Kinh Kim Quang Minh Tối Thắng Vương, phẩm Như Lai Thọ Lượng (tuổi thọ của Như Lai), thứ hai.
Bấy giờ trong thành lớn Vương Xá (kinh đô nước Ma-kiệt-đà ở Ấn Độ xưa) có một vị Bồ-tát ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người tu theo con đường giác ngộ và phát nguyện cứu độ hết thảy chúng sinh) tên là Diệu Tràng. Ngài đã từng ở chỗ vô lượng câu-chi na-dữu-đa trăm nghìn (câu-chi, na-dữu-đa: những đơn vị số cực lớn của Ấn Độ) vị Phật, phụng sự cúng dường, gieo trồng các căn lành (gốc rễ của việc thiện). Lúc ấy Bồ-tát Diệu Tràng một mình ở nơi yên tĩnh suy nghĩ thế này: "Vì nhân duyên gì mà Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như, tức từ chân lý mà đến) Thích-ca Mâu-ni thọ mạng ngắn ngủi, chỉ có tám mươi năm?"
Ngài lại nghĩ: "Như Phật đã dạy, có hai nhân duyên khiến được sống lâu. Những gì là hai? Một là không làm hại mạng sống; hai là bố thí đồ ăn uống cho người khác. Thế mà Như Lai Thích-ca Mâu-ni từng trong vô lượng trăm nghìn vạn ức vô số đại kiếp (kiếp: khoảng thời gian dài vô cùng) không hại mạng sống, thực hành mười điều lành (thập thiện đạo: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không mê muội sai lầm), thường đem đồ ăn uống ban cho hết thảy chúng sinh đói khát, cho đến máu, thịt, xương, tủy của chính thân mình cũng đem cho, khiến họ được no đủ, huống gì các thức ăn uống khác."
Khi vị Bồ-tát ấy đang nghĩ như thế về Đức Thế Tôn (danh hiệu Phật: bậc được cả thế gian tôn kính), nhờ oai lực của Phật, căn phòng của ngài bỗng trở nên rộng lớn, trang nghiêm, sạch đẹp; ngọc lưu ly xanh biếc cùng đủ các thứ báu, nhiều màu sắc xen nhau trang trí, giống như cõi tịnh độ (cõi thanh tịnh của Phật). Có mùi hương mầu nhiệm, thơm ngát hơn cả hương cõi trời, tỏa khắp đầy phòng. Ở bốn phía, mỗi phía có một tòa sư tử (tòa ngồi của Phật, ví Phật như sư tử, chúa các loài thú) tuyệt đẹp, làm bằng bốn thứ báu, trên trải áo báu cõi trời. Trên mỗi tòa ấy lại có hoa sen mầu nhiệm, dùng đủ thứ châu báu trang sức, lớn bằng thân Như Lai, tự nhiên hiện ra. Trên hoa sen có bốn vị Như Lai: phương Đông là Phật Bất Động, phương Nam là Phật Bảo Tướng, phương Tây là Phật Vô Lượng Thọ, phương Bắc là Phật Thiên Cổ Âm. Bốn vị Như Lai ấy, mỗi vị ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa trên hai đùi) trên tòa của mình, phóng ánh sáng lớn chiếu soi khắp thành lớn Vương Xá, cùng cõi tam thiên đại thiên thế giới này (một hệ vũ trụ cực lớn gồm một tỉ thế giới nhỏ), cho đến các cõi nước Phật nhiều như cát sông Hằng ở mười phương; mưa xuống các thứ hoa cõi trời, trổi lên các thứ nhạc cõi trời.
Bấy giờ trong châu Thiệm-bộ (cõi đất loài người ở, theo quan niệm Phật giáo) này cùng khắp tam thiên đại thiên thế giới, hết thảy chúng sinh nhờ oai lực của Phật đều được hưởng niềm vui mầu nhiệm thù thắng, không thiếu thốn gì. Ai thân thể không lành lặn đều được đầy đủ; người mù thấy được, người điếc nghe được, người câm nói được, kẻ ngu được trí khôn; ai tâm rối loạn thì được lại tâm vốn có; ai không có áo thì được quần áo; người bị khinh rẻ thì được người kính trọng; người dơ bẩn thì thân được sạch sẽ. Ở thế gian này, mọi điều lợi ích chưa từng có đều hiện ra cả.
Bấy giờ Bồ-tát Diệu Tràng thấy bốn vị Như Lai cùng những việc hiếm có ấy, vui mừng hớn hở, chắp tay một lòng ngước nhìn tướng mạo thù thắng của chư Phật. Ngài lại nghĩ đến vô lượng công đức của Như Lai Thích-ca Mâu-ni, chỉ riêng về thọ mạng thì sinh lòng nghi ngờ: "Vì sao công đức của Như Lai vô lượng mà thọ mạng lại ngắn ngủi, chỉ có tám mươi năm?"
Bấy giờ bốn vị Phật bảo Bồ-tát Diệu Tràng rằng: "Này thiện nam tử (người nam lành, tiếng Phật gọi người nghe pháp), nay ông không nên suy tính về thọ mạng dài ngắn của Như Lai. Vì sao vậy? Này thiện nam tử, chúng ta không thấy trong chư thiên, thế gian, Phạm thiên, ma vương, sa-môn (người xuất gia tu hành), bà-la-môn (tầng lớp tư tế trong xã hội Ấn Độ xưa), người cùng phi nhân (các loài không phải người như quỷ thần) có ai tính biết được thọ lượng của Phật, biết được giới hạn của nó; chỉ trừ bậc Vô Thượng Chánh Biến Tri (danh hiệu Phật: bậc hiểu biết chân chánh, trọn khắp, cao tột)."
Lúc ấy bốn vị Như Lai muốn nói về thọ lượng của Phật Thích-ca Mâu-ni, nhờ oai lực của Phật, chư thiên cõi Dục và cõi Sắc (các tầng trời còn ham muốn và các tầng trời chỉ còn thân sắc vi tế, đã lìa ham muốn), các loài rồng, quỷ thần, kiện-thát-bà (loài thần âm nhạc ở cõi trời), a-tô-la (tức a-tu-la, loài thần hay gây chiến với chư thiên), yết-lộ-đồ (loài chim thần cánh vàng), khẩn-na-la (loài thần ca múa), mạc-hô-lạc-già (loài thần hình rắn lớn), cùng vô lượng trăm nghìn ức na-dữu-đa Bồ-tát ma-ha-tát đều đến tụ họp, vào trong căn phòng sạch đẹp mầu nhiệm của Bồ-tát Diệu Tràng. Bấy giờ bốn vị Phật ở giữa đại chúng, muốn bày tỏ thọ lượng của Như Lai Thích-ca Mâu-ni, liền nói bài tụng rằng:
Nước của tất cả các biển, còn có thể biết được số giọt,
Nhưng không ai có thể đếm biết thọ lượng của Đức Thích-ca.
Chẻ các núi Diệu Cao (tức núi Tu-di, núi chúa ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo) ra nhỏ như hạt cải, còn biết được số,
Nhưng không ai có thể đếm biết thọ lượng của Đức Thích-ca.
Đất của khắp cõi đại địa, còn có thể biết được số hạt bụi,
Nhưng không ai có thể đếm biết thọ lượng của Đức Thích-ca.
Giả sử đo khoảng hư không, còn có thể tới tận bờ mé,
Nhưng không ai có thể đo biết thọ lượng của Đức Thích-ca.
Nếu có người sống đến ức kiếp, dốc hết sức thường xuyên tính đếm,
Cũng vẫn không thể biết thọ lượng của Đức Thế Tôn.
Không làm hại mạng sống chúng sinh, và bố thí đồ ăn uống,
Nhờ hai thứ nhân ấy mà được thọ mạng lâu dài.
Vì thế bậc Đại Giác Tôn (bậc tôn quý đã giác ngộ lớn, tức Phật), thọ mạng khó biết được số,
Như kiếp không có bờ mé, thọ lượng cũng như vậy.
Diệu Tràng, ông nên biết, chớ nên khởi lòng nghi ngờ:
Thọ mạng của bậc Tối Thắng là vô lượng, không ai biết được số.
Bấy giờ Bồ-tát Diệu Tràng nghe bốn vị Như Lai nói thọ lượng của Phật Thích-ca Mâu-ni không có giới hạn, liền thưa rằng: "Bạch Thế Tôn, vì sao Như Lai lại thị hiện (hiện ra cho thấy) thọ lượng ngắn ngủi như vậy?"
Lúc ấy bốn vị Thế Tôn bảo Bồ-tát Diệu Tràng rằng: "Này thiện nam tử, Phật Thích-ca Mâu-ni ấy xuất hiện vào đời ngũ trược (đời có năm thứ vẩn đục: thời đại suy đồi, kiến chấp sai lầm, phiền não dày đặc, chúng sinh kém cỏi, tuổi thọ ngắn ngủi), lúc ấy tuổi thọ con người là trăm năm, bẩm tính thấp kém, căn lành mỏng manh, lại không có lòng tin hiểu. Những chúng sinh ấy phần nhiều chấp có cái ta (ngã kiến), chấp có người (nhân kiến), chấp có chúng sinh (chúng sinh kiến), chấp có kẻ sống lâu (thọ giả kiến); nuôi lớn tà kiến: chấp có ta và vật của ta, chấp chết là mất hẳn hoặc chấp thường còn mãi (đoạn kiến, thường kiến)... Vì muốn làm lợi ích cho những kẻ dị sinh (phàm phu chưa thấy chân lý) và các ngoại đạo (người theo các giáo phái ngoài Phật giáo) như thế, khiến họ sinh hiểu biết đúng đắn, mau thành tựu vô thượng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột), cho nên Như Lai Thích-ca Mâu-ni thị hiện thọ mạng ngắn ngủi như vậy.
Này thiện nam tử, Như Lai ấy muốn cho chúng sinh sau khi thấy Ngài nhập Niết-bàn (ở đây chỉ việc Phật diệt độ, rời bỏ thân xác) thì sinh ý nghĩ rằng Phật khó gặp, sinh ý nghĩ lo buồn đau khổ, v.v., nhờ đó đối với kinh giáo do Phật Thế Tôn nói ra, họ sẽ mau nhận lãnh, giữ gìn, đọc tụng thông thuộc, giảng giải cho người khác, không sinh lòng chê bai, phỉ báng. Vì thế Như Lai hiện ra thọ mạng ngắn ngủi này. Vì sao vậy? Những chúng sinh ấy nếu thấy Như Lai không nhập Bát-niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn), thì không sinh lòng cung kính và ý nghĩ rằng Phật khó gặp; đối với kinh điển rất sâu xa do Như Lai nói ra, cũng không nhận lãnh, giữ gìn, đọc tụng thông thuộc, giảng nói cho người. Vì cớ sao? Vì thường thấy Phật nên không tôn trọng.
Này thiện nam tử, ví như có người thấy cha mẹ mình có nhiều tài sản, châu báu đầy dẫy, thì đối với của cải ấy không sinh ý nghĩ rằng đó là thứ hiếm có, khó được. Vì cớ sao? Vì đối với của cải của cha, người ấy nghĩ rằng nó luôn sẵn có. Này thiện nam tử, những chúng sinh kia cũng như vậy: nếu thấy Như Lai không nhập Niết-bàn thì không sinh ý nghĩ hiếm có, khó gặp. Vì cớ sao? Vì thường được thấy.
Này thiện nam tử, ví như có người cha mẹ nghèo khổ, của cải thiếu thốn. Người nghèo ấy hoặc đến nhà vua, hoặc đến nhà đại thần, thấy kho lẫm của họ đầy ắp đủ thứ châu báu, liền sinh lòng cho là hiếm có, khó được. Lúc ấy người nghèo vì muốn cầu của cải, bày ra đủ mọi cách, siêng năng không biếng nhác. Vì cớ sao? Vì muốn bỏ cảnh nghèo khổ, được hưởng an vui. Này thiện nam tử, những chúng sinh kia cũng như vậy: nếu thấy Như Lai nhập Niết-bàn thì sinh ý nghĩ khó gặp, cho đến ý nghĩ lo buồn đau khổ, v.v. Họ lại nghĩ thế này: 'Trải qua vô lượng kiếp, chư Phật Như Lai mới xuất hiện ở đời, như hoa ưu-đàm-bạt (loài hoa tương truyền rất lâu mới nở một lần, ví điều cực kỳ hiếm có) lâu lâu mới nở một lần.' Những chúng sinh ấy phát lòng cho là hiếm có, khởi ý nghĩ khó gặp; nếu gặp Như Lai thì trong lòng sinh kính tin, nghe nói chánh pháp thì cho là lời chân thật; đối với mọi kinh điển đều nhận lãnh, giữ gìn, không sinh chê bai phỉ báng.
Này thiện nam tử, vì nhân duyên ấy, Đức Phật Thế Tôn kia không ở lâu nơi đời mà mau nhập Niết-bàn. Này thiện nam tử, các vị Như Lai dùng những phương tiện khéo léo (cách thức linh hoạt để dẫn dắt) như thế để thành tựu cho chúng sinh." Bấy giờ bốn vị Phật nói lời ấy xong, bỗng nhiên biến mất.
Bấy giờ Bồ-tát ma-ha-tát Diệu Tràng cùng vô lượng trăm nghìn Bồ-tát và vô lượng ức na-dữu-đa trăm nghìn chúng sinh cùng nhau đi đến núi Thứu Phong (tức núi Linh Thứu, gần thành Vương Xá), tới chỗ Đức Như Lai Chánh Biến Tri Thích-ca Mâu-ni, cúi đầu lễ dưới chân Phật rồi đứng sang một bên. Lúc ấy Bồ-tát Diệu Tràng đem những việc kể trên thưa đầy đủ với Thế Tôn.
Lúc ấy bốn vị Như Lai cũng đến núi Thứu Phong, tới chỗ Phật Thích-ca Mâu-ni, mỗi vị tùy theo phương của mình mà ngồi vào tòa. Các Ngài bảo các vị Bồ-tát thị giả (người hầu cận) rằng: "Này thiện nam tử, nay ông hãy đến chỗ Phật Thích-ca Mâu-ni, thay ta thăm hỏi: Ngài có ít bệnh ít phiền não, đi đứng nhẹ nhàng thư thái, sống an vui chăng?" Lại dặn nói thế này: "Lành thay, lành thay! Như Lai Thích-ca Mâu-ni nay nên diễn nói những chỗ cốt yếu rất sâu xa của kinh Kim Quang Minh, để làm lợi ích cho hết thảy chúng sinh, trừ bỏ nạn đói kém, khiến được an vui. Ta xin tùy hỷ (vui mừng theo điều lành)."
Lúc ấy các vị thị giả, mỗi vị đến chỗ Phật Thích-ca Mâu-ni, cúi đầu lễ hai chân Phật, lui ra đứng một bên, cùng thưa với Phật rằng: "Các bậc Thiên Nhân Sư (danh hiệu Phật: bậc thầy của trời và người) kia gửi lời thăm hỏi vô lượng: Ngài có ít bệnh ít phiền não, đi đứng nhẹ nhàng thư thái, sống an vui chăng?" Lại nói thế này: "Lành thay, lành thay! Như Lai Thích-ca Mâu-ni nay nên diễn nói những chỗ cốt yếu rất sâu xa của kinh Kim Quang Minh, để làm lợi ích cho hết thảy chúng sinh, trừ bỏ nạn đói kém, khiến được an vui."
Bấy giờ Đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (danh hiệu Phật: bậc đáng được cúng dường, giác ngộ chân chánh và trọn vẹn) Thích-ca Mâu-ni bảo các vị Bồ-tát thị giả kia rằng: "Lành thay, lành thay! Bốn vị Như Lai ấy đã vì chúng sinh mà làm lợi ích an vui, khuyên thỉnh ta tuyên dương chánh pháp." Bấy giờ Thế Tôn nói bài tụng rằng:
Ta thường ở núi Thứu, tuyên nói kinh quý này;
Vì muốn thành tựu chúng sinh, nên thị hiện nhập Bát-niết-bàn.
Phàm phu khởi tà kiến, không tin lời ta nói;
Vì muốn thành tựu cho họ, nên thị hiện nhập Bát-niết-bàn.
Lúc ấy trong đại hội có một bà-la-môn họ Kiều-trần-như, tên là Pháp Sư Thụ Ký, cùng vô lượng trăm nghìn bà-la-môn cúng dường Phật xong, nghe Thế Tôn nói sẽ nhập Bát-niết-bàn, nước mắt tuôn rơi, bước tới lễ dưới chân Phật thưa rằng: "Bạch Thế Tôn, nếu quả thật Như Lai đối với chúng sinh có lòng đại từ bi, thương xót làm lợi ích khiến được an vui, như cha mẹ, không ai sánh bằng; có thể làm chỗ nương tựa cho thế gian như vầng trăng tròn trong sáng; dùng trí tuệ lớn soi sáng như mặt trời mới mọc; nhìn khắp chúng sinh thương yêu không thiên vị như thương La-hỗ-la (con trai ruột của Phật) — xin Thế Tôn ban cho con một điều nguyện."
Bấy giờ Thế Tôn lặng thinh không đáp. Nhờ oai lực của Phật, trong chúng ấy có một đồng tử (thiếu niên) dòng Lê-xa-tỳ (một dòng tộc quý tộc ở Ấn Độ xưa) tên là Nhất Thiết Chúng Sinh Hỷ Kiến, nói với bà-la-môn Kiều-trần-như rằng: "Thưa đại bà-la-môn, nay ông muốn xin Phật điều nguyện gì? Tôi có thể cho ông." Bà-la-môn nói: "Này đồng tử, tôi muốn cúng dường Thế Tôn vô thượng, nay xin Như Lai một chút xá-lợi (di cốt còn lại của Phật sau khi hỏa táng) nhỏ bằng hạt cải. Vì sao vậy? Tôi từng nghe nói: nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân nào được xá-lợi Phật nhỏ bằng hạt cải mà cung kính cúng dường, thì người ấy sẽ sinh lên cõi trời Ba Mươi Ba (cõi trời Đao-lợi trên đỉnh núi Tu-di) làm Đế Thích (vua trời cõi ấy)."
Lúc ấy đồng tử nói với bà-la-môn rằng: "Nếu ông muốn nguyện sinh lên cõi trời Ba Mươi Ba hưởng quả báo thù thắng, thì nên hết lòng lắng nghe kinh Kim Quang Minh Tối Thắng Vương này. Trong các kinh, kinh này thù thắng nhất, khó hiểu khó vào, hàng thanh văn (đệ tử nghe lời Phật dạy mà giác ngộ) và độc giác (bậc tự mình giác ngộ không cần thầy, thường xuất hiện khi không có Phật ra đời) đều không thể biết được. Kinh này có thể sinh ra quả báo phước đức vô lượng vô biên, cho đến thành tựu vô thượng bồ-đề. Nay tôi vì ông nói sơ lược việc ấy."
Bà-la-môn nói: "Lành thay đồng tử! Kinh Kim Quang Minh này rất sâu xa, cao tột, khó hiểu khó vào, hàng thanh văn, độc giác còn không thể biết, huống gì những kẻ quê mùa ở vùng biên xa như chúng tôi, trí tuệ nông cạn, làm sao hiểu thấu được. Vì thế nay tôi xin xá-lợi Phật nhỏ bằng hạt cải, mang về chỗ mình, đặt trong hộp báu cung kính cúng dường, sau khi chết được làm Đế Thích, thường hưởng an vui. Sao nay ngài lại không thể vì tôi mà xin bậc Minh Hạnh Túc (danh hiệu Phật: bậc trí tuệ sáng suốt và đức hạnh đầy đủ) điều nguyện này?" Bà-la-môn nói lời ấy xong, bấy giờ đồng tử liền vì bà-la-môn mà nói bài tụng rằng:
Dòng nước chảy xiết sông Hằng có thể mọc lên hoa sen trắng;
Chim vàng hóa thành màu trắng, chim đen biến thành màu đỏ;
Giả sử cây thiệm-bộ (cây jambu, loại cây có quả tím ở Ấn Độ) có thể sinh ra quả đa-la (quả cây thốt nốt);
Trên cành cây khiết-thụ-la (?) có thể mọc ra lá am-la (lá xoài); những vật hiếm có như thế, may ra còn có thể biến đổi,
Chứ xá-lợi của Thế Tôn rốt cuộc không thể có được.
Giả sử dùng lông rùa dệt thành áo đẹp tuyệt,
Lúc trời lạnh mặc được, khi ấy mới cầu xá-lợi Phật.
Giả sử chân muỗi mòng có thể dựng thành lầu gác,
Vững chắc không lay động, khi ấy mới cầu xá-lợi Phật.
Giả sử con đỉa trong miệng mọc ra răng trắng,
Dài lớn, sắc bén như mũi giáo, khi ấy mới cầu xá-lợi Phật.
Giả sử cầm sừng thỏ làm thành bậc thang,
Leo được lên cung trời, khi ấy mới cầu xá-lợi Phật.
Chuột men theo thang ấy trèo lên, trừ diệt được a-tô-la
Là kẻ hay che lấp mặt trăng trên không, khi ấy mới cầu xá-lợi Phật.
Nếu ruồi uống rượu say, đi khắp các làng xóm,
Xây cất nhiều nhà cửa, khi ấy mới cầu xá-lợi Phật.
Nếu môi con lừa có màu đỏ như quả tần-bà (loại quả màu đỏ tươi ở Ấn Độ),
Lại khéo ca hát nhảy múa, khi ấy mới cầu xá-lợi Phật.
Quạ cùng chim cú cùng nhau dạo chơi một chỗ,
Hai bên thuận hòa với nhau, khi ấy mới cầu xá-lợi Phật.
Giả sử lá cây ba-la (?) có thể làm thành cái lọng,
Che được mưa lớn, khi ấy mới cầu xá-lợi Phật.
Giả sử chiếc thuyền lớn chở đầy của báu,
Có thể đi trên đất liền, khi ấy mới cầu xá-lợi Phật.
Giả sử chim hồng tước (loài chim rất nhỏ) dùng mỏ ngậm cả núi Hương, tùy ý bay đi khắp nơi, khi ấy mới cầu xá-lợi Phật.
Bấy giờ bà-la-môn Pháp Sư Thụ Ký nghe bài tụng ấy xong, cũng dùng già-tha (bài kệ, thơ tụng) đáp lại đồng tử Nhất Thiết Chúng Sinh Hỷ Kiến rằng:
Lành thay đại đồng tử, bậc tốt lành trong chúng này!
Có tâm phương tiện khéo léo, được Phật thọ ký (lời Phật báo trước người ấy sẽ thành Phật) vô thượng.
Như Lai có oai đức lớn, có thể cứu giúp che chở thế gian.
Xin ngài hãy hết lòng lắng nghe, nay tôi sẽ lần lượt nói ra.
Cảnh giới chư Phật khó nghĩ bàn, thế gian không gì sánh bằng.
Tính của pháp thân (thân chân lý của Phật, không hình tướng, không sinh diệt) thường còn, sự tu hành không có sai khác.
Thể của chư Phật đều giống nhau, pháp các Ngài nói cũng như vậy.
Chư Phật không do ai tạo ra, cũng vốn không hề có sinh.
Thân Thế Tôn bền chắc như kim cương, chỉ tạm hiện ra hóa thân (thân biến hiện để giáo hóa chúng sinh).
Vì thế xá-lợi của Phật, dù nhỏ bằng hạt cải cũng không có.
Phật không phải là thân máu thịt, làm sao lại có xá-lợi?
Chỉ dùng phương tiện để lại xương thân, nhằm làm lợi ích cho chúng sinh.
Pháp thân chính là chánh giác (sự giác ngộ chân chánh), pháp giới (toàn thể thực tại, chân lý của muôn pháp) chính là Như Lai.
Đây là chân thân của Phật, và Phật cũng nói pháp như vậy.
Bấy giờ trong hội có ba vạn hai nghìn thiên tử (các vị trời), nghe nói thọ mạng của Như Lai lâu dài, đều phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (tâm cầu sự giác ngộ cao tột, chân chánh, trọn khắp), vui mừng hớn hở, được điều chưa từng có, cùng một lời nói bài tụng rằng:
Phật không nhập Bát-niết-bàn, chánh pháp cũng không diệt mất;
Vì làm lợi ích chúng sinh nên thị hiện có sự diệt mất.
Thế Tôn không thể nghĩ bàn, thân mầu không có tướng sai khác;
Vì làm lợi ích chúng sinh nên hiện ra đủ thứ trang nghiêm.
Bấy giờ Bồ-tát Diệu Tràng, sau khi tự mình ở trước Phật, cùng ở chỗ bốn vị Như Lai, hai vị đại sĩ (bậc có tâm lớn) và các thiên tử, nghe nói về thọ lượng của Như Lai Thích-ca Mâu-ni, lại từ chỗ ngồi đứng dậy, chắp tay cung kính thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, nếu quả thật như vậy, chư Phật Như Lai không nhập Bát-niết-bàn, không có xá-lợi, thì vì sao trong kinh lại nói có Niết-bàn và có xá-lợi Phật, khiến trời và người cung kính cúng dường? Chư Phật quá khứ hiện còn xương thân lưu truyền ở đời, trời và người cúng dường được phước vô biên, nay lại nói là không có, khiến chúng con sinh nghi ngờ. Cúi xin Thế Tôn thương xót chúng con, phân biệt giảng giải rộng rãi."
Bấy giờ Phật bảo Bồ-tát Diệu Tràng cùng đại chúng: "Các ông nên biết, nói nhập Bát-niết-bàn và có xá-lợi là cách nói theo ý sâu kín. Nghĩa ấy như thế nào, các ông hãy một lòng lắng nghe. Này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát nên biết như thế này: có mười pháp giúp hiểu được lẽ chân thật của Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác khi nói có Đại Bát-niết-bàn rốt ráo. Những gì là mười?
Một là: chư Phật Như Lai đã dứt sạch rốt ráo phiền não chướng (sự ngăn che do phiền não, cản trở giải thoát) và sở tri chướng (sự ngăn che do mê lầm về điều cần biết, cản trở trí tuệ trọn vẹn), nên gọi là Niết-bàn. Hai là: chư Phật Như Lai khéo hiểu rõ hữu tình (chúng sinh có tình thức) không có tự tính và pháp không có tự tính (tức con người và muôn vật đều không có bản chất riêng cố định), nên gọi là Niết-bàn. Ba là: chuyển hóa được chỗ nương của thân và chỗ nương của pháp (chuyển y: chuyển đổi nền tảng thân tâm từ mê lầm sang giác ngộ), nên gọi là Niết-bàn. Bốn là: đối với các hữu tình, tự nhiên dừng nghỉ nhân duyên giáo hóa, nên gọi là Niết-bàn. Năm là: chứng được pháp thân bình đẳng, chân thật, không có tướng sai khác, nên gọi là Niết-bàn. Sáu là: biết rõ sinh tử và Niết-bàn không phải hai tính khác nhau, nên gọi là Niết-bàn. Bảy là: đối với tất cả các pháp, hiểu rõ gốc rễ của chúng, chứng được sự thanh tịnh, nên gọi là Niết-bàn. Tám là: đối với tất cả các pháp không sinh không diệt, khéo tu hành, nên gọi là Niết-bàn. Chín là: đối với chân như (tính chân thật, như như không đổi của muôn pháp), pháp giới và thật tế (bờ mé chân thật, tức thực tại tối hậu) bình đẳng, đã được chánh trí (trí tuệ chân chánh), nên gọi là Niết-bàn. Mười là: đối với tính của các pháp và tính của Niết-bàn, đạt được chỗ không sai khác, nên gọi là Niết-bàn. Đó gọi là mười pháp mà nói có Niết-bàn.
Lại nữa, này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát nên biết như thế này: lại có mười pháp giúp hiểu được lẽ chân thật của Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác khi nói có Đại Bát-niết-bàn rốt ráo. Những gì là mười?
Một là: hết thảy phiền não đều lấy ham muốn làm gốc, từ ham muốn mà sinh ra; chư Phật Thế Tôn đã dứt ham muốn, nên gọi là Niết-bàn. Hai là: vì các Như Lai đã dứt mọi ham muốn, không nắm giữ một pháp nào; vì không nắm giữ nên không đi không đến; vì không có gì để nắm giữ, nên gọi là Niết-bàn. Ba là: vì không đi không đến và không có gì để nắm giữ, thì đó là pháp thân không sinh không diệt; vì không sinh diệt, nên gọi là Niết-bàn. Bốn là: cái không sinh diệt này không phải lời nói có thể diễn tả, đường ngôn ngữ đã dứt, nên gọi là Niết-bàn. Năm là: không có ta, không có người, chỉ có các pháp sinh diệt, và đã được chuyển y (chuyển đổi nền tảng từ mê sang ngộ), nên gọi là Niết-bàn. Sáu là: phiền não và tùy hoặc (các phiền não phụ đi theo phiền não gốc) đều là khách trần (bụi khách, ví phiền não chỉ là thứ từ ngoài đến, không phải bản chất), còn pháp tính (bản tính chân thật của các pháp) mới là chủ, không đến không đi; Phật đã biết rõ điều đó, nên gọi là Niết-bàn. Bảy là: chân như là thật, ngoài ra đều là hư vọng; thể của tính chân thật chính là chân như, tính của chân như chính là Như Lai, nên gọi là Niết-bàn. Tám là: tính của thật tế không có hý luận (lời bàn luận, phân biệt hư vọng không thật); chỉ riêng Như Lai chứng được pháp thật tế, hý luận vĩnh viễn dứt, nên gọi là Niết-bàn. Chín là: không sinh là thật, sinh là hư vọng; kẻ ngu si trôi nổi chìm đắm trong sinh tử; thể của Như Lai là chân thật, không có hư vọng, nên gọi là Niết-bàn. Mười là: pháp không thật thì do duyên sinh ra (do nhiều điều kiện hợp lại mà thành); pháp chân thật thì không do duyên mà khởi; pháp thân Như Lai có thể là chân thật, nên gọi là Niết-bàn. Này thiện nam tử, đó gọi là mười pháp mà nói có Niết-bàn.
Lại nữa, này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát nên biết (?) như thế này: lại có mười pháp giúp hiểu được lẽ chân thật của Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác khi nói có Đại Bát-niết-bàn rốt ráo. Những gì là mười?
Một là: Như Lai khéo biết bố thí và quả của bố thí đều không có ta và cái của ta; sự phân biệt sai lầm về bố thí và quả của nó đã vĩnh viễn trừ diệt, nên gọi là Niết-bàn. Hai là: Như Lai khéo biết giới (giữ giới luật) và quả của giới đều không có ta và cái của ta; sự phân biệt sai lầm về giới và quả của nó đã vĩnh viễn trừ diệt, nên gọi là Niết-bàn. Ba là: Như Lai khéo biết nhẫn (nhẫn nhục) và quả của nhẫn đều không có ta và cái của ta; sự phân biệt sai lầm về nhẫn và quả của nó đã vĩnh viễn trừ diệt, nên gọi là Niết-bàn. Bốn là: Như Lai khéo biết cần (tinh tấn, siêng năng) và quả của cần đều không có ta và cái của ta; sự phân biệt sai lầm về cần và quả của nó đã vĩnh viễn trừ diệt, nên gọi là Niết-bàn. Năm là: Như Lai khéo biết định (thiền định) và quả của định đều không có ta và cái của ta; sự phân biệt sai lầm về định và quả của nó đã vĩnh viễn trừ diệt, nên gọi là Niết-bàn. Sáu là: Như Lai khéo biết tuệ (trí tuệ) và quả của tuệ đều không có ta và cái của ta; sự phân biệt sai lầm về tuệ và quả của nó đã vĩnh viễn trừ diệt, nên gọi là Niết-bàn.
Bảy là: chư Phật Như Lai khéo biết rõ hết thảy loài hữu tình và loài không có tình thức, hết thảy các pháp đều không có tự tính; sự phân biệt sai lầm đã vĩnh viễn trừ diệt, nên gọi là Niết-bàn. Tám là: nếu ai yêu chính mình thì liền sinh ra đuổi theo tìm cầu; vì đuổi theo tìm cầu nên chịu mọi khổ não; chư Phật Như Lai đã trừ lòng yêu chính mình, nên vĩnh viễn dứt sự đuổi theo tìm cầu; vì không còn tìm cầu, nên gọi là Niết-bàn. Chín là: các pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt) đều có số lượng; pháp vô vi (cái không do tạo tác, không sinh không diệt) thì không còn số lượng; Phật đã lìa hữu vi, chứng pháp vô vi, không có số lượng, nên gọi là Niết-bàn. Mười là: Như Lai biết rõ hữu tình và các pháp, thể tính đều là không; ngoài tính không ra thì chẳng có gì khác (?); tính không chính là pháp thân chân thật, nên gọi là Niết-bàn. Này thiện nam tử, đó gọi là mười pháp mà nói có Niết-bàn.
Lại nữa, này thiện nam tử, há chỉ việc Như Lai không nhập Bát-niết-bàn mới là hiếm có; còn có mười thứ pháp hiếm có, là hạnh của Như Lai. Những gì là mười?
Một là: sinh tử là lỗi lầm, Niết-bàn là vắng lặng; vì đã chứng được sự bình đẳng giữa sinh tử và Niết-bàn, nên Như Lai không ở trong vòng trôi lăn sinh tử mà cũng không trụ lại nơi Niết-bàn, đối với các hữu tình không sinh lòng chán bỏ. Đó là hạnh của Như Lai.
Hai là: Phật đối với chúng sinh không hề nghĩ rằng: "Những kẻ ngu này làm theo cái thấy điên đảo, bị các phiền não trói buộc bức bách, nay ta khai ngộ cho họ, khiến họ được giải thoát." Nhưng nhờ sức căn lành từ bi thuở trước, đối với các hữu tình ấy, tùy theo căn tính (năng lực, bẩm chất), ý thích và sự hiểu biết vững chắc của họ, Ngài không khởi phân biệt, tự nhiên cứu độ, chỉ bày, dạy bảo, làm lợi ích, khiến họ vui mừng, cho đến tận cùng thời vị lai, không bao giờ cùng tận. Đó là hạnh của Như Lai.
Ba là: Phật không hề nghĩ rằng: "Nay ta diễn nói mười hai phần giáo (mười hai thể loại kinh điển của Phật giáo) để làm lợi ích cho hữu tình." Nhưng nhờ sức căn lành từ bi thuở trước, Ngài vì các hữu tình ấy mà giảng nói rộng rãi, cho đến tận cùng thời vị lai, không bao giờ cùng tận. Đó là hạnh của Như Lai.
Bốn là: Phật không hề nghĩ rằng: "Nay ta đến các thành ấp, làng xóm kia, vào nhà vua, đại thần, bà-la-môn (tầng lớp tư tế), sát-đế-lợi (tầng lớp vua chúa, quan võ), phệ-xá (tầng lớp buôn bán, làm ruộng), thú-đạt-la (tầng lớp làm thuê, thấp nhất trong xã hội Ấn Độ xưa) để xin ăn." Nhưng do sức quen thuộc của việc làm nơi thân, lời nói và ý nghĩ thuở trước, Ngài tự nhiên đến đó, vì việc làm lợi ích mà đi khất thực (xin ăn). Đó là hạnh của Như Lai.
Năm là: thân của Như Lai không có đói khát, cũng không có tướng phải đi đại tiểu tiện hay gầy yếu mệt mỏi; tuy đi xin ăn mà không có gì để ăn, cũng không có phân biệt; nhưng vì tự nhiên làm lợi ích cho hữu tình nên thị hiện có tướng ăn uống. Đó là hạnh của Như Lai.
Sáu là: Phật không hề nghĩ rằng: "Những chúng sinh này có hạng trên, hạng giữa, hạng dưới, ta tùy theo căn cơ bẩm tính của họ mà nói pháp." Nhưng Phật Thế Tôn không có phân biệt, tùy theo sức chứa của từng người, khéo ứng hợp với căn cơ và nhân duyên mà vì họ nói pháp. Đó là hạnh của Như Lai.
Bảy là: Phật không hề nghĩ rằng: "Loài hữu tình này không cung kính ta, thường đối với ta buông lời quở mắng, ta không thể cùng họ chuyện trò; loài hữu tình kia cung kính ta, thường đối với ta cùng nhau khen ngợi, ta sẽ cùng họ chuyện trò." Mà Như Lai khởi lòng từ bi, bình đẳng không hai. Đó là hạnh của Như Lai.
Tám là: chư Phật Như Lai không có yêu ghét, kiêu mạn, tham lam, keo kiệt và các phiền não; nhưng Như Lai vẫn thường thích sự vắng lặng, khen ngợi sự ít ham muốn, xa lìa mọi ồn ào náo nhiệt. Đó là hạnh của Như Lai.
Chín là: không có một pháp nào mà Như Lai không biết, không khéo thông suốt; ở mọi nơi, trí tuệ như gương (kính trí: trí tuệ soi rõ mọi sự vật như tấm gương lớn) luôn hiện tiền, không có phân biệt; nhưng Như Lai thấy việc làm của các hữu tình thì tùy theo ý họ mà dùng phương tiện dẫn dắt, khiến họ được thoát ra khỏi sinh tử. Đó là hạnh của Như Lai.
Mười là: Như Lai nếu thấy một phần hữu tình được giàu có thịnh vượng thì không sinh vui mừng, thấy họ suy sụp tổn hại thì không khởi lo buồn; nhưng Như Lai thấy hữu tình nào tu tập chánh hạnh (việc làm đúng đắn) thì dùng lòng đại từ không ngăn ngại tự nhiên cứu giúp, nhiếp phục; nếu thấy hữu tình nào tu tập tà hạnh (việc làm sai trái) thì dùng lòng đại bi không ngăn ngại tự nhiên cứu giúp, nhiếp phục. Đó là hạnh của Như Lai.
Này thiện nam tử, nên biết như thế: Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác được nói là có vô biên chánh hạnh như vậy. Các ông nên biết, đó gọi là tướng chân thật của Niết-bàn. Có khi thấy có việc nhập Bát-niết-bàn, đó là phương tiện tạm thời; còn việc để lại xá-lợi khiến các hữu tình cung kính cúng dường, đều là sức căn lành từ bi của Như Lai. Người cúng dường thì ở đời vị lai sẽ xa lìa tám nạn (tám hoàn cảnh khó được gặp Phật nghe pháp: sinh vào địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, cõi trời sống lâu, vùng biên địa xa xôi, bị đui điếc câm ngọng, theo trí khôn thế gian mà tà kiến, sinh vào lúc trước hoặc sau khi Phật ra đời), được gặp chư Phật, gặp thiện tri thức (bạn lành, bậc thầy hiền dẫn dắt tu hành), không mất tâm lành, phước báo vô biên, mau được thoát ra, không bị sinh tử trói buộc. Hạnh mầu nhiệm như thế, các ông hãy siêng năng tu tập, chớ có buông lung biếng nhác."
Bấy giờ Bồ-tát Diệu Tràng nghe chính Phật nói về việc không nhập Bát-niết-bàn và những hạnh rất sâu xa, chắp tay cung kính thưa rằng: "Nay con mới biết Như Lai Đại sư không nhập Bát-niết-bàn, và để lại xá-lợi là để làm lợi ích khắp chúng sinh." Thân tâm ngài hớn hở vui mừng, khen ngợi là điều chưa từng có. Khi nói phẩm Như Lai Thọ Lượng này, vô lượng, vô số, vô biên chúng sinh đều phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề vô đẳng đẳng (không gì sánh bằng, chỉ ngang bằng với chư Phật). Lúc ấy bốn vị Như Lai bỗng nhiên biến mất. Bồ-tát Diệu Tràng lễ dưới chân Phật xong, từ chỗ ngồi đứng dậy, trở về chỗ của mình.
Kinh Kim Quang Minh Tối Thắng Vương, hết quyển thứ nhất.
Kinh Kim Quang Minh Tối Thắng Vương, quyển thứ hai
Tam tạng (danh hiệu bậc tăng thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) sa-môn (người xuất gia tu hành) Nghĩa Tịnh nước Đại Đường vâng lệnh vua dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video