Kinh Ưu-bà-tắc giới (kinh về giới luật dành cho ưu-bà-tắc, tức người nam tu tại gia đã thọ giới của Phật), phẩm Làm trong sạch Tam quy (nương về ba nơi: Phật, Pháp, Tăng), thứ hai mươi.
Thiện Sinh thưa: “Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Đức Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian kính trọng)! Như trước đây Phật có dạy: nếu có người đến xin, thì trước hết nên dạy họ thọ tam quy y (phát nguyện nương tựa vào ba nơi: Phật, Pháp, Tăng), rồi sau mới bố thí. Vì lý do gì mà phải thọ tam quy y? Thế nào gọi là tam quy y?”
“Này thiện nam tử (cách Phật gọi người nam có lòng lành)! Để phá các khổ, dứt trừ phiền não (những trạng thái xấu của tâm như tham lam, giận dữ, mê muội, làm tâm rối loạn và khổ sở), và hưởng niềm vui tịch diệt (sự lặng yên khi phiền não đã dứt sạch, tức Niết-bàn) cao tột. Vì lý do ấy mà thọ tam quy y.
Còn như con hỏi thế nào là tam quy y, thì này thiện nam tử, đó là Phật, Pháp, Tăng. Phật là bậc nói ra được con đường phá phiền não và đạt giải thoát (thoát khỏi mọi ràng buộc của khổ đau, sinh tử) chân chính. Pháp chính là con đường phá phiền não ấy, là sự giải thoát chân thật. Tăng là những người nhận lãnh con đường phá phiền não ấy mà đạt giải thoát chân chính.
Có người nói: “Nếu vậy thì chỉ là một chỗ nương tựa.” Nghĩa ấy không đúng. Vì sao? Dù Như Lai (một danh hiệu của Phật, chỉ bậc đã đạt chân lý và đến với đời) ra đời hay không ra đời, chánh pháp (giáo lý chân chính) vẫn luôn có, nhưng không có ai phân tích giảng rõ; Như Lai ra đời rồi thì mới có sự phân tích giảng rõ. Vì thế phải quy y riêng nơi Phật. Dù Như Lai ra đời hay không, chánh pháp vẫn luôn có, nhưng không có ai nhận lãnh; còn chúng đệ tử Phật thì nhận lãnh được. Vì thế phải quy y riêng nơi Tăng.
Con đường chân chính và sự giải thoát, gọi là Pháp. Không có thầy mà tự mình giác ngộ, gọi là Phật. Nhận lãnh và làm theo đúng như pháp, gọi là Tăng. Nếu không có ba nơi nương tựa, thì sao lại nói có tứ bất hoại tín (bốn niềm tin không gì phá hoại được: tin Phật, tin Pháp, tin Tăng và tin giới)?
Người được tam quy, có người đầy đủ, có người không đầy đủ. Thế nào là đầy đủ? Tức là quy y cả Phật, Pháp, Tăng. Không đầy đủ, tức như Như Lai chỉ quy y nơi Pháp. Này thiện nam tử, người được tam quy thì không ai là không đầy đủ, cũng như giới của tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đủ giới), tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia đã thọ đủ giới), ưu-bà-tắc (người nam tu tại gia đã thọ giới) và ưu-bà-di (người nữ tu tại gia đã thọ giới).
Này thiện nam tử! Như Phật, duyên giác (người tự mình quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không cần nghe Phật dạy) và thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà giác ngộ) mỗi bậc mỗi khác, cho nên Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng) không thể không khác nhau. Khác thế nào? Lúc phát tâm khác, lúc tu tập trang nghiêm khác, lúc đắc đạo khác, bản tính và phần riêng mỗi bậc khác. Vì thế mà khác.
Vì lý do gì lại nói Phật tức là Pháp? Vì hiểu thấu được pháp ấy nên gọi là Phật. Vì nhận lãnh lời phân tích giảng giải nên gọi là Tăng. Nếu có người nói Phật nằm trong số chúng Tăng, nghĩa ấy không đúng. Vì sao? Nếu Phật nằm trong Tăng thì không còn có Tam bảo, tam quy y và tứ bất hoại tín nữa.
Này thiện nam tử! Pháp của Bồ-tát (người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh) khác, pháp của Phật cũng khác. Bồ-tát có hai loại: một là bậc hậu thân (Bồ-tát ở thân cuối cùng, ngay trong đời ấy sẽ thành Phật), hai là bậc đang tu đạo. Quy y nơi Bồ-tát hậu thân gọi là quy y Pháp; quy y nơi Bồ-tát đang tu đạo gọi là quy y Tăng.
Quán xét thấy các pháp hữu vi (mọi sự vật do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) có nhiều lỗi lầm, một mình tu hành mà đạt được vị cam lộ (thứ nước ngọt bất tử, ví cho Niết-bàn), nên gọi là Phật. Tất cả pháp giới (cảnh giới của chân lý) vô lậu (không còn dính phiền não) và vô vi (không do nhân duyên tạo thành, không sinh không diệt), nên gọi là Pháp. Thọ trì giới cấm, đọc tụng và giảng giải mười hai bộ kinh (toàn bộ kinh điển của Phật, chia theo mười hai thể loại), nên gọi là Tăng.
Nếu có người hỏi: “Sau khi Như Lai đã nhập diệt, người quy y Phật thì quy y vào đâu?” Này thiện nam tử, sự quy y ấy gọi là quy y pháp vô học (pháp của bậc đã tu xong, không còn gì phải học nữa) của chư Phật quá khứ. Như trước đây ta dạy trưởng giả (người giàu có, có danh vọng) Đề Vị (người lái buôn đã dâng thức ăn cho Phật ngay sau khi Ngài thành đạo): “Ông hãy quy y Tăng ở đời vị lai.” Quy y Phật quá khứ cũng như thế.
Vì phúc điền (ruộng phúc: đối tượng mà khi cúng dường vào thì sinh ra phúc đức, như ruộng gieo hạt thì sinh lúa) có quả báo nhiều ít khác nhau, nên chia làm ba. Dù Phật còn tại thế hay sau khi Phật nhập Niết-bàn (sự diệt độ, ra khỏi sinh tử hoàn toàn), quả báo của việc cúng dường không có gì khác nhau. Người thọ quy y cũng như thế.
Như khi Phật còn tại thế, Ngài đặt ra các giới luật quan trọng cho các đệ tử; Phật tuy đã qua đời mà có người phạm vẫn chịu tội báo. Quy y Phật quá khứ cũng như thế. Lại như lúc Như Lai sắp nhập Niết-bàn, tất cả người và trời vì việc Niết-bàn mà bày nhiều lễ cúng dường; lúc ấy Như Lai chưa nhập Niết-bàn, vẫn còn ở đời, mà đã nhận trước các việc cúng dường ở đời vị lai. Quy y Phật quá khứ cũng như thế.
Ví như có người cha mẹ ở xa, người ấy có lúc giận mắng cha mẹ thì mắc tội, có lúc cung kính khen ngợi thì được phúc. Quy y Phật quá khứ cũng như thế. Vì vậy ta nói: những sự cúng dường bày ra khi ta còn tại thế hay sau khi ta nhập Niết-bàn, người bố thí đều được phúc ngang nhau, không khác.
Này thiện nam tử! Người nam hay người nữ, nếu có thể ba lần nói lời tam quy y, thì gọi là ưu-bà-tắc, gọi là ưu-bà-di.
Tất cả chư Phật tuy đều quy y nơi Pháp, nhưng Pháp nhờ Phật nói ra mới được hiển lộ, cho nên trước hết phải quy y Phật. Làm cho thân, miệng, ý trong sạch, hết lòng niệm Phật; niệm rồi liền lìa được sợ hãi và khổ não. Vì thế trước hết phải quy y Phật.
Người trí quán xét sâu rằng trí tuệ và giải thoát của Như Lai là thù thắng bậc nhất; Ngài nói được giải thoát và nguyên nhân của giải thoát, nói được chốn lặng yên cao tột, làm cạn được biển lớn khổ não sinh tử; oai nghi (dáng vẻ, cử chỉ trong đi, đứng, nằm, ngồi) khoan thai đúng mực, tam nghiệp (ba loại hành động: của thân, của lời nói, của ý nghĩ) đều lặng yên. Vì thế trước hết phải quy y Phật.
Người trí quán xét sâu rằng pháp sinh tử là một khối khổ lớn, chỉ có đạo chân chính cao tột mới cắt đứt được mãi mãi. Pháp sinh tử là khát khao ái dục, đói kém thiếu thốn; chỉ có vị cam lộ cao tột mới làm cho no đủ. Pháp sinh tử đầy sợ hãi, hiểm nạn; chỉ có chánh pháp cao tột mới trừ dứt được. Sinh tử là lầm lạc, tà vạy không ngay: vô thường (luôn đổi thay) mà thấy là thường còn, vô ngã (không có cái “tôi” cố định) mà thấy là có ngã, không vui mà thấy là vui, không sạch mà thấy là sạch; chỉ có chánh pháp cao tột mới trừ dứt được hết. Vì lý do ấy nên phải quy y Pháp.
Người trí nên quán xét các đồ chúng ngoại đạo (những người theo các đạo bên ngoài Phật giáo): không biết hổ thẹn, không biết xấu hổ, không sống đúng như pháp; tuy tu hành mà không biết đường chân chính; tuy cầu giải thoát mà không được điều cốt yếu chân chính; tuy có được chút ít điều thiện thế tục mà keo kiệt giữ khư khư, không chịu nói lại cho người khác; không phải là hạnh lành mà lại tưởng là hạnh lành. Còn chúng Tăng của Phật thì lặng yên, lòng nhiều thương xót, ít ham muốn, biết đủ, sống đúng như pháp, tu đạo chân chính, được giải thoát chân chính, được rồi lại còn nói lại cho người khác. Vì thế kế đó phải quy y Tăng.
Nếu có thể lễ lạy Tam bảo như thế, đến thì đón, đi thì tiễn, tôn trọng khen ngợi, sống đúng như pháp, tin mà không ngờ vực, thì đó gọi là cúng dường Tam bảo.
Nếu có người đã quy y Tam bảo rồi, tuy chưa thọ giới nhưng dứt mọi điều ác, tu mọi điều lành, tuy ở tại gia nhưng sống đúng như pháp, thì người ấy cũng được gọi là ưu-bà-tắc.
Nếu có người nói: “Trước chưa quy y Phật, Pháp, Tăng bảo, thì nên biết người ấy không đắc giới (không thành tựu giới thể),” nghĩa ấy không đúng. Vì sao? Như trước đây ta nói về các vị thiện lai tỳ-kheo (những người được Phật gọi “Lành thay, tỳ-kheo, hãy đến!” là liền thành tỳ-kheo), họ rốt cuộc chưa quy y Tam bảo mà giới luật đều được đầy đủ.
Có người lại nói: “Nếu không thọ đầy đủ thì không đắc giới; pháp bát giới trai (tám giới giữ trong một ngày một đêm) cũng như thế.” Nghĩa ấy không đúng. Vì sao? Nếu không thọ đầy đủ mà không đắc giới, thì những ưu-bà-tắc (chỉ thọ một phần giới) làm sao đắc giới (?). Thật ra là có đắc giới, chỉ là không đầy đủ pháp bát giới trai. Nếu không thọ đầy đủ, tuy không gọi là trai giới, nhưng vẫn có thể gọi là điều lành.
Này thiện nam tử! Nếu có thể làm trong sạch các nghiệp thân, miệng, ý mà thọ giới ưu-bà-tắc, thì đó gọi là ngũ ấm (?) (ở đây dường như chỉ năm phần, năm điều). Thế nào là năm điều ấy? Không nhận tà kiến (cái thấy sai lầm), không nói tà kiến; tin nhận chánh kiến (cái thấy đúng đắn), nói chánh kiến, tu hành chánh pháp. Đó gọi là năm điều ấy.
Thọ tam quy rồi mà làm nghiệp si mê, nhận pháp của ngoại đạo, nghe theo lời của Tự Tại thiên (vị thần tối cao mà ngoại đạo cho là đã tạo ra muôn vật), vì lý do ấy mà mất tam quy.
Nếu người ngay thẳng, lòng không keo kiệt tham lam, thường tu hổ thẹn, ít ham muốn, biết đủ, thì người ấy không bao lâu sẽ được thân lặng yên.
Nếu có người làm đủ thứ nghiệp lẫn lộn, vì muốn hưởng vui mà làm việc lành, như cách mua bán đổi chác, lòng không biết thương xót chúng sinh, thì người như thế không được tam quy.
Nếu có người vì để giữ gìn nhà cửa, thân mạng mà cúng tế các thần, thì người ấy không gọi là mất pháp quy y. Nếu có người hết lòng tin rằng ngoại đạo cứu được mọi sợ hãi mà lễ lạy ngoại đạo, thì người ấy mất pháp tam quy y.
Nếu nghe nói các vị trời đã từng gặp Phật, có công đức hơn hẳn, rồi lễ lạy cúng dường các vị ấy, thì người ấy không mất pháp quy y. Hoặc có lúc lễ lạy Tự Tại thiên vương, thì nên lễ lạy như lễ lạy các vua, các trưởng giả, người quyền quý, bậc già cả có đức ở thế gian; người như thế cũng không mất pháp quy y. Tuy có lễ lạy, nhưng những tà pháp do họ nói thì phải cẩn thận đừng nhận theo. Khi cúng dường các vị trời, nên khởi lòng từ, vì để giữ gìn thân mạng, của cải, đất nước, nhân dân khỏi sợ hãi.
Vì sao không nhận tà kiến của họ? Người trí nên quán xét lời ngoại đạo nói: họ bảo mọi vật đều do Tự Tại thiên tạo ra. Nếu mọi thứ đều do Tự Tại thiên tạo ra, thì nay ta cần gì tu nghiệp lành? Hoặc họ nói nhảy xuống vực, lao vào lửa, nhịn đói bỏ mạng thì liền lìa được khổ; đó chính là nguyên nhân của khổ, sao lại nói là lìa xa được khổ?
Tất cả chúng sinh làm nghiệp lành nghiệp ác, do duyên của nghiệp ấy mà tự mình chịu quả báo. Lại có người nói muôn vật đều do thời tiết, tinh tú và Tự Tại thiên tạo ra. Lời tà như thế ta làm sao nhận được? Hiện tại mình tạo nghiệp, cũng nhận quả của nghiệp đã làm trong quá khứ; người trí biết rõ ràng đó là quả của nghiệp, sao lại nói là do thời tiết, tinh tú, Tự Tại thiên tạo ra?
Nếu do nhân duyên thời tiết, tinh tú mà chịu khổ vui, thì trong thiên hạ có nhiều người sinh cùng giờ, cùng sao chiếu mệnh, sao lại có người chịu khổ, người hưởng vui, người là nam, người là nữ? Trời và a-tu-la (loài thần hiếu chiến, thường đánh nhau với chư thiên) có kẻ sinh cùng lúc, cùng sao, vậy mà có khi trời thắng a-tu-la thua, có khi a-tu-la thắng mà chư thiên thua. Lại có các vua sinh cùng giờ, cùng sao, cùng trị nước, mà một người mất nước, một người giữ được đất.
Các ngoại đạo lại còn nói: “Nếu gặp năm xấu, sao xấu hiện ra, thì nên dạy chúng sinh tu điều lành để xua đuổi đi.” Nếu thật là do năm, do sao, thì sao tu điều lành lại trừ diệt được? Vì lý do ấy, người trí sao lại nhận theo lời nói sai lệch của ngoại đạo?
Này thiện nam tử! Tất cả chúng sinh đều theo nghiệp đã làm. Nếu tu chánh kiến thì hưởng an vui; tu tà kiến thì chịu khổ não lớn. Nhờ tu nghiệp lành mà được tự tại lớn; được tự tại rồi thì chúng sinh gần gũi, lại vì họ mà giảng nói về nhân duyên của nghiệp lành. Nhờ nhân duyên nghiệp lành mà được tự tại. Tất cả chúng sinh đều do nhân duyên tu nghiệp lành mà được hưởng an vui, chứ không phải do năm tháng, tinh tú.
Này thiện nam tử! Vua A-xà-thế (vị vua nước Ma-kiệt-đà, từng giết cha để cướp ngôi) và Đề-bà-đạt-đa (người em họ của Phật, nhiều lần mưu hại Phật) đều do nhân duyên tạo nghiệp ác mà đọa vào địa ngục, chứ không phải do năm tháng, tinh tú mà chịu quả báo ấy. Uất-đầu-lam-phất (một vị tu sĩ ngoại đạo, thầy dạy thiền định cho Phật trước khi Ngài thành đạo) do nhân duyên tà kiến nên đời vị lai sẽ đọa vào đại địa ngục.
Này thiện nam tử! Tất cả pháp lành đều lấy ý muốn (hướng thiện) làm gốc. Nhờ nhân duyên của ý muốn ấy mà đạt được tam bồ-đề (ba bậc giác ngộ: của thanh văn, của duyên giác, và của Phật) cùng quả giải thoát; vào được pháp xuất gia, phá được nghiệp ác lớn và các nghiệp dẫn đến những cõi tồn tại trong sinh tử; thọ trì được giới, gần gũi chư Phật; xả bỏ được tất cả để bố thí cho người xin; tạo được tính quyết định (?), phá được quả báo xấu; diệt được tội ác lớn, vào được quyết định tụ (nhóm người chắc chắn sẽ đạt giác ngộ, không còn thối lui); lìa được tam chướng (ba thứ chướng ngại: phiền não chướng, nghiệp chướng, báo chướng), khéo tu tập con đường phá phiền não. Nhờ nhân duyên của ý muốn ấy mà thọ được tam quy; nhân thọ tam quy rồi thì thọ được giới; thọ giới rồi thì đi trên kiến đạo (giai đoạn lần đầu thấy rõ chân lý) và tu đạo (giai đoạn tiếp tục tu tập để trừ phiền não còn lại), vượt hơn hàng thanh văn.
Nếu có người sợ sư tử, hổ, sói và các loài thú dữ mà quy y Phật còn được thoát nạn, huống chi người phát tâm lành cầu ra khỏi thế gian lại không được giải thoát?
A-na-bân-đề (tức trưởng giả Cấp Cô Độc, người hộ trì lớn của Phật) dạy bảo người trong nhà, cả đứa con còn trong bụng mẹ cũng đều thọ quy y. Đứa con trong bụng ấy thật ra không thành tựu (pháp quy y). Vì sao? Vì pháp này cốt yếu phải tự miệng mình nói ra. Tuy không thành tựu, nhưng vẫn có thể che chở cho nó.
Này thiện nam tử! Các ngoại đạo nói: “Tất cả thế gian đều do Tự Tại thiên tạo ra.” Họ lại nói: “Ở đời vị lai, qua trăm kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài) sẽ có một kẻ huyễn hóa xuất hiện”; cái gọi là kẻ huyễn hóa ấy chính là Phật. Nếu Tự Tại thiên tạo ra được Phật, thì Phật ấy sao lại phá bỏ nghi thức quy y Tự Tại thiên? Nếu Tự Tại thiên không tạo ra được Phật, thì sao lại nói tất cả đều do Tự Tại thiên tạo ra?
Ngoại đạo lại nói: Đại Phạm thiên vương, Đại Tự Tại thiên và Tỳ-nữu thiên chủ (ba vị thần lớn của Ấn Độ giáo: Phạm thiên, Thấp-bà, Tỳ-thấp-nô) đều là một. Rồi lại nói nơi sinh ra của mỗi vị đều khác nhau. Tự Tại thiên thì gọi là Tự Tại thiên, gọi là Thường còn, gọi là Chủ, gọi là Hữu (cái đang có), gọi là Luật-đà, gọi là Thi-bà; mỗi một tên đều có việc riêng khác nhau; vừa cầu giải thoát, lại vừa chính là giải thoát. Nghĩa ấy không đúng.
Vì sao? Nếu Tự Tại thiên sinh ra được chúng sinh, tạo ra các cõi tồn tại, tạo ra nghiệp lành nghiệp ác và quả báo của nghiệp, tạo ra tham, giận, si để trói buộc chúng sinh; lại nói khi chúng sinh được giải thoát thì đều nhập vào thân của vị ấy; như thế thì giải thoát là pháp vô thường. Nghĩa ấy không đúng. Vì sao? Nếu là vô thường thì sao gọi là giải thoát được? Như con của bà-la-môn (giai cấp tăng lữ trong xã hội Ấn Độ) chết rồi lại được sống lại (?), cho nên không thể gọi là Tự Tại thiên. Ba vị trời ấy cũng không thể là một. Vì sao? Vì Tỳ-nữu đại thiên đã làm việc giải thoát cho người A-chu-na (?); vì nghĩa ấy nên cũng không thể là một.
Nếu nói giải thoát là vô thường, thì nên biết đó chính là huyễn hóa, chứ không phải Phật mới gọi là huyễn hóa. Có thuyết nói: “Nếu thấy biết rõ ràng, đúng đắn cái chân ngã (cái tôi chân thật), thì gọi là giải thoát.” Lại có thuyết nói: “Thấy được vi trần (những hạt cực nhỏ cấu thành vạn vật) thì gọi là giải thoát.” Lại có thuyết nói: “Thấy tự tính khác, ngã khác, thì gọi là giải thoát.” Nghĩa ấy không đúng. Vì sao? Nếu tu đạo mà thấy được tứ chân đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ), thì người ấy mới thấy được tự tính, thấy được ngã. Nếu người thọ được tam quy y, thì người ấy mới thật thấy được tứ đế. Tam quy y này là gốc rễ của tất cả vô lượng pháp lành, cho đến của A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật).
Bồ-tát có hai loại: một là tại gia, hai là xuất gia. Bồ-tát xuất gia làm trong sạch tam quy y thì không khó; tại gia mà tu cho trong sạch mới là khó. Vì sao? Vì người tại gia bị nhiều nhân duyên xấu vây quấn.”
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video