Thiên 16 — Bàn về ngũ hành (hai)

 Quyển thứ tám

 Bàn về Ngũ hành, phần hai (Ngũ hành: năm loại khí cơ bản vận hành trong trời đất là Kim – kim loại, Mộc – cây cỏ, Thủy – nước, Hỏa – lửa, Thổ – đất; mệnh học dùng sự mạnh yếu, sinh khắc giữa chúng để đoán tốt xấu cho đời người).

 Tính của ngũ hành, mỗi thứ phát huy công dụng riêng: Thủy tính là trí, Hỏa tính là lễ, Mộc tính là nhân, Kim tính là nghĩa, đến Thổ thì là tín mà thôi; Thổ dày nặng, rộng rãi, không gì không dung chứa. Đem nó với Thủy thì Thủy nương theo mà chảy; đem nó với Mộc thì Mộc nhờ đó mà sinh. Kim không có Thổ thì không có chỗ mà ra; Hỏa không có Thổ thì không có chỗ mà về. Ắt phải bớt cái đặc để thành thông suốt, đạt tới cái rỗng để thành sáng.

 Công dụng của ngũ hành: nhiều thì quá, ít thì không đủ; khí và số của nó có dư hay thiếu đều có thể đưa đến hung; nén bớt chỗ dư, nâng đỡ chỗ thiếu để về chỗ giữa, sau đó mới là phúc. Cái đã thành công thì quý ở chỗ lui về ẩn; cái sắp tới thì quý ở chỗ hưng thịnh phấn chấn.

 "Đã thành công" là nói ngũ hành bẩm thụ khí vượng (đang lúc mạnh nhất); vượng mà biết dừng nghỉ thì gọi là lui về ẩn. "Sắp tới" là ngũ hành đang ở đất quan đới, thai, dưỡng (các giai đoạn còn non trong vòng mười hai giai đoạn thịnh suy của một hành, ví như đời người từ thụ thai, lớn lên, cực thịnh đến suy, chết), khí còn thiếu chưa đầy, nên muốn được mẹ con tương sinh (hành này sinh ra, nuôi dưỡng hành kia) để thêm khí, thì có đường tươi tốt, tiến lên phát đạt.

 Như Thủy không đúng thời thì thành dòng nhỏ nhoi (khi suy thì thành khô cứng, khi tử tuyệt thì khô héo, nên thành khô cứng) (?); Kim vượng quá thì hành động sinh hung. Cái bừng bừng (lửa) quý ở chỗ biết tắt, không tắt thì có tai họa tự thiêu; cái cuồn cuộn (nước) quý ở chỗ biết dừng, không dừng thì có họa tự chìm. Hỏa đi ở phương nam mà hóa ra nóng, thịnh thì thành tai họa, gay gắt mà hại vật; đến Dậu, Hợi thì khí âm có thể thu nó lại, sau đó mới thành ấm áp (âm: mặt tĩnh, lạnh, tối, mềm của khí; dương: mặt động, nóng, sáng, cứng; Dậu, Hợi, Mão, Tỵ là các địa chi, tức mười hai ký hiệu Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi dùng ghi năm, tháng, ngày, giờ và phương hướng). Thủy đi ở phương bắc mà hóa ra lạnh, thịnh thì lạnh buốt mà giết vật; đến Mão, Tỵ thì khí dương có thể mở nó ra, sau đó mới nuôi sinh được vạn vật.

 Đây là nói Thủy, Hỏa biết dừng, biết tắt thì hòa. Âm không có dương thì chìm lấp không dậy được; dương không có âm thì khô nóng tiến mãi mà không trở lại.

 Tính của ngũ hành, đại khái lấy thai, sinh, vượng, khố (mộ, tức kho chứa) làm bốn điều quý; lấy tử, tuyệt, bệnh, bại làm bốn điều kỵ; còn lại là bốn điều bình thường. Nhưng có khi sinh mà không sinh, vượng mà không vượng, đó là hung tuy trước có vẻ cát; có khi tử mà không tử, tuyệt mà không tuyệt, đó là cát tuy trước có vẻ hung.

 Như Thủy gặp Mậu Thân là Thổ, đó là sinh mà không sinh (Mậu Thân là một cặp thiên can – địa chi; thiên can là mười ký hiệu Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý; "Thổ" ở đây là hành nạp âm, tức hành được gán cho mỗi cặp trong sáu mươi cặp can chi); Thủy gặp Canh Tý là Thổ, đó là vượng mà không vượng; gặp những thế này thì phần nhiều thành rồi lại bại, nhân mừng mà hóa lo. Như Thủy gặp Quý Mão là Kim, đó là tử mà không tử; Thủy gặp Tân Tỵ là Kim, đó là tuyệt mà không tuyệt; khí ngũ hành đã hết mà được đức của cha mẹ sinh thêm cho thì khí lại sống lại. Người gặp thế này thì trong nguy có phúc, cùng đường mà lại thông, co lại rồi được duỗi ra.

 Sinh vượng quá thì trong phúc ẩn họa; tử tuyệt quá thì phúc không có chỗ dựa. Còn như tử tuyệt mà gặp con (hành do mình sinh ra) thì tai ương biến đổi, có thể thoát được. Hỏa, Thổ đứng trước nhất, Kim, Thủy đứng sau cùng. Hỏa tuyệt mà được Thổ thì gọi là "sáng suốt thấu đáo mà thành bậc thánh" (?).

 Hỏa lấy Thổ làm con; Hỏa tuyệt ở Hợi mà gặp Đinh Hợi (nạp âm Thổ) là vậy. Lại được Thổ thì đem tính mình gửi vào Thổ, là người biết suy nghĩ mà đạt tới đạo. Hỏa tuyệt này là thứ Hỏa trong sáng, trở về bản tính; gặp Đinh Hợi là Thổ có khí, gọi là suy nghĩ tinh tường, cảm điều gì cũng thông, đã sáng suốt thì thành thánh.

 Thổ tuyệt mà được Kim thì không kỵ, gọi là thọ.

 Thổ tuyệt ở Tỵ, được Tân Tỵ là Kim là vậy. Kim là đất đỏ (?), là Thổ đã thành đồ vật; chỉ là sinh ra từ Thổ mà khác với Thổ; truyền khí mà thành Kim, nên tuy chết mà không mất.

 Kim tuyệt mà được tinh của Thủy thì lại nối được thân thể.

 Kim tuyệt ở Dần, được Giáp Dần là Thủy là vậy. Kim thuộc về khí, khí tuyệt ở Dần; Thủy thuộc về tinh, Thủy đến Dần, Mão là đất giữ gìn tinh (?); giữ gìn tinh thì được toàn vẹn, tinh toàn vẹn thì thần ứng, khí hóa, mà hình lại trở về gốc.

 Thủy tuyệt mà được hồn của Mộc thì lại được rong chơi cõi trời.

 Thủy tuyệt ở Tỵ, được Kỷ Tỵ là Mộc là vậy. Thủy là tinh, tuyệt thì mất tinh; mất tinh thì thần lìa, khí tan mà hình tiêu, có thể nói là hung. Nhưng Mộc chủ về hồn; cái có thể theo thần mà đi lại gọi là hồn; được tính mà trở về chân thật, theo thể mà lìa hình, hòa cùng với đạo lớn.

 Mộc tuyệt mà được Hỏa thì lửa bốc lên, Mộc thành tro, tro bay khói tan, cho nên riêng trường hợp này là hung; "rắn ngựa không có mật" là chứng cớ cho điều ấy.

 Mộc tuyệt ở Thân, được Bính Thân là Hỏa là vậy. Vì Mộc nhờ tính của Hỏa, Thủy, Thổ tạm hợp lại mà sinh ra; mạch dứt mà khô héo thì trở về Thủy; bị đốt thành lửa thì trở về Hỏa; mục nát thành đất thì trở về Thổ; mất cả hình lẫn tính, cho nên riêng nó là hung. Rắn ngựa là vị trí Tỵ, Ngọ (Tỵ ứng với con rắn, Ngọ ứng với con ngựa); Mộc trải qua Tỵ, Ngọ thì chết; Mộc trong ngũ tạng thuộc gan, trong lục phủ thuộc mật; cho nên "rắn ngựa không có mật" là để chứng rằng Mộc chết là hung. (Chúc Thần Kinh)

 Trong ngũ hành, chỉ có Thổ là mẹ của vạn vật; Thủy, Hỏa, Kim, Mộc đều nhờ nó mà vào. Trong mệnh có đủ Thủy, Hỏa, Mộc, Kim mà chỉ thiếu chữ Thổ thì chết yểu; vì ngũ hành không có Thổ làm chủ thì sự sinh không ổn định. Với người mệnh Kim thì chết yểu càng nhanh, vì Kim là con của Thổ; Kim đã không có Thổ thì từ đâu mà sinh? Cho nên nói: không cứu được, không chữa được. (Hồ Trung Tử)

 Lệ dùng sinh, vượng, tử, tuyệt của ngũ hành để phân ra sang hèn.

 Phàm sinh vượng vốn là tốt, nhưng bị tử tuyệt gia vào thì thành pha tạp, nhiều gian nan, là mệnh nhỏ mỏng; phàm tử tuyệt vốn không tốt, nhưng được sinh vượng gia vào thì trái lại thành thuần tuý, đó là mệnh có phúc lộc. (Lâm Khai Ngũ Mệnh)

 Cách "Công đoạt tạo hóa" (sức mình giành lại được công của trời đất; cách: kiểu mẫu của lá số)

 Năm, tháng, ngày sinh và thai (thai nguyên: tháng thụ thai, tính lùi từ tháng sinh) đều ở đất tử tuyệt không có khí, mà riêng giờ sinh ở đất tự sinh hoặc tự vượng thì là cách này. Giả sử năm, tháng, ngày, thai đều không có khí, mà giờ được Quý Dậu, hoặc Mậu Ngọ, Bính Tý, Canh Tý, Tân Mão, đều là vị trí nạp âm tự vượng; Hỏa (?) Tân Tỵ, Bính Dần, Kỷ Hợi, Giáp Thân, Mậu Thân đều là đất nạp âm tự sinh. Khi ấy chỉ lấy chỗ sinh vượng ấy làm bản mệnh; như đại vận, tiểu vận (đại vận: các chặng mười năm của đời người; tiểu vận: vận của từng năm) và thái tuế (năm đang đi qua) thì chỉ lấy giờ sinh để so tính họa phúc; vì không sinh, không vượng thì không thể thành người. Còn khi luận vận mệnh đi thuận hay đi nghịch thì mới lấy bản mệnh thuộc dương hay thuộc âm; ngoài ra đều không lấy bản mệnh, mà chỉ lấy chỗ sinh vượng của giờ sinh để luận.

 Cách "Công ngang tạo hóa"

 Nạp âm bản mệnh sinh ở đất không có khí, nhưng được cứu giúp, qua lại mà trở lại vượng ở vị trí gốc. Giả sử người Tân Dậu gặp Quý Mão, hoặc người Quý Mão gặp Tân Dậu: vì Tân Dậu là Mộc, bị khốn ở quê của Kim, nhưng được Quý Mão thì Kim lại vượng ở Dậu, còn Mộc lại vượng ở Mão, qua lại hoán đổi cho nhau, nên là cuộc gặp tốt. Loại người này trước nhiều gian nan, sau hưởng phúc an vui. Lại nói: Tân Dậu là Mộc mất vị trí, chỉ có gặp Quý Mão thì cứng mềm bổ trợ cho nhau; người được thế này là kẻ sĩ văn nhã, tuấn tú, nhanh nhạy, chắc chắn đỗ khoa cao. (Ngọc Tiêu Bảo Giám)

 Cách "Trong dương ngoài âm"

 Như năm và giờ sinh có nạp âm thuộc Kim, Thủy, còn ngày và tháng thuộc Mộc, Hỏa. (Ngũ Hành Yếu Luận)

 Khí số của nạp âm

 Nạp âm là khí số của trời đất. Dịch mã (sao chủ việc đi lại, thăng chuyển) và học đường (sao chủ học vấn) nằm ở vị trí trường sinh; tài năng và chức quan nằm ở đất vượng tướng; văn chương và giàu sang nằm ở đất ấn khố. Nếu gặp suy bại thì giảm một phần ba; lại gặp tử tuyệt thì mất một nửa. Rất kỵ không vong (hai địa chi bị coi là "trống rỗng" trong mỗi tuần mười ngày, gặp thì sức tốt mất đi) và xung khắc (xung: hai địa chi đối nghịch nhau như Tý với Ngọ), không nên có hình hại (các địa chi gây hại, hình phạt lẫn nhau) và thôn thực (nuốt ăn lẫn nhau). Cho nên cùng một nguồn thì giúp nhau thành tựu; số thuận là bậc trên, số tạp là bậc kế, thì khí trời đất đầy đủ, gốc rễ vững mạnh; cùng loại mà làm hại nhau (như Đinh Mùi hình Đinh Sửu) thì khí của địa chi tan tác, lẽ không thể hợp lại được. Quản Lộ nói: Ngũ hành thay nhau vượng thì tuy xung mà khí vẫn toàn vẹn; ngũ hành khắc nhau thì tuy hợp mà khí vẫn tan. (Sách của Diêm Đông Tẩu)

 Vạn vật cõng âm mà ôm dương, lấy khí xung hòa làm sự hòa hợp; quá hay thiếu đều là trái đạo. Cho nên cái cao thì nén cho bằng, cái thấp thì nâng cho cao; hoặc bù chỗ thiếu, bớt chỗ thừa; vì vậy quý ở chỗ chiết trung về đạo giữa, khiến không bị lụy vì thừa hay thiếu; đó chính là ý sâu xa của quý nhân (thiên ất quý nhân: sao tốt nhất, chủ được người giúp đỡ) và dịch mã. Đi vận cũng như vậy. Hiểu được ý sâu xa ấy thì về thuyết số mệnh đã nắm được quá nửa. (Ngũ Hành Yếu Luận)

 Quá và thiếu thì như vật bị đảo lộn; khí số vừa phải thì đến đúng kỳ mà phát.

 Ngũ hành thích cứng mềm vừa phải; tam mệnh (ba yếu tố của lá số: thiên can, địa chi và nạp âm) kỵ thịnh suy quá mức. (Quỷ Cốc Di Văn)

 Trong vượng mà không có lộc thì ngu dại và phóng đãng

 Phàm trong vượng mà không có lộc (lộc thần: vị trí mà thiên can đạt được bổng lộc) và quý nhân thì là người cực ngu, nhiều cuồng ngông mà không thành việc; nếu lại khắc bản mệnh, lại mang hình, sát thì chủ cuồng ngu không biết xoay chuyển, như người Bính Dần gặp ngày, giờ Mậu Ngọ. Trong vượng cần có lộc, như người Đinh Mão gặp Mậu Ngọ là trong vượng có lộc; người Bính Dần gặp Mậu Ngọ là không có lộc mà có sát, phần nhiều dâm đãng, ngu hèn mà cuồng, vì cực thịnh thì suy. Làm việc thì khéo quá hóa vụng, hoặc mang bệnh, vì Mậu Ngọ tự hình, tự nhận (dương nhận: sao chủ dao kiếm, hung bạo). (Trầm Chi Nguyên Tủy)

 Ba mệnh quá yếu

 Người Thổ gặp Dần, Mão, Thìn, người Thủy gặp Dần, Mão, Thìn, Thủy Thổ cùng lấy như nhau; người Hỏa gặp Dậu, Tuất, Hợi, vì trên Thân vẫn còn sức Hỏa nên lấy Dậu, Tuất, Hợi; người Mộc gặp Ngọ, Mùi, Thân; đều là quá yếu. Mệnh Kim thì không như vậy, nếu ở Tỵ, Ngọ, Mùi thì lại chuyển lên (?). (Thiên Nguyên Biến Hóa Thư)

 Ngũ hành kỵ gặp

 Mộc Hỏa thì tú lệ mà giàu có, chỉ không được gặp Kim, năm Kim thì có tai họa. Thủy Mộc thì tú lệ mà thanh cao, chỉ không được gặp Mão, Tỵ, năm Mão, Tỵ cũng có tai họa. Bính, Tân (hợp lại) hóa ra Thủy; ở trong tháng Hợi, Tý thì Thủy ấy thành tượng; trong tháng ấy cần thấy Bính, Tân vượng thì giàu. (Thần Bạch Kinh)

 Cách "Dẫn ra tự tử, tự tuyệt"

 Giả sử năm Quý Sửu nạp âm Mộc, tháng Ất Sửu Kim, ngày Nhâm Ngọ Mộc, giờ Tân Sửu Thổ: Nhâm Ngọ Mộc tự tử, dẫn ra năm sinh Quý Sửu Mộc tự tuyệt ở Thân; các trường hợp tự sinh, tự vượng cũng suy như vậy. (Lâm Khai Ngũ Mệnh)

 Ngũ hành không có khí thì người suốt ngày nhiều lo âu. (Ẩn Mê Phú)

 Ngũ hành tương sinh, tương khắc (tương sinh: hành này sinh ra, nuôi dưỡng hành kia; tương khắc: hành này chế ngự, áp đảo hành kia)

 Kim sinh Thủy, Thủy sinh Mộc, Mộc sinh Hỏa, Hỏa sinh Thổ, Thổ sinh Kim.

 Kim khắc Mộc, Mộc khắc Thổ, Thổ khắc Thủy, Thủy khắc Hỏa, Hỏa khắc Kim.

 Phép cốt yếu về tương sinh, tương khắc của ngũ hành

 Ngũ hành tương khắc là điều không tốt nhất; nhưng nếu đất phúc tụ khắc chỗ khác thì lại đoán là tốt; còn nếu chỗ khác đến khắc đất phúc tụ thì rất xấu. Ngũ hành tương sinh là điều tốt nhất; nhưng đem họa mà sinh cho nhau thì là hung, đem phúc mà sinh cho nhau thì là cát. Phàm tương sinh tương khắc, phải gặp ngũ hành đan xen nhau mới luận được; như lục hợp, tam hợp, hình, hại, xung, phá (các mối quan hệ hòa hợp hoặc xung đột giữa các địa chi) đều là ngũ hành đan xen. (Lâm Khai Ngũ Mệnh)

 Đại để ngũ hành chuộng cái biến mà không chuộng cái thường, quý cái ẩn mà không quý cái hiện. Tử tuyệt mà có cứu thì là hoàn hồn; sinh vượng mà bị khắc thì khí tan.

 Còn như bên kia với bên ta tương sinh: thuận thì thêm cho gốc, nghịch thì bị đoạt khí; bên kia với bên ta tương khắc: thuận thì thế mạnh, nghịch thì bị tổn thương.

 Giả như Mộc và Hỏa tương sinh, suy theo chiều thuận mà sinh cho nhau thì thêm khí mà tươi thịnh; nếu mệnh thuộc Mộc mà Hỏa đến thêm vào thì là nghịch mà bị đoạt khí. Như việc khắc Mộc: bản mệnh thuộc Kim mà gặp Mộc thì có thế mạnh mẽ; nếu mệnh thuộc Mộc mà Kim đến khắc thì là lỗi bị tổn thương tàn hại. (Chúc Thần Kinh)

 Sinh vượng mà bị phá hoại thì phúc mỏng; tử tuyệt mà có cứu thì quý hiển. (Quảng Lục)

 Cách "Cha con giống nhau"

 Năm Hỏa tháng Hỏa, ngày Mộc giờ Mộc, can chi và nạp âm cùng loại đều thuộc cách này. (Tam Mệnh Toản Cục)

 Trợ khí (khí giúp đỡ)

 Như người mệnh Thủy mà tứ trụ (bốn cột năm, tháng, ngày, giờ sinh, mỗi cột gồm một can một chi) có Kim, Thổ chẳng hạn, chủ suốt đời yên ổn, hưởng phúc thanh nhàn. (Quảng Tín Lục)

 Cách "Hoàn hồn" (hồn trở lại)

 Là ngũ hành tự tử, tự tuyệt mà có cứu; lần lượt cứu nhau hoàn hồn là quý nhất; có phúc thần (sao tốt) là bậc kế; không có phúc thần mà một mình hoàn hồn là bậc dưới. (Lâm Khai Ngũ Mệnh)

 Lại cách "Hoàn hồn"

 Người mệnh Hỏa gặp Ất Hợi, người mệnh Thổ gặp Đinh Tỵ, người mệnh Kim gặp Nhâm Dần, người mệnh Mộc gặp Canh Thân, người mệnh Thủy gặp Quý Tỵ.

 (Nếu người gặp được thì về già phát tài lộc.) (Thần Bạch Kinh)

 Tương sinh, hợp nhau thì việc ra sao? Vẫn cần vị trí lộc, mã bao quanh; lục hợp, thiên ất quý nhân đến chiếu vào nhau, thì thân ở Lưỡng phủ (hai cơ quan đứng đầu triều đình đời Tống là Trung thư và Xu mật viện, tức bậc tể tướng) ắt không sai lầm. (Quỷ Cốc Yếu Quyết)

 Chỗ tuyệt gặp sinh là mối dẫn đến phúc

 Như Tân Tỵ là Kim, tuyệt ở Dần, mà gặp Mậu Dần là Thổ thì quý nhất: vì can Mậu là Thổ dương đè lên Kim âm của can Tân; Kim tuyệt ở Dần, gặp Mậu Dần nạp âm Thổ thì cũng sinh cho Tân Tỵ nạp âm Kim; sáu can Tân có quý nhân ở Dần; ngũ hành ở chỗ tuyệt mà gặp sinh là gặp cha mẹ, nên thành phúc. Các trường hợp khác theo đây.

 Nạp âm được địa chi che chở thì ứng với giàu nhỏ (?)

 Như Đinh Mão là Hỏa gặp đủ Hợi, Mão, Mùi, đủ tam hợp (ba địa chi hợp lại thành một cục cùng hành; Hợi, Mão, Mùi hợp thành Mộc cục), tuy có Quý Hợi là Thủy khắc, cũng chủ giàu, vì trên dưới đều được khí Mộc sinh cho. Như tướng công (cách gọi tể tướng) Vương Vi Minh: năm Kỷ Mùi, tháng Ất Hợi, ngày Bính Dần, giờ Tân Mão; tuy cục Mộc Hợi Mão Mùi sinh cho nạp âm Hỏa, nhưng khí ấy làm thương Thổ của can Kỷ, lâu sau chết không lành. Như người Giáp, Ất gặp Thân, Tý, Thìn, thì thân Mộc của Giáp, Ất gặp Thân, Tý, Thìn đều là Thủy (Thân Tý Thìn hợp thành Thủy cục).

 Thân là Thổ gặp Hỏa sinh thì dần có lợi; mệnh là Thủy được Kim mới dư dả lâu dài; Kim nhiều thì cần Hỏa, hoặc theo lẽ "tòng cách" (thuận theo mà biến đổi, vốn là tính của Kim) để thành mệnh; Mộc nặng được Kim uốn nắn chỗ thẳng chỗ cong thì mới dùng được.

 Nước chảy không ngừng thì cần Thổ ngăn lại; lửa thịnh không có chỗ dựa thì chỉ có Thủy giúp điều hòa.

 Thân và mệnh thích phúc sinh vượng; thiên can không ngại bị khắc chế. Giả như Hỏa đến lúc cực thịnh vượng, hai bên không có Mộc, thì cần được Thủy chế mới thành "Ký tế" (tên quẻ trong Kinh Dịch, nước ở trên lửa ở dưới, tượng việc đã thành, nước lửa điều hòa); Hỏa nhẹ thì không như vậy. (Quỷ Cốc Di Văn)

 Lý Tần Bá ở Can Giang (?) nói: Ngũ hành dùng đúng chỗ thì tuy tương khắc mà thành phúc; ngũ hành dùng sai chỗ thì tuy tương sinh mà thành tai họa.

 Như Thủy gặp Thổ thì dừng, Thổ gặp Mộc thì tươi tốt, Mộc gặp Kim thì thành đồ dùng, Kim gặp Hỏa thì được nung đúc, Hỏa gặp Thủy thì tắt mất hình. Thủy sinh Mộc, Mộc thông thì Thủy cạn; Mộc sinh Hỏa, Hỏa vượng thì Mộc cháy; Hỏa sinh Thổ, Thổ vượng thì Hỏa lụi (?); Thổ sinh Kim, Kim quý thì Thổ hèn; Kim sinh Thủy, Thủy vượng thì Kim chìm. Lại như Kim khắc Mộc: khí Kim hòa thì thành đồ, không thì chặt phá cây. Mộc khắc Thổ: khí Mộc hòa thì thành rừng núi, không thì thành cỏ tranh lộn xộn (?). Thổ khắc Thủy: khí Thổ hòa thì nước chảy, không thì thành vực bị lấp tắc. Thủy khắc Hỏa: khí Thủy hòa thì thành Ký tế, không thì cả hai đều mất hình chất. Hỏa khắc Kim: khí Hỏa hòa thì nung đúc thành đồ, không thì làm hỏng khuôn.

 Phân trong đục, thứ bậc

 Trong là nhân đục mà thành trong, tức là ngũ hành có chỗ chế phục. Giả sử Thủy bệnh gặp Thổ thì đục, nhưng không có Thổ làm đê thì không dừng được; đã dừng thì dần trong ra, chỉ không nên quá hay thiếu. Đục là ngũ hành không có chế phục, như Kim nhiều không có Hỏa, Thủy nhiều không có Thổ, Hỏa nhiều không có Thủy, Mộc nhiều không có Kim, Thổ nhiều không có Mộc. Cho nên ngũ hành có thuyết "cực thì quay trở lại". Như Trung đại phu (?) Triệu Sĩ Bằng: năm Đinh Mão Hỏa, tháng Đinh Mùi Thủy, ngày Ất Dậu Thủy, giờ (?) Giáp Thân Thủy; khí quỷ (hành khắc mình) sinh vượng đến cực; Thủy cực thì sinh Mộc, Mộc sinh Hỏa; cho nên cực thì biến, biến thì thông.

 Lại như Thượng thư (quan đứng đầu một bộ) Trình Vũ: năm Đinh Mão Hỏa, tháng Tân Hợi Kim, ngày Canh Tuất Kim, giờ Canh Thìn Kim; đó là Kim cực mà biến, Thủy của Bính (?) thành quan của Hỏa, Dần Tuất là Khôi tinh (sao Khôi, chủ văn chương thi cử) (?). Lại như Hiển mô (chức học sĩ ở Hiển Mô các) Lý Trang: năm Bính Dần Hỏa, tháng Canh Dần Mộc, ngày Đinh Mùi Thủy, giờ Nhâm Dần Kim, không có khắc chế, giàu sang mà sống thọ, vì tứ trụ bên dưới sinh cho bên trên, thuần tuý mà vững thực. Lại như Thị lang (phó quan của một bộ) Lý Đãi: năm Ất Sửu Kim, tháng Kỷ Sửu Hỏa, ngày Quý Tỵ Thủy, giờ Đinh Tỵ Thổ; tuy làm tòng quan (quan hầu cận trong triều) hai mươi năm mà không được ở bên vua, không vợ không con, vì tứ trụ bên dưới khắc bên trên; tuổi thọ cũng ngắn hơn Lý Trang. Sự chế phục như thế nghìn biến muôn hóa, không thể kể hết, tạm nêu bốn lá số để so sánh. (Quảng Tín Tập)

 Hỏa không sợ Thủy, nhờ có nó rồi mới giúp ích được vật; Mộc cần nhờ Kim, được chế rồi mới thành đồ dùng.

 Trong ngũ hành, Hỏa tuy sợ Thủy, nhưng Hỏa không có Thủy thì lại không giúp ích được vật; Mộc tuy sợ Kim, nhưng Mộc không có Kim thì lại không thành đồ. Người mệnh Hỏa được Thủy, trong cách gọi là "Vị tế" (tên quẻ trong Kinh Dịch, lửa ở trên nước ở dưới, tượng việc chưa xong nhưng rồi sẽ thành), ý nói rốt cuộc sẽ được giúp nhau; người mệnh Mộc được Kim, trong cách gọi là "Đoạn luân" (đẽo bánh xe: gỗ được rìu đẽo thành bánh xe), ý nói rốt cuộc sẽ được dùng. Hỏa ít mà Thủy nhiều thì thế của Hỏa không bằng Thủy, nên sợ Thủy; Kim ít mà Mộc nhiều thì thế của Kim không bằng Mộc, nên bị Mộc làm khốn.

 Kim, Hỏa đủ cả thì gọi là "Chú ấn" (đúc ấn); phạm chữ Sửu thì thành hỏng khuôn. Mộc, Kim ngang nhau thì gọi là "Đoạn luân"; sinh vào mùa thu thì thành gãy rìu.

 Kim được hai, Hỏa cũng được hai, trong cách gọi là "Chú ấn"; rất ghét gặp chữ Sửu, vì đúc ấn phải nhờ Thổ làm khuôn; Thìn, Tuất, Sửu, Mùi đều là Thổ; Sửu là chữ phá hoại; gặp nó thì đúc ấn mà hỏng khuôn; khuôn đã hỏng thì Hỏa tán, Kim tiêu, trái lại chuốc lấy tai ương. Mộc được hai, Kim cũng được hai, trong cách gọi là "Đoạn luân"; riêng ghét sinh vào mùa thu, vì mùa thu là lúc túc sát (khí lạnh tiêu điều làm chết muôn vật), thành ra đẽo bánh xe mà gãy rìu; rìu đã gãy thì Mộc yếu, Kim khuyết, trái lại chuốc lấy tai họa. (Hồ Trung Tử)

 Thủy, Hỏa (?) giúp nhau thì tinh thần đầy đủ; Kim, Mộc dùng lẫn cho nhau thì nhân mềm mà nghĩa cứng.

 Thủy là tinh, Hỏa là thần; hai thứ giúp nhau nên tinh thần sáng suốt, linh lợi mà đầy đủ. Kim cứng thì Mộc mềm; hai thứ dùng lẫn cho nhau thì nhân mềm mà nghĩa cứng, cả hai đều được. (Chúc Thần Kinh)

 Bàn về người thân, lo khi họ gặp tử tuyệt

 Lời chú của hòa thượng Oánh: Hành sinh ra ta là cha mẹ; hành ta sinh ra là con cháu; hành khắc ta là quan quỷ; hành ta khắc là thê tài (vợ và của cải); hành ngang hòa (cùng hành với ta) là anh em; ở vào đất nguy vong thì lo khi ở quê hưu, tù, tử, tuyệt (các trạng thái yếu: hưu là đã sinh ra hành khác nên lui về nghỉ, tù là bị giam hãm, tử là chết, tuyệt là khí dứt hẳn). Sách Tam Mệnh Kiềm nói: Hành sinh ta là lộc, hành ta sinh là khố, hành ta khắc là tài, hành khắc ta là quỷ; như Kim lấy Thổ làm lộc, Thủy làm khố, Mộc làm tài, Hỏa làm quỷ; các hành khác theo đó mà suy.

 Gặp bệnh thì lo bệnh, gặp sinh thì được sinh; vượng tướng thì vươn cao, hưu tù thì tuyệt diệt.

 Lời chú của hòa thượng Oánh: "Gặp bệnh lo bệnh" là nói về hưu tù tuyệt diệt; "gặp sinh được sinh" là lấy vượng tướng vươn cao làm nghĩa. Gặp bệnh lo bệnh là ngũ hành đang ở giai đoạn bệnh mà lại gặp quỷ, như Mộc gặp Tân Tỵ Kim, Hỏa gặp Giáp Thân Thủy, Thổ gặp Canh Dần Mộc, Kim gặp Ất Hợi Hỏa; những loại như thế là hưu tù tuyệt diệt. Gặp sinh được sinh là ngũ hành ở chỗ sinh lại gặp sinh, như Mộc gặp Quý Hợi Thủy, Hỏa được Canh Dần Mộc, Thủy gặp Nhâm Thân Kim, Kim gặp Đinh Tỵ Thổ; những loại như thế là vượng tướng vươn cao. Hoặc gặp ở năm, ở vận, hoặc gặp ở nền gốc của lá số, lại còn phải xem trước sau, tùy chỗ mà châm chước.

 Cha bệnh thì xét lộc của con; vợ gặp tai họa thì tính theo năm của chồng.

 Lời chú của hòa thượng Oánh: Ngũ hành tương sinh là cha con, âm dương chế ngự nhau là vợ chồng. Giả sử Kim (?) bệnh thì không nghi ngờ gì là sợ Hỏa, gấp tìm Thủy để cứu, vì Kim sinh Thủy là con, mà Thủy khắc Hỏa vậy. Lại như Kim gặp tai họa là sợ gặp Hỏa, thì hãy xem Hỏa hưu hay vượng thế nào, vì hành khắc ta là chồng. Đây là hai phép cứu giải, chi tiết và quan trọng nhất. Lời chú của họ Vương: Như người Bính Dần Hỏa gặp Mậu Thân Thổ, Hỏa tuy bệnh (ở Thân) nhưng là cha của Mậu Thân; cha tuy bệnh nhưng Thổ của Mậu Thân đang trường sinh, cha được nhờ lộc của con che chở, tuy bệnh mà không đến nỗi chết. Hoặc Đinh Mão Hỏa gặp Giáp Ngọ Kim, Kim là vợ, Kim đến Ngọ thì bại, có thể gọi là vợ gặp tai họa; nhưng Đinh Mão Hỏa vượng ở Ngọ lại gặp lộc, Kim Hỏa truyền cho nhau, âm dương hợp nhau mà sinh ra tạo hóa, đó gọi là vợ theo chồng mà được quý.

 Kim, Mộc chưa thành đồ thì nghe vui buồn mà khó gọi tên; như cây tốt mà hoa nhiều, như mây dày mà không mưa.

 Lời chú của hòa thượng Oánh: Kim không thể tự thành đồ, chỉ nhờ Hỏa nung đúc; Mộc chưa thành công thì nhờ Kim mà đẽo gọt (?). Lời chú của họ Vương: Nói vui buồn là vì Mộc chủ mùa xuân, tính là nhân, mùa xuân vạn vật nảy sinh, có thể gọi là vui; Kim chủ mùa thu, tính là nghĩa, mùa thu vạn vật tiêu điều, có thể gọi là buồn. Mộc không có Kim, Kim không có Hỏa, thì chưa thể thành đồ, là buồn hay vui khó nói rõ được. "Như cây tốt mà hoa nhiều, mây dày mà không mưa" là nói có tiếng hão mà không có việc thực.

 Gặp nhau ở đất sinh thì nên lui thân, tránh ngôi.

 Lời chú của hòa thượng Oánh: Là ở chỗ trường sinh của bản mệnh mà gặp quỷ đang vượng, như Kim gặp Ất Tỵ Hỏa, Thổ gặp Canh Thân Mộc, Hỏa gặp Giáp Dần Thủy, Mộc gặp Tân Hợi Kim; gặp ở tứ trụ hoặc ở đại mệnh (?) thì nên lui thân tránh ngôi. Lời chú của họ Vương: Như Mậu Thân gặp Nhâm Thân, Thổ của Mậu Thân sinh ra Kim của Nhâm Thân, Kim đến Thân thì lâm quan (giai đoạn trưởng thành, sắp cực thịnh), là cha truyền đạo cho con; con mạnh thì cha suy; cha đã thành công thì tự nên cáo lui; vì cái sinh thì không còn sinh nữa, hai vật không thể cùng đứng. Do đó biết rằng ngũ hành sinh cho kẻ khác thì mình lui nghỉ, con thay ngôi cha. (Lạc Lục Tử)

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video