Thiên 25 — Phẩm 24 – Nghiệp (phần một)

 Kinh Ưu-bà-tắc giới (kinh về giới của Ưu-bà-tắc, tức người nam tu tại gia đã quy y Phật và nhận giữ giới), Phẩm Nghiệp thứ hai mươi bốn, phần một.

 Thiện Sinh (người hỏi Phật trong kinh này) bạch rằng: “Bạch Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật), khi các đức Phật Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đã đến từ chân lý) chưa ra đời, thì các vị Bồ-tát ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) lấy gì làm giới (những điều răn cấm đã nhận lấy để giữ gìn)?”

 Phật dạy: “Này thiện nam tử (cách Phật gọi người nghe: người con trai có gốc lành), khi Phật chưa ra đời thì không có giới tam quy y (giới nguyện nương tựa ba ngôi báu: Phật, Pháp là lời dạy của Phật, Tăng là đoàn thể người tu). Chỉ có người có trí cầu đạo Bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn) mà tu mười điều lành (thập thiện: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời độc ác, không nói lời vô nghĩa, không tham lam, không giận dữ, không có hiểu biết sai lệch). Mười điều lành này, ngoài Phật ra không ai phân tích giảng giải được. Do các đức Phật quá khứ đã giảng, truyền lại cho đến nay không hề mất mát, nên người có trí nhận lấy mà thực hành.

 Này thiện nam tử, chúng sinh nào không thể nhận giữ, tu tập mười điều lành, đều là vì trong quá khứ không được gần gũi, hỏi han và vâng theo Phật.

 Này thiện nam tử, mọi chúng sinh đều có tâm tạp nhạp. Do tâm tạp nhạp nên có phiền não (những trạng thái tâm ô nhiễm như tham, giận, si mê, làm khổ và trói buộc con người) tạp nhạp. Do phiền não tạp nhạp nên tạo ra nghiệp (hành động có chủ ý của thân, miệng, ý, để lại kết quả về sau) tạp nhạp. Do nghiệp tạp nhạp nên phải nhận hữu (kiếp tồn tại trong vòng sinh tử) tạp nhạp. Do hữu tạp nhạp nên phải nhận thân tạp nhạp.

 Này thiện nam tử, mọi chúng sinh đã có thân tạp nhạp rồi thì thấy các hình sắc tạp nhạp. Thấy hình sắc tạp nhạp rồi thì sinh ra suy nghĩ xấu. Suy nghĩ xấu ấy gọi là vô minh (sự mê mờ, không thấy đúng sự thật). Do vô minh mà sinh ra lòng mong cầu, gọi là ái (lòng ham muốn, khao khát bám víu). Những gì làm ra vì ái thì gọi là nghiệp. Do nghiệp ấy mà nhận lấy quả báo (kết quả tốt xấu phải hưởng hay chịu do việc mình đã làm).

 Người có trí thì phân tích được rằng: do phiền não bên trong, gặp duyên bên ngoài, nên bị trói buộc; tu mười điều lành rồi thì cởi được sự trói buộc ấy. Vì thế, khi Như Lai vừa đạt A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn vẹn của Phật), liền phân tích, giảng giải pháp mười điều lành. Nhờ có mười điều lành mà thế gian mới có việc làm lành và việc làm ác, có cõi sống lành và cõi sống dữ, cho đến có sự giải thoát (thoát khỏi mọi trói buộc và khổ đau của sinh tử). Vì thế chúng sinh nên hết lòng phân tích, thể nghiệm và hiểu rõ con đường mười điều lành.

 Như gió mây giữ được khối nước lớn, cung điện của A-tu-la (loài thần có phúc lớn nhưng hay ghen ghét, hiếu chiến), đất lớn, núi lớn, ngạ quỷ (loài quỷ đói), súc sinh (loài vật), địa ngục (cõi chịu khổ hình nặng nhất), cõi trời Tứ Thiên Vương (tầng trời thấp nhất của cõi Dục, do bốn vị vua trời cai quản), cho đến cõi trời Tha Hóa Tự Tại (tầng trời cao nhất của cõi Dục, nơi chư thiên được hưởng thụ những thứ do người khác biến hóa ra) — tất cả đều do mười nghiệp đạo (mười con đường hành động tạo nghiệp, lành hoặc dữ) của chúng sinh mà có.

 Chuyển Luân Thánh Vương (vị vua lý tưởng trị thiên hạ bằng chính nghĩa, có bánh xe báu dẫn đường) có bốn loại bánh xe báu: vàng, bạc, đồng, sắt; bảy chúng (bảy hạng đệ tử Phật: tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di) nhận giới để cầu tam-bồ-đề (sự giác ngộ chân chính) — cũng đều do nhân duyên của mười nghiệp lành. Do nhân duyên của mười nghiệp đạo lành này, mà những vật bên trong và bên ngoài của mọi chúng sinh, cả thân sắc lẫn mạng sống, đều có tăng có giảm. Vì vậy người có trí nên tu đầy đủ con đường mười điều lành.

 Phiền não mà chúng sinh khởi lên lúc trẻ, lúc trưởng thành, lúc già, vào mùa xuân, thu, đông, hạ đều khác nhau. Phiền não khởi lên trong tiểu kiếp, trung kiếp, đại kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài; tiểu, trung, đại là ba mức dài ngắn) cũng khác nhau như vậy. Khi chúng sinh mới tu mười nghiệp lành thì được tuổi thọ vô lượng, sắc đẹp, hương thơm, vị ngon đều đầy đủ; do tham, giận, si mê mà mất hết. Do nhân duyên của mười nghiệp đạo ác mà thời tiết, năm tháng, tinh tú, mặt trời, mặt trăng và tứ đại (bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió cấu thành mọi vật chất) đều biến đổi khác thường.

 Nếu người nào quán xét được những việc như thế, nên biết người ấy có thể đạt giải thoát. Chúng sinh đều do nhân duyên khổ đau mà sinh lòng tin. Đã có lòng tin thì quán xét được thiện ác. Quán xét như vậy rồi, tu pháp mười điều lành; ý đi qua mười chỗ, nên gọi là mười đạo (mười con đường) (?).

 Ba đạo của thân là: giết hại, trộm cắp, dâm tà. Bốn đạo của miệng là: nói lời độc ác, nói dối, nói đâm thọc (nói hai lưỡi, gây chia rẽ), nói lời vô nghĩa. Ba đạo của tâm là: ganh tham, giận dữ, tà kiến (hiểu biết sai lệch, như cho rằng không có nhân quả). Mười nghiệp ác này đều là gốc rễ của mọi tội lỗi.

 Nếu xét theo chúng sinh khác cõi, khác hữu, khác cách sinh, khác thân sắc, khác mạng sống, khác tên gọi, thì lẽ ra phải gọi là vô số chứ không chỉ có mười. Trong mười việc này, ba việc (của tâm) gọi là nghiệp mà không gọi là đạo; bảy việc của thân và miệng vừa là nghiệp vừa là đạo. Vì thế gọi là mười.

 Mười nghiệp đạo này, hoặc tự mình làm, hoặc bảo người khác làm, hoặc mình và người cùng làm, từ đó mà nhận hai thứ quả lành và dữ; đó cũng là nhân duyên lành dữ của chúng sinh. Vì thế, người có trí còn không nên nghĩ tới điều ác, huống chi lấy thân cố ý làm.

 Nếu người nào để cho nghiệp, phiền não và các kết (những phiền não trói buộc chúng sinh vào sinh tử) được tự do lộng hành, nên biết đó chính là đi theo mười đạo ác. Nếu ai phá được phiền não và các kết, không cho chúng tự do lộng hành, người ấy chính là đi theo mười đạo lành.

 Nếu người nào mới bắt đầu bày đặt cách thức chuẩn bị, hoặc trước đó không suy tính mà lúc ấy bột phát làm ra, thì người ấy không mắc tội thuộc về nghiệp đạo. Vì vậy người có trí nên siêng tu mười nghiệp đạo lành; chứng bốn chân đế (bốn sự thật cao quý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ) cũng như vậy. Hẹn trước để làm ác, nếu lỡ hẹn thì cũng không mắc tội.

 Vì thế người có trí nên tu mười điều lành. Chúng sinh tu mười điều lành rồi thì tuổi thọ cùng các vật trong ngoài đều tăng trưởng. Do nhân duyên phiền não mà mười nghiệp ác tăng; do không có nhân duyên phiền não mà mười nghiệp lành tăng.

 Này thiện nam tử, mười nghiệp đạo này, trong mỗi việc đều có ba phần: một là căn bản (chính hành động phạm tội), hai là phương tiện (những việc chuẩn bị trước), ba là thành dĩ (những việc làm tiếp theo sau khi đã xong).

 (Về giết hại:) Phần căn bản là: biết đó là kẻ khác, biết đó là chúng sinh; hoặc dù đang ngờ vực mà vẫn cắt đứt mạng sống của nó; hoặc cử động thân làm dấu hiệu, hoặc miệng nói ra lệnh giết. Đó gọi là căn bản. Tìm dao mài sắc, bỏ thuốc độc, bện dây thòng lọng — đó gọi là phương tiện. Giết xong, tay sờ mó, cân lường, xách cầm; hoặc tự mình ăn, hoặc cho người khác ăn; được của thì tiêu dùng, tùy ý đem cho; vui mừng hưởng thụ, không biết hổ thẹn, lòng không hối hận, tự khen mình, sinh lòng kiêu căng lớn — đó gọi là thành dĩ.

 (Về trộm cắp:) Đó là của cải người khác có, mình cũng biết là của người khác; hoặc tự đi lấy, hoặc sai người lấy; hoặc dù đang ngờ vực mà vẫn dời nó sang chỗ khác — đó gọi là căn bản. Phá tường rào, dò hỏi tính toán, bắc thang leo tường, vào nhà lục tìm, cho đến tay chạm vào vật — đó gọi là phương tiện. Được của rồi gánh vác cất giấu, tùy ý đem cho, bán, dùng, ban tặng; vui mừng hưởng thụ, không biết hổ thẹn, lòng không hối hận, tự khen mình, sinh lòng kiêu căng lớn — đó gọi là thành dĩ.

 (Về tà dâm:) Nếu người đàn bà đã thuộc về người khác, mình cũng biết là của người khác; hoặc dù đang ngờ vực mà vẫn làm việc phi phạm hạnh (việc dâm dục, trái với đời sống trong sạch) — đó gọi là căn bản. Hoặc sai người đi, hoặc tự mắt nhìn ngắm, hoặc trao vật làm tin, hoặc tay chạm vào, hoặc nói lời ngọt ngào dịu dàng — đó gọi là phương tiện. Việc xong rồi tặng chuỗi ngọc, cùng ngồi ăn uống, vui mừng hưởng thụ, không biết hổ thẹn, lòng không hối hận, tự khen mình, sinh lòng kiêu căng lớn — đó gọi là thành dĩ.

 (Về nói dối:) Nếu ở giữa đám đông mà nói sai lệch sự thật, nói dối trong ba thời hoặc hai thời (?) — đó gọi là căn bản. Nếu từ trước đã sắp đặt lần lượt, dựng đầu đuôi câu chuyện; hoặc nhận lời người khác rồi đi đến nói với kẻ kia — đó gọi là phương tiện. Việc thành rồi nhận lấy tiền của, tùy ý đem cho, vui mừng hưởng thụ, không biết hổ thẹn, không sinh hối hận, tự khen mình, sinh lòng kiêu căng — đó gọi là thành dĩ.

 (Về nói đâm thọc:) Trong lời nói dối có xen lời đâm thọc, phá được sự hòa hợp — đó gọi là căn bản. Nói lỗi lầm của người và các chuyện xấu khác, bảo rằng: “Hòa hợp với nhau thì ắt có điều không hay, chia lìa nhau thì sẽ có điều tốt” — đó gọi là phương tiện. Sự hòa hợp đã tan rồi thì nhận tiền của người, tùy ý đem cho, vui mừng hưởng thụ, không biết hổ thẹn, không sinh hối hận, tự khen mình, sinh lòng kiêu căng lớn — đó gọi là thành dĩ.

 (Về nói lời độc ác:) Đổi sắc mặt, buông lời độc ác chửi mắng — đó gọi là căn bản. Nghe được lỗi người khác, gọt giũa lời lẽ, đứng dậy đi đến chỗ kia định nói điều xấu ấy — đó gọi là phương tiện. Chửi mắng xong lại nhận vật của người, tùy ý đem cho, vui mừng hưởng thụ, không biết hổ thẹn, không sinh hối hận, tự khen mình, sinh lòng kiêu căng lớn — đó gọi là thành dĩ.

 (Về nói lời vô nghĩa:) Nói chuyện dục tình, nói lời không đúng lúc — đó gọi là căn bản. Hát hoặc ngâm những câu vô nghĩa, theo sở thích của người mà bày ra trăm thứ — đó gọi là phương tiện. Dạy người khác xong lại nhận tiền của, tùy ý đem cho, vui mừng hưởng thụ, không biết hổ thẹn, không sinh hối hận, tự khen mình, sinh lòng kiêu căng lớn — đó gọi là thành dĩ.

 (Về tham:) Đối với của cải người khác mà sinh lòng tham muốn được — đó gọi là căn bản. Khởi tâm phiền não — đó gọi là phương tiện. Làm xong được của, tùy ý đem cho, vui mừng hưởng thụ, lại đi kể với người khác, không biết hổ thẹn, không sinh hối hận, tự khen mình, sinh lòng kiêu căng lớn — đó gọi là thành dĩ.

 (Về giận dữ:) Đánh mắng người — đó gọi là căn bản. Cầm gậy, cầm đá, tra hỏi lỗi của người — đó gọi là phương tiện. Đánh xong sinh lòng vui, nhận lấy tiền của, tùy ý đem cho, vui mừng hưởng thụ, không biết hổ thẹn, không sinh hối hận, tự khen mình, sinh lòng kiêu căng lớn — đó gọi là thành dĩ.

 (Về tà kiến:) Phỉ báng nghiệp, nhân quả, chân đế (sự thật chân chính) và các bậc hiền thánh — đó gọi là căn bản. Đọc tụng, chép viết, tin nhận sách tà, ca ngợi khen tặng — đó gọi là phương tiện. Nhận rồi đem giảng giải cho người khác, làm tăng tà kiến của họ, nhận tiền của bất chính, tùy ý đem cho, vui mừng hưởng thụ, không biết hổ thẹn, không sinh hối hận, tự khen mình, sinh lòng kiêu căng lớn — đó gọi là thành dĩ.

 Lại có người trong mười nghiệp đạo, cùng một lúc làm hai việc: nói dối và nói đâm thọc. Hoặc một lúc làm ba việc: nói dối, nói đâm thọc, nói lời độc ác. Lại có ba việc khác: tà kiến, nói lời độc ác, nói dối; nói như thế tức là lời vô nghĩa, vậy gọi là bốn. Giận và tham không thể cùng một lúc; tám việc còn lại có thể cùng một lúc. Thế nào là cùng một lúc? Sai người đi làm ở sáu chỗ, còn tự mình làm hai việc: một là dâm với vợ người, hai là nói không có nghiệp và quả báo. Đã hẹn trước với nhau thì cùng một lúc mắc nghiệp.

 Mười nghiệp ác này, có khi chỉ có tác sắc (phần hành động biểu lộ ra ngoài, thấy được) mà không có vô tác sắc (năng lực nghiệp ngầm lưu lại trong thân sau khi hành động, không thấy được); có khi có cả tác sắc lẫn vô tác sắc. Nếu không có phần phương tiện và thành dĩ thì chỉ có tác sắc, không có vô tác sắc. Nếu có sự sắp đặt chuẩn bị và phần thành dĩ thì có cả tác sắc lẫn vô tác sắc.

 Mười nghiệp đạo này có nhẹ có nặng. Như giết cha mẹ và Bích-chi-phật (bậc tự mình giác ngộ không cần thầy, thường xuất hiện vào thời không có Phật), trộm vật của Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng), làm việc dâm dục với mẹ ruột hoặc với nữ A-la-hán (bậc thánh đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh), nói dối để phá hòa hợp Tăng (chia rẽ đoàn thể tăng sĩ) — đó gọi là nặng.

 Này thiện nam tử, mười nghiệp đạo này mỗi thứ đều có ba loại: một là sinh từ tham, hai là sinh từ giận, ba là sinh từ si mê.

 Nếu vì tham lợi mà hại mạng — đó gọi là từ tham. Giết kẻ thù — đó gọi là từ giận. Giết cha mẹ già — đó gọi là từ si.

 Cướp trộm của người cũng có ba loại: vì bản thân, vợ con, người thân mà tham của người rồi đi cướp đoạt — đó gọi là từ tham. Trộm của kẻ thù — đó gọi là từ giận. Cướp đoạt của người thuộc giai cấp thấp — đó gọi là từ si.

 Tà dâm cũng có ba: vì sự khoái lạc của mình mà làm việc dâm dục — đó gọi là từ tham. Dâm với người thân của kẻ thù — đó gọi là từ giận. Làm việc dâm dục với mẹ ruột — đó gọi là từ si.

 Nói dối có ba loại: vì tiền của, lợi lộc để mình được sung sướng — đó gọi là từ tham. Vì muốn hại kẻ thù — đó gọi là từ giận. Vì sợ người khác chết (?) — đó gọi là từ si.

 Nói đâm thọc có ba loại: vì tiền của, lợi lộc — đó gọi là từ tham. Vì muốn hại kẻ thù — đó gọi là từ giận. Phá sự hòa hợp của nhóm người theo tà kiến — đó gọi là từ si.

 Nói lời độc ác có ba loại: vì tiền của, lợi lộc mà chửi mắng vợ con — đó gọi là từ tham. Cố ý nói với kẻ thù những điều họ ghét — đó gọi là từ giận. Nói lỗi lầm của tổ tiên người khác thời xưa — đó gọi là từ si.

 Nói lời vô nghĩa cũng có ba loại: vì vui chơi mà hát hò la ó ồn ào — đó gọi là từ tham. Vì muốn hơn người mà hát hò la ó ồn ào — đó gọi là từ giận. Vì muốn làm tăng tà kiến mà hát hò la ó ồn ào — đó gọi là từ si.

 Cái sinh từ tham gọi là ganh tham; cái sinh từ giận gọi là giận dữ; cái sinh từ si gọi là tà kiến. Tu mười điều lành rồi thì trong mỗi việc đều được ba sự giải thoát.

 Mười nghiệp ác này nhất định phải chịu quả báo địa ngục, hoặc làm ngạ quỷ, hoặc làm súc sinh. Quả báo còn lại thì được sinh làm người nhưng chết yểu, nghèo khổ thiếu thốn tiền của, vợ không trinh tiết, nói gì người ta cũng không tin nhận, không có ai thân thiết, thường bị phỉ báng, tai chưa từng nghe được lời tốt đẹp. Nó còn khiến tứ đại của vật bên ngoài suy yếu, không có gì chắc thật; gió dữ mưa to, mục nát hôi thối hư hỏng; đất đai gồ ghề không có bảy thứ báu, nhiều đá sỏi, gai góc độc hại; thời tiết thay đổi thất thường; cây trái ít quả, mùi vị không đủ. Nếu muốn phá bỏ những việc như thế, phải hết lòng tu hành mười điều lành.

 Mười điều lành này ở ba châu thiên hạ (theo quan niệm Phật giáo, quanh núi trung tâm thế giới có bốn châu lớn; ba châu ở đây là trừ châu Bắc Uất-đan-việt) đều đủ; có điều thuộc về giới, có điều không thuộc về giới. Ở Bắc Uất-đan-việt (châu phía bắc, nơi người sống sung sướng, tuổi thọ cố định) chỉ có bốn việc; địa ngục có năm; ngạ quỷ, súc sinh và cõi trời đều đủ mười, nhưng không thuộc về giới. Sáu tầng trời cõi Dục (cõi của chúng sinh còn ham muốn dục lạc) không có phần phương tiện, chỉ có hai phần căn bản và thành dĩ (?).

 Nghiệp đạo được thành trong một niệm (một khoảnh khắc tâm ngắn nhất). Như người giết và kẻ bị giết cùng chết một lúc, thì người giết không mắc quả của nghiệp căn bản. Nếu đã sắp đặt chuẩn bị mà rốt cuộc việc không thành, thì chỉ mắc phần phương tiện, không mắc phần căn bản. Sắp đặt xong rồi mà giết được, thì mắc tội căn bản. Nếu giết xong mà không làm tiếp phần thành dĩ, thì không có tội vô tác. Nếu người giết chết trong một niệm, còn kẻ bị giết chết ở niệm kế sau, thì người giết không mắc tội nghiệp căn bản.

 Nếu sai người đi giết, thì người được sai mắc tội tác (tội do hành động trực tiếp), còn người ra lệnh bằng miệng mắc tội vô tác. Nếu dùng lời độc ác ra lệnh thì cũng mắc cả tội tác lẫn tội vô tác. Nếu giết xong rồi tâm trở lại lành hoặc vô ký (không lành không dữ), thì vẫn mắc cả tội tác lẫn tội vô tác.

 Nếu có người nói: “Quá khứ đã diệt, vị lai chưa sinh, hiện tại không dừng lại, sao gọi là giết? Một niệm thì không giết được, vi trần (hạt vật chất cực nhỏ) thì không hủy được; một niệm không giết được thì nhiều niệm cũng không giết được, sao lại nói là giết?” — lẽ ấy không đúng. Vì sao? Tuy trong một niệm hiện tại không giết, nhưng ngăn được không cho các niệm vị lai khởi lên, nên gọi là giết. Vì lẽ ấy, không thể thấy một chỗ không có giết mà cho rằng mọi chỗ đều không có giết. Có người bị đâm vào tay liền chết, cũng có người bị chặt chân mà mạng vẫn còn; còn đầu thì không như vậy, đâm hay chặt đều chết. Nếu làm xong mà mắc tội lớn, thì gọi là nghiệp đạo. Ba nghiệp (của tâm) thì chỉ tự mình làm mới mắc; bảy nghiệp (của thân, miệng) thì tự mình hay bảo người làm đều mắc. Nếu không có tác thì cũng không có vô tác.

 Có người nói: “Ba việc của nghiệp thân thì có tác và vô tác, còn miệng thì không như vậy” — lẽ ấy không đúng. Vì sao? Nếu miệng có tác mà không có vô tác, thì người ra lệnh giết bằng miệng lẽ ra không mắc tội. Vì vậy nghiệp miệng cũng phải có tác và vô tác. Tâm thì không như vậy. Vì sao? Vì các bậc hiền thánh (dù khởi niệm) không mắc tội.

 Vì nhân duyên gì mà gọi là tác và vô tác? Vì nghiệp ấy khiến rơi vào ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh); sinh làm người thì tuổi thọ ngắn; sáu nhập (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) thường phải chịu khổ. Quả còn lại thì giống với nghiệp đã làm; còn quả chính của phần căn bản thì có khi giống, có khi không giống. Khi nhận quả báo thì ở Hoạt địa ngục (địa ngục tội nhân bị giết chết rồi lại sống lại để chịu khổ tiếp) và Hắc Thằng địa ngục (địa ngục bị căng dây đen để cưa xẻ thân thể); còn quả còn lại thì chịu ở ba chỗ: ngạ quỷ, súc sinh, và cõi người.

 Nếu sắp đặt để giết một người, sắp đặt xong lại có hai người chết, thì nên biết chỉ đối với người mình nhắm đến ban đầu mới mắc tội tác và vô tác.

 Nếu có người nói: “Thân sắc là vô ký, mạng sống cũng là vô ký. Đã là vô ký như vậy, sao giết rồi lại mắc tội giết?” — lẽ ấy không đúng. Vì sao? Thân mạng này là cái đồ chứa của tâm lành và tâm dữ. Nếu phá hủy đồ chứa này thì ngăn mất tâm lành dữ ở vị lai, vì vậy mắc tội.

 Nếu vua ra lệnh giết, bề tôi đứng hầu khen hay, thì tội của vua và bề tôi không khác nhau. Đi săn cũng như vậy. Nếu có kẻ sắp chết, mạng chỉ còn sót lại một niệm, mà đưa dao xuống giết thì mắc tội giết. Nếu mạng đã hết rồi mới đưa dao xuống thì không mắc tội giết. Nếu trước đó định tâm muốn đánh đập, nhưng lúc ra tay thì người kia đã chết, thì không mắc tội giết.

 Nếu làm thuốc độc đưa cho người đàn bà mang thai, hoặc phá ca-la-la (giai đoạn đầu tiên của bào thai, khoảng bảy ngày sau khi thụ thai), thì người ấy mắc tội tác và vô tác.

 Nếu tự sát thì không mắc tội giết. Vì sao? Vì không khởi ý nghĩ đó là kẻ khác, vì không có lòng giận dữ, vì không phải nhân duyên từ người khác mà do chính mình.

 Có người nói: “Dù tâm đang ở trạng thái lành, dữ hay vô ký thì đều mắc tội giết; giống như lửa và thuốc độc, dù tâm lành, dữ hay vô ký, hễ chạm vào hay ăn vào đều chết.” Lẽ ấy không đúng. Vì sao? Vì ở đời có người cầm lửa mà không bị bỏng, ăn thuốc độc mà không chết. Giết không do tâm ác cũng như vậy, không mắc tội giết — như các thầy thuốc chẳng hạn.

 Có người nói: “Tiên nhân Bà-tẩu (một vị tiên Ấn Độ thời xưa) dạy rằng dùng thần chú giết người, giết dê tế trời thì không mắc tội giết.” Lẽ ấy không đúng. Vì sao? Vì đã cắt đứt mạng sống của kẻ khác, và vì do nhân duyên si mê.

 Nếu thấy người chết mà sinh lòng vui mừng, nên biết người ấy mắc tội thành dĩ. Thấy người khác giết xong, sinh lòng vui mừng, bỏ tiền ra thưởng, cũng như vậy.

 Nếu sai người khác giết, người được sai đến nơi lại dùng đủ thứ hình phạt tàn độc mà giết, thì người ra lệnh bằng miệng chỉ mắc tội tác, còn người được sai mắc cả hai tội: tác và vô tác.

 Nếu khởi tâm ác mà cướp lấy vật của người khác, người ấy cũng mắc tội tác và vô tác. Nếu lấy lúc đang đếm, lấy lúc được gửi giữ, lấy nhân lúc mua bán, cũng đều mắc tội trộm. Nếu tự mình không lấy, không tham, không dùng, mà bảo người khác lấy, người ấy cũng mắc tội tác và vô tác.

 Nếu định trộm vàng mà lúc lấy lại được bạc, ra ngoài nhận ra rồi đem trả về chỗ cũ, thì người ấy không mắc tội trộm cắp. Nếu định trộm vàng, lấy được rồi liền nghĩ đến lẽ vô thường (mọi vật đều thay đổi, không bền), sinh lòng hối hận, muốn trả lại người chủ mà lại sợ, nên dùng cách khác để trả lại vật đã trộm, thì dù vật đã rời khỏi chỗ cũ cũng không mắc tội trộm.

 Kẻ tôi tớ đối với tài sản, trước vốn nghĩ là của chung với chủ, sau sinh lòng tham, tự tiện lấy vật của chủ; lấy rồi sinh nghi, bèn cất giấu tránh mặt; rồi lại nghĩ vật này là của chung không khác — thì dù vật đã rời khỏi chỗ cũ cũng không mắc tội trộm.

 Nếu người đi đường bị cướp lột sạch, đến làng, trưởng làng hỏi: “Ông mất những gì, tôi sẽ đền cho.” Nếu khai quá số đã mất để lấy thêm của người, thì mắc tội trộm.

 Nếu có người phát tâm cho người khác hai tấm áo, người nhận chỉ lấy một, nói không cần hai, mà (người cho) liền giữ lại tấm kia, thì mắc tội trộm (?).

 Nếu có người phát tâm muốn đem nhà cửa, giường chiếu, thuốc men và các thứ cần dùng để sống cúng cho một vị tỳ-kheo (tăng sĩ nam đã thọ giới đầy đủ), chưa kịp trao thì lại nghe có vị đại đức (vị tăng có đức hạnh lớn) từ phương khác đến, liền đổi ý đem cúng cho vị kia, thì mắc tội trộm.

 Nếu lấy tài vật của vị tỳ-kheo đã qua đời, thì mắc tội đối với ai? Nếu đã làm yết-ma (thủ tục biểu quyết chính thức của tăng đoàn, ở đây là để phân chia tài vật của vị tăng đã mất) thì mắc tội đối với số tăng đã dự yết-ma. Nếu chưa làm yết-ma thì mắc tội đối với tăng mười phương (toàn thể tăng đoàn khắp nơi). Nếu lúc lâm chung vị ấy đã trao cho ai thì mắc tội đối với người được trao. Nếu trộm vật của Phật thì mắc tội đối với người coi giữ tháp. Nếu nước lũ cuốn trôi tài vật, lúa gạo, cây trái, quần áo, đồ dùng sinh sống, thì nhặt lấy không mắc tội.

 Nếu (hành dâm) không đúng lúc, không đúng chỗ, với người không phải nữ, với gái còn trinh, với vợ người; dù là người thuộc về mình (như vợ mình) — đó gọi là tà dâm. Chỉ ở ba châu thiên hạ mới có tội tà dâm, châu Uất-đan-việt thì không có.

 Nếu với súc vật, với người đã bị hư hỏng (?), với người thuộc về tăng, với người đang bị giam ngục, với người đang trốn chạy, với vợ của thầy; nếu người xuất gia gần gũi những người như thế — đều gọi là tà dâm. Người xuất gia không thuộc về ai, vậy mắc tội đối với ai? Mắc tội đối với thân quyến của họ và đối với vua.

 Vào thời ác, thời loạn, lúc vua tàn bạo xuất hiện, lúc sợ hãi, nếu khiến vợ, thiếp xuất gia cạo tóc, rồi lại gần gũi họ, thì mắc tội dâm. Nếu đi vào ba đường (ba lối trên thân: miệng, lối đại tiện, lối tiểu tiện) thì mắc tội dâm. Dù là người của mình hay của người khác, nếu làm việc dâm dục ở bên đường, bên tháp, bên đền miếu, ở nơi tụ hội đông người, đều mắc tội tà dâm.

 Nếu người đang được cha mẹ, anh em, vua chúa che chở giữ gìn; hoặc đã hẹn ước trước với người khác, hoặc đã hứa với người khác, hoặc đã nhận sính lễ, hoặc đã nhận lời mời; tượng gỗ, tượng đất, tranh vẽ và xác chết — làm việc dâm dục với những người, vật như vậy đều mắc tội tà dâm. Nếu người thuộc về mình mà lại nghĩ là của người khác, người thuộc về người khác mà lại nghĩ là của mình, cũng gọi là tà dâm. Tà dâm như vậy cũng có nhẹ có nặng: do phiền não nặng thì mắc tội nặng, do phiền não nhẹ thì mắc tội nhẹ.

 Dù có lòng ngờ hay không có lòng ngờ, về điều đã thấy, đã nghe, đã cảm nhận, đã biết, dù được hỏi hay không được hỏi, mà nói khác với sự thật — đó gọi là nói dối. Nếu nói những điều mình vốn không thấy, nghe, cảm nhận, biết, thì cũng là nói dối nhưng không gọi là đầy đủ. Nếu nói rõ ra, không có ý che giấu, thì không phải nói dối. Nếu nói bằng thứ tiếng khác mà người trước mặt không hiểu, thì cũng là nói dối nhưng không gọi là đầy đủ. Nếu nói đảo lộn, hoặc nói to mà không rõ ràng, hoặc nói điều gì mà người trước mặt không hiểu, thì cũng là nói dối nhưng không gọi là đầy đủ.

 Nói đâm thọc và nói lời độc ác, dù có làm hại được người trước mặt hay không, làm xong là mắc tội. Lời vô nghĩa cũng vậy. Bảy việc như vậy vừa là đạo vừa là nghiệp; ba việc còn lại là nghiệp mà không phải đạo. Vì sao? Vì tự chúng không đi ra ngoài thành hành động; (nhưng) vì làm hại mình và người nên mắc tội lớn.

 Có người nói: “Mọi vi trần nối tiếp nhau mà tồn tại, cũng từng niệm từng niệm diệt, diệt rồi không còn dừng lại. Nếu không dừng lại thì còn không có tác, huống chi có vô tác.” Lẽ ấy không đúng. Vì sao? Pháp thế gian có nhân thì có quả, không nhân thì không quả. Như mặt soi vào nước, vào gương thì có bóng hiện ra; không có mặt thì không có bóng. Tác cũng như vậy: từ thân mà có tác, từ pháp tác ấy mà sinh ra vô tác, như mặt soi vào nước, vào gương thì có bóng hiện ra.

 Ví như có người khởi tâm ác thì sắc mặt dữ hiện ra, khởi tâm lành thì sắc mặt hiền hiện ra; tác và vô tác cũng như vậy. Nhờ nghiệp lành mà được hình sắc đẹp đẽ, do nghiệp ác mà phải hình sắc thô xấu; tác và vô tác cũng như vậy.

 Nếu cho rằng vì từng niệm từng niệm thường diệt nên không có tác và vô tác, thì như các ví dụ ngọn đèn, dòng sông đã nói trước đây: tuy từng niệm diệt, nhưng theo hai đế (hai tầng sự thật: chân đế là sự thật tuyệt đối, thế đế là sự thật theo quy ước của thế gian) mà nói có tác và vô tác. Vi trần tuy nối tiếp nhau không dừng, nhưng cũng không phá bỏ pháp thế đế; chính nhờ vi trần nối tiếp nhau mà có tên gọi.

 Cha mẹ và A-la-hán, ai giết họ thì mắc tội vô lượng. Cha mẹ, A-la-hán và người khác, xét về ấm, giới, nhập (các cách phân tích thân tâm: năm uẩn, mười tám giới, mười hai nhập) thì như nhau không khác; sở dĩ tội nặng là vì đó là phúc điền (ruộng phúc: đối tượng mà kính trọng, cúng dường thì sinh phúc lớn) và báo ân điền (ruộng báo ân: người có ơn lớn với mình cần đền đáp).

 Như nói hai chữ thì không thể cùng một lúc, mà hai chữ ấy rốt cuộc không hợp lại thì ý nghĩa không thể nói ra được; tuy từng niệm diệt nhưng vẫn gọi là nói dối, không phá thế đế. Như bắn mũi tên, tuy từng niệm diệt, nhưng nhờ sức của vi trần do nghiệp thân mà tên bay tới chỗ chưa tới; tác và vô tác cũng như vậy. Như múa con quay, tuy từng niệm diệt, nhưng nhờ sức của vi trần do nghiệp thân mà nó quay chuyển được; tác và vô tác cũng như vậy. Như vòng lửa quay, tuy từng niệm diệt, nhưng nhờ sức của vi trần do nghiệp thân mà lửa thành vòng tròn khép kín.

 Tâm lúc mới khởi ý khác, tâm lúc chuẩn bị khác, tâm lúc làm khác, tâm lúc nói khác; do nhiều duyên hòa hợp mà có tên gọi. Tác, và nhân duyên của tác, sinh ra vô tác. Như dáng vẻ cử chỉ khác thì tâm cũng khác. Vì không thể phá hủy được nên gọi là vô tác. Từ pháp tác này mà được vô tác rồi, thì dù tâm đang ở trạng thái lành, dữ hay vô ký, các nghiệp đã làm vẫn không mất mát, nên gọi là vô tác.

 Nếu thân làm lành mà miệng làm dữ, nên biết người ấy nhận quả lẫn lộn. Nếu nghiệp lành của thân có tác và vô tác, còn nghiệp dữ của miệng chỉ có tác mà không có vô tác, nên biết người ấy chỉ nhận quả lành mà không nhận quả dữ. Vì thế trong kinh nói bảy loại nghiệp có tác và vô tác.

 Như người bệnh nặng cần nhiều vị thuốc phối hợp để chữa, thiếu một vị thì không chữa được. Vì sao? Vì bệnh nặng. Mọi chúng sinh cũng như vậy: vì đủ các điều ác nên cần nhiều giới mới chữa được, thiếu một giới thì không chữa được.

 Kinh Ưu-bà-tắc giới, quyển thứ sáu (hết).

 Kinh Ưu-bà-tắc giới, quyển thứ bảy.

 Do Tam tạng (vị pháp sư thông suốt ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Đàm-vô-sấm, người miền Trung Ấn Độ, dịch vào thời Bắc Lương.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video