Thiên 24 — Phẩm 23 – Trì giới ba-la-mật

 Kinh Ưu-bà-tắc giới (kinh về giới luật dành cho ưu-bà-tắc, tức người nam tu tại gia đã thọ giới của Phật), phẩm Thi ba-la-mật (hạnh trì giới trọn vẹn, đưa người sang bờ giác ngộ), thứ hai mươi ba.

 Thiện Sinh thưa: “Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Đức Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian kính trọng)! Thế nào là Bồ-tát (người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh) hướng đến bồ-đề (sự giác ngộ) mà lòng vững chắc?”

 “Này thiện nam tử (cách Phật gọi người nam có lòng lành)! Bồ-tát vững chắc là có đủ bốn pháp: một là khi chịu khổ lớn, rốt cuộc không bỏ hạnh đúng như pháp; hai là khi được tự tại lớn, vẫn thường tu nhẫn nhục; ba là khi thân ở cảnh nghèo khó, vẫn thường vui bố thí; bốn là khi đang tuổi trẻ khỏe, vẫn thường vui xuất gia. Nếu Bồ-tát có đủ bốn pháp ấy, thì hướng đến bồ-đề mà lòng vững chắc.

 Bồ-tát có đủ bốn pháp như thế rồi, lại nghĩ thế này: “Nền đất gốc đầu tiên của đạo bồ-đề gọi là giới. Giới như thế cũng gọi là sơ địa (nền đất đầu tiên), cũng gọi là nền dẫn đường, cũng gọi là nền bằng phẳng, cũng gọi là nền bình đẳng, cũng gọi là nền từ, cũng gọi là nền bi, cũng gọi là dấu chân Phật, cũng gọi là gốc của mọi công đức, cũng gọi là phúc điền (ruộng phúc: nơi gieo vào thì sinh ra phúc đức, như ruộng gieo hạt thì sinh lúa).” Vì lý do ấy, người trí phải thọ trì, không để hủy phạm.

 Lại nữa, người trí còn nghĩ thế này: “Giới có hai quả: một là niềm vui cõi trời, hai là niềm vui bồ-đề.” Người trí nên cầu niềm vui bồ-đề, không cầu niềm vui cõi trời.

 Nếu đã thọ giới rồi mà điều không nên làm lại cố làm, điều không nên nghĩ lại cố nghĩ; lười biếng trễ nải, ham ngủ; nhớ nghĩ những giác quán (sự suy nghĩ, tìm xét trong tâm) xấu ác, tà mạng (sinh sống bằng cách không chân chính), nguyện xấu; đó gọi là làm nhơ giới. Nếu đã thọ giới rồi mà lòng sinh ân hận, cầu niềm vui cõi người cõi trời, nhiều buông lung, không sinh lòng thương xót; đó gọi là làm nhơ giới. Nếu vì sợ nghèo khó, vì sợ hãi, vì mất của, vì sợ bị bắt làm sai dịch, vì thân mạng, vì lợi lộc được cúng dường, vì lòng ái luyến mà thọ giới cấm; thọ giới rồi lại sinh nghi ngờ; đó gọi là làm nhơ giới.

 Này thiện nam tử! Nếu người không ưa ở lâu trong sinh tử, thấy sâu lỗi lầm của nó; quán thấy niềm vui cõi người cõi trời với nỗi khổ địa ngục A-tỳ (địa ngục khổ nhất, khổ không lúc nào ngừng) là ngang nhau không khác; thương xót chúng sinh, có đủ chánh niệm (sự ghi nhớ và tỉnh biết đúng đắn); vì muốn làm lợi ích cho vô lượng chúng sinh, khiến họ được thành đạo; vì để đầy đủ đạo bồ-đề cao tột; vì làm theo đúng như pháp mà thọ trì giới này, lòng không buông lung; biết quán xét các nghiệp thân, miệng, ý trong quá khứ, vị lai, hiện tại, biết nhẹ biết nặng; hễ làm việc gì thì trước hết buộc tâm lại, tu không buông lung, đang làm và làm xong cũng như thế, tu không buông lung.

 Nếu trước không biết, làm xong mới thành phạm tội; nếu quên mất chánh niệm cũng thành phạm tội; nếu khách phiền não (phiền não chợt đến như khách ghé tạm, không phải bản tính) tạm thời khởi lên cũng thành phạm tội; nếu buông lung chút ít cũng thành phạm tội. Người ấy thường xem lỗi nhẹ như lỗi nặng; xem xét rồi thì sinh ân hận và lòng hổ thẹn, sợ hãi lo buồn, lòng không vui, hết lòng sám hối; sám hối rồi lòng sinh vui mừng, cẩn thận giữ gìn thọ trì, không dám phạm lại. Đó gọi là giới trong sạch.

 Này thiện nam tử! Người có trí sau khi thọ giới rồi, nên quán xét ba điều để không làm việc ác: một là vì mình, hai là vì thế gian, ba là vì pháp.

 Thế nào là vì mình? Ta tự chứng biết đây là việc ác; biết làm nghiệp ác thì được quả như thế, làm nghiệp lành thì được quả như thế. Nghiệp ác đã làm không hề hư dối, chắc chắn sẽ nhận các quả ác; nghiệp lành đã làm cũng không hư dối, chắc chắn sẽ nhận các quả lành. Nếu hai thứ nghiệp ấy không hư dối, thì nay ta sao lại tự lừa dối mình? Vì lý do ấy, ta thọ giới rồi thì không nên hủy phạm, phải hết lòng giữ gìn. Đó gọi là vì mình.

 Thế nào là vì thế gian? Người có trí quán thấy trong thế gian có người được thiên nhĩ (khả năng nghe được mọi âm thanh xa gần) thanh tịnh, thiên nhãn (khả năng thấy được mọi hình sắc xa gần, kín đáo) và tha tâm trí (khả năng biết được ý nghĩ của người khác). Nếu ta làm ác, người ấy ắt sẽ thấy, nghe, biết ta. Nếu họ thấy, nghe, biết ta, thì sao ta lại không biết hổ thẹn mà làm ác? Lại quán thấy chư thiên có đủ vô lượng phúc đức, thần túc (khả năng đi lại, biến hóa tự tại), thiên nhĩ, thiên nhãn, có tha tâm trí, ở xa mà thấy nghe được; tuy ở gần người mà người không thấy được. Nếu ta làm ác, những vị trời ấy sẽ thấy, nghe, biết. Nếu các vị trời ấy thấy ta rõ ràng, thì sao ta lại không biết hổ thẹn mà cố ý làm tội? Đó gọi là vì thế gian.

 Thế nào là vì pháp? Người có trí quán thấy pháp của Như Lai (một danh hiệu của Phật) trong sạch không nhiễm, được lợi ích ngay hiện tại, làm cho được lặng yên và vượt sang bờ bên kia (bờ giác ngộ), đưa đến giải thoát mà không cần chọn thời tiết. “Ta vì pháp ấy mà thọ trì giới. Nếu ta không giữ được những điều cấm nhỏ trước, thì làm sao giữ được những điều cấm lớn? Phá điều cấm nhỏ thì tăng thêm nỗi khổ trong ngũ hữu (năm cõi sinh tử: địa ngục, ngạ quỷ tức loài quỷ đói, súc sinh, người, trời); nếu hết lòng giữ thì tăng thêm niềm vui cao tột. Từ khi ta mang thân đến nay sở dĩ chưa chứng được giải thoát, thật là vì không theo vô lượng chư Phật Như Lai quá khứ mà thọ giới cấm. Nay ta thọ giới, đời vị lai chắc chắn sẽ gặp được chư Phật nhiều như cát sông Hằng.” Quán sâu như thế rồi, sinh lòng thương xót lớn, hết lòng thọ giới; thọ rồi giữ vững, vì A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật), vì làm lợi ích cho vô lượng chúng sinh.

 Này thiện nam tử! Dù tại gia hay xuất gia; dù tam quy (nương về ba nơi: Phật, Pháp, Tăng), bát trai (tám giới giữ trong một ngày một đêm) hay ngũ giới (năm giới căn bản: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu); dù đầy đủ hay không đầy đủ; dù một ngày một đêm, một lúc, một niệm, hay trọn đời; nếu hết lòng thọ trì, nên biết người ấy được phúc đức lớn.

 Này thiện nam tử! Nếu thọ giới rồi mà tu ba nghiệp lành: học rộng, bố thí, tu thiền định; tu điều lành, cúng dường Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng); thì đó gọi là trang nghiêm bồ-đề. Nếu thọ giới rồi mà đọc được mười hai bộ kinh (toàn bộ kinh điển của Phật, chia theo mười hai thể loại) của Như Lai, thì đó gọi là kho đại pháp cao tột. Siêng năng tinh tấn, muốn được đầy đủ thi ba-la-mật. Giới như thế, đời này thọ rồi, đời sau tuy không thọ lại vẫn thành vô tác giới (giới thể tự vận hành, tức sức ngăn ác của giới tự nhiên còn duy trì trong thân tâm mà không cần cố ý giữ).

 Này thiện nam tử! Có cái là giới mà không phải ba-la-mật (hạnh tu trọn vẹn, đưa sang bờ giác ngộ); có cái là ba-la-mật mà không phải giới; có cái vừa là giới vừa là ba-la-mật; có cái không phải giới cấm cũng không phải ba-la-mật. Là giới mà không phải ba-la-mật, tức là giới của thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ lo tự giải thoát) và Bích-chi-Phật (người tự mình quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ). Là ba-la-mật mà không phải giới, tức là đàn ba-la-mật (hạnh bố thí trọn vẹn). Vừa là giới vừa là ba-la-mật, như xưa kia Bồ-tát mang thân con cù-đà (một loài thằn lằn lớn), bị các loài sâu bọ, thú vật và kiến cắn ăn mà thân không lay động, không sinh lòng ác; lại như vị tiên nhân vì chúng sinh mà suốt mười hai năm để chim sẻ xanh làm tổ trên đỉnh đầu, không đứng dậy, không động đậy. Không phải giới cũng không phải ba-la-mật, như sự bố thí thế tục.

 Này thiện nam tử! Khi Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát cao) an trụ trong thi ba-la-mật, những khổ sở phải chịu ai có thể nói hết! Có người thọ chút ít giới rồi thì ít muốn biết đủ, không biết thương xót chúng sinh đang khổ; nên biết người ấy không thể đầy đủ thi ba-la-mật. Nếu tu được nhẫn nhục, tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh, chuyên chú một chỗ) và trí tuệ, siêng năng tinh tấn, ưa học rộng nghe nhiều, nên biết người ấy có thể tăng trưởng thi ba-la-mật, trang nghiêm bồ-đề, chứng quả bồ-đề. Giới như thế, vì vô lượng chúng sinh, vì vô lượng quả báo, vì vô lượng giới cấm, do nhân duyên ấy mà trang nghiêm bồ-đề.

 Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát thọ giới rồi thì miệng không nói điều ác, tai không ưa nghe điều ác; không ưa nói chuyện thế tục, cũng không ưa nghe; rốt cuộc không thả tâm vào những giác quán xấu ác, không gần bạn xấu. Vì thế gọi là giới trong sạch lặng yên.

 Bồ-tát nếu thấy kẻ ác phá giới thì không sinh lòng ác, mà bày đủ mọi phương tiện khéo léo để điều phục họ; nếu không điều phục được thì sinh lòng thương xót. Không vì thân mạng mà phá giới, bỏ giới. Khi ăn (?), trước hết tu lòng hổ thẹn, lòng không buông lung, ăn chỉ để nuôi thân mạng như chữa vết ghẻ độc. Khi vào làng xóm thì như đi vào rừng gai nhọn như dao, giữ gìn các giác quan, tu tập chánh niệm, xem xét việc nên làm và việc không nên làm, không sinh buông lung.

 “Người khác làm phúc cũng là nhân nơi ta, người khác làm tội cũng là nhân nơi ta. Vì thế khi ta được cúng dường nhiều thì không nên mừng; khi gặp suy sụp khổ sở thì không nên giận.” Được cúng dường ít thì nên nghĩ thế này: “Nay vì lòng tin, giới hạnh, bố thí, học hỏi, trí tuệ của ta, và việc sống đúng như pháp của ta còn ít, nên mới được sự cúng dường ít ỏi như thế. Vì thế nay ta không nên sinh ý nghĩ buồn khổ. Ta vì hai việc mà nhận của tín thí (của cải người có lòng tin đem cúng dường): một là để tăng phúc cho người, hai là để tăng điều lành cho mình. Cho nên nếu được ít đồ hay đồ xấu thì không nên phiền não.” Nếu phải chờ lâu, được muộn, hoặc bị khinh mắng rồi mới được, lúc ấy lại nên tự trách thân mình: “Đó là tội đời trước của ta, không phải lỗi của chúng sinh. Vì thế nay ta không nên phiền não.”

 Nếu thọ giới rồi mà vì người khác làm tội, cũng nên nói rằng: “Việc làm như thế thật không phải là đạo. Vì sao? Vì mười hai bộ kinh không hề nói các điều ác là đạo bồ-đề. Cho nên nay ta phải nhận quả báo lẫn lộn.” Nếu có thể quán xét sâu như thế, nên biết người ấy có thể đầy đủ thi ba-la-mật.

 Này thiện nam tử! Nếu có người giữ gìn được các giác quan, trong bốn oai nghi (bốn tư thế: đi, đứng, nằm, ngồi) của thân không làm các điều ác, chịu đựng được mọi khổ sở, không sống bằng tà mạng; nên biết người ấy có thể đầy đủ thi ba-la-mật.

 Nếu đối với giới nặng hay giới nhẹ đều sợ hãi như nhau; tuy gặp lúc hiểm ác cũng không phạm giới nhỏ; không để phiền não làm nhơ bẩn tâm; tu tập nhẫn nhục; nên biết người ấy có thể đầy đủ thi ba-la-mật.

 Nếu lìa bạn xấu, khiến các chúng sinh xa lìa tà kiến (cái thấy sai lầm) xấu ác, biết ơn và đền ơn; nên biết người ấy có thể đầy đủ thi ba-la-mật.

 Nếu vì việc lành mà không tiếc thân mạng, gác việc riêng của mình để lo làm xong việc của người, thấy kẻ chửi mắng mà không sinh lòng ác; nên biết người ấy có thể đầy đủ thi ba-la-mật.

 Nếu thấy những chỗ Như Lai cho phép (nới lỏng) mà vẫn giữ như ban đầu; che chở mạng sống chúng sinh, không tiếc của cải và mạng sống mình; cho đến chết cũng không phạm giới nhỏ; tuy được bảy thứ báu quý giá tuyệt đẹp mà lòng không sinh tham; không vì mong được đền ơn mà làm điều lành cho người, chỉ vì lòng thương xót mà thọ trì giới cấm; thọ trì rồi lại khéo phát nguyện lớn: “Nguyện cho các chúng sinh đều được giới trong sạch”; nên biết người ấy có thể đầy đủ thi ba-la-mật.

 Này thiện nam tử! Bồ-tát có hai loại: một là tại gia, hai là xuất gia. Bồ-tát xuất gia đầy đủ thi ba-la-mật thì không khó; tại gia mà đầy đủ mới là khó. Vì sao? Vì người tại gia bị nhiều nhân duyên xấu vây quấn.”

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video