Thiên 27 — Phẩm 26: Xả thân

 Phẩm thứ hai mươi sáu: Phẩm Xả thân (bỏ thân mình để cứu kẻ khác).

 Bấy giờ đức Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật) đã vì đại chúng kể xong nhân duyên thuở xưa của mười nghìn thiên tử (vị trời nam), lại bảo Bồ-đề thụ thần (vị thần cây bồ-đề) và đại chúng: "Thuở quá khứ ta tu Bồ-tát đạo (con đường tu hành của Bồ-tát, người phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi loài), không chỉ cho nước và thức ăn cứu mạng đàn cá kia, mà còn bỏ cả thân mình yêu quý. Nhân duyên ấy, các ngươi có thể cùng nhau xem xét."

 Bấy giờ đức Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến) Ứng Chính Đẳng Giác (bậc đáng được cúng dường, giác ngộ chân chính và trọn vẹn), tối thắng tối tôn trên trời dưới đất, trăm nghìn tia sáng chiếu khắp mười phương thế giới, có đủ nhất thiết trí (trí biết hết mọi sự), công đức (phúc lành và đức hạnh do tu hành mà có) tròn đầy, dẫn các bật-sô (tỳ-kheo, người xuất gia nam thọ đủ giới) cùng đại chúng đến làng Bát-già-la, vào một khu rừng. Đất ở đó bằng phẳng, không gai góc, hoa đẹp cỏ mềm phủ khắp nơi.

 Phật bảo cụ thọ (bậc có đủ tuổi thọ và đức hạnh, cách xưng hô kính trọng vị tỳ-kheo) A-nan-đà (thị giả của Phật): "Ông hãy trải chỗ ngồi cho ta dưới gốc cây này." A-nan-đà vâng lời trải xong, thưa: "Bạch Thế Tôn, chỗ ngồi đã trải xong, xin bậc Thánh biết thời mà ngồi." Bấy giờ đức Thế Tôn ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa trên hai đùi) trên tòa, thân ngay thẳng, tâm chính niệm (tâm tỉnh giác, chú tâm đúng đắn), bảo các bật-sô: "Các ông có muốn thấy xá-lợi (phần xương cốt còn lại sau khi thiêu thân bậc thánh) của vị Bồ-tát tu khổ hạnh thuở xưa không?" Các bật-sô thưa: "Chúng con rất muốn được thấy."

 Đức Thế Tôn liền đưa bàn tay có tướng tốt được trang nghiêm bằng trăm phúc ấn xuống đất. Ngay lúc ấy mặt đất rung động sáu cách (sáu kiểu rung chuyển của đại địa: động, nổi lên, vọt lên, vang tiếng, gầm, rền dậy), liền nứt ra, một chế-để (tháp thờ) bằng bảy thứ báu bỗng vọt lên, trên có lưới kết bằng các thứ báu trang hoàng. Đại chúng thấy vậy sinh lòng lấy làm hiếm có.

 Bấy giờ đức Thế Tôn đứng dậy khỏi tòa, làm lễ, đi nhiễu quanh tháp theo chiều bên phải, rồi trở lại tòa ngồi, bảo A-nan-đà: "Ông hãy mở cửa tháp này." A-nan-đà liền mở cửa, thấy một chiếc hộp bằng bảy thứ báu, chen nạm những vật quý lạ, thưa: "Bạch Thế Tôn, có chiếc hộp bảy báu, trang sức bằng nhiều thứ báu." Phật bảo: "Ông hãy mở hộp." A-nan-đà vâng lời mở ra, thấy có xá-lợi trắng như ốc kha (một loại vỏ ốc trắng quý), như tuyết, như hoa câu-vật-đầu (một loài sen trắng nở về đêm). Ông liền thưa Phật: "Trong hộp có xá-lợi, màu đẹp khác thường."

 Phật bảo: "A-nan-đà, ông hãy đem xương của bậc đại sĩ (người có tâm lớn, tức Bồ-tát) này lại đây." A-nan-đà liền lấy xương dâng lên Thế Tôn. Thế Tôn nhận xong, bảo các bật-sô: "Các ông nên xem xá-lợi thân để lại của vị Bồ-tát tu khổ hạnh." Rồi Ngài nói kệ:

 Bồ-tát có đức cao vượt, trí tuệ tương ứng; dũng mãnh siêng năng, lục độ (sáu pháp tu đưa người qua bờ giải thoát: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) tròn đầy;

 Luôn tu không ngừng để cầu bồ-đề (giác ngộ); không bỏ tâm bền chắc, lòng không mỏi mệt.

 "Các bật-sô! Các ông đều nên lễ kính thân cũ của Bồ-tát. Xá-lợi này được hun thơm bởi vô lượng hương giới, định, tuệ (giữ giới, thiền định, trí tuệ), là phúc điền (ruộng phúc — nơi gieo cúng dường thì sinh phúc như ruộng sinh lúa) cao nhất, rất khó gặp được." Bấy giờ các bật-sô và đại chúng đều hết lòng chắp tay, cung kính cúi đầu lễ xá-lợi, khen là việc chưa từng có.

 Khi ấy A-nan-đà bước tới lễ dưới chân Phật, thưa: "Bạch Thế Tôn, Như Lai là bậc Đại sư vượt trên tất cả, được muôn loài hữu tình (chúng sinh có tình thức) cung kính, vì nhân duyên gì lại lễ bộ xương này?" Phật bảo A-nan-đà: "Nhờ bộ xương này mà ta mau đạt vô thượng chính đẳng bồ-đề (giác ngộ chân chính, trọn vẹn, cao tột). Để báo ân xưa, nay ta làm lễ."

 Ngài lại bảo A-nan-đà: "Nay ta vì ông và đại chúng dứt trừ mối nghi, nói về nhân duyên thuở xưa của xá-lợi này. Các ông hãy khéo suy nghĩ, một lòng lắng nghe." A-nan-đà thưa: "Chúng con rất muốn nghe, xin Ngài giảng giải."

 "A-nan-đà! Thuở quá khứ có một vị quốc vương tên là Đại Xa, rất giàu có, của cải nhiều, kho tàng đầy ắp, quân lính dũng mãnh, mọi người kính phục. Vua thường dùng chính pháp (đạo lý ngay chính) để giáo hóa dân đen. Nhân dân đông đúc thịnh vượng, không có kẻ thù. Hoàng hậu của nước sinh được ba người con, dung mạo đoan chính, ai cũng thích nhìn. Thái tử tên Ma-ha-ba-la, con thứ tên Ma-ha-đề-bà, con út tên Ma-ha-tát-đỏa.

 Khi ấy đại vương muốn đi dạo chơi thưởng ngoạn núi rừng, ba vị vương tử cũng đều đi theo. Vì muốn tìm hoa quả, các vương tử rời cha đi vòng quanh, đến một rừng tre lớn, nghỉ ngơi trong đó. Vương tử thứ nhất nói: 'Hôm nay lòng ta rất kinh sợ, trong rừng này e có thú dữ hại ta chăng?' Vương tử thứ hai nói: 'Ta đối với thân mình vốn chẳng tiếc gì, chỉ sợ phải khổ vì xa lìa người mình yêu thương.' Vương tử thứ ba thưa với hai anh:

 'Đây là nơi thần tiên ở, em không sợ hãi, cũng không lo chia lìa;

 Thân tâm tràn đầy niềm vui, sẽ được những công đức thù thắng.'

 Các vương tử mỗi người nói điều mình nghĩ trong lòng, rồi lại đi tới, thấy có một con cọp cái đẻ bảy con, mới được bảy ngày. Các con vây quanh, cọp mẹ bị đói khát dày vò, thân hình gầy ốm, chẳng bao lâu nữa sẽ chết. Vương tử thứ nhất nói: 'Thương thay con cọp này, đẻ được bảy ngày, bảy con vây quanh, không rảnh đi kiếm mồi, bị đói khát dày vò, ắt sẽ quay lại ăn thịt con mình.' Vương tử Tát-đỏa hỏi: 'Con cọp này thường ăn gì?' Vương tử thứ nhất đáp:

 'Cọp, báo, chó sói, sư tử chỉ ăn thịt còn nóng máu;

 Không có thức ăn uống nào khác cứu được thân đói gầy này.'

 Vương tử thứ hai nghe vậy nói: 'Con cọp này gầy ốm, bị đói khát dày vò, mạng sống chẳng còn bao lâu. Chúng ta làm sao tìm được thứ thức ăn khó kiếm như vậy? Ai lại vì nó mà tự bỏ thân mạng để cứu cơn đói khổ?' Vương tử thứ nhất nói: 'Trong mọi thứ khó bỏ, không gì hơn thân mình.'

 Vương tử Tát-đỏa nói: 'Chúng ta nay mỗi người đều tham luyến thân mình, lại không có trí tuệ, không thể làm lợi ích cho kẻ khác. Nhưng có bậc thượng sĩ (người cao quý) mang lòng đại bi, thường vì lợi cho người mà bỏ thân cứu vật.' Chàng lại nghĩ: 'Thân ta đây trải trăm nghìn đời, bỏ phí mục nát vô ích. Sao hôm nay lại không thể bỏ nó để cứu cơn đói khổ, như vứt bỏ nước mũi nước bọt?'

 Các vương tử bàn như vậy xong, ai nấy đều khởi lòng từ, thương xót đau lòng, cùng nhìn con cọp gầy, mắt không rời. Lần lữa hồi lâu, rồi cùng bỏ đi. Bấy giờ vương tử Tát-đỏa nghĩ: 'Nay chính là lúc ta bỏ thân mạng. Vì sao vậy?

 Từ lâu nay ta giữ thân này, hôi hám dơ bẩn, mủ chảy, chẳng đáng yêu;

 Cung cấp cho nó chăn đệm, áo quần, thức ăn, voi ngựa xe cộ và của báu,

 Mà nó là thứ biến đổi hư hoại, bản chất vô thường; mãi đòi hỏi, khó làm cho đủ, khó giữ gìn;

 Tuy thường được nuôi dưỡng, nó vẫn mang lòng oán hại, rốt cuộc sẽ bỏ ta mà đi, chẳng biết ơn.

 Lại nữa, thân này không bền chắc, đối với ta vô ích, đáng sợ như giặc, nhơ nhớp như phân. Hôm nay ta sẽ dùng thân này làm việc lớn rộng, làm chiếc thuyền lớn giữa biển sinh tử, bỏ luân hồi (vòng sống chết xoay vần) để được thoát ra.'

 Chàng lại nghĩ: 'Nếu bỏ thân này thì bỏ được vô lượng ung nhọt, bệnh dữ và trăm nghìn nỗi sợ hãi. Thân này chỉ chứa đầy phân và nước tiểu, không bền như bọt nước, là nơi các loài trùng tụ tập; máu, mạch, gân, xương nối kết với nhau, rất đáng chán ghét. Cho nên nay ta nên bỏ nó đi, để cầu niết-bàn (cảnh giới tịch tĩnh, dứt hết khổ đau và phiền não) cứu cánh vô thượng, mãi lìa lo âu, vô thường, khổ não, dứt sinh tử, cắt hết mọi vướng bận trần tục; dùng sức thiền định và trí tuệ tu tập trọn vẹn, được trang nghiêm bằng trăm phúc, thành tựu pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý) vi diệu có đủ nhất thiết trí, được chư Phật khen ngợi. Chứng được rồi sẽ ban cho chúng sinh vô lượng pháp lạc (niềm vui do giáo pháp đem lại).'

 Lúc ấy vương tử khởi lòng dũng mãnh lớn, phát lời thệ nguyện rộng lớn, lấy tâm đại bi làm tăng thêm chí mình. Lo rằng hai anh sợ hãi sẽ cùng ngăn trở, khiến điều mình mong không thành, chàng liền thưa: 'Hai anh cứ đi trước, em sẽ theo sau.' Bấy giờ vương tử Ma-ha-tát-đỏa quay vào rừng, đến chỗ con cọp, cởi áo quần vắt lên cành tre, rồi thề rằng:

 'Ta vì chúng sinh trong pháp giới (khắp mọi cõi), dốc chí cầu quả vị bồ-đề vô thượng;

 Khởi tâm đại bi không lay chuyển, nay xin bỏ cái thân mà kẻ phàm phu (người thường chưa giác ngộ) yêu quý.

 Bồ-đề không tai họa, không nóng nảy khổ não, là điều mọi bậc trí giả ưa thích;

 Chúng sinh trong biển khổ tam giới (ba cõi: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc), nay ta cứu vớt cho được an vui.'

 Vương tử nói xong, đặt mình nằm trước con cọp đói. Nhưng do uy lực từ bi của Bồ-tát, con cọp không làm gì được. Bồ-tát thấy vậy liền leo lên núi cao, gieo mình xuống đất. Lúc ấy các vị thần tiên đỡ lấy vương tử, nên chàng không hề bị thương. Chàng lại nghĩ: 'Con cọp nay gầy yếu, không ăn được ta.' Liền đứng dậy tìm dao mà rốt cuộc không có, bèn lấy cây tre khô đâm vào cổ cho máu chảy, rồi lần đến gần con cọp.

 Lúc ấy mặt đất rung động sáu cách, như gió quất nước, trồi sụt không yên. Mặt trời mất ánh sáng như bị La-hầu (vị A-tu-la theo truyền thuyết nuốt mặt trời mặt trăng gây ra nhật thực, nguyệt thực) che lấp. Các phương tối tăm, không còn ánh sáng. Trời mưa xuống hoa quý và bột hương thơm, rơi lả tả khắp rừng. Bấy giờ trên hư không có các chúng trời thấy việc ấy, sinh lòng tùy hỷ (vui theo việc lành của người khác), khen là chưa từng có, cùng khen ngợi: "Lành thay bậc đại sĩ!" Rồi nói kệ:

 Đại sĩ đem lòng bi để cứu giúp, nhìn chúng sinh bình đẳng như con một;

 Dũng mãnh, vui vẻ, lòng không tiếc nuối, bỏ thân cứu khổ, phúc ấy khó nghĩ bàn.

 Ắt sẽ đến chốn thù thắng chân thật thường còn, mãi lìa mọi trói buộc của sinh tử;

 Chẳng bao lâu sẽ được quả bồ-đề, an vui tịch tĩnh, chứng vô sinh (chân lý không sinh không diệt).

 Lúc ấy con cọp đói thấy máu chảy dưới cổ Bồ-tát, liền liếm máu, ăn hết thịt, chỉ chừa lại xương. Bấy giờ vương tử thứ nhất thấy đất rung, bảo em rằng:

 'Đất đai, núi sông đều rung chuyển, các phương tối tăm, mặt trời không sáng,

 Hoa trời rơi lả tả khắp không trung, ắt là điềm em ta đã bỏ thân.'

 Vương tử thứ hai nghe anh nói, liền nói già-tha (bài kệ, thể thơ trong kinh Phật):

 'Em nghe lời từ bi của Tát-đỏa, lại thấy con cọp đói thân gầy ốm,

 Bị đói khổ dày vò, e sẽ ăn con; nay em ngờ rằng em út đã bỏ thân mình.'

 Hai vương tử vô cùng đau buồn, khóc lóc than thở, cùng nhau quay lại chỗ con cọp. Thấy áo quần của em vắt trên cành tre, xương cốt và tóc vương vãi ngổn ngang, máu chảy thành bùn thấm bẩn mặt đất. Thấy vậy, hai người ngất đi không tự chủ được, ngã nhào lên đống xương, hồi lâu mới tỉnh. Liền đứng dậy giơ tay kêu gào khóc lớn, cùng than rằng:

 'Em ta dung mạo đoan nghiêm, cha mẹ riêng thương yêu nhất,

 Sao cùng nhau ra đi, mà em bỏ thân không trở về?

 Nếu cha mẹ hỏi, chúng ta biết trả lời sao?

 Thà cùng chết theo, há lại giữ mạng sống cho riêng mình!'

 Hai vương tử khóc lóc buồn rầu, dần dần rời đi. Bấy giờ các người hầu theo vương tử út bảo nhau: 'Vương tử ở đâu? Chúng ta nên cùng nhau đi tìm.'

 Bấy giờ hoàng hậu đang ngủ trên lầu cao, trong mộng thấy điềm chẳng lành: bị cắt hai bầu vú, răng rụng, được ba con chim bồ câu non, một con bị chim ưng cướp mất, hai con kia hoảng sợ. Lúc đất rung, hoàng hậu liền tỉnh giấc, lòng rất lo buồn, nói rằng:

 'Vì sao lúc này đất lớn rung động, sông hồ, rừng cây đều lay chuyển,

 Mặt trời mất ánh sáng như bị che lấp, mắt giật, vú động (?) khác hẳn ngày thường,

 Như mũi tên bắn vào tim, lo khổ dồn ép, khắp mình run rẩy chẳng yên;

 Giấc mộng của ta là điềm chẳng lành, ắt có tai biến bất thường.'

 Hai bầu vú của hoàng hậu bỗng nhiên chảy sữa ra. Bà nghĩ ắt có việc biến quái. Lúc ấy có thị nữ nghe người bên ngoài nói đi tìm vương tử mà đến giờ vẫn chưa thấy, trong lòng rất kinh sợ, liền vào cung thưa với hoàng hậu: 'Lệnh bà có biết không? Ngoài kia nghe nói mọi người tản ra tìm vương tử khắp nơi mà không thấy.' Hoàng hậu nghe vậy vô cùng lo buồn, nước mắt đầy tròng, đến chỗ đại vương thưa: 'Tâu đại vương, thiếp nghe người ngoài nói rằng đã mất đứa con út mà thiếp yêu quý.'

 Vua nghe vậy kinh hoàng thất sắc, nghẹn ngào nói: 'Khổ thay, hôm nay mất đứa con yêu của ta!' Rồi vua lau nước mắt an ủi hoàng hậu: 'Hiền hậu, nàng chớ lo buồn. Nay ta cùng ra đi tìm con yêu.' Vua cùng đại thần và dân chúng liền cùng ra khỏi thành, mỗi người tản đi tìm khắp nơi. Chẳng bao lâu có một vị đại thần đến trước tâu vua: 'Nghe tin các vương tử còn sống, xin đại vương chớ lo buồn. Chỉ có vương tử út nay vẫn chưa thấy.' Vua nghe vậy than khóc: 'Khổ thay, khổ thay, mất đứa con yêu của ta!

 Lúc mới có con, niềm vui thì ít; đến khi mất con, nỗi lo khổ lại nhiều.

 Nếu con ta được sống lại, dù thân ta có chết cũng chẳng thấy khổ.'

 Hoàng hậu nghe vậy, lo buồn quấn chặt trong lòng như bị trúng tên, than rằng:

 'Ba con của ta cùng các người hầu, cùng vào rừng dạo chơi thưởng ngoạn,

 Riêng đứa con út yêu quý không trở về, ắt có tai ách chia lìa.'

 Tiếp theo vị đại thần thứ hai đến chỗ vua. Vua hỏi: 'Con yêu của ta ở đâu?' Vị đại thần thứ hai đau buồn khóc lóc, cổ họng lưỡi khô, miệng không nói được, rốt cuộc không đáp được lời nào. Hoàng hậu hỏi:

 'Mau báo cho ta con út nay ở đâu, thân ta nóng bức khổ não như bị lửa đốt khắp,

 Rối loạn mê man, mất cả tâm trí, đừng để lồng ngực ta nay vỡ tung!'

 Bấy giờ vị đại thần thứ hai đem việc vương tử bỏ thân tâu rõ cho vua biết. Vua và hoàng hậu nghe xong, nghẹn ngào đau xót không chịu nổi, nhắm hướng chỗ bỏ thân, thúc xe đi gấp tới rừng tre, đến nơi Bồ-tát bỏ thân. Thấy xương cốt ngổn ngang khắp chỗ, cả hai cùng ngã nhào xuống đất, ngất đi gần chết, như cây lớn bị gió mạnh quật đổ, tâm trí mê loạn, không còn biết gì. Các đại thần lấy nước rảy khắp lên vua và hoàng hậu, hồi lâu mới tỉnh, giơ tay mà khóc, than thở rằng:

 'Đau đớn thay, con yêu dung mạo đoan nghiêm, cớ sao cái khổ của cái chết lại đến với con trước?

 Nếu ta được chết trước con, đâu phải thấy việc khổ lớn như thế này!'

 Bấy giờ hoàng hậu cơn mê vừa dứt, tóc rối bù, hai tay đấm ngực, lăn lộn dưới đất, như cá nằm trên cạn, như bò mẹ mất con, khóc lóc nói:

 'Ai đã mổ xẻ con ta, để xương thừa vương vãi trên đất?

 Mất đứa con yêu của ta, buồn đau không chịu nổi.

 Khổ thay, ai đã giết con ta, gây nên việc đau buồn này?

 Lòng ta đâu phải kim cương, làm sao mà không vỡ nát?

 Điều ta thấy trong mộng: hai bầu vú đều bị cắt,

 Răng rụng hết cả, nay gặp nỗi khổ đau lớn.

 Lại mộng thấy ba con bồ câu non, một con bị chim ưng quắp đi;

 Nay mất đứa con yêu, điềm dữ quả không hư dối.'

 Bấy giờ đại vương, hoàng hậu và hai vương tử khóc lóc hết lòng thương xót, không đeo chuỗi ngọc trang sức nữa, cùng với dân chúng thu nhặt xá-lợi thân Bồ-tát để lại, để cúng dường, đặt vào trong tốt-đổ-ba (tháp thờ xá-lợi)."

 "A-nan-đà, các ông nên biết, đây chính là xá-lợi của vị Bồ-tát ấy." Ngài lại bảo A-nan-đà: "Thuở xưa ta tuy còn đủ các phiền não (những trạng thái làm tâm rối loạn, khổ sở) như tham, sân (giận dữ), si (mê muội), mà còn có thể ở trong năm đường (năm cõi luân hồi: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời) như địa ngục, ngạ quỷ (quỷ đói), bàng sinh (súc vật), tùy duyên cứu giúp khiến chúng được thoát ra. Huống chi nay phiền não đã dứt hết, không còn tập khí (thói quen sót lại của phiền não), được gọi là Thiên Nhân Sư (thầy của trời và người), đủ nhất thiết trí, lẽ nào lại không thể vì mỗi một chúng sinh mà trải qua nhiều kiếp (khoảng thời gian cực kỳ lâu dài) ở trong địa ngục và các nơi khác chịu thay mọi khổ, khiến họ ra khỏi vòng luân hồi sinh tử phiền não!" Bấy giờ đức Thế Tôn muốn nói lại ý này nên nói kệ:

 Ta nhớ đời quá khứ, trải vô lượng vô số kiếp,

 Có lúc làm quốc vương, có lúc làm vương tử,

 Thường làm việc bố thí lớn, và bỏ cả thân mình yêu quý,

 Nguyện ra khỏi sinh tử, đến chốn bồ-đề mầu nhiệm.

 Thuở xưa có một nước lớn, vua nước tên Đại Xa,

 Vương tử tên Dũng Mãnh (tức Tát-đỏa), thường bố thí, lòng không tiếc;

 Vương tử có hai anh, hiệu Đại Cừ và Đại Thiên.

 Ba người cùng ra đi dạo, dần dần đến chốn núi rừng,

 Thấy cọp bị đói dày vò, liền khởi lòng như thế này:

 "Cọp này bị lửa đói thiêu đốt, không còn gì khác để ăn."

 Đại sĩ thấy cảnh như vậy, sợ nó sắp ăn thịt con,

 Bỏ thân không chút đoái hoài, cứu cọp con khỏi bị hại.

 Mặt đất và các núi, cùng lúc đều rung động;

 Sông biển đều sôi trào, sóng dữ khiến nước chảy ngược;

 Trời đất mất ánh sáng, tối tăm chẳng thấy gì;

 Chim thú khắp rừng đồng, bay chạy mất chỗ nương.

 Hai anh lạ vì em không về, lo buồn sinh đau khổ,

 Liền cùng các người hầu, đi tìm khắp rừng rậm.

 Anh em cùng bàn bạc, lại đi vào núi sâu,

 Nhìn bốn phía chẳng thấy ai, chỉ thấy cọp ở rừng vắng;

 Cọp mẹ cùng bảy con, miệng đều dính máu,

 Xương thừa cùng tóc còn lại, ngổn ngang trên mặt đất;

 Lại thấy máu chảy, vương khắp cả rừng cây.

 Hai anh thấy vậy rồi, trong lòng vô cùng sợ hãi,

 Ngất đi, cùng ngã xuống đất, mê man không còn hay biết;

 Bụi đất bám đầy mình, sáu giác quan (lục tình: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) đều mất tỉnh táo.

 Các người hầu của vương tử, khóc lóc lòng lo buồn,

 Lấy nước rảy cho tỉnh lại, rồi giơ tay gào khóc.

 Lúc Bồ-tát bỏ thân, mẹ hiền đang ở trong cung,

 Cùng năm trăm thể nữ (cung nữ hầu hạ), đang hưởng thú vui tuyệt diệu.

 Hai bầu vú của hoàng hậu bỗng nhiên tự chảy sữa,

 Khắp mình như kim châm, đau đớn không yên;

 Chợt nghĩ mình đã mất con, mũi tên lo âu làm đau lòng.

 Liền tâu cho đại vương biết, bày tỏ việc khổ não này,

 Khóc lóc không chịu nổi, giọng thảm thiết thưa với vua:

 "Đại vương nay nên biết, thiếp đang khổ não vô cùng;

 Hai vú bỗng chảy sữa, ngăn giữ không theo ý;

 Như kim châm khắp mình, bứt rứt ngực như muốn vỡ.

 Thiếp trước đã mộng điềm dữ, ắt sẽ mất con yêu;

 Xin vua cứu mạng thiếp, cho biết con còn hay mất.

 Mộng thấy ba bồ câu non, con nhỏ nhất là con yêu,

 Bỗng bị chim ưng cướp mất, buồn đau khó nói hết.

 Nay thiếp chìm trong biển lo, chẳng bao lâu sẽ chết;

 Sợ mạng con không toàn, xin vua mau tìm kiếm.

 Lại nghe người ngoài nói, tìm con út không thấy;

 Nay lòng thiếp không yên, xin vua thương xót thiếp."

 Hoàng hậu tâu vua xong, cả thân ngã xuống đất,

 Đau đớn, lòng ngất lịm, mê man không hay biết.

 Thể nữ thấy hoàng hậu ngất lịm nằm trên đất,

 Đều cất tiếng khóc lớn, lo sợ mất chỗ nương.

 Vua nghe lời như vậy, lo buồn không chịu nổi,

 Bèn ra lệnh các quần thần, đi tìm đứa con yêu.

 Mọi người cùng ra ngoài thành, mỗi người tìm mỗi ngả.

 Vua khóc hỏi mọi người: "Vương tử nay ở đâu?

 Nay còn sống hay đã chết? Ai biết chỗ con đi?

 Làm sao cho ta được gặp, để gỡ nỗi lo buồn?"

 Mọi người cùng truyền tin, đều nói vương tử đã chết;

 Ai nghe cũng thương xót, than khóc đau khổ khó nguôi.

 Bấy giờ vua Đại Xa, kêu khóc đứng dậy khỏi chỗ ngồi,

 Liền đến chỗ hoàng hậu, lấy nước rảy lên mình bà.

 Hoàng hậu được rảy nước, hồi lâu mới tỉnh lại,

 Khóc than hỏi nhà vua: "Con ta nay còn chăng?"

 Vua bảo hoàng hậu rằng: "Ta đã sai mọi người

 Đi bốn phía tìm vương tử, nhưng chưa có tin tức gì."

 Vua lại bảo hoàng hậu: "Nàng chớ sinh phiền não,

 Hãy tự an ủi lòng, ta cùng đi tìm con."

 Vua liền cùng hoàng hậu, sửa soạn xe mà tiến lên;

 Tiếng kêu khóc thê thảm, lòng lo như lửa đốt.

 Quan và dân trăm nghìn vạn, cũng theo vua ra thành,

 Ai cũng muốn tìm vương tử, tiếng kêu khóc không dứt.

 Vua vì tìm con yêu, mắt nhìn khắp bốn phương,

 Thấy có một người đến, tóc xõa, mình dính máu,

 Khắp thân phủ bụi đất, khóc lóc tiến đến đón.

 Vua thấy điềm dữ ấy, càng thêm lo buồn gấp bội;

 Vua liền giơ hai tay, kêu khóc không tự kiềm.

 Trước hết có một đại thần, vội vàng đến chỗ vua,

 Tiến lên tâu đại vương: "Mong vua chớ buồn đau.

 Con yêu của đại vương, nay tuy tìm chưa thấy,

 Chẳng bao lâu sẽ trở về, để vơi nỗi lo của vua."

 Vua lại tiến lên nữa, thấy đại thần thứ hai đến;

 Vị quan ấy đến chỗ vua, rơi lệ tâu rằng:

 "Hai vương tử nay còn sống, nhưng bị lửa lo dày vò;

 Còn vương tử thứ ba, đã bị vô thường (cái chết, sự đổi thay không thường còn) nuốt mất.

 Thấy cọp đói mới đẻ, sắp muốn ăn thịt con,

 Vương tử Tát-đỏa ấy, thấy vậy khởi lòng bi,

 Nguyện cầu đạo vô thượng, sẽ độ hết mọi chúng sinh,

 Gắn tâm vào bồ-đề mầu nhiệm, rộng lớn sâu như biển,

 Liền lên đỉnh núi cao, gieo mình trước cọp đói.

 Cọp gầy không ăn được, ngài lấy tre tự đâm cổ;

 Cọp bèn ăn thân vương tử, chỉ còn lại xương cốt."

 Lúc ấy vua và hoàng hậu, nghe xong cùng ngất lịm,

 Lòng chìm trong biển lo, lửa phiền não thiêu đốt.

 Quan lấy nước chiên-đàn (gỗ đàn hương, loại gỗ thơm quý), rảy lên vua và hoàng hậu;

 Cả hai tỉnh dậy kêu khóc, giơ tay đấm ngực.

 Đại thần thứ ba đến, tâu với vua thế này:

 "Thần thấy hai vương tử, ngất lịm trong rừng;

 Thần lấy nước lạnh rảy, mới tạm tỉnh lại,

 Nhìn quanh bốn phía, như lửa dữ vây khắp;

 Vừa gượng dậy lại ngã xuống, kêu khóc không tự kiềm,

 Giơ tay than thở, khen em hiếm có ở đời."

 Vua nghe nói như vậy, lửa lo càng nung nấu;

 Hoàng hậu gào khóc lớn, cất cao giọng nói rằng:

 "Đứa con út ta thương nhất, đã bị la-sát (loài quỷ dữ ăn thịt người) vô thường nuốt mất;

 Còn lại hai con nay còn sống, lại bị lửa lo thiêu đốt dày vò.

 Nay ta hãy mau xuống chân núi, an ủi chúng để giữ mạng còn lại."

 Liền phóng xe về con đường trước mặt, một lòng hướng đến vách núi nơi bỏ thân.

 Giữa đường gặp hai con vừa đi vừa khóc, đấm ngực rầu rĩ, mất cả dáng vẻ.

 Cha mẹ thấy vậy càng lo buồn, cùng đến chốn núi rừng nơi bỏ thân.

 Đến nơi Bồ-tát bỏ thân, cùng tụ lại kêu khóc, khổ đau vô cùng;

 Cởi bỏ chuỗi ngọc, dốc hết lòng thương, thu nhặt xương còn lại của Bồ-tát;

 Cùng mọi người cúng dường, cùng dựng tháp tốt-đổ-ba bằng bảy báu;

 Đặt xá-lợi ấy vào trong hộp, sửa soạn xe, mang lòng lo buồn trở về thành.

 Ta lại bảo A-nan-đà: Tát-đỏa thuở xưa ấy

 Chính là ta, Mâu-ni (bậc thánh tịch mặc, danh hiệu của Phật Thích-ca) đây; chớ nghĩ là người khác.

 Vua chính là cha ta Tịnh Phạn, hoàng hậu là mẹ ta Ma-da;

 Thái tử là Từ Thị (Bồ-tát Di-lặc), người con thứ là Mạn-thù-thất-lợi (Bồ-tát Văn-thù);

 Cọp mẹ là Đại Thế Chủ (bà Ma-ha Ba-xà-ba-đề, dì của Phật), năm cọp con là năm vị bật-sô (năm vị đệ tử đầu tiên của Phật);

 Một con là Đại Mục-liên, một con là Xá-lợi-phất (hai đại đệ tử của Phật).

 Ta vì các ông nói nhân duyên làm lợi cho người thuở xưa;

 Hạnh Bồ-tát như thế, là nhân thành Phật, các ông nên học.

 Lúc Bồ-tát bỏ thân, phát lời thề rộng lớn thế này:

 "Nguyện xương còn lại của thân ta, đời sau làm lợi ích chúng sinh."

 Đây là nơi bỏ thân, tháp tốt-đổ-ba bảy báu;

 Vì đã trải qua vô lượng thời gian, nên chìm vào lòng đất sâu dày;

 Do sức bản nguyện (lời nguyện gốc) thuở xưa, tùy duyên mà khởi lên cứu độ;

 Vì làm lợi cho trời người, nên từ đất vọt lên.

 Bấy giờ, khi đức Thế Tôn nói nhân duyên thuở xưa ấy, vô lượng a-tăng-xí-da (số đếm cực lớn, nhiều không thể kể) đại chúng trời người đều vô cùng xúc động vui mừng, khen là chưa từng có, đều phát tâm a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (tâm cầu giác ngộ hoàn toàn, chân chính, cao tột). Ngài lại bảo thần cây: "Ta vì báo ân nên làm lễ kính." Phật thu thần lực, tháp tốt-đổ-ba lại chìm vào lòng đất.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video