Kinh Ưu-bà-tắc giới (kinh về giới luật dành cho ưu-bà-tắc, tức người nam theo đạo Phật, tu tại gia và đã thọ giới) — Phẩm thứ chín: Tâm bền chắc của nghĩa bồ-tát (bồ-tát đúng với ý nghĩa thật; bồ-tát là người phát nguyện cầu thành Phật, vừa tự tu vừa cứu giúp chúng sinh).
Thiện Sinh (vị trưởng giả trẻ đang thưa hỏi Phật) thưa: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính)! Nghĩa bồ-tát thì làm sao tự biết mình là nghĩa bồ-tát?"
Phật dạy: "Này thiện nam tử (cách Phật gọi người nghe, nghĩa là người nam có lòng lành)! Bồ-tát ma-ha-tát (bậc bồ-tát lớn) khi tu khổ hạnh, trước hết tự răn dạy lòng mình. Này thiện nam tử! Ta nhớ thuở xưa khi đi trên con đường của bồ-tát, trước đã theo ngoại đạo (các đạo giáo ngoài Phật giáo) học phép tu khổ hạnh, hết lòng vâng làm, tâm không thoái lui. Trong vô lượng đời, ta lấy tro bôi lên thân; mỗi ngày chỉ ăn mè, đậu nhỏ, gạo tẻ, kê, lúa (?)... mỗi thứ một hạt; lấy gai góc, gai độc, cọc gỗ (?), đất đá làm chỗ nằm; lấy phân bò, nước tiểu bò làm thuốc chữa bệnh; giữa tháng hè nóng gắt thì dùng năm thứ nóng hơ đốt thân (bốn đống lửa ở bốn phía cùng mặt trời trên đầu); vào tháng đầu mùa đông thì để băng giá áp sát vào thân; hoặc ăn cỏ, ăn rễ, ăn thân cây, ăn lá, ăn quả, ăn đất, ăn gió (nhịn đói, chỉ hít gió mà sống). Khi làm các khổ hạnh như thế, đối với mình và người đều không có lợi ích; dù vậy lòng vẫn không thoái lui, vượt hơn mọi khổ hạnh của ngoại đạo.
"Này thiện nam tử! Thuở xưa ta vì bốn việc mà xả bỏ thân mạng: một là để phá các phiền não (những trạng thái làm tâm rối loạn, khổ sở như tham lam, giận dữ, si mê) của chúng sinh; hai là để chúng sinh được an vui; ba là để tự mình trừ bỏ lòng tham đắm vào thân; bốn là để đền ơn sinh thành nuôi dưỡng của cha mẹ. Bồ-tát nếu có thể không tiếc thân mạng thì tự biết chắc mình là nghĩa bồ-tát.
"Này thiện nam tử! Thuở xưa ta vì chánh pháp (giáo pháp chân chính của Phật) mà khoét thân làm đèn ba nghìn sáu trăm chỗ (khoét thịt trên thân, đổ dầu vào mà thắp). Lúc ấy ta vẫn còn đủ phiền não, thân thật thấy đau, nhưng vì muốn chúng sinh được độ thoát (được cứu ra khỏi khổ), ta khuyên nhủ lòng mình cho vững, không thoái lui; ngay khi ấy liền được đủ ba điều: một là rốt ráo không còn thoái lui; hai là được làm thật nghĩa bồ-tát; ba là được gọi là bất khả tư nghị (không thể nghĩ bàn, vượt ngoài sức suy lường). Đó gọi là bồ-tát bất khả tư nghị.
"Lại nữa, thuở xưa ta vì chánh pháp, suốt một kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài) khắp thân bên trái bên phải chịu nỗi khổ của nghìn vết thương. Lúc ấy ta vẫn còn đủ mọi phiền não, thân thật thấy khổ, nhưng vì muốn chúng sinh được độ thoát, ta khuyên nhủ lòng mình cho vững, không thoái lui. Đó gọi là bồ-tát bất khả tư nghị.
"Lại nữa, thuở xưa ta vì một con chim bồ câu mà bỏ thân này. Lúc ấy ta vẫn còn đủ mọi phiền não, thân thật thấy khổ, nhưng vì muốn chúng sinh được độ thoát, ta khuyên nhủ lòng mình cho vững, không thoái lui. Đó gọi là bồ-tát bất khả tư nghị.
"Này thiện nam tử! Mọi bạn xấu cùng các nghiệp (hành động có lành có dữ, đưa tới quả báo) do phiền não gây ra, chính là bạn đồng hành làm trang nghiêm (tô điểm, làm cho đầy đủ tốt đẹp) con đường của bồ-tát. Vì sao? Mọi phàm phu (người thường còn mê lầm) không có trí tuệ và chánh niệm (tâm nhớ biết đúng đắn, luôn tỉnh giác), nên coi phiền não là kẻ thù; bồ-tát đầy đủ trí tuệ và chánh niệm, nên lấy phiền não làm bạn đồng hành trên đường đạo. Bạn xấu và nghiệp cũng như vậy.
"Này thiện nam tử! Người đã lìa bỏ phiền não thì trọn không phải nhận thân trong cõi ác. Cho nên bồ-tát tuy hiện ra như có nghiệp ác, nhưng thật không phải do thân, miệng, ý xấu ác làm ra, mà là do sức của lời thệ nguyện. Nhờ sức nguyện ấy mà nhận thân thú dữ, để điều phục (dạy dỗ cho thuần hậu, hướng về điều lành) loài súc sinh kia. Bồ-tát sau khi hiện nhận thân súc sinh, vẫn khéo hiểu tiếng người, nói lời đúng pháp, lời chân thật, không nói lời thô ác, không nói lời vô nghĩa; tâm thường thương xót, tu tập từ bi (từ: thương yêu, ban vui; bi: xót thương, cứu khổ), không buông lung. Đó gọi là bồ-tát bất khả tư nghị.
"Này thiện nam tử! Thuở xưa khi ta nhận thân gấu, tuy còn đủ phiền não, nhưng phiền não không có sức làm chủ được ta. Vì sao? Vì có đủ chánh niệm. Lúc ấy ta thương xót chúng sinh, bảo vệ chánh pháp, tu hành theo đúng pháp. Ta từng nhận thân kỳ đà, thân chim kiếp-tân-kỳ-la (một loài chim như chim đa đa), thân thỏ, thân rắn, thân rồng, thân voi, thân chim kim sí (loài chim thần cánh vàng khổng lồ), thân bồ câu, thân hươu, cùng thân khỉ, dê đực, gà, chim trĩ, chim công, chim vẹt, ếch nhái. Khi ta nhận những thân chim thú như vậy, tuy còn đủ phiền não, nhưng phiền não không có sức làm chủ được ta. Vì sao? Vì có đủ chánh niệm, thương xót chúng sinh, bảo vệ chánh pháp, tu hành theo đúng pháp.
"Này thiện nam tử! Vào đời đói kém, ta lập nguyện lớn; nhờ sức nguyện mà nhận thân cá lớn, để chúng sinh thoát khỏi đói khát; người ăn thân ta thì tu đạo, nghĩ nhớ đạo, không mắc lỗi tội ác nào. Vào đời có bệnh dịch, ta lại lập nguyện lớn; nhờ sức nguyện mà thân làm cây thuốc; những người có bệnh thấy, nghe, chạm vào ta, hoặc ăn da, thịt, máu, xương, tủy của ta, thì bệnh đều khỏi hết.
"Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát chịu những khổ như thế mà tâm không thoái lui, đó gọi là nghĩa bồ-tát. Bồ-tát khi tu sáu ba-la-mật (sáu pháp tu đưa người sang bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), trọn không mong cầu quả báo của sáu ba-la-mật, chỉ lấy việc làm lợi ích cho chúng sinh làm phận sự. Bồ-tát biết sâu sắc những lỗi lầm, tai hại của sinh tử (vòng sinh ra rồi chết đi, triền miên không dứt), mà vẫn vui lòng ở trong đó là vì muốn chúng sinh được an vui. Bồ-tát biết rõ sự an vui của giải thoát và tai hại của sinh tử, mà vẫn có thể ở trong sinh tử, đó gọi là bồ-tát bất khả tư nghị. Bồ-tát làm việc gì cũng không cầu được đền ơn; còn chỗ nào mình chịu ơn thì luôn nghĩ cách báo đáp.
"Này thiện nam tử! Mọi chúng sinh đều thường cầu lợi cho mình; việc làm của bồ-tát thì luôn cầu lợi cho người. Đó gọi là bồ-tát bất khả tư nghị. Bồ-tát ma-ha-tát tuy còn đủ phiền não, nhưng đối với kẻ thù và người thân đều làm lợi ích bình đẳng. Đó gọi là bồ-tát bất khả tư nghị.
"Này thiện nam tử! Các ngoại đạo khi giáo hóa chúng sinh, có lúc dùng lời độc ác, roi vọt đánh đập, mắng nhục, đuổi đi, rồi sau mới điều phục. Bồ-tát thì không như thế; khi giáo hóa chúng sinh, không có lời thô ác, lời giận dữ, lời thêu dệt hoa mỹ vô ích, chỉ có lời dịu dàng, lời chân thật; chúng sinh nghe rồi như sen xanh gặp trăng, sen đỏ gặp mặt trời (sen xanh nở dưới ánh trăng, sen đỏ nở dưới ánh nắng — ý nói lòng người nghe mở ra vui vẻ).
"Này thiện nam tử! Bồ-tát khi bố thí, tuy của cải ít, mà thấy nhiều người đến xin cũng không sinh lòng chán. Đó gọi là bồ-tát bất khả tư nghị. Bồ-tát khi giáo hóa những chúng sinh mù, điếc, câm, ngọng, ngu si, ở vùng biên địa xa xôi, hung ác, lòng không mỏi mệt chán nản. Đó gọi là bồ-tát bất khả tư nghị.
"Này thiện nam tử! Bồ-tát có bốn điều bất khả tư nghị: một là vật mình yêu quý, coi trọng mà có thể đem cho người; hai là tuy còn đủ phiền não mà nhẫn chịu được việc xấu ác; ba là những nhóm người chia rẽ tan nát mà có thể khiến họ hòa hợp; bốn là thấy người lúc sắp chết hiện điềm xấu (sắp rơi vào đường ác) thì thuyết pháp để chuyển đổi họ. Đó gọi là bốn điều bất khả tư nghị của bồ-tát.
"Lại có ba việc bất khả tư nghị: một là quở trách mọi phiền não; hai là ở trong phiền não mà không bỏ rơi chúng sinh (?); ba là tuy còn đủ phiền não và nghiệp do phiền não gây ra mà không buông lung. Đó gọi là ba điều bất khả tư nghị của bồ-tát.
"Lại có ba việc bất khả tư nghị: một là khi mới muốn bố thí thì lòng sinh vui mừng; hai là khi bố thí thì vì người, không cầu quả báo; ba là bố thí xong lòng vui, không sinh hối tiếc. Đó gọi là ba điều bất khả tư nghị của bồ-tát.
"Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát khi làm những hạnh này thì tự xét lòng mình: 'Ta là bồ-tát chỉ có danh, hay là nghĩa bồ-tát?' Chúng sinh nếu làm được những việc như thế, nên biết người ấy chính là nghĩa bồ-tát.
"Này thiện nam tử! Bồ-tát có hai loại: một là tại gia (ở nhà, sống đời thế tục), hai là xuất gia (rời nhà đi tu). Bồ-tát xuất gia làm được những việc như thế thì chẳng khó; bồ-tát tại gia làm được những việc như thế mới là khó. Vì sao? Vì người tại gia bị nhiều nhân duyên xấu quấn chặt."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video