Thiên 12 — Phẩm 12 – Hai thứ trang nghiêm

 Kinh Ưu-bà-tắc giới (kinh về giới luật dành cho ưu-bà-tắc, tức người nam theo đạo Phật, tu tại gia và đã thọ giới) — Phẩm thứ mười hai: Hai thứ trang nghiêm (trang nghiêm: tô điểm, làm cho đầy đủ tốt đẹp).

 Thiện Sinh (vị trưởng giả trẻ đang thưa hỏi Phật) thưa: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính)! Thế nào là bồ-tát (người phát nguyện cầu thành Phật, vừa tự tu vừa cứu giúp chúng sinh) làm trang nghiêm cho mình và cho người?"

 Phật dạy: "Này thiện nam tử (cách Phật gọi người nghe, nghĩa là người nam có lòng lành)! Bồ-tát có đủ hai pháp thì có thể làm trang nghiêm cho mình và cho người: một là phúc đức, hai là trí tuệ."

 "Bạch Thế Tôn! Do nhân duyên gì mà được hai thứ trang nghiêm ấy?"

 "Này thiện nam tử! Bồ-tát tu tập sáu ba-la-mật (sáu pháp tu đưa người sang bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) thì được hai thứ trang nghiêm như thế. Bố thí, trì giới (giữ giới), tinh tấn (siêng năng không lười) gọi là phúc trang nghiêm; nhẫn nhục, thiền định (giữ tâm lắng yên, tập trung), trí tuệ gọi là trí trang nghiêm. Lại có sáu pháp là nhân của hai thứ trang nghiêm, đó là sáu niệm (sáu điều thường nhớ nghĩ): nhớ Phật, nhớ Pháp (lời Phật dạy), nhớ Tăng (đoàn thể người xuất gia tu hành), gọi là trí trang nghiêm; nhớ giới, nhớ bố thí, nhớ cõi trời, gọi là phúc trang nghiêm.

 "Này thiện nam tử! Bồ-tát có đủ hai thứ trang nghiêm này thì có thể lợi mình lợi người, vì chúng sinh mà chịu khổ ở ba đường ác (ba cõi khổ: địa ngục, ngạ quỷ — loài quỷ đói, súc sinh) mà trong lòng không sinh buồn rầu hối tiếc. Nếu có đủ hai thứ trang nghiêm này, thì được phương tiện (cách thức khéo léo tùy hoàn cảnh) tinh tế, khéo léo, hiểu rõ pháp thế gian và pháp xuất thế gian (pháp vượt khỏi thế gian, đưa ra khỏi sinh tử).

 "Này thiện nam tử! Phúc đức trang nghiêm chính là trí trang nghiêm, trí tuệ trang nghiêm chính là phúc trang nghiêm. Vì sao? Người có trí tuệ thì có thể tu pháp lành, đầy đủ mười điều lành (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không si mê), được giàu có và được tự tại lớn (làm chủ được mọi việc, không bị ràng buộc). Vì được hai điều ấy, nên có thể lợi mình và làm lợi ích cho người. Người có trí, những pháp thế gian đã học thì giỏi hơn những người cùng học; do nhân duyên ấy mà được giàu có và tự tại lớn. Bồ-tát có đủ hai pháp như thế thì có thể làm lợi ích cho mình và người trong cả hai đời (đời này và đời sau).

 "Người trí có thể phân biệt pháp thế gian và pháp xuất thế gian. Pháp thế gian là mọi học thuyết của thế gian và mọi loại thiền định của thế gian. Pháp xuất thế gian là biết ấm, nhập, giới (ấm: năm nhóm hợp thành con người — sắc thân, cảm thọ, tưởng tượng, tâm hành, nhận thức; nhập: mười hai chỗ tiếp xúc — sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng; giới: mười tám yếu tố — sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức phân biệt). Bồ-tát biết nhân duyên của hai pháp này, nên có thể làm lợi ích cho mình và người trong cả hai đời.

 "Này thiện nam tử! Bồ-tát tuy biết niềm vui thế gian là hư dối, không thật, nhưng cũng có thể tạo nhân duyên của niềm vui thế gian. Vì sao? Vì muốn làm lợi ích cho chúng sinh.

 "Này thiện nam tử! Hai thứ trang nghiêm này có một nhân chính (gồm hai mặt): một là lòng từ (thương yêu, ban vui), hai là lòng bi (xót thương, cứu khổ). Tu hai nhân này thì dù trôi lăn trong biển khổ sinh tử (vòng sinh ra rồi chết đi, triền miên không dứt), lòng cũng không hối tiếc.

 "Lại nữa, bồ-tát có đủ hai pháp thì có thể làm trang nghiêm cho bồ-đề (sự giác ngộ) cao tột: một là không ưa sinh tử, hai là quán xét sâu về giải thoát. Vì thế cũng có thể làm lợi ích cho cả hai đời, hiểu rõ tướng của các pháp, được trí tuệ lớn, có thể làm cho của cải và mạng sống của mình và người tăng trưởng.

 "Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát (bậc bồ-tát lớn) có đủ hai pháp thì mọi lúc bố thí đều không sinh buồn rầu hối tiếc, thấy mọi việc xấu ác đều nhẫn chịu được. Bồ-tát khi bố thí thì xét hai loại ruộng: một là phúc điền (ruộng phúc: những đối tượng đáng cúng dường như Tam bảo, cha mẹ, thầy; cúng vào đó sinh ra phúc như gieo hạt vào ruộng), hai là ruộng nghèo khổ (người nghèo khổ đáng thương). Bồ-tát vì muốn tăng phúc đức nên bố thí cho người nghèo khổ; vì muốn tăng trí tuệ tinh diệu cao tột nên bố thí cho phúc điền. Vì đền ơn nên bố thí cho phúc điền; vì sinh lòng thương xót nên bố thí cho người nghèo khổ. Vì bỏ phiền não (những trạng thái làm tâm rối loạn, khổ sở như tham, giận, si mê) nên bố thí cho phúc điền; vì thành tựu công đức nên bố thí cho người nghèo khổ. Vì tăng trưởng mọi nhân duyên của niềm vui nên bố thí cho phúc điền; vì muốn bỏ mọi nhân duyên của khổ nên bố thí cho người nghèo khổ. Bồ-tát nếu bố thí cho người thân yêu là vì đền ơn; nếu bố thí cho kẻ thù là để trừ điều ác.

 "Bồ-tát ma-ha-tát thấy người đến xin thì nghĩ như đứa con một của mình, vì thế tùy sức nhiều ít mà cho; đó gọi là thí ba-la-mật (bố thí đến bờ giác ngộ). Bồ-tát khi bố thí lìa lòng keo kiệt, gọi là thi-la ba-la-mật (giữ giới đến bờ giác ngộ). Nhẫn chịu được mọi lời nói của người đến xin, gọi là nhẫn ba-la-mật. Vật bố thí tự tay trao cho, gọi là tinh tấn ba-la-mật. Hết lòng chú tâm quán xét về giải thoát, gọi là thiền ba-la-mật. Không phân biệt tướng kẻ thù hay người thân, gọi là bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ thấy rõ lẽ thật, đến bờ giác ngộ).

 "Này thiện nam tử! Như khi chúng sinh giết hại vì lòng tham, trong một niệm (một khoảnh khắc ý nghĩ) có đủ mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai khâu nối nhau gây ra sinh tử: vô minh, hành, thức, danh sắc, sáu nhập, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, già chết); bồ-tát khi bố thí cũng như vậy, trong một niệm có đủ sáu việc như thế. Đó gọi là sự trang nghiêm của công đức và trí tuệ.

 "Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát tạo nhân duyên cho các pháp bất cộng (những đức tính chỉ riêng Phật có, không chung với ai), gọi là phúc trang nghiêm; giáo hóa chúng sinh, khiến tất cả đạt được ba thứ bồ-đề (ba bậc giác ngộ: của thanh văn — người nghe lời Phật mà tu cầu giải thoát riêng; của duyên giác — người tự quán lẽ nhân duyên mà giác ngộ; và của Phật), gọi là trí trang nghiêm.

 "Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát nếu có thể điều phục (dạy dỗ cho thuần hậu, hướng về điều lành) chúng sinh, gọi là trí trang nghiêm; cùng với chúng sinh chịu các khổ não, gọi là phúc trang nghiêm. Bồ-tát có thể khiến mọi chúng sinh lìa bỏ cái thấy sai lầm, gọi là trí trang nghiêm; có thể dạy chúng sinh sống trong lòng tin, bố thí, giữ giới, đa văn (nghe học nhiều), trí tuệ, gọi là phúc trang nghiêm.

 "Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát có đủ năm pháp thì có thể làm trang nghiêm cho bồ-đề cao tột. Những gì là năm? Một là lòng tin; hai là lòng bi; ba là dũng mãnh; bốn là đọc tụng các học thuyết thế gian mà không mỏi mệt chán nản; năm là học các nghề nghiệp thế gian cũng không chán.

 "Này thiện nam tử! Bồ-tát có đủ hai thứ trang nghiêm thì có bảy tướng. Những gì là bảy? Một là tự biết lỗi lầm của mình; hai là không nói lỗi người khác; ba là ưa chăm sóc người bệnh; bốn là ưa bố thí cho người nghèo; năm là có được tâm bồ-đề (lòng mong cầu giác ngộ thành Phật); sáu là tâm không buông lung; bảy là trong mọi lúc thường hết lòng tu sáu ba-la-mật.

 "Này thiện nam tử! Lại có bảy tướng. Những gì là bảy? Một là ưa giáo hóa kẻ thù; hai là khi giáo hóa không chán; ba là quyết làm cho họ chín muồi và được giải thoát; bốn là đem hết những lời lẽ, việc làm thế gian mà mình biết để giáo hóa chúng sinh, lòng không tham đắm; năm là nhẫn chịu được mọi việc xấu ác; sáu là trọn không nói ra những việc người khác không ưa; bảy là thấy người phạm giới và người xấu ác, lòng không giận dữ mà thường sinh lòng thương xót.

 "Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát biết bảy tướng này thì có thể lợi mình và làm lợi ích cho người. Này thiện nam tử! Bồ-tát có hai loại: một là tại gia (ở nhà, sống đời thế tục), hai là xuất gia (rời nhà đi tu). Bồ-tát xuất gia làm được hai thứ trang nghiêm thì chẳng khó; người tại gia tu tập được mới là khó. Vì sao? Vì người tại gia bị nhiều nhân duyên xấu quấn chặt."

 Kinh Ưu-bà-tắc giới, quyển thứ hai (hết).

 Kinh Ưu-bà-tắc giới, quyển thứ ba.

 Ngài Đàm Vô Sấm, vị Tam tạng (bậc thông suốt cả ba tạng kinh điển: Kinh, Luật, Luận) người Trung Ấn Độ, dịch vào thời nước Bắc Lương (một nước ở miền tây bắc Trung Hoa vào khoảng đầu thế kỷ thứ năm).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video