Thiên 17 — Bàn về ngũ hành (ba)

 Quyển thứ chín

 Bàn về Ngũ hành (phần ba)

 Trong số mệnh, nếu ngũ hành (năm loại khí cơ bản: Kim là kim loại, Mộc là cây, Thủy là nước, Hỏa là lửa, Thổ là đất; chúng nuôi dưỡng nhau và chế ngự nhau) ở dưới sinh cho ở trên (sinh: hành này nuôi dưỡng, làm mạnh hành kia, như Thủy sinh Mộc, Mộc sinh Hỏa; "trên", "dưới" chỉ vị trí trước sau giữa các trụ trong lá số) thì gọi là "trợ khí" (khí được giúp sức). Người như vậy cả đời hưởng phúc, mọi việc đều dễ dàng, được nhờ phúc và sức của người khác. Nếu ở trên sinh cho ở dưới thì gọi là "đạo khí" (khí bị rút trộm). Người như vậy cả đời lo toan cho người khác, thường che chở người khác, tạo phúc cho người khác hưởng.

 Trong số mệnh, nếu ngũ hành ở dưới khắc ở trên (khắc: hành này chế ngự, làm hại hành kia, như Thủy khắc Hỏa, Hỏa khắc Kim) thì chủ về chìm đắm, trì trệ, khó phát đạt. Nếu ở trên khắc ở dưới thì có uy thế, hay làm hại người và vật, bất lợi cho vợ thiếp con cháu, phần lớn đều cô độc. Nếu được sinh vượng (hành ở giai đoạn đang lớn mạnh trong vòng mười hai giai đoạn thịnh suy của nó) thì điều xấu nhẹ bớt và đến chậm hơn. (Quảng Tín tập)

 Giả như năm, tháng, ngày, giờ và thai (thai: tháng thụ thai, tính lùi khoảng mười tháng từ tháng sinh, cũng được xem như một trụ của lá số) mà nạp âm (hành được gán cho từng cặp can chi trong chu kỳ sáu mươi năm, ví như Giáp Tý, Ất Sửu thuộc Kim; khác với hành riêng của can hay chi) đều là Mộc, thì phải xem nó vượng đến mức nào. Nếu Mộc ở trụ giờ rơi vào đất Bại (giai đoạn suy yếu, sa sút trong vòng mười hai giai đoạn) thì càng tốt, vì Mộc quá vượng thì cứng rắn hung bạo, cần có cái mềm yếu để kiềm lại. Vận (mỗi chặng mười năm của đời người, có hành riêng) đi vào vùng Kim cũng không hại, vì lúc ấy Mộc không ngại bị khắc chế. Lại nói: giả như mệnh lấy Kim làm phúc, mà chỉ có một Kim, lại vô khí (không có sức, đang ở giai đoạn suy kiệt), bị Hỏa và Thổ giao chiến, thì đều không đắc lực; Thủy, Hỏa, Thổ cũng như thế. (Lâm Khai Ngũ mệnh)

 【Ngũ hành bị chế ngược lại】

 Lẽ số của ngũ hành khó xét kỹ nhất; ở ngôi phụ thì phải đề phòng ngôi thắng bị diệt (?). Hỏa nhiều Kim ít là chuyện bình thường, Hỏa ít Kim nhiều thì rất chẳng lành. Âm dương nghiêng lệch một bên thì tạo hóa (sự biến hóa sinh thành) không thành. Ngũ hành nói chung cần có khắc chế, có lẽ của nó, nhưng chỉ hơi vượt ra ngoài là sinh cái hại thái quá hoặc bất cập. Ví như Hỏa nhiều Kim ít, thì Kim tụ hay tán đều không thành hình, tuy bị chế ngự cũng chẳng hại gì (?). Còn nếu Hỏa ít Kim nhiều, đã không nung chảy được Kim, thì Hỏa trái lại gặp nạn tro bay khói tắt. Công của tạo hóa phải xét cho thật tường tận. (Thái Ất thống kỷ)

 【Ngũ hành thái quá và bất cập】

 Một Thủy sinh ba Mộc thì Mộc khô héo; ba Thủy một Mộc thì Mộc trôi dạt tràn lan; quý ở chỗ âm dương ngang nhau. Trường hợp này không vào cách (cách: mẫu lá số đặc biệt có giá trị riêng). Một Thổ sinh ba Kim thì trắc trở trì trệ; ba Thổ sinh một Kim thì phúc thịnh. Riêng Thổ sinh Kim, Thổ nhiều Kim ít thì không trở ngại, lại chuyển thành phúc thọ. Người mệnh một Thủy mà được ba Kim thì thái quá không cân, phát sớm chết sớm, ấy là nhờ phúc cha mẹ. Một Kim sinh ba Thủy thì hư nhược. Một Mộc gặp ba Kim thì ắt bị chặt phá. Một Kim gặp ba Mộc thì Kim tự cùn. Tuy vậy Kim lấy Mộc làm tài (tài: hành mà mình khắc được, tượng trưng cho của cải), Mộc nhiều thì không khắc nổi. Một Kim ba Hỏa là quý, người mệnh Kim không sợ Hỏa; nếu Hỏa ở ngôi trên thì được Hỏa là bậc nhất. Người một Hỏa được ba Kim cũng không gọi là có tài, vì tuy Hỏa khắc Kim nhưng Hỏa quá nhẹ. Hai Kim hai Mộc: tạm được. Hai Mộc hai Thủy: tạm được. Hai Kim hai Thổ: có tạo hóa. Hai Thổ hai Kim: tạm được. Hai Hỏa hai Mộc: tạm được. Hai Mộc hai Hỏa: rời rạc yếu ớt. Hai Kim hai Thủy: rời rạc yếu ớt. Hai Thủy hai Kim: thanh tú. Hai Kim hai Hỏa: tốt nhất. Hai Hỏa hai Kim: đủ của cải. Hai Thổ hai Mộc: có tạo hóa. Hai Thủy hai Thổ: có tạo hóa. Còn lại cứ theo đó mà suy xét, lại xem thêm sự tác động qua lại của thiên can (mười ký hiệu Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý). (Thiên Nguyên biến hóa thư)

 【Ngũ hành thái quá】

 Thủy thịnh tràn lan không dừng thì người ưa mưu kế ngầm, về sau tự gặp tổn thương. Thổ mạnh mà không thấy Mộc thì tình ý phần nhiều dối trá, tính khí ngoan cố, ngu muội, hèn kém, cố chấp. Mộc nhiều mà không gặp Kim chế thì lúc đầu vất vả, về già cô độc nghèo khó. Hỏa bốc mạnh mà không gặp Thủy điều hòa thì tính tình hung bạo, hay chuốc tai họa bất ngờ. Kim cứng mà không có Hỏa thì hung hãn ngang ngược, chết non. Cho nên nói: Kim cứng, Hỏa mạnh, nhiều quá thì hại mình; Mộc mềm, Thổ hòa, thịnh quá cũng hại thân. (Tể công yếu quyết)

 Hành nhẹ mà đắc địa (ở vào chi, vào tháng giúp nó sinh vượng) thì có thể địch nổi hành nặng đang suy; hành nặng mà không có đất thì bị hành nhẹ chế ngự mà thua.

 Như Thổ chế Thủy thì Thổ Bính Thìn, Đinh Tỵ chế được Thủy Bính Tý, Quý Hợi. Kim Nhâm Thân, Quý Dậu tuy nặng nhưng gặp Hỏa Mậu Tý, Kỷ Sửu, Bính Dần, Đinh Mão thì Kim dù nặng cũng bị Hỏa chế, vì Hỏa đang tiến về vượng còn Kim đang đi về Tuyệt (giai đoạn kiệt hẳn sức).

 【Đều suy cũng như đều vượng, nặng nhẹ tự nhiên cân nhau】

 Như Tân Dậu gặp Quý Dậu, Mậu Ngọ gặp Bính Tý, ấy là cùng ở chỗ vượng mà địch nhau; khí của địa chi (mười hai ký hiệu Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi) không bằng nhau mà vẫn địch nhau, nên thành biến hóa, phát triển. Giáp Dần thuộc Thủy gặp Canh Ngọ, Tân Mùi thuộc Thổ, sức khí bên nào cũng suy, Thủy Thổ hòa dịu với nhau thì có lẽ nuôi dưỡng sinh thành. Các trường hợp khác cứ theo đó.

 【Còn như thể nhẹ mà dụng nặng thì không tránh khỏi trôi chìm; gốc nặng ngọn nhẹ thì mưu tính rộng mà tự thắng; chủ khách dung hòa nhau thì thong dong hưởng phúc】

 Như Canh Ngọ, Tân Mùi là Thổ có thể (bản thân hành của mệnh) nhẹ, gặp Thủy Nhâm Tuất, Quý Hợi, Bính Tý, ấy là thể nhẹ mà dụng (hành tác động lên mình) nặng, nên trái lại bị nước cuốn trôi tan tác. Như Thổ Canh Tý, Tân Sửu gặp Thủy Quý Tỵ, Ất Mão, ấy là gốc nặng ngọn nhẹ, là người mưu tính rộng mà tự thắng. Ngũ hành chủ (hành của bản mệnh) và khách (hành ở các trụ khác) nặng nhẹ ngang nhau, chế ngự và sử dụng có phép tắc, Thủy Thổ hòa dịu, Kim Hỏa hợp nhau, thì được khỏe mạnh yên ổn.

 【Ngũ hành địch nhau, một bên dữ một bên lành】

 Ngũ hành địch nhau mà nặng nhẹ ngang nhau (?): gặp hai quỷ (quỷ: hành khắc hành của bản mệnh, chủ tai họa, áp bức) thì hung; gặp một quỷ nặng thì trong hung trái lại hóa cát. (Quỷ Cốc di văn)

 Mệnh có nạp âm quỷ nhiều mà bản mệnh đang đắc thời, gọi là "quan tinh thừa vượng" (sao quan chức gặp lúc thịnh). Nạp âm tài nhiều mà bản mệnh vô khí, gọi là "tài nhiều hại thân", chủ giàu có nhưng mắc nhiều bệnh hiểm.

 【Ngự quỷ (chế ngự quỷ)】

 Như người mệnh Mộc được tháng Hỏa, ngày giờ Kim, đại loại như thế: chủ lập thân trong gian nan, mọi việc phải nhờ sức người khác.

 【Trợ quỷ (giúp sức cho quỷ)】

 Như người mệnh Thủy mà tứ trụ (bốn cột năm, tháng, ngày, giờ sinh, mỗi cột gồm một can một chi) có Thổ, Hỏa, đại loại như thế: chủ nhát gan, làm việc gì cũng muốn làm rồi lại thôi. Lại nói: như người mệnh Thủy được tháng Thổ, ngày giờ Hỏa, thì lại gọi là "tử mẫu quỷ" (quỷ mẹ con: Hỏa là mẹ sinh ra Thổ là quỷ), chủ cả đời hay bị ruột thịt phá hại, tranh chấp. Can chi đều dùng chung cách xét này, nhưng nạp âm là quan trọng nhất. Cách này còn gọi là "trợ quan".

 【Trong quỷ có quỷ】

 Như người mệnh Thổ sinh tháng Mộc, ngày giờ Kim, đại loại như thế: chủ có thế quan, uy quyền và nền tảng vững; nhưng nếu kém yếu thì rất hung. Kinh nói: "Ngũ hành rất kỵ dưới hại trên, cả đời những việc thiếu thốn dồn lại."

 【Tổn khí】

 Như người mệnh Thủy mà tứ trụ có Thổ, Mộc; người mệnh Thổ mà tứ trụ có Mộc, Kim, đại loại như thế: chủ cả đời tiêu tan, nhọc mà không có công, khó đạt tới chỗ xa lớn.

 【Tranh giành】

 Như người mệnh Kim có ba Kim một Mộc, đại loại như thế: chủ cả đời tiền của không đủ, hay có chuyện tranh giành.

 【Nung nấu】

 Như người mệnh Kim có một Kim ba Hỏa, đại loại như thế: chủ cả đời khổ sở như bị nung nấu, không được yên nhàn. (Quảng Tín tập)

 【Cái ở đất Sinh sợ cái ở đất Tử】 (Sinh: giai đoạn Trường sinh, khi hành mới nảy sinh; Tử: giai đoạn hành đã chết hẳn sức)

 Bính Dần Hỏa sợ Ất Mão Thủy; Tân Tỵ Kim sợ Đinh Dậu Hỏa; Giáp Thân Thủy sợ Kỷ Mão Thổ; Mậu Thân Thổ sợ Nhâm Ngọ Mộc;

 Kỷ Hợi Mộc sợ Giáp Tý Kim. (Quảng lục)

 【Bàn về quỷ】

 Quỷ trong tổ: như Bính Tý gặp Canh Tý, Đinh Sửu gặp Tân Sửu (cùng một chi). Quỷ cách vách: như Canh Tý gặp Quý Sửu (chi đứng liền nhau). Quỷ trong mộ (mộ: giai đoạn hành bị cất giấu, như Thìn là mộ của Thủy): như người mệnh Thủy gặp Bính Thìn, người mệnh Thổ gặp Mậu Thìn. Quỷ không vong (không vong: hai chi bị bỏ trống trong mỗi tuần mười ngày, chủ trống rỗng, hư hao): như Giáp Tuất gặp Giáp Thân, Ất Dậu. (Thiên Nguyên biến hóa thư)

 【Lấy nhỏ lấn lớn thì tự chuốc hại cho mình; lấy yếu thắng cứng thì tự rước lấy tai ương】

 Lấy một Thủy khắc ba Hỏa là lấy nhỏ lấn lớn, trái lại bị đốt cạn, tự chuốc hại cho mình. Như Quý Tỵ là Thủy ở đất Tuyệt mà khắc Bính Dần là Hỏa đang vượng, là lấy yếu thắng mạnh, ấy là tự rước lấy tai ương.

 【Lấy âm thắng dương thì tuy có tai ương cũng không lộ rõ; lấy dương thắng âm thì hại không sâu; hai âm địch nhau, hai dương chống nhau thì tai họa đến ngay, không yên chỗ ở】

 Như Ất Tỵ là Hỏa âm khắc Nhâm Thân là Kim dương, đó là lấy âm thắng dương, giả sử có gây họa cũng không đến mức lộ ra rõ ràng. Như Nhâm Thân khắc Kỷ Tỵ Mộc là lấy dương thắng âm, tuy có hại cũng không sâu. Vì sao? Vì âm và dương có tình với nhau. Như Đinh Mão và Quý Dậu là hai âm địch nhau; hai dương giẫm đạp nhau là Mậu Ngọ gặp Giáp Tý. Dương thì cứng rắn sắc bén, âm thì mềm mỏng xảo trá, ắt phải thắng mới thôi, cho nên tai họa đến ngay, không yên chỗ ở; đi tới đâu cũng gặp nhiều chuyện nhân tình rối ren như người Hồ với người Việt (hai giống người ở hai đầu xa cách, xa lạ và thù nghịch nhau). (Chúc Thần kinh)

 Thái Ất thống kỷ nói: Then máy biến hóa âm dương của trời đất, chưa bao giờ không phải là âm gọi dương, dương gọi âm; như thế thì trời đất hợp lẽ chính, khí ngũ hành hòa quyện. Còn nếu dương theo dương, âm theo âm thì âm dương nghiêng lệch, động tĩnh mất thứ tự, vì thế họa và phúc chia làm hai ngả.

 【Khẩu quyết phân biệt năm âm】

 Âm phát ra ở lưỡi là Chủy, ở răng là Thương, ở răng hàm là Giốc, ở họng là Cung, ở môi là Vũ (năm âm Cung, Thương, Giốc, Chủy, Vũ của nhạc cổ, dùng để xếp các họ người vào năm hành); có như thế mới xếp được các họ vào năm loại; người thông hiểu xem bảng mà dùng thì nắm hết phép tắc. (Thần Bạch kinh)

 Năm âm quý ở chỗ vượng, tức là lấy hành của chính âm ấy, mỗi âm đến chỗ tướng vượng (đất mà hành ấy mạnh nhất) của nó. Âm Thương là Kim, vượng ở Thân, Dậu, có đức ở Thìn, Tỵ. Âm Giốc thuộc Mộc, vượng ở Dần, Mão, có đức ở Tuất, Hợi. Âm Chủy thuộc Hỏa, vượng ở Tỵ, Ngọ, có đức ở Sửu, Dần. Âm Cung và Vũ thuộc Thủy và Thổ, vượng ở Hợi, Tý, có đức ở Mùi, Thân. Người gặp được những chỗ ấy, nếu tam mệnh (ba yếu tố của mệnh: can, chi và nạp âm) có khí, không bị sát xấu (sao xấu gây tai họa) chiếu vào, thì cả đời quý hiển hưng thịnh; dù ở chỗ có hình (sự xung khắc gây tổn hại) và sát cũng vẫn có lộc. Giả như người họ thuộc âm Chủy thì tháng Tư, tháng Năm là tháng vượng, tháng Chạp, tháng Giêng là tháng sinh đức; các âm khác cứ theo đó. (Tam mệnh kiềm)

 Họ theo năm âm (kèm quận vọng — vùng đất gốc nổi danh của dòng họ, ghi trong ngoặc)

 【Âm Giốc】

 Triệu (Thiên Thủy), Chu (Nhữ Nam), Chu (Bái Quốc), Khổng (Lỗ Quốc), Tào (Tiếu Quận), Hoa (Vũ Lăng), Kim (Bành Thành),

 Du (Hà Gian), Lư (Hà Đông), Nhạc (Nam Dương), Hòa (Nhữ Nam), Tiêu (Hà Nam), Đổng (Lũng Tây), Cao (Bột Hải),

 Ngu (Trần Quận), Cừu (Bột Hải), Ngải (Thiên Thủy), Hoằng (Thái Nguyên), Quốc (Hạ Bi), Thu (Thiên Thủy), Cáo (Kinh Triệu),

 Ấn (Phùng Dực), Hoài (Hà Nam), Tùng (Đông Hoản), Sách (Vũ Uy), Kiều (Lương Quốc), Hồng (Đôn Hoàng), Thôi (Bác Lăng),

 Lục (Hà Nam), Gia (Kinh Triệu), Hùng (Trung Sơn), Xa (Kinh Triệu), Hiệp (Thượng Cốc), Tứ (Bình Xương), Ung (Kinh Triệu),

 Bộc (Lỗ Quốc), Triều (Kinh Triệu), Kinh (Quảng Lăng), Mật (Thái Nguyên), Bình (Thanh Dương), Khúc (Trần Lưu), Dược (Nhữ Nam),

 Nha (Giang Hạ), Giáp (Tề Quận), Quắc (Tân Bình), Nhạc (Phùng Dực), Kính (Bình Dương), Tập (Đông Bình), Hiến (Cối Kê),

 Lưu (Bành Thành), Đạm Đài (Đại Sơn) (?), Chung Ly (Cối Kê).

 【Âm Chủy】

 Tiền (Bành Thành), Khương (Thiên Thủy), La (Dự Chương), Quý (Bột Hải), Cữu (Thái Nguyên), Trang (Thiên Thủy), Chung (Nam Dương), Loan (Hà Tây), Trác (Tây Hà), Đinh (Tế Dương), Cát (Phùng Dực), Ba (Cao Bình), Tân (Lũng Tây), Sái (Hà Gian), Lý (Lũng Tây), Bảo (Phù Phong) (?), Tất (Hà Nam), Lâu (Tiếu Quốc), Quản (Bình Xương), Cù (Tùng Dương), Lộc (Phù Phong), Lệ (Phạm Dương), Trì (Tây Bình), Tuyên (Thủy Bình), Nữu (Ngô Hưng), Cơ (Nam Dương), Na (Thiên Thủy), Thầm (Hà Nội), Trịnh (Huỳnh Dương), Vân (Lang Gia), Hách (Thái Nguyên), Đao (Hoằng Nông), Kinh (Phạm Dương), Liên (Thượng Đảng), Đông (Bình Nguyên), Ngọc (Bành Thành), Tuân (Hà Nội), Bôn (Tuyên Thành), Chân (Trung Sơn), Tể (Tây Hà), Tăng (Lỗ Quốc), Mãnh (Hàm Dương), Trần (Dĩnh Xuyên), Sử (Kinh Triệu), Thời (Lũng Tây), Chung (Dĩnh Xuyên), Can (Dĩnh Xuyên), Quan (Trung Sơn), Lợi (Hà Nam), Lê (Kinh Triệu), Văn (Ngô Hưng), Đặng (Nam Dương), Nhuế (Bình Nguyên), Lịch (Tân Thái), Lạp (Đông Hải), Cấp (Cự Lộc), Thái (Thiên Thủy), Đường (Tấn Xương), Kỷ (Cao Dương), Thái (Tế Dương), Biên (Lũng Tây), Dịch (Thái Nguyên), Sư (Thái Nguyên), Túc (Đông Bình), Sân (Thiên Thủy), Thiện (Tế Dương), Cận (Tây Hà), Nhiếp (Hà Đông), Lục (Quảng Bình), Trí (Lỗ Quốc), Vưu (Ngô Hưng), Tiết (Hà Đông), Thư (Kinh Triệu), Điền (Nhạn Môn), Thiểm (Vũ Lăng), Thận (Thiên Thủy), Củng (Sơn Dương), Hàm (Nhữ Nam), Địch (Nam Dương), Chư (Lang Gia), Tỉnh (Phù Phong), Lãnh (Kinh Triệu), Luyện (Hà Nội), Khai (Thiên Thủy), Thi (Ngô Hưng), Đằng (Nam Dương), Lam (Nhữ Dương), Chi (Hợp Dương), Biệt (Kinh Triệu), Liêu (Vũ Uy), Ninh (Tề Quận), Lại (Dĩnh Xuyên), Lao (Tùng Dương), Thạch (Vũ Lăng), Đoàn (Kinh Triệu), Tý (Bột Hải), Tấn (Bình Dương), Phụ (Thiên Thủy), Trách (Lũng Tây), Tây Môn (Tấn Dương), Thân Đồ (Kinh Triệu), Thứ Đệ (Kinh Triệu), Trì (Viễn Đông) (?), Độc Cô (Cao Bình), Đông Môn (Tế Dương), Bắc Môn (Kinh Triệu), Hương (Hà Nội), Tư Đồ (Việt Quận), Tín Đô (Tế Âm), Hộc Tư (Vũ Lăng), Dã (Quảng Lăng), Tư Không (Đốn Khâu), Gia Cát (Lang Gia), Đàm (Hoằng Nông), Tư Mã (Hà Nội), Hô Diên (Diêm Quan) (?), Chân (Hạ Bi; có chỗ nói Thượng Cốc), Hột Can (Ngụy Quận), Khất Phục (Lũng Tây), Uất Trì (Thái Nguyên), Khuất Đột (Hà Nội), Khuất Nam (Vũ Uy).

 【Âm Cung】

 Tôn (Lạc An), Phạm (Cao Bình), Nghê (Thiên Thặng), Khúc (Lâm Hải), Nông (Nhạn Môn), Cư (Bột Hải), Ngưỡng (Nhữ Nam), Hạnh (Nhạn Môn), Mông (An Định), Phong (Bột Hải), Phùng (Thủy Bình), Bành (Lũng Tây), Ân (Nhữ Nam), Mẫn (Lũng Tây), Yến (Tề Quận), Đô (Lê Dương), Trọng (Trung Sơn), Tư (Đốn Khâu), Âm (Thủy Bình), Mi (Nhữ Nam), Thẩm (Ngô Hưng), Phong (Khích Dịch) (?), Minh (Ngô Hưng), Đồng (Nhạn Môn), Diêm (Thái Nguyên), Cảnh (Cao Dương), Cung (Thái Nguyên), Chiêu (Thái Nguyên), Uất (Thái Nguyên), Tùng (Đông Hoản), Nghiêm (Thiên Thủy), Nhậm (Lạc An), Kế (Kinh Triệu), Lâm (Tây Hà), Sung (Tán Hoàng), Khấu (Thượng Cốc), Cừu (Nam Dương), Kế (Nội Hoàng), Song (Thiên Thủy), Côi (Dư Hàng), Ngụy (Cự Lộc), Phong (Kinh Triệu), Đàm (Quảng Bình), Khâu (Hà Nam), Dung (Đôn Hoàng), Quảng (Đan Dương), Cam (Bột Hải), Bạc (Nhạn Môn), Cống (Quảng Lăng), Bàng (Trường Lạc), Đào (Tầm Dương), Bào (Thượng Đảng), Tống (Kinh Triệu), Ứng (Nhữ Nam), Dặc (Lâm Hải), Khuyết (Hạ Bi), Châm (Liêu Tây), Lận (Trung Sơn), Úc (Lê Dương), Nhiễm (Vũ Lăng), Thủy (Ngô Hưng), Sầm (Nam Dương), Hùng (Dự Chương), Ký (Bột Hải), Long (Nam Dương), Cảnh (Tấn Dương), Đồ (Trần Lưu), Khúc (Ngô Hưng), Quế (Thiên Thủy), Ngưu (Lũng Tây), Dã (Xương Dương), Công (Tùng Dương), Yểm (Nội Hoàng), Thủy Khâu (Ngô Hưng), Đại Thúc (Đông Bình), Câu (Bình Dương), Cúc (Nhữ Nam), Huýnh (Bà Dương), Bàng (Tiếu Quốc; có chỗ nói thuộc âm Thương), Đệ Ngũ (Lũng Tây), Ngao (Tiếu Quốc), Phong (Tùng Dương), Lộc (Khả Nam) (?), Vấn (?), Cung (Thái Nguyên), Công Dã (Lỗ Quốc), Dung (Nam Khang), Hồng (Bình Xương), Tửu (Giang Lăng), Công Tôn (Cao Dương), Nam Môn (Hà Nam), Giản (Phạm Dương), Du (Quảng Bình), Khâm (Thái Nguyên), Đậu Lư (Phạm Dương), Trọng Tôn (Cao Dương), Không (Đốn Khâu), Quyền (Thiên Thủy), Lật (Lê Dương), Đông Phương (Bình Nguyên), Đại Huynh (Lũng Tây), Sa (Nhữ Nam), Hoàn (Tiếu Quốc), Kiển (Sơn Dương), Môn Khâu (Đốn Khâu), Chiết Trung (Kinh Triệu) (?).

 【Âm Thương】

 Vương (Thái Nguyên), Bách (Ngụy Quận), Ô (Dĩnh Xuyên), Diêu (Ngô Hưng), Liễu (Hà Đông), Bàng (Thủy Bình), Ma (Thượng Cốc), Từ (Đông Hải), Tưởng (Lạc An), Chương (Hà Gian), Thường (Bình Nguyên), Thiệu (Bác Lăng), Lôi (Phùng Dực), Hạng (Liêu Tây), Cường (Thiên Thủy), Lạc (Nội Hoàng), Hàn (Nam Dương), Phan (Dung Trần) (?), Phó (Thanh Hà), Trạm (Dự Chương), Uông (Bình Dương), Chúc (Thái Nguyên), Giả (Vũ Uy), Phàn (Thượng Đảng), Hà (Lư Giang), Cát (Đốn Khâu), Khang (Kinh Triệu), Nguyên (Hà Nam), Địch (Thiên Hà) (?), Lương (An Định), Lộ (Nội Hoàng), Vạn (Phù Phong), Trương (Thanh Hà), Hề (Tiếu Quốc), Hạ (Quảng Bình), Thang (Trung Sơn), Phục (Thái Nguyên), Đỗ (Kinh Triệu), Dư (Nhạn Môn), Kha (Tế Dương), Thích (Đông Nam) (?), Lang (Trung Sơn), Bình (Hà Nội), Phương (Hà Nam), Thành (Thượng Cốc), Nguyễn (Trần Lưu), Giang (Tế Dương), Lư (Phạm Dương), Tạ (Trần Lưu), Xương (Trung Sơn), Hoàng (Giang Hà) (?), Hoa (Đông Bình), Mao (Đông Hải), Tịch (An Định), Nhan (Lỗ Quốc), Mạc (Cự Lộc), Phòng (Thanh Hà), Mộ (Đôn Hoàng), Thù (Vũ Công), Tịch (Quảng Bình), Kê (Tiếu Quốc), Bính (Bình Dương), Thân (Ngụy Quận), Tướng (Hà Tây), Bôn (Lang Gia), Nam (Nhữ Nam), Tĩnh (Lâm Hải), Dương (Hoằng Nông), Du (Cối Kê), Hách Liên (Bột Hải), Bạt Dã (Lạc An), Năng (Bình Dương), Tập (Đông Dương), Y (Trần Lưu), Năng (Thái Nguyên), Hình (Hà Gian), Vu (Bình Dương), Khích (Tế Dương), Tra (Nhữ Nam), Đạc (Bà Dương), Trường (Ngụy Quận), Phụ (Nam Dương), An (Vũ Uy), Thượng Quan (Thiên Thủy), Bộc Dương (Bác Lăng), Mặc Kỳ (Lan Lăng), Thọ (Kinh Triệu), Hướng (Hà Nội), Bạo (Ngụy Quận), Thương (Vũ Lăng), Hoạt (Hạ Bi), Mục (Hoằng Nông), Tang (Lê Dương), Cái (Tề Quận), Hầu (Trung Sơn), Huống (Lư Giang), Tiều (Kinh Triệu), Tang (Đông Hải), Đông Bình (Hà Nam), Thác Bạt (Dĩnh Xuyên), Đoan Mộc (Lan Lăng), Thông (Tây Hà), Xung (Nhạn Môn), Diệp (Nam Dương), Đảng (Phùng Dực), Bùi (Hà Nam), Sơn (Hà Nội), Hám (Thiên Thủy), Ích (Phùng Dực), Giới (Hà Nội), Hàm (Lỗ Quốc), Đan (Nhữ Nam), Nguy (Tấn Xương), Lệnh Hồ (Thái Nguyên), Thác Bản (Lê Dương), Hạ Bản (Hạ Bi), Thượng (Thượng Đảng), Khuông (Tấn Dương), Bạch (Nam Dương), Hàng (Dư Hàng), Vinh (Thượng Cốc), Toàn (Kinh Triệu), Sào (Bành Thành), Hoạn (Kinh Triệu), Khánh (Hà Nội), Phù (Lang Gia), Thương (Kinh Triệu), Hộc (Thành Dương), Tiên Can (Thái Nguyên) (?), Hạ Lan (Hà Đông), Tư Khấu (Bình Dương), Ôn (Thái Nguyên), Văn (Nhạn Môn), Cáp (Bình Lư) (?), Tả (Tế Dương), Dương (Thái Sơn), Thẩm (Sơn Dương), Khuyết (Lũng Tây), Cần (Nhữ Nam), Trường (Hà Nội), Yên (Bình Dương), Khanh (Nội Hoàng), Ai (Đan Dương), Tướng Lý (Tây Hà), Thanh Dương (Huỳnh Dương), Hiên Viên (Khích Dương) (?), Sài (Bình Dương), Âu (Bình Dương), Ngạc (Vũ Xương), Trình (An Định), Huệ (Phù Phong), Ban (Phù Phong), Khoái (Tương Dương), Lưu (Nam An), Thương (Lỗ Quốc), Qua (Cao Bình), Mãn (Sơn Dương), Quách (Thái Nguyên; có chỗ nói Phần Vương) (?), Khứ Cân (Kinh Triệu), Hạ Hầu (Tiếu Quốc), Xá Lợi (Bột Hải), Công Dương (Đốn Khâu), Trưởng Tôn (Tế Âm), Thiên Thu (Bành Thành), Thổ Vạn (Hà Đông), Tân Khâu (Hà Nam), Túc Cần (Nội Hoàng), Đông Hương (Thanh Hà), Công Miên (Hàm Dương), Lập Phiến (Hà Nội), Hạ Âm (Hà Nội), Hạ Bạt (Tề Quận).

 【Âm Vũ】

 Ngô (Bột Hải), Lỗ (Phù Phong), Biện (Tế Dương), Mao (Tây Hà), Lăng (Hà Gian), Ngư (Phùng Dực), Quỳ (Kinh Triệu), Long (Vũ Lăng), Vu (Kinh Triệu), Cốc (Thượng Cốc), Tu (Bột Hải), Bàn (Tây Tùng) (?), Chử (Hà Nam), Vi (Kinh Triệu), Ngũ (An Định), Vũ (Lũng Tây), Hoắc (Thái Nguyên), Cổ (Tân An), Nhung (Giang Lăng), Bồ (Hà Nội), Nghệ (Tề Quận), Phù (Kinh Triệu), Hậu (Đông Hải), Sở (Tân Bình), Vệ (Hà Đông), Mã (Phù Phong), Dư (Hạ Bi), Cụ (Thanh Hà), Mâu (Lan Lăng), Sấu (Tề Quận), Tổ (Phạm Dương), Tư (Lang Gia), Trữ (Hà Đông), Đổ (Hà Đông), Đồ (Du Chương) (?), Súy (Bình Nguyên), Hứa (Cao Dương), Miêu (Đông Dương), Bốc (Hà Tây), Mai (Nhữ Nam), Hỗ (Kinh Triệu), Bộ (Tầm Dương), Vũ (Thái Nguyên), Tông (Kinh Triệu), Cấp (Thanh Hà), Cừ (Lê Dương), Tiềm (Dự Chương), Cự (Cự Lộc), Lã (Đông Bình), Viên (Nhữ Nam), Nhan (Vũ Lăng), Thịnh (Quảng Lăng), Yên (Phạm Dương), Ốc (Thái Nguyên), Phù (Lang Gia), Bao (Thượng Đảng), Phú (Tề Quận), Nhiêu (Bình Dương), Nhữ (Nhữ Nam), Đốn (Ngụy Quận), Dụ (Giang Hạ), Phí (Giang Hạ), Mạnh (Bình Xương), Hạ (Cối Kê), Phổ (Kinh Triệu), Úy (Lang Gia), Chiêm (Hà Gian), Tốn (Vũ Lăng), Ô (Dĩnh Xuyên), Vô (Cự Lộc), Uyển (Đông Hải), Mâu (Bình Xương), Tô (Vũ Công), Can (Hà Nội), Mục (Hà Nam), Hồ (An Định), Như (Hà Nội), Việt (Tấn Dương), Thúc (Đông Nam) (?), Ông (Diêm Quan), Cung (Thái Nguyên), Dưỡng (Sơn Dương), Bi (Thanh Hà), Lữ (Nam An), Cừ (Nhạn Môn), Đoan Mộc (Lỗ Quốc), Thiền Vu (Thiên Thặng), Đột Lư (Nam An), Thuế (Hà Gian), Thuần Vu (Hà Nội), Tông Chính (Bành Thành), Sĩ Tôn (Hà Nội), Lai (Hà Nội), Vu Khâu (Quảng Lăng), Tỷ La (Dự Chương), Chuyên Tôn (Đan Dương), Mộ Dung (Thái Nguyên), Bộc Cố (Đồng An), Y Kỳ (Hàm Dương), Ất Phất (Cao Bình), Hoàng Phủ (Kinh Triệu), Sa Đà (Liêu Tây), Tỷ Can (Liêu Tây), Nam Cung (Hà Nam), Chu Da (Phạm Dương), Vũ Văn (Triệu Quận), Vũ Phất (Huỳnh Dương), Hộc Luật (Nhạn Môn).

 【Bàn về Tam nguyên】 (ba nguyên của lá số: thiên nguyên là can, địa nguyên là chi, và nạp âm)

 Đạo dựng nên trời gọi là âm và dương; nhật (ở đây chỉ thiên can) là đạo của trời; từ Giáp đến Quý, mười can thay nhau vận hành mà nghĩa âm dương sáng tỏ. Đạo dựng nên đất gọi là mềm và cứng; thần (ở đây chỉ địa chi) là đạo của đất; từ Tý đến Hợi, mười hai chi lần lượt thay nhau mà nghĩa mềm cứng hiện rõ. Nhưng mỗi thứ đứng riêng thì chỉ thành tiếng, phải phối lẫn với nhau mới thành âm; cho nên lấy can và chi đan xen, dùng phép nạp giáp (phép phối can chi với các quẻ và âm luật để định hành nạp âm) mà thành âm. Thế là tam tài (trời, đất, người) đầy đủ, và ngũ hành không còn gì ẩn sót. (Ngũ hành yếu quyết)

 Can là lộc (bổng lộc, phần được hưởng), định sang hèn; chi là mệnh, định thọ yểu; nạp âm là thân, xét thịnh suy. Người ở chỗ sinh mà được lộc, mệnh và thân ở cung vượng tướng (nơi hành đang mạnh hoặc sắp mạnh), ba nguyên đều có khí, thì là mệnh vui vẻ sống lâu. Nếu lộc, mệnh, thân gặp tử tuyệt (nơi hành đã chết, đã kiệt), ba nguyên vô khí, thì là mệnh thấp như bụi đất, khốn quẫn. (Kim thư mệnh quyết)

 Phàm xem mệnh, trước hết xem can có bị khắc chế không, chi có bị hình xung (hình: các chi gây tổn hại cho nhau; xung: hai chi đối nghịch nhau, như Tý với Ngọ) không, can chi và nạp âm có đánh nhau, hàng phục nhau không. Như Giáp lấy Dần làm lộc (chi mà can đạt mức thịnh, chủ bổng lộc) thì trên Dần là can gì; Giáp lấy Tân làm quan (can khắc mình mà khác tính âm dương, chủ chức quan, danh phận) thì Tân đi với chi gì. Can không lấn chi thì trời mới cao được; chi không phạm can thì đất mới thấp được; ngũ hành không hại nhau thì người mới thuận được; tứ mạnh (bốn chi Dần, Thân, Tỵ, Hợi đứng đầu bốn mùa) không hại nhau thì mã (Dịch mã, sao chủ đi xa, thăng tiến, luôn ở bốn chi này) mới chạy được. Lý Thuần Phong (nhà thiên văn, mệnh học đời Đường) nói: "Ngũ hành sinh vượng thì xem phúc khí qua lại; ngũ hành tử tuyệt thì trông vào cát thần (sao tốt) cứu giúp."

 【Ngũ hành đắc địa】

 Can đắc địa là Giáp, Ất được Hợi, Mão; Bính, Đinh được Dần, Ngọ; Canh, Tân được Tỵ, Dậu; Nhâm, Quý được Thân, Tý; Mậu, Kỷ được Thìn, Tuất, Sửu, Mùi. Chi đắc địa là gặp lộc, mã, quý thần (Thiên Ất quý nhân, sao tốt chủ được người quyền thế giúp đỡ), quan, ấn (hành sinh ra mình, chủ được che chở, có quyền chức), thực thần (hành do mình sinh ra cùng tính âm dương, chủ ăn uống, hưởng lộc), học đường (chỗ hành ở giai đoạn Trường sinh, chủ học hành, văn chương), và lộc, mã, quý thần hợp nhau, ám hợp (hợp ngầm giữa các can ẩn trong chi), hoặc gặp nhau theo lối hoán đổi. Nạp âm đắc địa là ngũ hành ở chỗ sinh, vượng, khố (kho: giai đoạn hành được cất giữ) mà không bị hình, hại, xung, phạm. Nói chung, ngũ hành đắc địa, nạp âm hợp nhau, thì không có cát thần giúp cũng vinh hiển; ngũ hành vô khí, nạp âm cản trở nhau, thì dù có cát thần cũng không dùng được.

 【Ba nguyên được cái danh "một chữ" (?)】

 Từ dưới sinh lên trên là bậc nhất, như năm Thủy, tháng Mộc, ngày Thủy, giờ Mộc (?). Từ trên sinh xuống dưới là bậc kế; năm Hỏa, tháng Kim, ngày Hỏa, giờ Kim lại kém hơn nữa. Đủ cả ba nguyên là bậc trên, nạp âm đứng thứ hai, chi can lại thứ nữa. Lộc và mã nương nhau, quý thần và đức thần giúp nhau, lại thêm được khí sinh thành đầy đủ chắc thật, mà không bị hình, hại, không vong thì tốt. (Diêm Đông Tẩu thư)

 Lại Lâm Khai nói: loại này có mấy bậc. Nạp âm cùng một loại là bậc nhất, cực quý; mệnh của bậc lưỡng phủ (hai phủ đời Tống: Trung thư và Xu mật viện, tức hàng tể tướng và đại thần nắm quân chính), lưỡng tỉnh (Trung thư tỉnh và Môn hạ tỉnh, cơ quan đầu não của triều đình) có cách này; nhưng phải thuần túy không pha tạp mới được, nếu pha tạp thì đoán giảm xuống. Can anh em cùng loại là bậc kế, cũng phải thuần túy mới được. Ngũ hành anh em cùng loại là bậc hai, thuần túy cũng có thể làm đến lưỡng phủ, có pha tạp thì đoán giảm. Can anh em cùng loại lại là bậc kế nữa, thuần túy chỉ làm được mệnh lưỡng chế (các quan soạn chiếu chỉ cho vua: Hàn lâm học sĩ và Tri chế cáo), có pha tạp thì đoán giảm. Chi cùng loại là thấp nhất, thuần túy chỉ làm được mệnh chánh lang (quan hàm hàng lang trung, viên ngoại lang ở các bộ), có pha tạp thì theo đó đoán giảm. Những cách cục như vậy dù quan lộc có pha tạp, tuy phải luận là giảm sút, cũng vẫn được giao việc tốt, có tiếng tăm, cũng là cách được bổ nhiệm theo lệ thường.

 【Đại khái thiên nguyên yếu ớt thì cung tốt cũng không đủ làm nên vinh hiển; trên dưới hưng thịnh thì quẻ xấu cũng không gây được lỗi】

 Vương thị chú rằng: Thiên nguyên là can, lấy can làm lộc. Người sinh ra lấy được lộc làm vinh, mất lộc làm nhục, nên phải lấy thiên nguyên làm chủ. Can ở chỗ ngũ hành sinh vượng mà gặp thiên lộc thì làm quan dễ vinh hiển. Nếu thiên nguyên nhìn chung vô khí thì gọi là yếu ớt; dù cung phận nó lâm vào là tốt cũng không đủ làm nên vinh hiển. Ví như người Giáp Thân thuộc Thủy, được Canh Thân, Giáp Tý: Giáp đến Tý là Bại, gặp Canh là quỷ; Thân, Tý là cung sinh vượng của Giáp Thân Thủy, nhưng vì thiên nguyên vô khí nên dù đáng tốt cũng không đủ vinh. Còn "giữa và dưới hưng thịnh": trung nguyên là chi, chủ mệnh; hạ nguyên là nạp âm, chủ thân. Thân và mệnh đều ở đất ngũ hành hưng thịnh thì dù bát quái (tám quẻ của Kinh Dịch, mỗi quẻ ứng với một phương và một số chi) định phận là xấu cũng không gây hại được. Như người Giáp Dần thuộc Thủy được tháng Ất Hợi: Thủy và Mộc được Hợi là gặp khí tướng vượng, có thể gọi là giữa và dưới hưng thịnh. Tuy trong Hợi có quẻ Càn (quẻ tượng trời, thuộc Kim, ứng phương tây bắc gồm Tuất, Hợi) thuộc Kim, Kim hại Giáp Mộc, là quẻ quỷ làm tổn lộc; nhưng vì ngũ hành của thân và mệnh đều sinh vượng, nên nói quẻ xấu mà không gây được lỗi.

 【Can bị đè hai lần thì phòng tai họa ở vùng đầu; chi bị gãy ba lần, dù nhẹ, cũng sợ họa ở tay chân; hạ nguyên là một khí, xoay vòng định kỳ đi ở】

 Oánh hòa thượng chú: Thiên nguyên hai lần bị khắc thì phòng tai họa ở đầu, mắt, ngực, lưng. Chi ba lần bị thương thì sợ họa ở bụng, nội tạng, tay chân. Hạ nguyên một khí chính là nạp âm; nó làm chủ tể, ngũ hành theo can chi mà đổi dời, nên nói "xoay vòng định kỳ đi ở", từ đó mà thành bĩ thái (vận xấu hay vận tốt; Bĩ là quẻ bế tắc, Thái là quẻ hanh thông).

 Vương thị chú: Nạp âm gọi là hạ nguyên, khi cứng khi mềm, nối nhau, chế nhau, xoay vòng trong mệnh, hết vòng lại bắt đầu; được thì là phúc, mất thì là họa; cho nên xoay vòng đi ở mà có kỳ hạn.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video