Thiên 13 — Nhóm 13 — Thuốc lợi thấp

 Nhóm bài thuốc lợi thấp (thuốc làm thông, đẩy "thấp" ra ngoài cơ thể, chủ yếu qua đường tiểu; "thấp" là hơi ẩm, nước ứ đọng trong người gây bệnh).

 Mười ba bài chính, tám bài phụ kèm theo.

 Nhóm bài thuốc lợi thấp.

 Ngũ linh tán (bài thuốc bột gồm năm vị; "tán" là thuốc dạng bột).

 (Bài của Trọng Cảnh, tức Trương Trọng Cảnh, danh y đời Hán, tác giả sách Thương hàn luận.) Bài này chữa bệnh ở phủ Thái dương. "Thái dương" ở đây là đường kinh Thái dương, một đường kinh lạc thông với bàng quang; "phủ" là cơ quan rỗng bên trong, ở đây là bàng quang tức bọng đái. (Khi nhiệt ở kinh Thái dương truyền vào phủ bàng quang thì dùng bài này.) Bài gồm Bạch truật (củ cây truật trắng, bổ tỳ, làm khô thấp), Trạch tả (củ cây mã đề nước, lợi tiểu), Trư linh (một loại nấm mọc ở rễ cây, lợi tiểu) và Phục linh (nấm mọc ở rễ thông, lợi tiểu, bổ tỳ). Muốn bàng quang khí hoá thì thêm Quan quế (vỏ quế loại tốt). "Khí hoá" là quá trình nhờ dương khí, tức sức nóng và sức vận động trong cơ thể, mà biến nước thành nước tiểu rồi đưa ra ngoài. Bài thuốc làm thông tiểu, tiêu thử (khí nóng mùa hè gây bệnh), hết bứt rứt và khát nước.

 [Trư linh, Phục linh, Bạch truật (sao) mỗi thứ mười tám thù; Trạch tả một lạng sáu thù; Quế chi (cành quế non) nửa lạng. "Thù" là đơn vị cân thời cổ, hai mươi bốn thù bằng một lạng. Mỗi lần uống ba đồng cân (khoảng ba bốn gam). Hai vị Linh vị ngọt nhạt, làm thông nước. Trạch tả vị ngọt mặn, tháo nước ra, đi vào phế (phổi) và thận mà làm thông bàng quang, dẫn nước để tháo hoả tà (khí nóng gây bệnh) ra ngoài. Thêm Bạch truật là để bổ thổ mà chế ngự thuỷ. Theo thuyết ngũ hành, tỳ (lá lách, cơ quan tiêu hoá) thuộc hành thổ tức đất; đất ngăn được nước, nên tỳ khoẻ thì giữ được nước. Thêm Quan quế là vì có khí hoá thì nước mới ra được. Kinh (sách Hoàng Đế Nội Kinh) nói: "Bàng quang là chức quan châu đô (viên quan giữ nơi các dòng nước đổ về), tân dịch (các chất lỏng trong cơ thể) chứa ở đó, có khí hoá thì mới ra được".]

 Bỏ Quế thì gọi là Tứ linh tán; người không có hàn (lạnh) mà chỉ khát nước thì uống rất hiệu nghiệm. (Thấp quá thịnh thì khí không làm được việc chuyển hoá, nên khát; làm thông thấp thì khát tự hết.)

 Trư linh thang (của Trọng Cảnh; "thang" là thuốc sắc nước uống) bỏ Quế và Truật, thêm A giao (keo nấu từ da lừa, bổ huyết, giữ chất lỏng) và Hoạt thạch (một loại đá khoáng mềm trơn, lợi tiểu, thanh nhiệt). (Trư linh, Phục linh, Trạch tả, A giao, Hoạt thạch mỗi thứ một lạng. Hoạt thạch tả hoả (làm mát, hạ bớt nhiệt) và giải cơ (làm tan tà khí ở lớp thịt ngoài), rất giỏi làm cho nước đi. Ngô Hạc Cao, tức Ngô Côn, thầy thuốc đời Minh, nói: vì các vị thuốc kia quá khô ráo nên thêm A giao để giữ tân dịch.) Bài này vừa lợi thấp vừa tả nhiệt, chữa hoàng đản (bệnh vàng da), tiểu

 tiện bí tắc, khát nước, nôn mửa, uống vào đều yên. (Ngũ linh tán trị chứng thấp thịnh; Trư linh thang trị thấp thịnh có kèm nhiệt thịnh.)

 Nhóm bài thuốc lợi thấp.

 Tiểu bán hạ gia phục linh thang (bài Tiểu bán hạ thêm Phục linh).

 (Bài của Trọng Cảnh.) Bài này làm nước đi và làm tan chứng bĩ (cảm giác đầy tức, bít tắc ở vùng dưới tim, trên dạ dày), trong có Sinh khương (gừng tươi). (Bán hạ (củ cây bán hạ, chữa nôn, tiêu đờm) một thăng, Phục linh ba đồng cân, Sinh khương nửa cân; "thăng" là đơn vị đong thời cổ. Bỏ Phục linh thì gọi là Tiểu bán hạ thang.)

 Thêm Quế, bỏ Bán hạ thì trị chứng quý (tim đập hồi hộp) và chứng quyết (tay chân lạnh giá); bài ấy có tên là Phục linh cam thảo thang. (Thêm Quế chi và Cam thảo (rễ cam thảo, vị ngọt, điều hoà các vị thuốc), bỏ Bán hạ thì gọi là Phục linh cam thảo thang. Trọng Cảnh dùng bài này trị bệnh thương hàn (bệnh do khí lạnh xâm nhập từ ngoài vào) khi thuỷ khí (khí nước ứ đọng) lấn lên tim, khiến tay chân lạnh giá và vùng dưới tim đập hồi hộp. Phải chữa nước trước rồi mới chữa chứng tay chân lạnh. Hoả nhờ nước mà đi xuống (?) thì hết chóng mặt, hết hồi hộp, và chứng đầy tức cũng khỏi.)

 Nhóm bài thuốc lợi thấp.

 Thận trước thang (bài chữa chứng "thận trước", tức thấp lạnh bám vào vùng thận, lưng lạnh nặng).

 (Sách Kim quỹ, tức Kim quỹ yếu lược của Trương Trọng Cảnh.) Trong bài dùng Can khương (gừng khô), có Phục linh, Cam thảo, Bạch truật giúp sức. Bài chữa chứng thương thấp (bị thấp làm hại): mình đau và lưng lạnh. Bài này còn gọi là Cam khương linh truật thang. [(Can khương — chữ bị mất) (?), Phục linh mỗi thứ bốn lạng; Chích cam thảo (cam thảo tẩm mật nướng) và Bạch truật (sao) mỗi thứ hai lạng. Mấy vị này làm nước đi và bổ thổ. Đây là trường hợp thấp tà (khí ẩm gây bệnh) còn ở đường kinh, chưa vào tạng phủ.]

 Hoàng kỳ phòng kỷ thang (sách Kim quỹ) bỏ Can khương và Phục linh; Bạch truật, Cam thảo cùng gừng và táo sắc chung mà uống. Bài này chữa chứng phong thuỷ (phù thũng do phong tà, tức khí độc từ gió, kết hợp với nước ứ) và các chứng thấp; người thấy mình nặng nề, ra mồ hôi, uống bài này thì tốt. [Hoàng kỳ (rễ cây hoàng kỳ, bổ khí) và Phòng kỷ (rễ cây phòng kỷ, lợi tiểu, trừ thấp) mỗi thứ một lạng; Bạch truật bảy đồng cân rưỡi; Cam thảo (chích) năm đồng cân; thêm gừng, táo mà sắc. Phòng kỷ rất cay, đắng, tính lạnh, đi thông khắp mười hai đường kinh, mở các lỗ thông mà làm nước đi. Hoàng kỳ dùng sống thì đưa thuốc ra tới biểu (phần ngoài cơ thể, da thịt); Bạch truật làm khô thấp, làm khoẻ tỳ; cả hai đều cầm được mồ hôi. Thêm Cam thảo là để bồi thổ mà chế ngự thuỷ, lại để làm dịu tính mạnh, gấp của Phòng kỷ.]

 Nhóm bài thuốc lợi thấp.

 Chu xa (nghĩa là "thuyền và xe", ý nói thuốc đẩy nước đi mạnh như thuyền xe chở đi).

 (Hoàn, của Hà Gian, tức Lưu Hoàn Tố, hiệu Hà Gian, danh y đời Kim; "hoàn" là thuốc viên.) Bài gồm Khiên ngưu (hạt bìm bìm, tẩy mạnh, tháo nước) và Đại hoàng (rễ cây đại hoàng, thuốc xổ), Cam toại, Đại kích, Nguyên hoa (ba vị tháo nước rất mạnh, có độc), lại có Mộc hương (rễ thơm, làm khí lưu thông). Thanh bì (vỏ quýt xanh), Quất bì (vỏ quýt chín), thêm Khinh phấn (bột thuỷ ngân chế, tháo nước mạnh, có độc). Bài này hợp với chứng dương thuỷ thuộc loại táo, thực (bệnh phù thể nóng, bệnh tà mạnh mà người còn khoẻ).

 [Miệng khát, mặt đỏ, thở hơi thô, đại tiện táo bón mà phù trướng thì gọi là dương thuỷ. Hắc khiên ngưu (hạt bìm bìm đen) bốn lạng, sao; Đại hoàng hai lạng (ngâm rượu); Cam toại (bọc bột mì nướng), Nguyên hoa (sao giấm), Đại kích (bọc bột mì nướng), Thanh bì (sao), Quất hồng (vỏ quýt bỏ phần trắng) mỗi thứ một lạng; Mộc hương năm đồng cân; Khinh phấn một đồng cân; viên với nước. Khiên ngưu, Đại hoàng, Cam toại, Đại kích, Nguyên hoa là những thuốc tháo nước rất dữ. Mộc hương, Thanh bì, Trần bì (vỏ quýt để lâu năm) để làm khí lưu thông. Thêm chút Khinh phấn để thấm thấu kinh lạc (các đường dẫn khí huyết trong cơ thể). Tuy vậy, không phải thực chứng (bệnh tà mạnh mà sức người còn khoẻ) thì không được dùng bừa.]

 Nhóm bài thuốc lợi thấp.

 Sơ tạc (nghĩa là "khơi, đào", ý như khơi ngòi cho nước chảy).

 (Ẩm; "ẩm" là thuốc sắc uống.) Bài gồm Binh lang (hạt cau) và Thương lục (rễ cây thương lục, tháo nước mạnh), Phục linh bì (vỏ nấm phục linh), Đại phúc bì (vỏ quả cau) cùng với Tiêu mục (hạt cây xuyên tiêu). Thêm Xích tiểu đậu (đậu đỏ nhỏ), Tần giao, Khương hoạt (hai vị rễ cây trừ phong thấp), Trạch tả, Mộc thông (thân cây mộc thông, lợi tiểu). Sắc thêm vỏ gừng, chứng dương thuỷ uống thì tốt. (Binh lang, Thương lục, Phục linh bì, Đại phúc bì, Tiêu mục, Xích tiểu đậu, Tần giao, Khương hoạt, Trạch tả, Mộc thông, lượng bằng nhau, thêm vỏ gừng và táo mà sắc. Tần giao, Khương hoạt làm tan thấp, đưa lên trên; Mộc thông, Trạch tả tháo thấp, đưa xuống dưới. Phục linh bì, Đại phúc bì, vỏ gừng làm nước đi ở ngoài da; Tiêu mục, Xích tiểu đậu, Thương lục, Binh lang đánh đuổi nước ở trong bụng. Đây cũng là ý chia ra làm tan nước cả trên, dưới, trong, ngoài.)

 Nhóm bài thuốc lợi thấp.

 Thực tỳ (làm cho tỳ vững mạnh).

 (Thang, sách của Nghiêm thị, tức Tế sinh phương của Nghiêm Dụng Hoà đời Tống.) Bài gồm Phục linh, Bạch truật với Mộc qua (quả mộc qua, thư cân, hoà gan), Cam thảo, Mộc hương, thêm Đại phúc bì. Thảo đậu khấu (hạt thơm, ấm tỳ vị), Phụ tử (củ phụ, rất nóng, ấm dương), Can khương cùng Hậu phác (vỏ cây hậu phác, làm khí đi xuống, tiêu đầy). Bài này chữa chứng âm thuỷ thuộc hư hàn (phù thể lạnh, do sức người yếu và lạnh bên trong), hiệu quả đáng khen.

 [Tiểu tiện thông, không khát mà phù trướng thì gọi là âm thuỷ. Phục linh, Bạch truật (sao với đất), Mộc qua, Cam thảo, Mộc hương, Đại phúc bì, Thảo đậu khấu (nướng), Phụ tử (sao), Hắc khương (gừng sao đen), Hậu phác (sao), thêm gừng và táo mà sắc. Tỳ hư (yếu) thì bổ bằng Phục linh, Bạch truật, Cam thảo. Tỳ hàn (lạnh) thì làm ấm bằng Thảo đậu khấu, Phụ tử, Hắc khương. Tỳ thấp thì làm thông bằng Phục linh, Đại phúc bì. Tỳ trệ (ứ đọng) thì khơi dẫn bằng Hậu phác, Mộc hương. Lại nữa, thổ không đủ là do mộc có thừa. Theo ngũ hành, can (gan) thuộc hành mộc tức cây; cây khắc đất, gan quá mạnh thì lấn tỳ. Mộc qua, Mộc hương đều bình can (làm dịu gan), tả mộc, khiến mộc không khắc thổ nữa thì tỳ được yên hoà. Khi ấy thổ chế ngự được thuỷ, tỳ trở nên vững chắc. Kinh nói: "Thấp thịnh thì đất thành bùn lầy." Làm cho thổ vững chắc chính là để chế ngự thuỷ.]

 Nhóm bài thuốc lợi thấp.

 Ngũ bì ẩm (bài thuốc năm thứ vỏ).

 (Sách Đạm liêu, tức Đạm liêu tập nghiệm phương.) Bài dùng năm loại vỏ: Trần bì, Phục linh bì, vỏ gừng, Tang bạch bì (vỏ rễ dâu), Đại phúc bì, thật kỳ diệu. (Trần bì, Phục linh bì, Khương bì, Tang bạch bì, Đại phúc bì.) Có khi dùng Ngũ gia bì (vỏ cây ngũ gia, trừ phong thấp) thay cho Tang bạch bì. Chứng tỳ hư mà da phù trướng thì bài này chuyên chữa. (Tỳ không vận chuyển được tân dịch cho vị (dạ dày) nên sinh phù thũng. Phù từ nửa người trở lên thì nên phát hãn (làm ra mồ hôi); từ nửa người trở xuống thì nên lợi tiểu. Bài này trong khi tháo nước vẫn ngầm có ý điều hoà, bồi bổ. Dùng toàn vỏ là vì nước tràn ra da, nên lấy vỏ để làm nước ở da lưu thông.)

 Nhóm bài thuốc lợi thấp.

 Khương hoạt thắng thấp (Khương hoạt thắng được thấp).

 (Thang, sách Cục phương, tức Thái bình huệ dân hoà tễ cục phương đời Tống.) Bài gồm Khương hoạt, Độc hoạt (rễ cây trừ phong thấp), Xuyên khung (thân rễ, hành khí hoạt huyết), Cam thảo, Mạn kinh tử (quả cây mạn kinh, chữa đau đầu), Cảo bản (rễ cây cảo bản, trừ phong hàn, chữa đau đầu) cùng Phòng phong (rễ cây phòng phong, trừ phong). Thấp khí ở biểu khiến đầu và lưng nặng (đau), bài này phát hãn, thăng dương (đưa dương khí lên) có công hiệu lạ.

 Phong (gió) thắng được thấp, đưa lên thì nước lại xuống được (khí đi lên thì nước tự đi xuống); cách này không giống cách làm nước đi, thấm thấp ra theo đường tiểu. [Thấp khí ở biểu thì nên phát hãn. Lại vì phong thắng được thấp, nên dùng các vị thuốc trị phong có tính đưa lên, khiến thấp theo mồ hôi mà tan. Khương hoạt, Độc hoạt mỗi thứ một đồng cân; Xuyên khung, Cam thảo (chích), Cảo bản, Phòng phong mỗi thứ năm phân; Mạn kinh tử ba phân ("phân" bằng một phần mười đồng cân). Nếu có hàn thấp (lạnh và ẩm) thì thêm Phụ tử, Phòng kỷ.] Nếu bỏ Độc hoạt, Xuyên khung, Mạn kinh tử, Cam thảo thì thành bài Trừ thấp (thang), thêm Thăng ma (rễ cây thăng ma, đưa khí lên) và Thương truật (củ truật loại xanh, làm khô thấp). (Bỏ Độc hoạt, Xuyên khung, Mạn kinh tử, Cam thảo, thêm Thăng ma, Thương truật thì gọi là Khương hoạt trừ thấp thang, chữa phong thấp làm đau mình mẩy.)

 Nhóm bài thuốc lợi thấp.

 Đại quất bì thang (bài lớn có vỏ quýt).

 Bài này chữa thấp nhiệt (ẩm kết hợp với nóng), ghép hai bài Ngũ linh tán và Lục nhất tán lại. Thêm Trần bì, Mộc hương, Binh lang, tiêu được phù thũng và tiêu chảy. (Dùng Ngũ linh tán gồm Xích phục linh (phục linh loại đỏ) một đồng cân; Trư linh, Trạch tả, Bạch truật, Quế mỗi thứ năm phân. Dùng Lục nhất tán gồm Hoạt thạch sáu đồng cân, Cam thảo một đồng cân. Thêm Trần bì một đồng cân rưỡi; Mộc hương, Binh lang mỗi thứ ba phân. Mỗi lần dùng năm đồng cân, thêm gừng mà sắc. Nước tiểu dồn cả vào đại tràng (ruột già) làm tiểu tràng (ruột non) không thông, nên đại tiện tiêu chảy. Hai bài thuốc bột đều là thuốc làm nước đi, tháo nhiệt. Thêm Binh lang để đưa xuống mạnh, Trần bì và Mộc hương để điều khí, nhằm thông tiểu mà làm phân rắn lại. Phù thũng cũng do thấp nhiệt sinh ra, nên bài này chữa được cả.)

 Nhóm bài thuốc lợi thấp.

 Nhân trần cao thang (bài có cây nhân trần).

 (Bài của Trọng Cảnh.) Bài này chữa hoàng đản (bệnh vàng da); phải xét kỹ là âm hay dương, hàn hay nhiệt. Dương hoàng (vàng da thể nóng) thì cho thêm Đại hoàng và Chi tử (quả dành dành, thanh nhiệt). [Ứ nhiệt (nhiệt bị dồn tắc) ở bên trong, miệng khát, đại tiện bí, da (chữ bị mất; có lẽ là vàng tươi) (?), mạch trầm thực (mạch chìm sâu, ấn vào thấy mạnh, có lực) thì gọi là dương hoàng. Nhân trần (cây nhân trần, thanh nhiệt, chữa vàng da) sáu lạng, Đại hoàng hai lạng (ngâm rượu), Chi tử mười bốn quả. Nhân trần làm ra mồ hôi, thông nước, có thể tháo nhiệt ở kinh Thái... (đoạn văn gốc bị mất) (?)... Chi tử mười lăm quả, Cam thảo một lạng. Xét: dương hoàng mà vị có ứ nhiệt thì nên dùng phép hạ (cho thuốc xổ). Nếu người phát sốt thì thế bệnh đang đi ra ngoài chứ không vào trong, không cần làm ra mồ hôi hay cho xổ, chỉ dùng Chi tử, Hoàng bá (vỏ cây hoàng bá, thanh nhiệt) để thanh nhiệt, lợi thấp mà hoà giải. Nếu tiểu tiện thông, da trắng, không có nhiệt, thì Trọng Cảnh chữa như chứng hư lao (cơ thể suy kiệt), dùng Tiểu kiến trung thang.]

 Nhóm bài thuốc lợi thấp.

 Bát chính (tám vị làm cho ngay chính lại).

 (Tán, sách Cục phương.) Bài gồm Mộc thông với Xa tiền tử (hạt mã đề), Biển súc (cây rau đắng, lợi tiểu), Đại hoàng, Hoạt thạch tán bột. (Cam) thảo tiêu (phần đầu nhỏ của rễ cam thảo), Cù mạch (cây cẩm chướng, lợi tiểu) cùng Chi tử, sắc thêm Đăng tâm thảo (ruột cây bấc), trừ được chứng lâm đau (tiểu buốt, tiểu rắt).

 (Một bài khác có thêm Mộc hương. Bài trị thấp nhiệt dồn xuống dưới, miệng khát, họng khô, tiểu buốt, tiểu ra máu, bụng dưới căng gấp. Mộc thông, Đăng tâm thảo, Cù mạch đưa tâm hoả (nhiệt ở tim) xuống tiểu tràng; Xa tiền tử làm mát can hoả (nhiệt ở gan) mà vào bàng quang. Chi tử tháo uất hoả (nhiệt bị dồn nén) ở tam tiêu. "Tam tiêu" là ba phần của thân mình: thượng tiêu từ ngực trở lên, trung tiêu vùng bụng trên, hạ tiêu vùng bụng dưới; đó cũng là đường thông nước trong cơ thể. Đại hoàng và Hoạt thạch là thuốc tháo hoả, thông nước rất nhanh. Biển súc thông tiểu, chữa lâm. Cam thảo tiêu đi vào dương vật mà giảm đau. Bài tuy trị hạ tiêu nhưng không chỉ chuyên trị phần dưới, vì phải cả tam tiêu thông suốt thì nước mới đi xuống được.)

 Nhóm bài thuốc lợi thấp.

 Tỳ giải phân thanh (tách phần trong ra khỏi phần đục).

 (Ẩm.) Bài gồm Tỳ giải (củ cây tỳ giải, lợi thấp, chữa tiểu đục) (?), Thạch xương bồ (thân rễ cây xương bồ đá, khai thông các lỗ), (Cam) thảo tiêu, Ô dược (rễ cây ô dược, làm khí đi xuống) và Ích trí nhân (hạt ích trí, ấm thận, cầm tiểu). (Cam thảo tiêu giảm một nửa, các vị khác lượng bằng nhau.) Có khi thêm Phục linh, sắc với muối mà uống (thêm chút muối). Bài này thông tâm (tim), cố thận (giữ vững thận), đuổi chứng trọc tinh (di tinh và bạch trọc, tức tiểu ra nước đục trắng).

 (Tỳ giải tháo được thấp nhiệt ở hai kinh Quyết âm và Dương minh (hai đường kinh lạc liên quan tới gan và dạ dày), bỏ phần đục, tách phần trong. Ô dược làm thông khí đi ngược và cầm chứng đi tiểu nhiều lần. Ích trí nhân giữ vững tỳ vị và mở chỗ uất kết. Thạch xương bồ mở chín khiếu (chín lỗ thông của cơ thể: mắt, tai, mũi, miệng, lỗ tiểu, hậu môn) mà thông tâm. Cam thảo tiêu đưa thuốc tới thận và dương vật mà giảm đau. Làm cho thấp nhiệt (?) mất đi, tâm và thận thông nhau, thì khí hoá vận hành, chứng lâm và tiểu đục dứt. Đây là dùng cách khơi thông để mà cầm giữ.)

 Nhóm bài thuốc lợi thấp.

 Súc tuyền (hoàn) (thuốc viên thu bớt dòng nước, tức giảm tiểu).

 Ích trí nhân cùng Ô dược (lượng bằng nhau), dùng hồ nấu bằng Hoài sơn (củ mài) mà viên thuốc; chứng đi tiểu nhiều lần cần dùng bài này. (Uống với nước muối, trị đi tiểu nhiều lần và đái dầm.)

 Nhóm bài thuốc lợi thấp.

 Đương quy niêm thống (bài có Đương quy, trị đau nhanh như lấy tay nhặt đi).

 (Thang, của Đông Viên, tức Lý Cảo, hiệu Đông Viên, danh y đời Kim – Nguyên.) Bài gồm Đương quy (rễ cây đương quy, bổ huyết, hoạt huyết), Khương hoạt, Phòng phong, Thăng ma; Trư linh, Trạch tả, Nhân trần, Hoàng cầm (rễ cây hoàng cầm, thanh nhiệt) và Cát căn (củ sắn dây) làm bạn. Thêm hai thứ truật, Khổ sâm (rễ cây khổ sâm, thanh nhiệt, trừ thấp), Tri mẫu (thân rễ cây tri mẫu, thanh nhiệt) và Cam thảo. Các chứng sang dương (mụn nhọt, lở loét) do thấp nhiệt uống bài này đều có hiệu nghiệm.

 [(Phần đầu bị mất; có lẽ là Đương quy) (?) (rửa rượu), Khương hoạt, Phòng phong, Thăng ma, Trư linh, Trạch tả, Nhân trần, Hoàng cầm (sao rượu), Cát căn, Thương truật, Bạch truật (sao với đất), Khổ sâm, Tri mẫu (đều sao rượu), Cam thảo (chích). Khương hoạt làm thông các khớp; Phòng phong làm tan thấp đọng lại. Khổ sâm, Hoàng cầm, Nhân trần, Tri mẫu để tháo nhiệt; Đương quy để điều hoà khí huyết. Thăng ma, Cát căn giúp dương khí mà đưa phần trong lên; Trư linh, Trạch tả tháo thấp mà đưa phần đục xuống. Sâm (?), Cam thảo và hai thứ truật bổ chính khí (sức chống bệnh của cơ thể), giữ vững trung tiêu, khiến thuốc đắng lạnh không làm hại dạ dày, thuốc khơi tháo không làm tổn khí. Lưu Tông Hậu, tức Lưu Thuần, thầy thuốc đời Minh, nói: bài này Đông Viên vốn dùng trị chứng cước khí (chân phù, tê, đau, yếu) do thấp nhiệt; người đời sau dùng trị các chứng mụn nhọt, rất hiệu nghiệm.]

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video