Thiên 13 — Phẩm 13 – Nhiếp thủ đệ tử

 Phẩm thứ mười ba: Thu nhận học trò.

 Thiện Sinh (vị trưởng giả trẻ đang thưa hỏi Phật) thưa: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính)! Bồ-tát (người phát nguyện cầu thành Phật, vừa tự tu vừa cứu giúp chúng sinh) sau khi đã có đủ hai thứ trang nghiêm (phúc đức và trí tuệ, làm cho người tu đầy đủ tốt đẹp), làm sao để nuôi dạy đồ chúng, học trò?"

 "Này thiện nam tử (cách Phật gọi người nghe, nghĩa là người nam có lòng lành)! Nên dùng tứ nhiếp (bốn cách thu phục, gắn bó người khác: bố thí, nói lời yêu thương, làm việc lợi ích cho họ, cùng làm việc chung với họ) mà thu nhận họ, khiến họ lìa các điều ác, tăng thêm các pháp lành; hết lòng dạy bảo như đứa con một; không cầu được đền ơn, không vì danh tiếng, không vì lợi lộc được cung phụng, không cầu niềm vui riêng cho mình.

 "Này thiện nam tử! Bồ-tát nếu không có những điều như thế mà nuôi học trò, thì gọi là người xấu ác, là giả danh bồ-tát (chỉ mang tên bồ-tát), không phải nghĩa bồ-tát (bồ-tát đúng với ý nghĩa thật), gọi là chiên-đà-la (giai cấp thấp hèn nhất ở Ấn Độ xưa, làm nghề giết mổ, bị coi là ô uế) hôi hám dơ bẩn, phá hoại Phật pháp. Người ấy không được chư Phật mười phương thương nghĩ đến.

 "Này thiện nam tử! Bồ-tát nếu có thể tùy lúc mà dạy bảo, răn nhắc — gọi là 'lúc' tức là lúc tham, lúc giận, lúc si mê: khi học trò khởi lên trói buộc của lòng tham thì nên vì họ nói đủ cách đối trị (cách chữa trị đúng với từng bệnh của tâm) khiến họ trừ được lòng tham; hai thứ kia (giận và si mê) cũng như vậy. Kế đến nên dạy họ học mười hai bộ kinh (toàn bộ lời Phật dạy, chia thành mười hai thể loại), thiền định và tam-muội (trạng thái tâm tập trung vững vàng vào một chỗ), phân tích nghĩa lý sâu xa, điều phục (dạy dỗ cho thuần hậu, hướng về điều lành) thân tâm họ; khiến họ tu sáu niệm (sáu điều thường nhớ nghĩ: nhớ Phật, nhớ Pháp, nhớ Tăng, nhớ giới, nhớ bố thí, nhớ cõi trời) và pháp không buông lung. Chăm sóc họ lúc đau ốm khổ sở mà không sinh lòng chán; nhẫn chịu được lời ác, lời phỉ báng, mắng nhục của họ; dù họ gây khổ cho thân tâm mình cũng nên nhẫn chịu. Nếu họ gặp khổ thì có thể cứu giúp giải nạn; trừ bỏ lòng xấu ác và lòng nghi ngờ rối rắm như mắc lưới của họ. Khéo biết người căn bén, căn vừa, căn chậm (căn: khả năng tiếp nhận giáo pháp): dạy người căn chậm thì khiến họ sinh lòng tin; người căn vừa thì có thể khiến họ thuần thục; người căn bén thì khiến họ được giải thoát.

 "Nếu siêng năng dạy bảo được như thế, thì gọi là nghĩa bồ-tát, gọi là người lành, là hoa phân-đà-lợi (hoa sen trắng, loài sen quý và thanh khiết nhất), là hương tượng (voi chúa có mùi thơm, mạnh nhất trong loài voi) giữa loài người, là bậc điều ngự trượng phu (bậc trượng phu khéo điều phục, dẫn dắt người), gọi là người lái thuyền lớn (đưa người qua biển khổ).

 "Này thiện nam tử! Thà nhận ác giới (lời nguyện theo nghề ác như đồ tể, thợ săn), mỗi ngày cắt đứt vô lượng mạng sống, chứ trọn không nuôi học trò xấu ác mà không điều phục được. Vì sao? Này thiện nam tử! Ác luật nghi ấy (nếp sống theo nghề ác) thì tai họa chỉ dừng ở bản thân mình; còn nuôi học trò xấu ác mà không dạy dỗ được thì khiến vô lượng chúng sinh làm điều ác, có thể phỉ báng vô lượng pháp lành tốt đẹp, phá sự hòa hợp của Tăng (đoàn thể người xuất gia tu hành), khiến nhiều chúng sinh phạm năm tội vô gián (năm tội nặng nhất: giết cha, giết mẹ, giết bậc A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá hòa hợp Tăng — phạm vào thì đọa địa ngục chịu khổ không ngừng). Vì thế tội này nặng hơn tội ác luật nghi.

 "Này thiện nam tử! Bồ-tát có hai loại: một là tại gia (ở nhà, sống đời thế tục), hai là xuất gia (rời nhà đi tu). Bồ-tát xuất gia có hai loại học trò: một là xuất gia, hai là tại gia. Bồ-tát tại gia có một loại học trò, đó là người tại gia.

 "Bồ-tát xuất gia dạy học trò xuất gia mười hai bộ kinh; tùy theo tội họ phạm mà khuyên bảo cho họ sám hối (tỏ bày lỗi lầm và ăn năn, hứa không tái phạm); dạy họ tập tám trí. Những gì là tám? Một là pháp trí (biết rõ giáo pháp), hai là nghĩa trí (biết rõ nghĩa lý), ba là thời trí (biết đúng lúc nên nói nên làm), bốn là tri túc trí (biết thế nào là đủ), năm là tự trí (biết rõ chính mình), sáu là chúng trí (biết rõ đại chúng), bảy là căn trí (biết căn cơ người khác), tám là phân biệt trí (biết phân biệt rõ ràng mọi điều).

 "Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát (bậc bồ-tát lớn) nếu có thể dạy bảo, điều phục học trò xuất gia như thế, thì cả thầy lẫn trò đều được vô lượng lợi ích. Thầy trò như thế có thể làm tăng trưởng Tam bảo (ba ngôi quý: Phật; Pháp — lời Phật dạy; Tăng). Vì sao? Học trò như thế sau khi biết tám trí, có thể siêng năng cúng dường thầy, bậc trên, hòa thượng (vị thầy truyền giới, bậc thầy lớn của người xuất gia), các bậc lớn tuổi có đức; có thể nhận lời dạy tốt, siêng năng đọc tụng; lại làm pháp thí (đem giáo pháp dạy cho người), lòng không buông lung, điều phục chúng sinh; có thể chăm sóc người bệnh khổ, giúp đỡ người nghèo thiếu.

 "Này thiện nam tử! Bồ-tát xuất gia nếu có học trò tại gia, cũng nên trước dạy pháp không buông lung. Không buông lung chính là tu theo pháp: cúng dường cha mẹ, các thầy, hòa thượng, các bậc lớn tuổi có đức, đem lại an vui cho họ; hết lòng thọ giới, không tùy tiện hủy phạm; nhận đồ người gửi thì không chối cãi chiếm đoạt; thấy người nổi giận thì nhẫn được; lời độc ác, lời thô ác và lời vô nghĩa trọn không nói ra; thương xót chúng sinh; đối với các vua chúa, trưởng giả (người giàu có, có danh vọng), đại thần thì luôn có lòng cung kính và e sợ; có thể tự điều phục vợ con, quyến thuộc; phân biệt được kẻ thù người thân; không xem thường chúng sinh; trừ bỏ kiêu căng; không gần bạn xấu; ăn uống có chừng mực để trừ lòng tham; ít ham muốn, biết đủ; chỗ có tranh cãi đánh nhau thì không đến; cho đến lúc đùa cười cũng không nói lời ác. Đó gọi là pháp không buông lung.

 "Bồ-tát xuất gia nếu nuôi học trò tại gia, trước hết nên dạy họ làm theo pháp không buông lung. Lúc khổ lúc vui thường nên cùng chia sẻ với họ. Nếu họ lâm cảnh nghèo thiếu mà cần gì, thì ngoài sáu vật (sáu món đồ dùng thiết yếu của người xuất gia: ba bộ áo, bình bát, tấm lót ngồi, đồ lọc nước) ra, không gì nên tiếc. Lúc họ bệnh nên vì họ tìm kiếm thứ cần dùng; khi chăm sóc bệnh không nên sinh lòng chán. Nếu tự mình không có vật gì, nên đi khắp nơi tìm; tìm không được thì mượn vật của Tam bảo; khi họ khỏi bệnh thì theo lệ đời trả lại gấp mười, như phép tắc chân chính ở nước vua Ba-tư-nặc (vua nước Xá-vệ thời Phật, một vị hộ pháp lớn). Nếu không trả được, lại nên dạy rằng: 'Nay con mắc nợ nhiều vật của Tam bảo mà không trả được, nên siêng tu để đắc quả Tu-đà-hoàn (quả thánh đầu tiên, người đã bước vào dòng của bậc thánh) cho đến quả A-la-hán (quả thánh cao nhất của hàng thanh văn, đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử); hoặc nếu có thể hết lòng phát tâm bồ-đề (lòng mong cầu giác ngộ thành Phật); hoặc dạy được nghìn người sinh lòng tin trong sạch đối với Phật pháp; hoặc phá được tà kiến (cái thấy sai lầm) nặng nề của một người.' Bồ-tát xuất gia có thể dạy người tại gia những việc như thế, thì cả thầy lẫn trò đều được vô lượng lợi ích.

 "Này thiện nam tử! Bồ-tát tại gia nếu nuôi học trò tại gia, cũng nên trước dạy pháp không buông lung. Không buông lung là: cúng dường cha mẹ, thầy, bậc trên, hòa thượng, các bậc lớn tuổi có đức; lại nên chu cấp cho anh em, vợ con, bạn bè, quyến thuộc; người sắp đi xa và người từ xa đến, cùng mọi kẻ hầu hạ, người làm thuê sai bảo, thì trước cho họ ăn uống rồi sau mình mới dùng. Lại dạy họ tin hướng về Tam bảo; khổ vui cùng chia, trọn không riêng mình hưởng; tùy lúc ban thưởng, không để họ đói rét; trọn không đánh mắng, roi vọt hành hạ; nên dùng lời mềm mỏng ân cần khuyên bảo, dạy dỗ. Nếu có ai bệnh thì nên chăm sóc chữa trị; họ thiếu thứ gì thì nên vì họ tìm kiếm. Mọi việc đời đều đem dạy cho họ. Khi cưới hỏi tìm đôi lứa cho họ thì không tìm nơi thấp kém. Dạy họ năm bộ kinh điển (?) của Như Lai (một danh hiệu của Phật). Thấy những người chia rẽ thì có thể làm cho hòa hợp; hòa hợp rồi thì khiến họ tăng thêm lòng lành. Đối với mọi người xuất gia của các đạo trong và ngoài Phật giáo, tùy ý cúng dường, trọn không chọn lựa. Vì sao? Vì trước dùng bố thí mà thu nhận, sau mới điều phục. Dùng sáu pháp hòa kính (sáu cách sống hòa hợp, kính trọng nhau: thân hòa, lời nói hòa, ý hòa, giới hòa, kiến giải hòa, lợi lộc hòa) mà dạy bảo họ. Nếu cầu của cải, buôn bán, làm ruộng, hầu việc vua chúa, thì thường nên hết lòng làm đúng phép. Được của rồi thì giữ gìn đúng phép, ưa dùng để làm phúc đức. Thấy người khác làm phúc thì sinh lòng vui mừng. Đó gọi là pháp không buông lung. Bồ-tát tại gia nếu có thể dạy bảo bồ-tát tại gia những việc như thế, thì cả thầy lẫn trò đều được vô lượng lợi ích.

 "Này thiện nam tử! Bồ-tát tại gia nếu được tự tại (có quyền thế, làm chủ được), làm vua một nước lớn, thì che chở dân chúng như đứa con một; dạy họ lìa các điều ác, tu hành pháp lành. Thấy kẻ làm ác thì đánh đập, quở mắng, làm nhục, nhưng trọn không giết. Của cải của dân chia làm sáu phần, thu thuế một phần. Thấy người giận dữ hung ác thì dạy họ tu nhẫn nhục và không buông lung. Lời nói mềm mỏng. Lại có thể phân biệt người lành người ác. Thấy người có tội thì nhẫn nhịn mà không tra hỏi (?). Tùy theo của cải mình có mà thường bố thí. Tùy sức đọc tụng năm bộ kinh điển (?). Khéo giữ gìn thân mạng và của cải. Có thể giáo hóa chúng sinh, không để họ làm ác. Thấy người nghèo khổ thì sinh lòng thương xót lớn. Bản thân ở trong nước mình thường tu hạnh biết đủ. Kẻ ác gièm pha vu khống, trọn không tin nghe. Không dùng cách trái phép để tìm kiếm của cải.

 "Giữ nước đúng phép, xa lìa bảy điều ác: một là không ưa chơi xư-bồ (một trò cờ bạc gieo quân), cờ vây, lục bác (một trò cờ cá cược); hai là không ưa săn bắn; ba là không ưa uống rượu; bốn là không ưa đắm dục; năm là không ưa nói lời độc ác; sáu là không ưa nói lời đâm thọc hai chiều; bảy là không ưa lấy của trái phép.

 "Thường ưa cúng dường người xuất gia. Có thể khiến người trong nước thường xem vua như cha mẹ, tin nhân tin quả. Thấy người hơn mình không sinh ganh ghét; thấy mình hơn người không sinh kiêu căng. Biết ơn và báo ơn, ơn nhỏ báo lớn. Có thể chế ngự các căn (các giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), làm trong sạch ba nghiệp (việc làm của thân, miệng, ý). Khen ngợi người lành, quở trách kẻ ác. Chủ động mở lời trước, lời nói mềm mỏng. Nếu tự mình không có sức thế thì đúng phép mà nương thuộc nước khác. Khi lấy nước khác thì không dấy động bốn binh (bốn loại quân: quân voi, quân ngựa, quân xe, quân bộ). Chúng sinh sợ hãi thì có thể cứu giúp giải nạn. Thường dùng tứ nhiếp mà thu nhận họ. Khéo phân biệt đủ loại tướng của các pháp. Người không chịu nhận pháp thì dùng lời mềm mỏng mà điều phục.

 "Này thiện nam tử! Bồ-tát có hai loại: một là tại gia, hai là xuất gia. Bồ-tát xuất gia nuôi hai loại học trò thì chẳng khó; bồ-tát tại gia nuôi một loại học trò mới là khó. Vì sao? Vì người tại gia bị nhiều nhân duyên xấu quấn chặt."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video