Thiên 13 — Quyển 13 — Hoa Đà: Bệnh họng

 Quyển mười ba

 Những bài thuốc thần hiệu của Hoa Đà (danh y nổi tiếng cuối thời Đông Hán) chữa bệnh vùng họng

 Quyển mười ba

 13001. Bài thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa hầu tý

 Hầu tý (chứng họng sưng tắc, đau rát, nuốt không trôi) là bệnh trong họng sưng lấp, tê tắc và đau, đến nước uống cũng không nuốt vào được.

 Cách chữa: rễ mã lận (rễ cây mã lận, một loại cây họ diên vĩ, có tác dụng thanh nhiệt, giải độc) 1 thăng (đơn vị đo dung tích thời xưa, khoảng 0,2 lít); thăng ma (rễ cây thăng ma, vị thuốc giải nhiệt, giải độc), huyền sâm (rễ cây huyền sâm, vị thuốc làm mát máu, giải độc), mỗi thứ 3 lạng (đơn vị khối lượng thời xưa); cù mạch (cây cẩm chướng gai, vị thuốc lợi tiểu, thanh nhiệt), thông thảo (lõi cây thông thảo, vị thuốc lợi tiểu), tê giác (sừng tê giác, vị thuốc làm mát máu, giải độc) nạo thành vụn, mỗi thứ 2 lạng; xạ can (thân rễ cây rẻ quạt, vị thuốc chữa đau họng, tiêu đờm) 10 lạng.

 Dùng 8 thăng nước, sắc còn 2 thăng, bỏ bã, ngậm rồi nuốt từng chút một. Trong một ngày phải dùng hết, ổ mủ sẽ vỡ ra.

 Quyển mười ba

 13002. Bài thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa hầu tý kèm khẩu cấm (hàm răng nghiến chặt, không há miệng được)

 Thảo ô đầu (củ ô đầu mọc hoang, vị thuốc rất độc, có tác dụng làm tê và trừ phong), tạo giáp (quả bồ kết), hai thứ lượng bằng nhau, tán thành bột, cho thêm một ít xạ hương (chất thơm lấy từ túi xạ của hươu xạ), xát vào chân răng và thổi hít vào trong mũi, hàm răng sẽ tự mở ra.

 Quyển mười ba

 13003. Bài thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa hầu tý cấp tính

 Trư nha tạo (loại quả bồ kết nhỏ, cong như răng nanh lợn), bạch phàn (phèn chua), hoàng liên (thân rễ cây hoàng liên, vị thuốc rất đắng, thanh nhiệt, giải độc), mỗi thứ lượng bằng nhau. Đặt lên miếng ngói sấy khô rồi tán bột. Lấy nửa tiền (tiền là đơn vị khối lượng, bằng một phần mười lạng) thuốc thổi vào trong họng. Lát sau người bệnh nôn ra mủ lẫn máu thì khỏi ngay.

 Quyển mười ba

 13004. Bài thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa đau họng do khách nhiệt (khí nóng gây bệnh từ bên ngoài xâm nhập rồi lưu lại trong cơ thể)

 Phong tà (khí độc gây bệnh theo gió từ bên ngoài xâm nhập vào người) lưu lại ở vùng họng, khí bị uất lại mà sinh nóng, nên gây đau.

 Bài thuốc dùng: bạc hà; phòng phong (rễ cây phòng phong, vị thuốc trừ phong, giải cảm); huyền sâm; cam thảo (rễ cây cam thảo, vị ngọt, điều hòa các vị thuốc); phiến cầm (hoàng cầm thái lát, vị thuốc thanh nhiệt) sao với rượu; chi tử (quả dành dành, vị thuốc thanh nhiệt), mỗi thứ 5 phân (phân là đơn vị khối lượng, bằng một phần mười tiền); cát cánh (rễ cây cát cánh, vị thuốc chữa ho, đau họng, tiêu đờm), liên kiều (quả cây liên kiều, vị thuốc thanh nhiệt, giải độc), mỗi thứ 1 tiền; đại hoàng (thân rễ cây đại hoàng, vị thuốc tả nhiệt, nhuận tràng) sao với rượu; mang tiêu (?) (muối khoáng sunfat natri, vị thuốc tả hạ; nguyên văn chỉ còn chữ "mang", thiếu liều lượng). Sắc với nước, uống ấm sau bữa ăn.

 Thuốc dùng bên ngoài: hàn thủy thạch (một loại khoáng thạch có tính lạnh, dùng để thanh nhiệt) nửa lạng, nung cho đỏ (?); hàn the; nha tiêu (một loại tiêu thạch tinh chế, có tính mát); chu sa (khoáng thạch màu đỏ, thủy ngân sunfua), mỗi thứ 1 tiền; long não (băng phiến, tinh thể thơm mát chiết từ cây long não) 5 phân. Tất cả tán thật nhỏ, rắc vào trong họng, mỗi lần 1 tiền.

 Quyển mười ba

 13005. Bài thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa đau họng do khách hàn (khí lạnh gây bệnh từ bên ngoài xâm nhập rồi lưu lại)

 Khí lạnh lưu lại ở hội yếm (nắp thanh quản, miếng sụn đậy lối vào khí quản khi nuốt), người bệnh bỗng nhiên như bị câm. Đó là do khí lạnh và đờm dãi đông kết lại ở khoảng giữa họng, nên dùng các vị thuốc ngọt, cay, tính ấm để chữa, tránh dùng thuốc tính lạnh, mát.

 Bài thuốc: nước cốt gừng già 1 thăng; tô (váng sữa, bơ) và tủy xương bò, mỗi thứ 1 thăng; quế tâm (phần vỏ quế bên trong đã cạo bỏ lớp ngoài, vị thuốc làm ấm), tần tiêu (hạt tiêu hoa, vị cay nóng), mỗi thứ 1 lạng; phòng phong 1 lạng rưỡi; xuyên khung (thân rễ cây xuyên khung, vị thuốc hoạt huyết, trừ phong), độc hoạt (rễ cây độc hoạt, vị thuốc trừ phong thấp), mỗi thứ 1 lạng 6 thù (thù là đơn vị khối lượng, bằng một phần hai mươi bốn lạng).

 Các vị trên tán bột, cho vào nước gừng, nấu cho đến khi bột thấm ướt đều, rồi cho váng sữa, tủy bò vào trộn đều, đun lửa nhỏ, cứ sôi lại nhấc xuống, làm như vậy ba lần. Sáng sớm hâm nóng 1 thăng rượu trong, cho vào 2 hợp (hợp là đơn vị dung tích, bằng một phần mười thăng) cao thuốc, rồi nuốt từng chút một. Ngày uống ba lần, đêm một lần.

 Quyển mười ba

 13006. Bài thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa đau họng mất tiếng

 Qua lâu (quả dưa trời, vị thuốc thanh nhiệt, tiêu đờm) 1 quả; bạch cương tằm (con tằm chết cứng do nấm, vị thuốc trừ phong, tiêu đờm) bỏ đầu, sao, nửa lạng; cam thảo nướng 2 lạng. Các vị trên tán thật nhỏ, mỗi lần uống 3 tiền, hòa với rượu ấm hoặc nước cốt gừng tươi mà uống. Hoặc bọc thuốc trong vải bông ngậm cho tan, nuốt nước bọt cũng được. Ngày uống hai, ba lần.

 Quyển mười ba

 13007. Bài thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa họng vướng víu, khó chịu

 Đờm và khí kết tụ trong họng thành cục, lâu ngày không tan thì sinh khô rát; phụ nữ hay buồn bực, uất ức thường mắc chứng này.

 Cách chữa: hậu phác (?) (vỏ cây hậu phác, vị thuốc hành khí, tiêu đầy; nguyên văn ghi "nồng phác", có lẽ là chép nhầm) nướng với nước gừng; xích linh (phục linh đỏ, loại nấm mọc ở rễ cây thông, vị thuốc lợi tiểu, thanh thấp nhiệt); lá tía tô, mỗi thứ 1 lạng; bán hạ (củ cây bán hạ, vị thuốc tiêu đờm, có độc nên phải chế) chế với gừng, 1 lạng rưỡi. Mỗi lần dùng 3 tiền, cho thêm 3 lát gừng tươi cùng sắc, uống ấm sau bữa ăn.

 Quyển mười ba

 13008. Bài thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa sưng họng

 Đậu thị (đậu đen lên men) 1 thăng rưỡi; tê giác nạo vụn 1 lạng; linh dương giác (sừng linh dương, vị thuốc làm mát, trừ nhiệt) nạo vụn 1 lạng; thược dược (rễ cây thược dược, vị thuốc làm mát máu, giảm đau) 3 lạng; thăng ma 4 lạng; hạnh nhân (nhân hạt mơ) bỏ vỏ lụa và đầu nhọn, 1 lạng; cam thảo nướng 2 lạng; chi tử 7 quả. Các vị trên dùng 7 thăng nước, sắc còn 1 thăng rưỡi, bỏ bã, chia ba lần uống. Kiêng rong biển và cải trắng.

 Quyển mười ba

 13009. Bài thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa đau họng

 Lấy một chiếc bút lông đã hỏng đem đốt thành tro, uống với nước cơm chua một phương thốn chủy (lượng thuốc bột vừa đầy một chiếc thìa vuông mỗi cạnh một tấc), rất hiệu nghiệm. Hoặc dùng: long não 3 phân, cương tằm 5 li (li là đơn vị khối lượng, bằng một phần mười phân), hàn the 2 tiền rưỡi, nha tiêu 7 tiền rưỡi, tất cả nghiền thật nhỏ, thổi vào chỗ đau, công hiệu ngay.

 Quyển mười ba

 13010. Bài thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa hầu bế (họng sưng tắc, bít kín)

 Lấy đảm phàn (phèn xanh, đồng sunfat) loại hình mỏ vịt nghiền nhỏ, hòa với giấm thật đặc rồi đổ cho uống. Thuốc xuống khỏi họng thì người bệnh nôn ra đờm đặc dính như keo, bệnh tự khỏi.

 Quyển mười ba

 13011. Bài thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa lở loét trong họng

 Sinh địa hoàng (rễ tươi cây địa hoàng, vị thuốc làm mát máu) 5 lạng; thanh trúc nhự (lớp vỏ giữa của thân tre xanh cạo ra, vị thuốc thanh nhiệt, tiêu đờm), huyền sâm, kê tô (một loại cây họ bạc hà), mỗi thứ 2 lạng; phục linh (nấm mọc ở rễ cây thông, vị thuốc lợi tiểu, bổ tỳ), thăng ma, mạch môn đông (củ cây mạch môn, vị thuốc dưỡng âm, nhuận phổi) bỏ lõi, mỗi thứ 1 lạng. Các vị trên dùng 8 thăng nước, sắc còn 2 thăng 5 hợp, bỏ bã, chia ba lần uống, mỗi lần cách nhau khoảng thời gian một người đi bộ bảy, tám dặm. Kiêng đồ sống lạnh, mì nóng, thịt nướng, dầu mỡ và giấm.

 Quyển mười ba

 13012. Bài thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa hầu phong (chứng họng sưng đau đột ngột, nhiều đờm, khó thở, khó nuốt)

 Thiên nam tinh (củ cây nam tinh, vị thuốc trừ đờm, có độc) 30 củ; bán hạ loại to, bạch phàn, muối trắng, phòng phong, phác tiêu (mang tiêu thô, chưa tinh chế), mỗi thứ 4 lạng; cát cánh 2 lạng; cam thảo 1 lạng; quả mơ to (chọn quả chín độ bảy phần) 100 quả.

 Trước hết ngâm phác tiêu và muối vào nước một ngày một đêm, sau đó đem các vị thuốc khác giã vụn, rồi mới thả quả mơ vào nước, nước ngập trên mặt chừng ba ngón tay là vừa. Ngâm bảy ngày thì vớt ra phơi khô, lại thả vào nước ngâm cho thấm rồi phơi, làm cho đến khi hết nước thuốc thì thôi. Sau đó cho quả mơ vào hũ sành, đậy kín; quả nào phủ một lớp trắng như sương thì càng tốt. Khi dùng thì bọc trong vải bông, ngậm trong miệng, từ từ nuốt nước xuống, nhổ được đờm ra thì tự khỏi.

 Quyển mười ba

 13013. Bài thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa hầu nga (amiđan sưng to, hình như con ngài) thể thực hỏa (nóng thật, do nhiệt độc thịnh)

 Sơn đậu căn (rễ cây sơn đậu, vị thuốc chuyên chữa đau họng), hoàng liên, bán hạ, sài hồ (rễ cây sài hồ, vị thuốc giải nhiệt, sơ can), cam thảo, cát cánh, thiên hoa phấn (rễ cây qua lâu, vị thuốc thanh nhiệt, sinh tân dịch), mỗi thứ 2 tiền. Sắc với nước uống, hai thang thì tự khỏi.

 Quyển mười ba

 13014. Bài thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa hầu nga thể hư hỏa (nóng giả, do phần âm trong cơ thể suy yếu mà sinh nóng)

 Chứng này khác chứng trước ở chỗ: chứng trước thì miệng khô, lưỡi khô đến nứt nẻ; chứng này thì miệng không khát lắm, lưỡi trơn ướt không nứt. Chứng trước buổi sáng nặng, ban đêm nhẹ; chứng này thì ngược lại. Biểu hiện bệnh khác nhau thì cách chữa đương nhiên cũng khác.

 Nên chữa theo phép dẫn hỏa quy nguyên (kéo cái nóng bốc lên trên trở về chỗ gốc của nó ở thận), thế lửa đã trừ thì bệnh tự tiêu. Bài thuốc dùng: thục địa hoàng (rễ địa hoàng đã chế chín, vị thuốc bổ huyết, bổ thận), huyền sâm, mỗi thứ 1 lạng; phục linh 5 tiền; hoài sơn (củ mài), sơn thù du (quả cây sơn thù, vị thuốc bổ thận), mỗi thứ 4 tiền; bạch giới tử (hạt cải trắng, vị thuốc tiêu đờm) 3 tiền; nhục quế (vỏ quế dày) 2 tiền; bắc ngũ vị tử (quả ngũ vị loại mọc ở phương bắc, vị thuốc thu liễm, bổ thận) 1 tiền. Sắc với nước uống. Một thang thì hết đau, tiêu sưng; hai thang thì khỏi hẳn.

 Quyển mười ba

 13015. Bài thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa hầu sa (bệnh họng sưng đau kèm nổi ban đỏ khắp người, thuộc loại bệnh dịch lây)

 Tây ngưu hoàng (sỏi mật bò loại tốt từ phương tây, vị thuốc thanh nhiệt, giải độc) 5 li; long não 3 li; trân châu (ngọc trai) 3 phân; móng tay người (đàn ông bệnh thì dùng móng tay đàn bà, đàn bà bệnh thì dùng móng tay đàn ông) 5 li; ngà voi 3 phân, sấy;

 bích tiền (một loại nhện dẹt sống trên tường, làm tổ tròn trắng như đồng tiền; loại ở trên tường gạch đất thì dùng được, loại ở trên ván gỗ thì không dùng được) 20 con, sấy; thanh đại (bột chàm, vị thuốc thanh nhiệt, giải độc) 6 phân. Tất cả tán thật nhỏ, thổi vào chỗ đau, rất hiệu nghiệm.

 Quyển mười ba

 13016. Bài thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa hầu tiển (chứng trong họng nổi mảng sần sùi như lác, ngứa và đau rát kéo dài)

 Long não; rễ rau dền đốt thành tro (?); bạc hà; hoàng bá (vỏ cây hoàng bá, vị thuốc thanh nhiệt) mỗi thứ 1 tiền; hàn the, nhi trà (cao cô đặc từ gỗ cây keo cau, vị thuốc làm se, lành vết loét), mỗi thứ 1 tiền 5 phân; nhân trung bạch (cặn trắng đóng ở thành bô nước tiểu, vị thuốc thanh nhiệt), sơn đậu căn, hồ hoàng liên (thân rễ cây hồ hoàng liên, vị thuốc thanh nhiệt), mỗi thứ 2 tiền; khô phàn (phèn chua đã phi khô), thanh đại, long cốt (xương hóa thạch của động vật cổ, vị thuốc làm se, an thần), thịt quả ô mai (mơ hun khói), mỗi thứ 5 phân. Các vị trên tán bột riêng từng thứ, trộn đều, đem thổi vào họng.

 Quyển mười ba

 13017. Bài thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa hầu ung (ổ mủ sưng trong họng)

 Có thể lấy thiềm tô hoàn (viên thuốc làm từ nhựa cóc) mà ngậm (xem mục chữa đinh ở mũi trong quyển mười một), một, hai viên là khỏi.

 Quyển mười ba

 13018. Bài thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa hầu tiết (mụn nhọt nhỏ trong họng)

 Lúc mới phát thì như có hạt mơ trong họng, khạc không ra, nuốt không xuống, lâu dần lên tới khoảng yết hầu (chỗ cục lồi trước cổ). Nên dùng: diêm tiêu (tiêu thạch dùng làm thuốc súng, kali nitrat) 1 lạng 5 tiền, hàn the 5 tiền, hùng hoàng (khoáng chất màu vàng cam, chứa asen, vị thuốc giải độc, sát trùng) 2 tiền, bạch cương tằm 1 tiền, long não 2 phân. Tất cả nghiền thành bột, ngậm trong miệng, không được nuốt xuống.

 Quyển mười ba

 13019. Bài thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa khàn tiếng

 Hàn the 1 lạng; thịt quả kha tử (quả cây chiêu liêu, vị thuốc làm se, chữa mất tiếng) 2 tiền; nguyên minh phấn (mang tiêu đã tinh chế, phong hóa thành bột), đởm tinh (bột nam tinh chế với mật bò, vị thuốc tiêu đờm), mỗi thứ 1 tiền; long não 3 phân. Các vị trên tán chung thành bột, dùng 1 lạng ô mai to giã nát trộn làm viên to bằng viên đạn bắn chim, ngậm trong miệng, qua một đêm là khỏi.

 Hoặc dùng: hạnh nhân 3 phần đem rang, giã riêng quế 1 phần, trộn cho nhuyễn như bùn, nặn thành viên to bằng hạt mận, bọc trong vải bông, ngậm từ từ. Ban ngày năm lần, ban đêm ba lần.

 Quyển mười ba

 13020. Bài thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa ngứa họng

 Bạc hà 2 phân, xạ hương 5 li, nghiền thành bột thật nhỏ, thổi vào trong họng. Đợi người bệnh nhổ ra được chừng một bát nước dãi, lại dùng 2 hợp gạo cũ nấu nước cho uống. Tuyệt đối không được uống trà, rượu, canh hay nước trước, nếu không thì khó chữa.

 Quyển mười ba

 13021. Bài thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa họng lở loét

 Chặt rễ cây tường vi, nấu lấy nước thật đặc, ngậm và súc miệng. Mùa đông dùng rễ, mùa hè dùng cành lá.

 Quyển mười ba

 13022. Bài thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa các thứ hóc mắc trong họng

 Dùng thìa múc mật ong tốt, nuốt từ từ từng chút, làm cho vật hóc trôi xuống.

 Quyển mười ba

 13023. Bài thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa hóc xương cá

 Lấy mạch nha (kẹo mạch nha) viên to bằng lòng đỏ trứng gà mà nuốt xuống; nếu xương chưa ra thì lại nuốt tiếp, viên mỗi lúc làm to dần, sẽ có hiệu quả.

 Quyển mười ba

 13024. Bài thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa các loại hóc xương

 Xương hổ tán bột, uống với nước một phương thốn chủy, xương hóc sẽ trôi xuống ngay. Hoặc nuốt óc con dế dũi cũng trôi xuống.

 Quyển mười ba

 13025. Bài thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa dằm tre, dằm gỗ đâm vào họng

 Vào tháng chạp, lấy mật cá quế (một loại cá nước ngọt thịt trắng, vây có gai) treo dưới mái hiên phía bắc cho khô. Mỗi lần dùng chừng bằng hạt bồ kết, đun với rượu cho tan, nhấp từng ngụm khi còn âm ấm. Nếu thấy buồn nôn thì cứ nôn, vật đâm sẽ theo đờm dãi đặc quánh mà ra. Nếu chưa nôn thì uống thêm rượu ấm, cốt sao nôn được là tốt; còn rượu thì tùy tửu lượng của từng người. Nếu vật đâm vẫn chưa ra thì đun thêm một miếng mật nữa, không lần nào là không ra. Nếu không tìm được cá quế thì cá quả, cá trắm cỏ, cá diếc đều dùng được; lấy vào tháng chạp là tốt nhất.

 Quyển mười ba

 13026. Bài thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa kim sắt đâm vào họng

 Lấy vài con cóc, chặt đầu, treo ngược cho chảy máu, lấy bát hứng, được chừng một chén thì đổ vào trong họng. Lát sau (?) người bệnh nôn ra cả kim, kim tự mềm cong lại.

 Quyển mười ba

 13027. Bài thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa hóc các loại hạt đậu

 Lấy vài con dế dũi giã nát, đắp lên chỗ sưng ở ngoài cổ, hạt đậu sẽ tự trôi xuống.

 Quyển mười ba

 13028. Bài thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa hóc mọi thứ vật

 Phục linh, quán chúng (thân rễ cây dương xỉ quán chúng, vị thuốc thanh nhiệt, giải độc), cam thảo, các vị trên lượng bằng nhau, tán bột, uống 1 tiền với nước cơm.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video