Thiên 28 — Phẩm 26 – Tinh tấn ba-la-mật

 Kinh Ưu-bà-tắc giới (kinh nói về giới luật dành cho ưu-bà-tắc, tức người nam tu Phật tại gia đã thọ giới), phẩm Tì-lê-da ba-la-mật (tì-lê-da là phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là tinh tấn: siêng năng, bền bỉ làm điều lành, bỏ điều ác; ba-la-mật nghĩa là "đến bờ bên kia", tức pháp tu hoàn hảo đưa người tu vượt khỏi sinh tử khổ đau mà đến giải thoát), thứ hai mươi sáu.

 Thiện Sinh (người con của một vị trưởng giả, là người hỏi Phật trong kinh này) thưa: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Đức Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính), Bồ-tát ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh) tu được sáu ba-la-mật (sáu pháp tu hoàn hảo: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), vậy cái gì là chính nhân (nguyên nhân chủ yếu, trực tiếp)?"

 Phật dạy: "Này thiện nam tử (người nam hiền lành, lời Phật gọi người nghe)! Nếu có người nam lành, người nữ lành nào: với ác pháp (những điều xấu ác trong thân, lời nói và tâm) đã sinh thì muốn diệt trừ đi, với ác pháp chưa sinh thì ngăn chặn không cho nổi lên, với thiện pháp (những điều lành tốt) chưa sinh thì làm cho mau sinh ra, với thiện pháp đã sinh thì làm cho tăng thêm, rộng lớn thêm; siêng năng tu tập như vậy, đó gọi là tinh tấn. Sự tinh tấn như thế chính là chính nhân để tu hành sáu ba-la-mật. Sự siêng năng tinh tấn này có thể giúp thoát khỏi mọi cảnh giới của phiền não (những trạng thái tâm xấu như tham lam, giận dữ, mê muội… làm cho khổ não và trói buộc con người trong vòng sinh tử).

 Này thiện nam tử! Nếu ai có thể chịu được nỗi khổ của ba đường ác (ba cõi tái sinh đầy đau khổ: địa ngục, ngạ quỷ tức quỷ đói, và súc sinh), thì nên biết người ấy thật sự tu được tì-lê-da ba-la-mật. Phải tu tập đều đặn, không quá gấp, không quá chậm.

 Tinh tấn có hai loại: một là chánh (đúng đắn), hai là tà (sai lệch). Bồ-tát đã xa lìa tà tinh tấn rồi thì tu chánh tinh tấn. Tu lòng tin, bố thí, giữ giới, nghe học giáo pháp, trí tuệ, lòng từ bi, đó gọi là chánh tinh tấn. Hết lòng luôn làm việc lành, mà trong cả ba thời (trước khi làm, đang làm và sau khi làm) đều không hối hận; đối với điều lành thì không bao giờ cho là đủ; những gì học được, dù là thế pháp (việc đời, kiến thức thế gian) hay xuất thế pháp (giáo pháp đưa đến giải thoát, vượt ra khỏi thế gian), tất cả đều gọi là chánh tinh tấn.

 Bồ-tát tuy không tiếc thân mạng, nhưng vì giữ gìn Chánh pháp nên phải biết quý trọng thân mình. Trong bốn oai nghi (bốn tư thế sinh hoạt: đi, đứng, ngồi, nằm) luôn sống đúng theo pháp. Khi tu điều lành thì tâm không lười biếng, không ngừng nghỉ. Dù đến lúc mất thân mạng cũng không bỏ những điều đúng với pháp. Nếu có thể đạt tới bờ bên kia của sáu việc ấy (tức hoàn thành sáu ba-la-mật), thì tất cả đều là nhờ nhân duyên của tinh tấn.

 Nếu tự mình đọc tụng, chép viết, suy ngẫm mười hai bộ kinh (toàn bộ lời Phật dạy, được chia thành mười hai thể loại), thì gọi là vì pháp của chính mình mà siêng năng tinh tấn. Nếu có thể dùng những điều ấy để chuyển hóa chúng sinh, khiến họ được điều phục (thuần hóa tâm tính, chế ngự điều xấu, quay về điều lành), thì gọi là vì pháp của người khác mà siêng năng tinh tấn.

 Nếu vì Bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn, tức quả vị Phật) mà tu đạo Bồ-đề: bố thí, giữ giới, học rộng nghe nhiều, trí tuệ; học tập các pháp thế gian; cúng dường, phụng dưỡng cha mẹ, thầy dạy và những người có đức; tu xá-ma-đà (tức chỉ: phép tu làm tâm lắng yên, chuyên chú vào một đối tượng) và tì-bà-xá-na (tức quán: phép tu dùng trí tuệ quán sát để thấy rõ bản chất sự vật); đọc tụng, chép viết mười hai bộ kinh; lại có thể xa lìa tham lam, giận dữ, si mê…, thì gọi là vì Bồ-đề mà siêng năng tinh tấn. Những điều như thế đều gọi là chánh tinh tấn. Đó gọi là chính nhân của sáu ba-la-mật.

 Này thiện nam tử! Người lười biếng thì không thể trong cùng một lúc bố thí tất cả, không thể giữ giới, không thể siêng năng tinh tấn, không thể thu nhiếp tâm ý mà tập trung vào thiền định, không thể nhẫn chịu những việc xấu ác, không thể phân biệt thiện ác. Vì thế ta nói sáu ba-la-mật đều do tinh tấn mà có.

 Này thiện nam tử! Có cái là siêng năng tinh tấn mà không phải ba-la-mật; có cái là ba-la-mật mà không phải siêng năng tinh tấn; có cái vừa là tinh tấn vừa là ba-la-mật; có cái không phải tinh tấn cũng không phải ba-la-mật.

 Là tinh tấn mà không phải ba-la-mật: như tà tinh tấn, tinh tấn trong các việc lành, và mọi sự tinh tấn của hàng Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) và Duyên giác (người tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, cũng chỉ cầu giải thoát cho riêng mình). Là ba-la-mật mà không phải tinh tấn: đó là Bát-nhã ba-la-mật (sự hoàn hảo về trí tuệ, tức trí tuệ thấy rõ bản chất chân thật của mọi sự vật). Vừa là tinh tấn vừa là ba-la-mật: đó là năm ba-la-mật bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn và thiền định. Không phải tinh tấn cũng không phải ba-la-mật: đó là sự bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, thiền định, trí tuệ và các điều lành khác của tất cả phàm phu (người thường chưa giác ngộ), Thanh văn và Duyên giác.

 Này thiện nam tử! Bồ-tát có hai hạng: một là tại gia (sống ở nhà, có gia đình), hai là xuất gia (rời bỏ gia đình đi tu). Bồ-tát xuất gia tu siêng năng tinh tấn thì không khó; người tại gia tu tinh tấn mới thật là khó. Vì sao vậy? Vì người tại gia bị quá nhiều nhân duyên xấu ác ràng buộc, quấn quýt."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video