Thiên 20 — Phẩm 19 – Phẩm tạp (phần còn lại)

 Phần còn lại của phẩm Tạp (phẩm bàn về nhiều vấn đề khác nhau).

 Này thiện nam tử (cách Phật gọi người nam có lòng lành đang nghe pháp), nếu có người đối với thân mạng và của cải mà keo kiệt không cho, đó gọi là keo kiệt. Bao che cho cái lòng không chịu cho của người keo kiệt; không sinh lòng thương xót; giữ của lại để đợi ruộng phước (người đáng được bố thí, ví như thửa ruộng gieo hạt vào thì sinh ra phước), đi tìm ruộng phước, tìm được rồi lại bới lỗi; nghĩ của cải khó kiếm, vì nó mà chịu khổ; hoặc nói không có quả báo, không có người cho, không có người nhận; giữ chặt lòng thương vợ con, người thân thuộc; tích của cầu danh, thấy của nhiều thì vui; cho của cải là thường còn; đó gọi là vết bẩn của lòng keo kiệt. Vết bẩn ấy làm nhơ tâm chúng sinh. Vì nhân duyên ấy, đối với vật của người khác còn không thể đem cho, huống là đem vật của mình ra.

 Người trí bố thí không phải để báo ơn, không phải để cầu việc gì, không phải để bao che người keo tham, không phải để được sinh lên cõi trời hay trong loài người hưởng vui, không phải để tiếng tốt lan ra ngoài, không phải vì sợ khổ của ba đường ác (ba cõi khổ: địa ngục là cõi chịu khổ nặng nhất, ngạ quỷ là loài quỷ đói, súc sinh là loài vật), không phải vì người khác cầu xin, không phải để hơn người, không phải vì sợ mất của, không phải vì mình có nhiều, không phải vì của không dùng đến, không phải vì nếp nhà, không phải để được thân cận. Người trí bố thí là vì thương xót; vì muốn người khác được an vui; vì muốn người khác sinh lòng bố thí; vì đó là hạnh mà các bậc thánh vốn đã thực hành; vì muốn phá các phiền não (những tâm xấu làm khổ như tham, giận, si mê); vì muốn vào niết-bàn (cảnh giới đã dứt sạch phiền não, thoát khỏi vòng sinh tử), dứt hẳn sự tồn tại trong vòng sinh tử.

 Này thiện nam tử, Bồ-tát (người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ mọi loài) bố thí thì xa lìa bốn điều xấu: một là phạm giới; hai là lưới nghi ngờ; ba là tà kiến (sự thấy biết sai lầm); bốn là keo kiệt. Lại lìa năm điều: một là khi cho không lựa người có đức hay không có đức; hai là khi cho không nói người tốt hay xấu; ba là khi cho không chọn dòng dõi; bốn là khi cho không khinh người xin; năm là khi cho không buông lời ác mắng chửi. Lại có ba việc khiến cho rồi không được quả báo tốt đẹp: một là trước hứa nhiều, sau lại cho ít; hai là chọn vật xấu đem cho người; ba là cho rồi lòng sinh hối hận. Này thiện nam tử, lại có tám việc khiến cho rồi không thành tựu quả cao: một là cho rồi lại thấy lỗi của người nhận; hai là khi cho lòng không bình đẳng; ba là cho rồi đòi người nhận làm việc cho mình; bốn là cho rồi ưa tự khen mình; năm là nói không có rồi sau mới cho; sáu là cho rồi buông lời ác mắng chửi; bảy là cho rồi đòi trả lại gấp đôi; tám là cho rồi sinh lòng nghi ngờ. Thí chủ (người bố thí) như vậy thì không được gần gũi chư Phật (các vị Phật, những bậc đã giác ngộ hoàn toàn) và các bậc hiền thánh.

 Nếu đem vật đầy đủ sắc đẹp, hương thơm, vị ngon, xúc chạm êm dịu mà cho người, đó gọi là tịnh thí (bố thí trong sạch). Nếu đem của cải có được một cách đúng pháp (đúng lẽ phải, không trái đạo lý) mà cho, đó gọi là tịnh thí. Quán của cải là vô thường (thay đổi, không bền), không giữ lâu được, mà bố thí, đó gọi là tịnh thí. Vì phá phiền não mà bố thí, đó gọi là tịnh thí. Vì nhân duyên làm sạch tâm mình mà cho, đó gọi là tịnh thí. Nếu quán xét: ai cho, ai là người nhận, cho vật gì, vì duyên gì mà cho, nhân duyên cho ấy được quả gì; bố thí như vậy tức là mười hai nhập (mười hai chỗ gặp gỡ giữa người và thế giới: sáu giác quan mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý và sáu đối tượng của chúng là hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, các ý niệm), người nhận, thí chủ, nhân duyên, quả báo đều là mười hai nhập; quán được như vậy mà thực hành bố thí, đó gọi là tịnh thí.

 Nếu khi cho, đối với ruộng phước sinh lòng vui mừng, nghĩ rằng: các bậc ruộng phước cầu công đức thế nào thì ta cũng cầu như thế, không ngừng nghỉ. Cho vợ con, người thân thuộc, tôi tớ thì sinh lòng thương xót; cho người nghèo khổ là để phá nỗi khổ của họ; khi cho không cầu quả báo thế gian; phá lòng kiêu ngạo mà cho; với lòng mềm mỏng mà cho; để lìa sự tồn tại trong sinh tử mà cho; vì cầu giải thoát (thoát khỏi mọi trói buộc của phiền não và sinh tử) cao tột mà cho; quán sâu thấy sinh tử (vòng sinh ra rồi chết đi, nối tiếp không dứt) có nhiều tội lỗi mà cho; không xét là ruộng phước hay không phải ruộng phước mà cho. Nếu bố thí được như vậy thì quả báo theo người ấy như con bê theo mẹ. Nếu cho để cầu quả thì chẳng khác gì buôn bán. Như vì nuôi thân mạng mà cày ruộng gieo trồng, gieo hạt gì thì được quả nấy; thí chủ cho rồi cũng vậy, cho thứ gì thì được phước báo tương ứng. Như người nhận, nhận rồi được sống lâu, sắc đẹp, sức khỏe, an vui, tài ăn nói, thì thí chủ cũng được năm quả báo ấy. Nếu cho súc sinh thì được quả báo gấp trăm lần; cho người phạm giới thì được gấp nghìn lần; cho người giữ giới thì được gấp mười vạn lần; cho người ngoại đạo (người tu theo đạo khác ngoài Phật giáo) đã lìa dục vọng thì được gấp trăm vạn lần; cho người đang hướng về đạo thánh thì được gấp nghìn ức lần; cho bậc Tu-đà-hoàn (bậc thánh quả đầu tiên, đã vào dòng thánh) thì được quả báo vô lượng; cho người hướng Tư-đà-hàm (người đang tu tiến tới quả thánh thứ hai, bậc chỉ còn trở lại cõi người một lần) cũng được quả báo vô lượng; cho đến thành Phật cũng được quả báo vô lượng.

 Này thiện nam tử, ta nay vì ông phân biệt các ruộng phước nên mới nói như vậy: được từ gấp trăm lần cho đến vô lượng. Nếu hết lòng, sinh lòng thương xót lớn mà cho súc sinh, và chuyên tâm cung kính mà cho chư Phật, thì phước ấy ngang nhau, không sai khác. Nói gấp trăm lần là: như đem sự sống lâu, sắc đẹp, sức khỏe, an vui, tài ăn nói cho kia, thì thí chủ về sau được sống lâu, sắc đẹp, sức khỏe, an vui, tài ăn nói, mỗi thứ gấp trăm lần; cho đến vô lượng cũng vậy. Vì vậy trong khế kinh (kinh điển ghi lời Phật dạy) ta có nói: ta cho Xá-lợi-phất (vị đệ tử trí tuệ bậc nhất của Phật), Xá-lợi-phất cũng cho ta, nhưng ta được phước nhiều, chứ không phải Xá-lợi-phất được phước nhiều.

 Có người nói: người nhận làm điều ác thì tội lây đến thí chủ. Điều ấy không đúng. Vì sao? Thí chủ khi cho là để phá nỗi khổ của người kia, không phải để gây tội. Vì vậy thí chủ phải được quả lành. Người nhận làm điều ác thì tội tự dồn về họ, không lây đến thí chủ. Thí chủ nếu đem vật sạch đẹp mà cho, sau này được sắc đẹp, người ta ưa nhìn, tiếng tốt lan xa, cầu gì được nấy, sinh vào dòng dõi cao quý; đó không gọi là ác, sao lại nói thí chủ mắc tội? Thí chủ cho rồi vui mừng không hối, gần gũi người lành, giàu có tự tại, sinh vào nhà dòng dõi cao, được hưởng niềm vui cõi trời cõi người cho đến niềm vui cao tột, lìa được mọi sự trói buộc của phiền não. Thí chủ được quả tốt đẹp như vậy, sao lại nói được quả báo ác? Thí chủ nếu tự tay cho rồi thì sinh vào nhà dòng dõi cao, gặp được thiện tri thức (bạn lành, thầy tốt dẫn dắt mình tu theo điều thiện), nhiều của nhiều báu, người thân thuộc đầy đủ, có của thì dùng được, cho được; mọi chúng sinh ưa nhìn thấy, thấy rồi cung kính, tôn trọng, khen ngợi. Thí chủ nhận quả báo được những điều như vậy, sao lại nói được quả báo ác? Thí chủ nếu đem vật sạch mà cho rồi, do nhân duyên ấy được nhiều của báu, sinh vào dòng dõi cao, người thân thuộc vô số, thân không bệnh khổ, lòng không lo sợ; của cải có được thì vua quan, giặc cướp, nước, lửa không xâm hại được; dù có mất của cũng không buồn rầu; trong vô số đời thân tâm an vui. Sao lại nói nhận quả báo ác? Nếu khi chưa cho đã sinh lòng tin, lúc cho vui mừng, cho rồi an vui; lúc tìm của, lúc giữ của, lúc dùng của đều không khổ. Nếu cho áo thì được sắc đẹp tuyệt vời; nếu cho thức ăn thì được sức mạnh hơn hết; nếu cho đèn thì được mắt sáng trong; nếu cho xe cộ thì thân được an vui; nếu cho nhà cửa thì những gì cần dùng không thiếu. Thí chủ được quả báo tốt như vậy, sao lại nói được quả ác?

 Lại nữa, thí chủ nếu đã cho Phật rồi thì dù Phật dùng hay không dùng, quả báo cũng đã định. Cho người và cho Tăng (đoàn thể người xuất gia tu hành) thì có hai thứ phước: một là phước từ việc dùng mà sinh ra, hai là phước từ việc nhận mà sinh ra. Vì sao? Thí chủ khi cho thì tự phá lòng keo kiệt của mình; người nhận khi dùng thì phá lòng keo kiệt của người khác (?). Vì vậy nói phước từ việc dùng mà sinh. Lại nữa, từ việc dùng: người có thể đem dùng lại cho người khác, Tăng có thể làm cho tăng trưởng. Cho rồi không cầu quả báo thế gian, không vì cái nhân làm khởi phiền não mà cho, vì vậy được quả thanh tịnh cao tột, gọi là niết-bàn.

 Nếu có người mỗi ngày lập lời hẹn: trước cho người khác ăn rồi sau mới tự ăn; nếu trái lời hẹn ấy thì nguyện nộp phạt bằng vật cúng Phật; phạm thì sinh hổ thẹn; nếu không trái thì đó chính là nhân duyên của trí tuệ nhiệm mầu. Cho như vậy là bậc nhất trong các cách cho; người ấy cũng được gọi là thí chủ bậc trên. Nếu ai cho đúng theo ý người xin, người ấy về sau trong vô số đời cầu gì được nấy. Nếu lòng trong sạch, của cải trong sạch, ruộng phước cũng trong sạch, người ấy được quả báo vô lượng. Nếu cấp áo cơm cho vợ con, tôi tớ mà luôn đem lòng thương xót, vui vẻ để cho, thì đời sau được vô lượng phước đức. Lại thấy trong ruộng, trong kho có nhiều chuột, chim sẻ phá ăn lúa gạo, mà luôn sinh lòng thương xót, lại nghĩ: những con chuột, chim sẻ này nhờ ta mà sống; nghĩ rồi vui mừng, không có ý bực bội; nên biết người ấy được phước vô lượng. Nếu vì mình mà may áo, làm chuỗi ngọc, vòng xuyến, đồ trang sức và các thứ đồ dùng, làm xong vui mừng, chính mình chưa dùng đã đem cho người, người ấy đời sau được cây như ý (cây báu muốn gì có nấy).

 Nếu có người nói lìa bố thí mà được quả lành thì không có lẽ ấy. Lìa của cải mà có bố thí, lìa người nhận mà có bố thí, không lìa lòng keo tiếc mà thành bố thí, cũng không có lẽ ấy. Nếu không đợi xin mà cho, lúc mình thiếu thốn vẫn cho, xin ít cho nhiều, xin vật xấu cho vật tốt, bảo người khác đến xin để mình cho (?), tự mình đến tận nơi để cho, nên biết người ấy đời sau được nhiều kho báu, những vật không phải của báu đều biến thành của báu. Cho để đùa cợt, cho mà không xem người nhận là ruộng phước (?), cho mà không tin nhân quả (việc làm là nhân, kết quả nhận lại là quả), bố thí như vậy không gọi là bố thí. Nếu người chỉ cho ruộng phước tốt mà không ưa cho thường xuyên, người ấy đời sau khi được quả báo cũng không ưa bố thí. Nếu người cho rồi sinh lòng hối hận, hoặc cướp của người khác đem bố thí, người ấy đời sau dù được của cải cũng thường hao hụt, không tích tụ được. Nếu làm khổ người thân thuộc để lấy của đem cho, người ấy đời sau dù được quả lớn, thân vẫn thường bệnh khổ. Nếu trước không lo phụng dưỡng cha mẹ, làm khổ vợ con, tôi tớ, mà lại bố thí, đó gọi là người ác; đó là bố thí giả danh, không phải bố thí đúng nghĩa. Người cho như vậy gọi là không có lòng thương xót, không biết báo ơn; người ấy đời sau dù được của báu cũng thường mất, không tích tụ được, không thể đem ra dùng, thân lại nhiều bệnh khổ. Nếu người đem của cải có được đúng pháp mà bố thí, người ấy đời sau được vô lượng phước, có của thì dùng được. Nếu không đem của có được đúng pháp mà cho, người ấy đời sau dù được quả báo cũng luôn phải nhờ người khác mới có; người kia chết đi thì liền nghèo khó. Người có trí quán sâu niềm vui của cõi người, cõi trời, của chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thế giới bằng chánh pháp), tuy tốt đẹp nhưng đều là vô thường; vì vậy khi cho không vì cõi người, cõi trời.

 Này thiện nam tử, bố thí có hai loại: một là tài thí (đem của cải cho người), hai là pháp thí (đem giáo pháp, lời dạy chân lý cho người). Tài thí là bậc dưới, pháp thí là bậc trên. Thế nào là pháp thí? Nếu có tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đủ giới), tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia đã thọ đủ giới), ưu-bà-tắc (người nam tu tại gia đã quy y Phật), ưu-bà-di (người nữ tu tại gia đã quy y Phật) dạy cho người khác có đủ lòng tin, giữ giới, bố thí, học rộng, trí tuệ; hoặc đem giấy mực cho người chép, hoặc tự mình chép kinh điển chân chính của Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân lý) rồi đem cho người để đọc tụng, đó gọi là pháp thí. Người cho như vậy, đời sau trong vô số đời được sắc đẹp bậc nhất. Vì sao? Chúng sinh nghe pháp thì dứt được lòng giận; do nhân duyên ấy thí chủ đời sau trong vô số đời được sắc đẹp bậc nhất. Chúng sinh nghe pháp thì có lòng từ, không giết hại; do nhân duyên ấy thí chủ đời sau trong vô số đời được sống lâu. Chúng sinh nghe pháp thì không trộm của người; do nhân duyên ấy thí chủ đời sau trong vô số đời được nhiều của báu. Chúng sinh nghe rồi mở lòng ưa bố thí; do nhân duyên ấy thí chủ đời sau trong vô số đời thân được sức lớn. Chúng sinh nghe pháp thì dứt mọi sự buông lung; do nhân duyên ấy thí chủ đời sau trong vô số đời thân được an vui. Chúng sinh nghe pháp thì dứt được lòng si mê; do nhân duyên ấy thí chủ đời sau trong vô số đời được tài ăn nói không ngăn ngại. Chúng sinh nghe pháp thì sinh lòng tin không nghi; do nhân duyên ấy thí chủ đời sau trong vô số đời có lòng tin sáng tỏ. Giữ giới, bố thí, học rộng, trí tuệ cũng như vậy. Vì vậy pháp thí hơn tài thí.

 Có người nói: con tu điều lành, cha làm điều bất thiện, nhờ con tu điều lành mà cha không đọa vào ba đường ác. Điều ấy không đúng. Vì sao? Vì việc làm của thân, miệng, ý mỗi người riêng khác. Nếu cha đã chết mà đọa vào loài ngạ quỷ, con vì cha làm phước hồi hướng (truy phước: làm việc phước rồi dâng phước ấy cho người đã khuất), nên biết là cha được nhận. Nếu cha sinh lên cõi trời thì không còn nghĩ đến vật ở cõi người. Vì sao? Vì trên trời đã có sẵn những của báu tốt đẹp hơn. Nếu vào địa ngục, thân chịu khổ não, không rảnh để nghĩ đến, nên không nhận được. Ở loài súc sinh và cõi người cũng vậy. Nếu hỏi vì sao chỉ riêng ngạ quỷ nhận được? Vì vốn có lòng yêu tham, keo kiệt nên mới đọa làm ngạ quỷ; đã làm ngạ quỷ thì thường hối hận lỗi xưa, nghĩ mong được nhận, cho nên nhận được. Nếu người được làm phước cho đã sinh vào đường khác, mà những người thân thuộc khác đọa vào ngạ quỷ, thì họ đều nhận được cả. Vì vậy người trí nên vì ngạ quỷ mà chăm làm phước đức.

 Nếu đem áo, thức ăn, nhà cửa, đồ nằm và những thứ cần cho đời sống mà cho sa-môn (người xuất gia tu hành), bà-la-môn (giới tu sĩ, tư tế của đạo Bà-la-môn ở Ấn Độ), người nghèo khổ, người đi xin, nhờ họ chú nguyện (đọc lời cầu nguyện) cho người đã khuất được phước; nhờ sức nhân duyên của việc cho và lời nguyện ấy, người đọa làm ngạ quỷ được sức mạnh lớn, cho đến đâu nhận được đến đó. Vì sao? Vì cõi sinh ấy vốn là như vậy. Các loài ngạ quỷ ăn những thứ không giống nhau: có loài ăn mủ, có loài ăn phân, có loài ăn máu dơ, đồ mửa, nước mũi, nước bọt; nhận được của cho rồi thì tất cả đều biến thành món có sắc vị tuyệt hảo. Dù đem những thứ không sạch như nước rửa bát cho những loài ăn được thứ ấy, mà có sự che chắn ngăn cản nên rốt cuộc chúng không ăn được, thì thí chủ như vậy vẫn được phước đức. Vì sao? Vì lòng thí chủ từ bi, thương xót.

 Nếu cúng tế thì ai là người nhận? Tùy theo nơi cúng tế mà có người nhận: nếu gần rừng cây thì thần cây nhận; nhà cửa, sông, suối, giếng, núi rừng, gò đống cũng như vậy. Người ấy cúng tế xong cũng được phước đức. Vì sao? Vì khiến người nhận sinh lòng vui. Phước đức cúng tế ấy có thể che chở thân mạng và của cải. Nếu nói giết sinh vật để cúng tế mà được phước thì không đúng. Vì sao? Chưa từng thấy người đời trồng hạt cây y-lan (một loài cây có mùi hôi thối) mà mọc ra cây chiên-đàn (cây gỗ đàn hương thơm quý); giết hại mạng chúng sinh mà được phước đức cũng không thể có. Nếu muốn cúng tế thì nên dùng hương, hoa, sữa, sữa chua, bơ, thuốc. Làm phước cho người đã khuất thì có ba thời: mùa xuân vào tháng hai, mùa hạ vào tháng năm, mùa thu vào tháng chín.

 Nếu người đem nhà cửa, đồ nằm, thuốc men, vườn rừng, ao giếng, bò, dê, voi, ngựa và các thứ cần cho đời sống mà bố thí cho người khác, cho rồi thì qua đời, phước đức của người ấy theo vật đã cho: vật được dùng lâu hay mau thì phước đức cứ thế mà sinh ra mãi; phước ấy theo người như bóng theo hình. Có người nói chết rồi thì phước mất. Điều ấy không đúng. Vì sao? Phước chỉ mất vào hai lúc: khi vật hư hoại và khi vật không còn được dùng, chứ không phải mất vì hết mạng. Nếu người xuất gia bắt chước người tại gia, vào ngày lễ tết bày bỏ đồ ăn uống (để cúng), đó là theo phép đời, không phải điều chân thật; cũng vì tin theo phép đời và phép ra khỏi đời vậy.

 Nếu tùy những gì trong nhà có, dù tốt dù xấu, đều thường ưa đem cho, gọi là bố thí tất cả. Nếu đem thân thể mình, vợ con và những vật mình quý trọng mà cho người, đó gọi là bố thí không thể nghĩ bàn. Nếu có kẻ ác, kẻ phá giới, kẻ oán thù, kẻ không biết ơn nghĩa, kẻ không tin nhân quả, kẻ cưỡng ép đòi xin, người có thế lực lớn, kẻ hay mắng chửi, kẻ được cho rồi lại giận, kẻ giả bộ dáng vẻ tốt, người rất giàu sang; cho mười một hạng người như vậy gọi là không thể nghĩ bàn.

 Này thiện nam tử, mọi sự bố thí có ba gốc: cho người nghèo khổ là vì thương xót; cho kẻ oán thù là vì không cầu đền đáp; cho người có phước đức là vì lòng vui mừng kính trọng. Này thiện nam tử, nếu người nhiều của, trong vô số năm cúng dường Tam bảo (ba ngôi báu: Phật là bậc giác ngộ, Pháp là giáo pháp, Tăng là đoàn thể người xuất gia tu hành), tuy được vô lượng phước báo, cũng không bằng khuyên người khác cùng nhau góp sức làm. Nếu người coi thường vật ít, vật xấu, xấu hổ không chịu cho, người ấy càng thêm nghèo khổ ở đời sau. Nếu hai người cùng cho, của cải, ruộng phước và lòng cho đều ngang nhau, thì hai người được quả không sai khác. Của cải và lòng ngang nhau mà ruộng phước của một người hơn, thì quả báo được hơn. Ruộng phước và lòng đều thấp mà của cải hơn, thì quả được hơn. Ruộng phước và của cải đều thấp mà lòng cho hơn, thì quả được cũng hơn. Ruộng phước và của cải đều hơn mà lòng cho kém, thì quả được không bằng.

 Này thiện nam tử, người trí khi cho không vì quả báo. Vì sao? Vì biết chắc nhân này ắt được quả. Nếu người không có lòng từ, không biết ơn nghĩa, không mến mộ công đức của các bậc thánh, tiếc của tiếc thân mạng, lòng tham đắm nặng nề, người như vậy không thể bố thí được. Người trí quán sâu: mọi chúng sinh khi tìm của cải thì không tiếc thân mạng; đã được của cải mà bỏ ra cho người được, nên biết người ấy bỏ được thân mạng. Nếu người keo kiệt không bỏ được của, nên biết người ấy cũng tiếc thân mạng. Nếu liều cả thân mạng để kiếm của mà đem bố thí, nên biết người ấy là đại thí chủ. Nếu người được của mà tham tiếc không cho, nên biết đó chính là hạt giống nghèo khổ ở đời sau. Vì vậy trong khế kinh ta có nói: trong bốn châu thiên hạ (bốn châu lớn quanh núi Tu-di — ngọn núi ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo), người ở Diêm-phù-đề (châu phía nam núi Tu-di, tức thế giới loài người chúng ta) có ba điều hơn: một là dũng mãnh; hai là có trí nhớ, biết nhớ nghĩ; ba là hạnh trong sạch. Chưa thấy quả báo mà đã biết tạo nhân trước; không tiếc thân mạng tìm được của rồi, phá được lòng keo, bỏ ra và nghĩ đến việc cho; cho rồi lòng không hối hận; lại phân biệt được ruộng phước và không phải ruộng phước; đó gọi là dũng mãnh.

 Này thiện nam tử, cho rồi sinh hối hận là do ba việc: một là tham yêu của cải; hai là nghe theo tà kiến; ba là thấy lỗi của người nhận. Lại có ba việc: một là sợ người khác chê trách; hai là sợ hết của phải chịu khổ; ba là thấy người khác cho rồi gặp phải tai họa suy sụp. Này thiện nam tử, người trí ở cả ba thời (trước khi cho, lúc cho và sau khi cho) đều không sinh lòng hối hận. Lại có ba việc: một là tin rõ nhân quả; hai là gần gũi bạn lành; ba là không tham đắm của cải. Tin nhân quả lại có hai việc: một là nghe pháp từ người khác; hai là tự suy nghĩ trong lòng. Gần gũi bạn lành lại có hai việc: một là tin sâu; hai là trí tuệ. Không tham đắm của cải lại có hai việc: một là quán vô thường; hai là quán thấy của cải không do mình làm chủ được. Này thiện nam tử, thí chủ nếu quán xét được như vậy và bố thí như vậy, nên biết người ấy có thể thực hành đầy đủ đàn ba-la-mật (bố thí ba-la-mật: hạnh cho đi đến mức trọn vẹn, đưa người từ bờ mê sang bờ giác ngộ; "đàn" nghĩa là bố thí). Vì vậy trước đây ta có nói: có cái là bố thí mà không phải ba-la-mật, có cái là ba-la-mật mà không phải bố thí, có cái vừa là bố thí vừa là ba-la-mật, có cái không phải bố thí cũng không phải ba-la-mật.

 Này thiện nam tử, người trí có ba hạng: một là bỏ được vật bên ngoài; hai là bỏ được cả vật bên trong (thân thể mình) lẫn bên ngoài; ba là cho cả vật trong lẫn ngoài rồi còn giáo hóa chúng sinh (dạy dỗ, dẫn dắt mọi loài theo điều thiện). Giáo hóa thế nào? Thấy người nghèo khổ, trước hết nên nói: "Anh có thể quy y (nương tựa, theo về) Tam bảo không? Có thể thọ trai giới (tám giới người tại gia giữ trong một ngày một đêm) không?" Nếu nói được, thì trước trao cho họ tam quy (ba sự quy y: quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng) và trai giới, sau mới cho vật. Nếu nói không được, lại nên nói: "Nếu không được thì anh có thể theo tôi nói rằng: mọi pháp đều vô thường, vô ngã (không có cái "ta" thật sự, thường còn), niết-bàn là vắng lặng, dứt hết khổ, được không?" Nếu nói được, lại dạy cho họ, dạy rồi liền cho. Nếu nói: "Tôi nay nói được hai điều, chỉ không nói được điều mọi pháp vô ngã", thì lại nên nói: "Nếu anh không nói được mọi pháp vô ngã, thì có nói được mọi pháp đều không có tự tánh (không có bản chất tự có riêng biệt) không?" Nếu nói được, dạy rồi liền cho. Nếu được như vậy, trước dạy sau cho, gọi là đại thí chủ. Này thiện nam tử, nếu giáo hóa chúng sinh như vậy, đối với kẻ oán người thân không lựa chọn, gọi là đại thí chủ.

 Này thiện nam tử, người trí khi có của báu thì nên tu bố thí như vậy. Nếu không có của thì nên khuyên dạy những người có của làm việc cho như vậy. Nếu các thí chủ khác đã biết phép này, không cần dạy, thì nên đem sức lực thân mình đến giúp. Nếu nghèo không có vật gì, thì nên học thuộc các phương thuốc và các loại chú thuật, xin tiền và thuốc thang, ai cần thì cho. Hết lòng chăm sóc người bệnh, nuôi dưỡng, chữa trị. Khuyên người có của gom góp các vị thuốc, làm thành thuốc viên, thuốc bột hoặc các loại thuốc thang. Đã thông thạo phương thuốc thì đi khắp nơi thăm bệnh, theo phương mà chẩn đoán, biết bệnh ở đâu, tùy chỗ bệnh mà chữa trị. Khi chữa bệnh, khéo biết cách thích hợp; dù ở chỗ nhơ bẩn cũng không sinh lòng chán ghét; bệnh nặng thêm thì biết là nặng thêm, lúc bớt thì biết là bớt; lại biết rõ thức ăn, thuốc nào làm bệnh nặng thêm, thức ăn, thuốc nào trừ được bệnh. Người bệnh nếu đòi thức ăn, thuốc làm bệnh nặng thêm, nên khéo léo tùy lúc dùng lời dỗ dành, không được nói là không có; nếu nói không có, có khi làm bệnh khổ nặng thêm. Nếu biết chắc sẽ chết cũng không nói là chết, chỉ nên dạy họ quy y Tam bảo, niệm Phật, Pháp, Tăng, chăm tu cúng dường; nói cho họ biết bệnh khổ đều do nhân duyên bất thiện ở đời trước mà phải chịu quả khổ này, nay nên sám hối (ăn năn tội lỗi, nguyện không tái phạm). Người bệnh nghe rồi có khi giận dữ, buông lời ác mắng chửi, thì im lặng không đáp, cũng không bỏ rơi họ. Dù chăm nuôi họ, cẩn thận chớ kể ơn. Khỏi bệnh rồi vẫn trông nom, sợ bệnh tái phát. Nếu thấy họ bình phục khỏe mạnh như cũ, lòng nên vui mừng, không cầu đền ơn. Nếu họ chết thì lo chôn cất, nói pháp an ủi người quen và thân thuộc của họ. Không đem thức ăn, thuốc làm bệnh nặng thêm cho người. Nếu bệnh khỏi, người ấy vui lòng đem vật biếu thì có thể nhận; nhận rồi đem cho lại những người nghèo thiếu khác. Nếu chăm nuôi chữa bệnh được như vậy, nên biết người ấy là đại thí chủ, thật sự cầu đạo bồ-đề (con đường giác ngộ) cao tột.

 Này thiện nam tử, người có trí khi cầu bồ-đề, dù có nhiều của báu cũng nên học thuộc những phương thuốc như vậy; làm nhà chăm sóc người bệnh, sắm đủ những thứ người bệnh cần, đồ ăn uống, thuốc thang để cung cấp. Đường sá lồi lõm, chật hẹp thì sửa cho bằng phẳng, rộng rãi; dọn bỏ gai góc, đá sỏi, phân dơ bẩn thỉu. Chỗ hiểm trở cần thứ gì, hoặc tấm ván, hoặc cái thang, hoặc dây vịn, dây thừng, đều đem cho. Đường vắng thì đào giếng, trồng cây ăn quả, trồng rừng, sửa sang suối và ao. Chỗ không có cây thì dựng cột cho súc vật. Chỗ người gánh vác nghỉ chân thì đắp bệ đất. Dựng nhà trọ cho khách, sắm đủ đồ cần dùng: bình, chậu, đuốc, đèn, giường, đồ trải nằm. Chỗ có dòng nước hôi dơ thì bắc cầu, làm bậc. Bến sông thì cho cầu, thuyền, bè; ai không qua được thì tự mình đưa qua. Người già, trẻ nhỏ, người gầy yếu không có sức thì tự tay dắt cho qua. Dọc đường dựng tháp, trồng hoa và cây ăn quả. Thấy người sợ hãi thì cứu giúp, che giấu; đem của và lời khéo léo dỗ dành kẻ đang lùng bắt. Nếu thấy người đi đường đến chỗ hiểm trở thì liền tới đỡ cho qua chỗ hiểm. Nếu thấy người mất đất, tan nhà thì tùy hoàn cảnh mà giúp đỡ, dùng lời tốt an ủi. Người đi xa mệt mỏi thì tắm rửa cho, xoa bóp tay chân, cho giường ghế ngồi; nếu không có giường ghế thì lấy cỏ trải. Lúc nóng thì dùng quạt, dùng áo vải che bóng mát; lúc lạnh thì cho lửa, cho áo ấm. Hoặc tự mình làm, hoặc bảo người khác làm. Buôn bán thì dạy giữ công bằng, đừng tham lợi nhỏ mà lừa dối nhau. Thấy người đi đường thì chỉ đâu là đường đúng, đâu là đường sai: đường đúng là đường có nhiều nước, cỏ, không có trộm cướp; nói rõ đường sai là đường nhiều tai nạn. Thấy giày dép (?), áo quần, bình bát (bát đựng thức ăn của người xuất gia) của người cũ hỏng thì khâu vá, giặt nhuộm, hun sấy sửa sang. Nơi có nạn chuột, rắn, rệp, côn trùng độc thì trừ bỏ cho. Cho người cây gãi lưng, cái nhíp, cái gãi, cái ráy tai. Khâu vá, giặt giũ đồ dùng của chiêu-đề tăng (tăng chúng khắp bốn phương; đồ dùng chung của tăng), như đồ ngồi, đồ nằm; trong nhà xí đặt nước sạch, bột đậu tắm (bột đậu dùng để tắm rửa như xà phòng), tro sạch, đất sạch… Nếu tự làm áo quần, bát và đồ dùng, trước hết dâng lên Phật, và mời cha mẹ, thầy, bậc trưởng thượng, hòa thượng (vị thầy chính truyền giới cho người xuất gia) dùng trước một lần, rồi sau mới tự dùng. Nếu đã dâng lên Phật thì dùng hoa và hương để chuộc lại. Phàm ăn uống thứ gì, trước hết phải cho sa-môn và phạm chí (người tu hạnh thanh tịnh, thường chỉ tu sĩ Bà-la-môn), sau mới tự ăn. Thấy người từ xa đến thì nói lời dịu dàng hỏi thăm, cho nước sạch tắm rửa thân thể, cho dầu xoa chân, hương hoa, cành dương (cành cây dùng để chà răng), bột đậu tắm, tro, đất, dầu thơm, nước thơm, mật, tỳ-bát-la (?) (có lẽ là một vị thuốc, tức tiêu dài), áo lót nhỏ xả-lặc (?) (một loại áo nhỏ mặc bên trong). Người đã xoa dầu, tắm xong thì lại cho các loại hương hoa, thuốc viên, thuốc bột, đồ ăn uống, nước uống, tùy cần mà cho. Lại cho dao cạo, túi lọc nước (túi để lọc nước, tránh uống nhầm côn trùng), kim chỉ, áo vá, giấy, bút, mực… Nếu không thể thường xuyên thì vào những ngày trai (những ngày trong tháng người tại gia giữ trai giới) mà cho. Nếu thấy người mù thì tự đến nắm tay, cho gậy, chỉ đường. Nếu thấy người khổ sở, mất của cải, cha mẹ qua đời, nên đem của giúp đỡ, dùng lời lành nói pháp, an ủi, khuyên lơn; khéo giảng về hai thứ quả: quả của phiền não và quả của phước đức. Này thiện nam tử, nếu tu tập được cách bố thí như vậy, gọi là thí chủ trong sạch.

 Này thiện nam tử, Bồ-tát có hai hạng: một là tại gia (sống đời gia đình), hai là xuất gia (rời bỏ đời sống gia đình để đi tu). Bồ-tát xuất gia làm thí chủ trong sạch thì không khó; Bồ-tát tại gia làm thí chủ trong sạch mới thật là khó. Vì sao? Vì người tại gia bị nhiều nhân duyên xấu ràng buộc, quấn quanh.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video