầy đủ mắt, tai, thân không ngăn ngại,

 lưỡi rộng dài (một tướng tốt của Phật, tượng trưng lời nói chân thật) không ngăn ngại, khiến đại chúng đều vui mừng.

 Tâm tối thắng không ngăn ngại, vô lượng, thanh tịnh khắp nơi,

 trí sâu xa không ngăn ngại, rõ hết pháp ba đời.

 Khéo học mọi sự biến hóa: cõi biến hóa, chúng sinh biến hóa,

 biến hóa được sự biến hóa của thế gian, rốt ráo đến bờ bên kia của biến hóa.

 Dùng đủ loại nghiệp trang nghiêm mà tô điểm các thế gian;

 thành tựu trí tuệ Phật, khéo biết mọi hình tướng.

 Mỗi thân Như Lai dùng vô lượng phương tiện,

 tùy chỗ đáng giáo hóa mà độ thoát vô lượng chúng sinh.

 Vào sâu cảnh giới của trí, mặt trời tuệ vượt ra ngoài thế gian,

 việc làm không thoái lui, dạo khắp mọi cõi.

 Hiểu sâu các thế gian như mộng, như huyễn hóa (như trò ảo thuật);

 mọi cõi chúng sinh, thấu rõ đều như ánh chớp.

 Không chấp lấy những kiếp hư dối và mọi thế gian,

 khéo hiểu chúng không chân thật, nên không dính mắc vào đó.

 Vô lượng vô số kiếp, hiểu ra thì chỉ là một niệm;

 biết niệm cũng chẳng phải niệm, thế gian không có niệm thật.

 Không rời chỗ ngồi vốn có, trong một niệm dạo khắp mười phương,

 suốt vô lượng vô biên kiếp thường giáo hóa chúng sinh.

 Bất khả thuyết kiếp chính là khoảng một niệm,

 mà cũng không làm cho kiếp ngắn lại — thấu suốt pháp sát-na (khoảnh khắc cực ngắn).

 Tất cả các thế gian và tâm của các chúng sinh,

 chẳng phải một cũng chẳng phải hai, Bồ-tát đều biết rõ.

 Chúng sinh, thế giới, kiếp, chư Phật và Phật pháp,

 đều như huyễn hóa; pháp giới không có hai.

 Khắp các cõi mười phương, thị hiện vô lượng thân,

 không chấp lấy thân hư dối, đối với pháp giới không dính mắc.

 Từ trong trí tuệ không hai, sinh ra bậc Sư Tử trong loài người (chỉ Phật, bậc oai hùng như sư tử giữa muôn thú),

 không chấp cả vào pháp không hai, vì biết chẳng có một cũng chẳng có hai.

 Bồ-tát biết các pháp như ánh nắng dợn (ảo ảnh hơi nóng giữa trưa), như ánh chớp,

 như tiếng vang, như giấc mộng, như trò ảo thuật, như sự biến hóa.

 Như thế tùy thuận mà vào mọi cảnh giới Phật,

 thành tựu trí bình đẳng, soi khắp pháp giới sâu xa.

 Dùng lòng đại bi vô lượng quán sát các chúng sinh,

 xa lìa tâm nhiễm đắm, nhìn thế gian bằng cái nhìn thanh tịnh.

 Thân rộng lớn, thanh tịnh, vô tận, vào sâu địa vị phương tiện.

 Bồ-tát thường chánh niệm về pháp mầu của bậc Sư Tử luận nghị.

 Thấy đời đầy khổ não, phát vô lượng nguyện lớn;

 việc làm đều thanh tịnh, trùm khắp các pháp giới.

 Chư Phật và Bồ-tát, Phật pháp và thế gian,

 Bồ-tát dùng phương tiện quán xét, thông suốt rằng không sai khác.

 Kho pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý) thanh tịnh, và tất cả thế gian,

 thế gian và pháp thân, cả hai đều không dính mắc.

 Ví như trong nước trong thấy bóng hình mà chẳng có gì thật;

 pháp thân đến khắp mười phương mà cũng không có chỗ nào đến.

 Không dính mắc như thế, là thân thanh tịnh giữa thế gian;

 tuy có thân mà chẳng phải thân, vì các pháp vốn không sinh.

 Vào sâu thân vô tận, chẳng sinh cũng chẳng diệt,

 chẳng thường còn, chẳng vô thường, thị hiện trong các thế gian.

 Trừ diệt tà kiến xấu ác, thành tựu chánh kiến,

 quán các pháp bình đẳng, không chấp "ta" và "cái của ta".

 Ví như nhà ảo thuật khéo tay, bày ra đủ thứ ảo ảnh,

 vốn không từ đâu đến, đi cũng không đến đâu;

 ảo ảnh chẳng phải có số lượng, cũng chẳng phải không có số lượng,

 mà giữa đại chúng bày ra có số lượng và không số lượng.

 Dùng tâm vắng lặng ấy tu tập các thiện căn,

 sinh ra các Phật pháp, chẳng phải có lượng, chẳng phải không lượng.

 Có lượng hay không lượng đều là vọng tưởng (ý nghĩ sai lầm, hư dối);

 phân biệt mọi cõi mà không chấp có lượng hay không lượng.

 Pháp sâu xa của chư Phật, vắng lặng, sâu mầu bậc nhất;

 trí vô lượng sâu xa biết các cõi sâu xa.

 Bồ-tát lìa ngu si, tâm ý thanh tịnh vô lượng,

 tu tập các thiện căn, đầy đủ vô lượng nguyện,

 độ vô lượng chúng sinh, đưa đến chỗ an ổn.

 Quán pháp giới bình đẳng, không dính mắc vào đó,

 hiểu sâu thật tế (bản tính chân thật rốt cùng của mọi sự vật): các pháp vốn không có gì.

 Giác ngộ cho các thế gian rằng các pháp không sinh không diệt.

 Biết sâu mọi pháp, tùy chỗ thích hợp giáo hóa chúng sinh,

 mưa khắp pháp cam lồ (nước ngọt bất tử, ví cho giáo pháp làm mát lành tâm người), đầy khắp các thế gian,

 hóa độ vô lượng chúng sinh, khiến họ phát tâm Bồ-đề,

 không bỏ hạnh Bồ-tát, đều được bất thoái chuyển.

 Tùy thuận chánh pháp của Phật, rốt cùng được pháp thân.

 Đều biết rõ thế gian và thân của mọi chúng sinh,

 phân biệt các chúng sinh và mọi cõi Phật.

 Vào sâu biển trí tuệ, thông suốt biển cả mười phương.

 Trong thân thanh tịnh của Như Lai hiện khắp thân chúng sinh;

 mắt sáng sạch của Bồ-tát đều thấy được hết.

 Trong vô lượng ức kiếp khen ngợi thân Như Lai,

 dù hết mọi kiếp vẫn còn chưa trọn.

 Bồ-tát ma-ha-tát, sau khi Phật nhập Niết-bàn (sự tịch diệt hoàn toàn, lìa hẳn sinh tử),

 có thể trong từng niệm phân chia xá-lợi (di cốt còn lại của Phật sau khi hỏa táng).

 Như thế, trong đời vị lai, có những người cầu Phật đạo,

 vô lượng tâm Bồ-đề ấy, trí quyết định đều biết được.

 Như thế trong ba đời, chư Phật ra đời,

 an trụ hạnh Phổ Hiền, đều phân biệt biết rõ.

 Phân biệt biết như thế vô lượng địa vị tu hành,

 thành tựu trí kiên cố, chuyển được pháp bất thoái.

 Trí tuệ sâu vô lượng, đạt trọn cảnh giới Như Lai;

 trí sáng sạch của Phổ Hiền vào sâu, không thoái chuyển.

 Tất cả các bậc Tối Thắng Tôn (bậc tôn quý hơn hết, chỉ chư Phật) vào sâu cảnh giới mầu nhiệm,

 trọn vẹn không thoái chuyển, đạt Bồ-đề vô thượng.

 Vô lượng vô biên tâm, mọi loại nghiệp,

 tu tập các tưởng và hành, đều có thể biết trong một niệm.

 Tâm nhiễm ô hay không nhiễm ô, tâm của bậc hữu học (người còn đang học đạo) hay vô học (bậc đã học xong, đã chứng quả A-la-hán),

 Bồ-tát trong một niệm giác ngộ được vô lượng tâm.

 Biết rõ chẳng phải một hay hai, chẳng nhơ cũng chẳng sạch,

 cũng chẳng phải gom tụ lại, đều từ nhân duyên mà khởi.

 Phân biệt biết như thế tâm của mọi chúng sinh;

 thế gian và các cõi Phật đều là hư dối.

 Phương tiện mầu nhiệm như thế, vào sâu hạnh Bồ-tát,

 đều ngang bằng Phổ Hiền, sinh ra từ sự giáo hóa của pháp Như Lai.

 Mọi loài chúng sinh, ý nghĩ thiện ác không giống nhau:

 có kẻ sinh lên cõi trời, có kẻ đọa vào các ác đạo.

 Bồ-tát thấy thế gian đều do nghiệp duyên mà khởi,

 chúng sinh thường bám vào vọng tưởng, trôi lăn trong sinh tử.

 Chúng sinh mười phương bị lưới dối lừa che phủ;

 Bồ-tát trong một niệm dùng phương tiện khiến họ giải thoát.

 Như thế các căn và các nhập: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân,

 phân biệt biết ý nghiệp; ý tưởng của thế gian không giống nhau.

 Mỗi cảnh giới của mắt sinh ra vô lượng mắt,

 đủ loại hình tướng không giống nhau, vô lượng không bờ bến.

 Tùy theo việc chúng sinh làm, mọi nghiệp thiện và ác,

 ở đó nhận quả báo, hình dạng chủng loại đều không giống nhau.

 Mắt thanh tịnh của Phổ Hiền vào sâu sức mạnh của các địa (các bậc tu chứng của Bồ-tát),

 mỗi cảnh giới của mắt sinh ra vô lượng trí.

 Các thế gian như thế đều phân biệt biết được,

 trọn vẹn mọi hạnh, đạt được bất thoái chuyển.

 Phật nói, Bồ-tát nói, cõi nói, chúng sinh nói,

 mọi lời nói trong ba đời, Bồ-tát đều phân biệt biết.

 Quá khứ là vị lai, vị lai là quá khứ,

 hiện tại là quá khứ và vị lai, Bồ-tát đều biết rõ.

 Vô lượng đời như thế, sự giác ngộ có hình tướng khác nhau;

 thực hành phương tiện đến trọn vẹn, đầy đủ trí của chư Phật.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video