Phẩm Ngũ giới (năm giới căn bản của người tu tại gia: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu), thứ hai mươi hai.
Thiện Sinh thưa: “Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Đức Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian kính trọng)! Người như thế nào thì được tam quy y (nương về ba nơi: Phật, Pháp, Tăng)? Người như thế nào thì không được tam quy?”
“Này thiện nam tử (cách Phật gọi người nam có lòng lành)! Nếu người tin nhân, tin quả, tin chân lý, tin có sự đắc đạo, thì người như thế được tam quy. Nếu người hết lòng tin, không gì phá hoại được, gần gũi Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng), nghe theo lời dạy của bạn lành, thì người như thế được tam quy. Giới ưu-bà-tắc (giới của người nam tu tại gia) cũng như thế.
Nếu biết quán xét giới ưu-bà-tắc này, sẽ thấy nó có vô lượng công đức quả báo, phá được vô lượng pháp xấu ác. Chúng sinh chịu khổ không bờ bến cũng như thế. Khó được thân người; tuy được thân người, khó có đủ các giác quan; tuy có đủ các giác quan, khó có lòng tin; tuy có lòng tin, khó gặp bạn lành; tuy gặp bạn lành, khó được tự tại; tuy được tự tại, các pháp đều vô thường (luôn đổi thay, không bền).
Nay nếu ta tạo nghiệp ác, do nghiệp ác ấy mà thân và tâm phải chịu quả báo xấu trong cả hai đời. Vì lý do ấy, điều ác của thân, miệng, ý chính là kẻ thù của ta. Giả sử ba nghiệp ác không mang lại quả báo xấu, thì điều ác hiện tại cũng không nên làm. Ba nghiệp ác ấy ngay hiện tại có thể sinh ra hình sắc xấu xa…, đến lúc chết lại sinh ân hận. Vì lý do ấy, ta thọ tam quy và pháp bát trai (tám giới giữ trong một ngày một đêm), lìa xa mọi nghiệp ác, bất thiện.
Người trí nên quán xét: giới có hai loại, một là thế giới (giới của thế gian), hai là đệ nhất nghĩa giới (giới theo chân lý tối thượng, tức giới thọ trong Phật pháp). Nếu không nương Tam bảo mà thọ giới, thì gọi là thế giới. Giới ấy không bền, như màu vẽ không có keo. Vì thế ta trước quy y Tam bảo rồi sau mới thọ giới, hoặc thọ trọn đời, hoặc thọ một ngày một đêm, tức là giới ưu-bà-tắc và pháp bát giới trai. Giới thế gian không phá được các nghiệp ác trước đó; còn thọ giới tam quy thì phá được. Tuy có phạm tội lớn cũng không mất giới. Vì sao? Vì sức mạnh của giới.
Có hai người cùng làm một tội: một người đã thọ giới, một người chưa thọ giới. Người đã thọ giới mà phạm thì tội nặng; người chưa thọ giới mà phạm thì tội nhẹ. Vì sao? Vì đã làm trái lời Phật. Tội có hai loại: một là tính trọng (tội tự bản chất đã là ác, như giết người, dù Phật có cấm hay không), hai là già trọng (tội do phạm điều Phật cấm để ngăn ngừa, bản chất tự nó chưa phải là ác lớn). Hai loại tội ấy lại có nặng nhẹ. Có người làm tội nặng thành nhẹ, làm tội nhẹ thành nặng. Như Ương-quật-ma (người từng giết rất nhiều người, sau theo Phật tu và đắc quả) thọ thế giới, Y-la-bát long vương (vị rồng mà đời trước là tỳ-kheo, vì làm gãy lá cây y-la mà bị đọa làm rồng) thọ nghĩa giới; Ương-quật-ma-la phạm tội tính trọng mà không mắc tội nặng, còn Y-la-bát long vương phạm điều già chế mà lại mắc tội nặng. Vì thế có người làm tội nặng thành nhẹ, tội nhẹ thành nặng. Cho nên không thể vì giới giống nhau mà cho rằng quả được cũng giống nhau.
Thế giới cũng có không giết, không trộm; nghĩa giới cũng có không giết, không trộm; cho đến không uống rượu cũng như thế. Nhưng thế giới như vậy: căn bản (phần cốt lõi của giới) không trong sạch, thọ rồi không trong sạch, trang nghiêm (các hạnh phụ trợ) không trong sạch, giác quán (sự suy nghĩ, tìm xét trong tâm) không trong sạch, tâm niệm không trong sạch, quả báo không trong sạch; cho nên không gọi được là đệ nhất nghĩa giới, chỉ gọi là thế giới. Vì thế ta nên thọ nghĩa giới.
Này thiện nam tử! Chúng sinh đời sau thân cao tám trượng, thọ mạng tròn đủ tám vạn bốn nghìn tuổi, lúc ấy thọ giới; lại có người thọ giới trong đời ác hiện nay; quả báo hai người ấy được là ngang nhau. Vì sao? Vì tam thiện căn (ba gốc lành: không tham, không giận, không si) ngang nhau.
Có người nói: “Chỉ đối với những chỗ có thể dứt mạng được (tức những loài có thể giết được) thì mới đắc giới.” Nghĩa ấy không đúng. Vì sao? Vì giới cấm là đối với tất cả những loài có thể giết và không thể giết mà đắc được; những loài có thể giết và không thể giết ấy vô lượng vô biên, nên quả báo của giới cũng vô lượng vô biên như thế.
Này thiện nam tử! Trong mọi sự bố thí, bố thí sự không sợ hãi là bậc nhất. Vì thế ta nói năm sự bố thí lớn chính là năm giới. Năm giới như thế làm cho chúng sinh lìa được năm điều sợ hãi. Năm sự bố thí này dễ tu hành, tự tại không trở ngại, không mất của cải, mà lại được vô lượng vô biên phúc đức. Lìa năm sự bố thí ấy thì không thể đắc quả Tu-đà-hoàn (quả vị đầu tiên trong bốn quả của bậc thánh, người đã vào dòng thánh), cho đến không thể đắc A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật).
Này thiện nam tử! Người đã thọ giới, nên biết người ấy được chư thiên và loài người cung kính, che chở, được danh tiếng lớn; tuy gặp kẻ thù xấu ác mà lòng không lo buồn; chúng sinh gần gũi, vui lòng đến nương tựa. Con của trưởng giả A-na-bân-đề (tức trưởng giả Cấp Cô Độc, người hộ trì lớn của Phật), tuy vì tám nghìn đồng tiền vàng mà thọ giới, cũng được vô lượng công đức quả báo. Này thiện nam tử! Vì của cải mà thọ giới còn được lợi ích, huống chi hết lòng vì giải thoát mà lại không được sao?
Này thiện nam tử! Có năm pháp lành vây quanh giới này, làm cho giới thường được tăng trưởng như nước sông Hằng. Năm pháp ấy là gì? Một là từ (lòng thương, muốn đem vui cho người), hai là bi (lòng xót, muốn cứu khổ cho người), ba là hỷ (vui theo điều tốt của người), bốn là nhẫn (nhẫn nại), năm là tín (lòng tin). Nếu người phá được tà kiến (cái thấy sai lầm) sâu nặng, lòng không còn lưới nghi, thì có đủ chánh niệm (sự ghi nhớ và tỉnh biết đúng đắn), trang nghiêm thanh tịnh, căn bản thanh tịnh, lìa được giác quán xấu ác.
Này thiện nam tử! Nếu người xa lìa được năm việc ác, đó gọi là thọ giới, xa lìa mọi điều ác của thân, miệng, ý. Nếu có người nói lìa năm giới mà vượt qua được sinh tử, thì không có lẽ ấy. Này thiện nam tử! Nếu người muốn vượt qua biển lớn sinh tử, phải hết lòng thọ trì năm giới. Trong năm giới ấy có bốn giới ở đời sau thành vô tác giới (giới thể tự vận hành, tức sức ngăn ác của giới tự nhiên còn duy trì trong thân tâm mà không cần cố ý giữ), riêng ái dục khó dứt nên không thành được. Vì lý do ấy, dâm dục quấn quýt dai dẳng, phải hết lòng thận trọng, đừng buông lung.
Nếu có người nói: “Còn có vô lượng pháp cực nặng khác, vì sao chư Phật quá khứ không cấm mà lại cấm rượu?” Này thiện nam tử! Vì uống rượu mà lòng hổ thẹn bị hoại, không còn sợ ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ tức loài quỷ đói, súc sinh). Vì lý do ấy mà không thể giữ được bốn giới kia. Cho nên chư Phật Như Lai (một danh hiệu của Phật) quá khứ đã cấm, không cho uống. Nếu có người nói: “Như Lai đã nói rượu có nhiều lỗi lầm, sao không đặt ở đầu năm giới?” Nghĩa ấy không đúng. Vì sao? Vì giới rượu này gọi là già trọng, không phải tính trọng. Như Lai chế giới tính trọng trước, rồi sau mới chế giới già trọng.
Này thiện nam tử! Như Lai trước đã nói: trong nửa tháng trăng sáng (từ mùng một đến rằm) và nửa tháng trăng tối (từ mười sáu đến cuối tháng), mỗi nửa có ba ngày trai; đó là theo phong tục ngoại đạo (những đạo bên ngoài Phật giáo). Các ngoại đạo thường vào những ngày ấy cúng dường chư thiên, vì thế Như Lai nói có ba ngày trai. Này thiện nam tử! Như nhờ có màn che cửa sổ, có dây buộc màn mà không bị rơi (?), pháp ba ngày trai cũng như thế: chúng sinh nếu phát tâm thọ trì thì rốt cuộc không đọa vào ba đường ác.
Này thiện nam tử! Có người khi muốn bố thí, khi cúng dường Tam bảo, khi ngồi thiền, khi tu điều lành, khi đọc kinh, khi cúng dường cha mẹ, trước hết lập lời ước: “Nếu ta không làm thì phải tự trừng phạt mình.” Người ấy phúc đức ngày đêm tăng trưởng như dòng sông Hằng chảy.
Năm giới như thế có năm loại quả: một là quả vô tác (quả của sức giới tự vận hành), hai là quả báo, ba là quả dư (quả phụ còn sót lại), bốn là quả tác (quả của việc làm có chủ ý), năm là quả giải thoát. Nếu có người thọ trì đầy đủ năm giới, nên biết người ấy được năm quả này.
Nếu ưu-bà-tắc thường đến chùa chiền, tăng phòng; đến rồi gần gũi các tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đủ giới); gần gũi rồi thì thưa hỏi về vị của pháp; hỏi pháp rồi thì hết lòng lắng nghe; nghe rồi thọ trì, ghi nhớ không quên, phân biệt được nghĩa lý; phân biệt nghĩa rồi thì đem giáo hóa chúng sinh. Đó gọi là ưu-bà-tắc tự lợi và lợi người.
Nếu ưu-bà-tắc không học tập được như điều đã nói trên, khinh mạn tỳ-kheo, đi tìm lỗi lầm của họ, đến nghe pháp mà không có lòng tin kính, thờ phụng ngoại đạo vì thấy họ có công đức, tin sâu vào mặt trời, mặt trăng, năm hành tinh và các tinh tú, thì ưu-bà-tắc ấy không gọi là vững chắc, sống đúng như pháp.
Nếu ưu-bà-tắc tuy tự mình không làm năm nghiệp ác nhưng lại xúi người khác làm, thì ưu-bà-tắc ấy không sống đúng như pháp. Nếu ưu-bà-tắc nhận đồ của người trước, hứa lo xong việc cho họ, thì ưu-bà-tắc ấy không sống đúng như pháp. Nếu ưu-bà-tắc coi quản bến đò, thuế má của nhà nước, buôn bán, định giá hàng hóa, thì ưu-bà-tắc ấy không sống đúng như pháp. Nếu ưu-bà-tắc tính giá khi chữa bệnh, chữa xong lại bán đồ (?), thì ưu-bà-tắc ấy không sống đúng như pháp. Nếu ưu-bà-tắc làm trái quy định của nhà nước hay của tư nhân, thì không sống đúng như pháp.
Nếu ưu-bà-tắc tự mình không làm ác, không xúi người làm, lòng không nghĩ điều ác, thì gọi là sống đúng như pháp. Nếu ưu-bà-tắc phạm tội do khách phiền não (phiền não chợt đến như khách ghé tạm, không phải bản tính) gây ra, làm rồi mà không sinh lòng hổ thẹn, hối hận, thì không sống đúng như pháp. Nếu ưu-bà-tắc vì thân mạng mà làm các việc ác, thì không sống đúng như pháp.
Nếu ưu-bà-tắc tuy được thân người mà làm điều phi pháp, thì không gọi là người. Nếu có được lòng tin, làm được phúc đức, khéo tu chánh niệm; quán xét tất cả các pháp đều vô thường, vô ngã (không có cái “tôi” cố định) và không có gì là của ta; đối với tất cả các pháp, lòng không chấp giữ; thấy tất cả các pháp đều không được tự tại, sinh diệt, khổ, không, chẳng có chỗ lặng yên; thân người khó được, tuy được thân người khó có đủ các giác quan, tuy có đủ các giác quan khó được chánh kiến (cái thấy đúng đắn), tuy có chánh kiến khó có lòng tin, tuy có lòng tin khó gặp bạn lành, tuy gặp bạn lành khó được nghe chánh pháp, tuy được nghe chánh pháp khó thọ trì được; quán xét được như thế thì gọi là thân người.
Nếu người quán xét được Dục giới (cõi của những chúng sinh còn ham muốn dục lạc, gồm cả cõi người) là vô thường, cho đến cõi Phi tưởng phi phi tưởng xứ (cõi trời cao nhất trong ba cõi, nơi tâm ở trạng thái không phải có tưởng cũng không phải không có tưởng) cũng đều vô thường; vì lý do ấy mà không cầu sinh vào ba đường ác, cho đến không cầu sinh vào cõi Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Quán xét như thế rồi, thấy ba thứ không bền (thân, của cải, mạng sống), bèn đem thân không bền đổi lấy thân bền chắc: lễ lạy, cúng dường, đến thì đón, đi thì tiễn, tự tay bố thí, tự mình làm các việc phúc. Đó gọi là đem thân không bền đổi lấy thân bền chắc.
Đem của cải không bền đổi lấy của cải bền chắc: tự mình dùng, lại đem bố thí, cung cấp cho người bệnh tật, gầy yếu, người đi đường, cúng dường sa-môn (người xuất gia tu hành), bà-la-môn (giai cấp tăng lữ trong xã hội Ấn Độ) cùng người nghèo khổ, thấp hèn. Đó gọi là đem của cải không bền đổi lấy của cải bền chắc.
Đem mạng không bền đổi lấy mạng bền chắc: tu lục niệm (sáu điều nhớ nghĩ: nhớ Phật, nhớ Pháp, nhớ Tăng, nhớ giới, nhớ bố thí, nhớ cõi trời), từ, bi, hỷ, xả (lòng thương, lòng xót, lòng vui theo điều tốt của người, lòng buông bỏ bình đẳng), chứng tứ chân đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ); khéo quán xét sinh, già, bệnh, chết; tin rõ quả báo của nghiệp lành nghiệp ác; biết chắc rằng ân ái rồi sẽ có lúc chia lìa; tất cả chúng sinh đều không được tự tại; khi chưa đắc thánh đạo thì sức của sinh tử rất lớn; mọi niềm vui thế gian luôn đi kèm với khổ, tuy có hưởng nhưng lòng không đắm nhiễm, như tháng rét tìm lửa sưởi ấm thân mình, tuy có làm nhưng rốt cuộc không làm điều ác; tu nhẫn nhục và hai loại bố thí (?) để thấm nhuần chúng sinh; quán sâu thấy khổ và vui về bản tính là bình đẳng; hễ nói ra lời gì thì lời lẽ dịu dàng; khéo giáo hóa chúng sinh khiến họ sống đúng như pháp; xa lìa bạn xấu, lòng không buông lung; những việc uống rượu, cờ bạc, săn bắn đều không làm. Đó gọi là đem mạng không bền đổi lấy mạng bền chắc.
Này thiện nam tử! Nếu được thân người, lại có nhiều của cải và được tự tại, thì trước hết nên cúng dường cha mẹ, thầy dạy, hòa thượng (vị thầy truyền giới, bậc thầy chính của người xuất gia), các bậc già cả và những người giữ gìn chánh pháp; cung cấp những thứ cần dùng khi đau ốm cho người từ xa đến và người mới đi tu; lời nói dịu dàng, nhiều lòng hổ thẹn; không thiên lệch tin kính riêng một người có đức. Thấy có bậc hiền thánh giữ giới, học rộng, thì đem nhà cửa, thức ăn uống, đồ nằm, y phục, thuốc men mà cúng dường. Hiểu sâu rằng trong chúng Tăng có nhiều công đức: có người tu tập hướng đến đạo mà đắc quả Tu-đà-hoàn (quả vị đầu tiên của bậc thánh), cho đến người tu hướng đến A-la-hán và đắc quả A-la-hán (bậc thánh đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử), có người tu kim cang tam-muội (trạng thái thiền định vững chắc như kim cương, phá được mọi phiền não), điện quang tam-muội (trạng thái thiền định chiếu sáng trong chốc lát như tia chớp). Quán xét như thế rồi thì dâng cúng một cách bình đẳng; bố thí như thế rồi sẽ được vô lượng phúc.
Vì thế, trong kinh Lộc Tử, ta đã bảo Lộc Tử Mẫu (một nữ cư sĩ lớn thời Phật): “Dù có thỉnh Phật và năm trăm vị A-la-hán, vẫn chưa gọi là được cái phúc thỉnh chúng Tăng. Nếu có thể bố thí trong chúng Tăng, dù chỉ cho một tỳ-kheo chỉ có hình tướng giống tỳ-kheo mà cực kỳ xấu ác, vẫn được vô lượng phúc đức quả báo.” Vì sao? Vì tỳ-kheo như thế tuy là người xấu, không giữ giới, nghe nhiều (?), không tu pháp lành, nhưng vẫn có thể giảng nói ba loại bồ-đề (ba bậc giác ngộ: của thanh văn, của duyên giác, và của Phật), có nhân có quả, cũng không phỉ báng Phật, Pháp, Tăng bảo, vẫn cầm giữ lá cờ thù thắng cao tột của Như Lai, chánh kiến không sai lầm. Nếu cúng dường chúng Tăng, tức là cúng dường hai ngôi báu Phật và Tăng. Nếu quán xét công đức nhiệm mầu của Phật pháp, tức là cúng dường đầy đủ Tam bảo.
Nếu người khi bố thí không cầu quả báo, tức là cúng dường bồ-đề cao tột, thành tựu đầy đủ đàn ba-la-mật (hạnh bố thí trọn vẹn, đưa người sang bờ giác ngộ), tu đạo bồ-đề, có thể được vô lượng công đức trong tương lai, lại có thể lợi mình và lợi người. Người ấy tu được từ bi, vì để phá khổ cho người khác mà tự bỏ niềm vui của mình; khi chưa được bồ-đề thì lòng không lo buồn hối tiếc; tuy nghe nói bồ-đề lâu xa khó được mà trong lòng vẫn chưa từng thối lui; vì các chúng sinh mà trong vô lượng đời chịu khổ não lớn cũng không mệt mỏi chán nản; ưa làm theo đúng pháp, không cầu vui thế gian; ưa ở nơi lặng yên, xuất gia tu đạo; khi chưa xuất gia được, tuy ở tại gia, vẫn như người đã giải thoát, không làm các điều ác; được ba loại giới: giới giới (tức giới luật thông thường) (?), định giới (giới tự nhiên có được nhờ thiền định) và vô lậu giới (giới tự nhiên có được khi đã dứt phiền não).
Này thiện nam tử! Bồ-tát (người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh) có hai loại: một là tại gia, hai là xuất gia. Bồ-tát xuất gia tu hành đúng như pháp thì không khó; Bồ-tát tại gia tu hành đúng như pháp mới là khó. Vì sao? Vì người tại gia bị nhiều nhân duyên xấu vây quấn.”
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video