Thiên 19 — Quyển 19 — Hoa Đà: Thú y

 Sách "Thần phương của Hoa Đà – bản gốc thời cổ", quyển mười chín: Các phương thuốc thần hiệu chữa bệnh cho gia súc, gia cầm (thú y) của Hoa Đà (danh y nổi tiếng cuối đời Đông Hán, Trung Quốc).

 Quyển mười tám

 19001 · Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa dịch bệnh ở trâu bò

 Dịch bệnh ở trâu bò lây lan rất dữ: một con mắc bệnh thì những con ở gần chắc chắn sẽ lần lượt lăn ra chết. Dấu hiệu là con vật cúi đầu, cụp tai, ăn ít đi, thở hổn hển, hay giật mình hoảng hốt, nước mũi nước mắt chảy ròng ròng, phân lúc đầu khô cứng, về sau thì đi lỏng, trong miệng có những mảng lở loét. Thấy vậy là đã mắc dịch.
 Phải gấp rút đốt an tức hương thật (một loại nhựa thơm lấy từ cây an tức) trong chuồng; trâu bò hít mùi hương ấy thì khỏi. Hoặc lấy ba thăng (thăng: đơn vị đo dung tích thời xưa) phân rái cá, dội nước sôi qua để lọc lấy hai thăng nước, đổ cho uống thì khỏi.
 Có điều hai thứ thuốc trên đều rất khó kiếm, nên thường dùng các vị sau: nha tạo (quả bồ kết loại nhỏ), tế tân (rễ cây tế tân, vị cay, tính ấm), xuyên ô đầu (củ cây ô đầu trồng ở vùng Tứ Xuyên, có độc), thảo ô đầu (củ ô đầu mọc hoang, có độc), hùng hoàng (một loại khoáng chất màu vàng cam, chứa thạch tín). Năm vị trên lấy lượng bằng nhau, tán chung thành bột, thêm một ít xạ hương (chất thơm lấy từ túi xạ của hươu xạ). Mỗi lần thổi vào mũi trâu bò năm, sáu phân (phân: đơn vị khối lượng thời xưa, bằng một phần mười tiền, khoảng 0,37 gam) thì khỏi.

 Quyển mười tám

 19002 · Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa chứng chướng bụng ở trâu bò

 Trâu bò nếu ăn nhầm sâu địa đảm (một loài sâu cánh cứng có độc), hoặc nuốt phải cỏ linh lăng, thì bụng chướng căng như sắp chết. Phải gấp rút nghiền hạt gai dầu lấy nước, nhân lúc còn nóng đổ cho uống năm, sáu thăng thì khỏi.

 Quyển mười tám

 19003 · Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa trâu bò lên cơn điên

 Trâu bò phát bệnh điên thì trở nên liều lĩnh, chạy lồng lên, gặp người là lấy sừng húc. Phải gấp rút dùng: đại hoàng (rễ cây đại hoàng, vị thuốc có tác dụng tẩy, làm mát) và hoàng liên (rễ cây hoàng liên, vị rất đắng, tính mát), mỗi thứ năm tiền (tiền: đơn vị khối lượng thời xưa, khoảng 3,7 gam), tán chung thành bột, lấy trứng gà và rượu tất cả một thăng khuấy đều với thuốc, đổ cho uống thì khỏi.

 Quyển mười tám

 19004 · Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa ghẻ ở trâu bò

 Đậu đen nấu với nước, bỏ bã lấy nước, rửa năm, sáu lần thì khỏi. Hoặc đốt kiều mạch thành tro, dội nước qua lấy nước tro, cho vào một hợp (hợp: đơn vị dung tích bằng một phần mười thăng) phèn chua, bôi vào cũng có hiệu quả.

 Quyển mười tám

 19005 · Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa trâu bò bị húc lòi ruột

 Sa (?) một đại lạng (đại lạng: đơn vị khối lượng thời xưa, gấp ba lần tiểu lạng), gừng khô hai tiểu lạng, tán chung thành bột, bôi vào chỗ bị thương thì ruột sẽ tự thụt vào. Nếu ruột đã khô không thụt vào được, thì nên cắt bỏ phần bị khô đi, rồi lấy lá túc xác (có lẽ là lá cây anh túc) (?) tán bột rắc vào.

 Quyển mười tám

 19006 · Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa bệnh ở móng chân trước của trâu bò

 Nhũ hương (nhựa thơm của cây nhũ hương) ba tiền, long cốt (xương hoá thạch của động vật thời cổ) sáu tiền năm phân, hoàng đan (bột chì đỏ, tức ô-xít chì) ba tiền năm phân, xạ hương ba phân, hàn the năm phân, tóc người đốt thành tro một ít. Các thứ trên giã chung thành bột, trộn với dầu vừng rồi bôi.

 Quyển mười tám

 19007 · Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa bệnh hầu phong ở trâu bò (bệnh họng sưng đau đột ngột, gây khó thở, khó nuốt)

 Tri mẫu (thân rễ cây tri mẫu), bối mẫu (củ cây bối mẫu, thuốc trị ho, tiêu đờm), hoàng cầm (rễ cây hoàng cầm, tính mát, thanh nhiệt), đại hoàng, cam thảo, kinh giới, chi tử (quả dành dành), qua lâu (quả cây qua lâu), xuyên khung (thân rễ cây xuyên khung), nha tiêu (muối tiêu thạch kết tinh), bạch phàn (phèn chua), phác tiêu (muối khoáng thô, tác dụng tẩy), hùng hoàng. Mười ba vị trên lấy lượng bằng nhau, tán thành bột; mỗi lần dùng hai lạng (lạng: đơn vị khối lượng thời xưa, bằng mười tiền), lấy hai thăng nước mật ong khuấy chung rồi đổ cho uống.

 Quyển mười tám

 19008 · Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa ngựa bị thương ở móng

 Đại hoàng, ngũ linh chi (phân sấy khô của loài sóc bay), mộc miết tử (hạt gấc, bỏ dầu), hải đồng bì (vỏ cây vông nem), cam thảo, thổ hoàng (?), vân đài tử (hạt cải dầu), bạch giới tử (hạt cải trắng). Các vị trên lấy lượng bằng nhau, tán thành bột, trộn thuốc với cháo kê nếp, dàn lên miếng lụa rồi bọc vào chỗ đau.

 Quyển mười tám

 19009 · Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa ngựa chảy bọt dãi

 Đương quy, bạch truật (thân rễ cây bạch truật, bổ tỳ vị), xương bồ (thân rễ cây thuỷ xương bồ), trạch tả (củ cây trạch tả, lợi tiểu), xích thạch chi (một loại đất sét đỏ), chỉ xác (quả cam chua bánh tẻ phơi khô), hậu phác (vỏ cây hậu phác), cam thảo. Các vị trên lấy lượng bằng nhau, tán chung thành bột; mỗi lần một lạng rưỡi, thêm một thăng rượu, ba nắm hành, sắc chung với nước, để ấm rồi đổ cho uống.

 Quyển mười tám

 19010 · Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa ngựa mắc chứng cấp hoàng (vàng da phát đột ngột) và hắc hãn (ra mồ hôi đen)

 Đại hoàng, đương quy, mỗi thứ một lạng, muối nửa thăng, đun với ba thăng nước, sắc còn nửa thăng, chia làm hai lần đổ vào miệng. Nếu bệnh chưa yên, thì rạch chót đuôi cho máu chảy ra là khỏi.

 Quyển mười tám

 19011 · Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa chứng lạnh phần sau ở ngựa (lạnh vùng thắt lưng, hông và chân sau)

 Đậu xị (đậu đen ủ lên men), hành, gừng, mỗi thứ một lạng, nấu với năm thăng nước, còn nửa thăng, hoà với rượu đổ cho uống thì khỏi.

 Quyển mười tám

 19012 · Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa nhọt lở trên lưng ngựa

 Lấy hoàng đan trộn với dầu bôi vào, giữ cho tránh gió, khỏi ngay.

 Quyển mười tám

 19013 · Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa ghẻ ở ngựa

 Hùng hoàng, tóc người, mỡ lợn làm vào tháng chạp. Lấy hai thứ đầu nấu trong mỡ lợn cho đến khi tóc tan hết thì thôi, nhân lúc còn nóng xoa vào, rất hiệu nghiệm. Hoặc dùng lá vừng tươi giã lấy nước đổ cho uống, cũng có hiệu quả. Lại có cách: đốt thân cây kiều mạch thành tro, dội nước lấy nước tro rửa. Hoặc lấy lê lô (rễ cây lê lô, có độc) tán bột, trộn nước bôi vào; đều có hiệu quả.

 Quyển mười tám

 19014 · Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa bệnh lại ở ngựa (bệnh da lở loét, rụng lông, giống bệnh hủi)

 Lưu huỳnh, đại hoàng, ba đậu (hạt cây ba đậu, rất độc, tẩy mạnh; bỏ dầu), tháp hôi (?), các thứ lấy lượng bằng nhau, nghiền thành bột. Đun dầu tía tô cho sôi rồi cho thuốc vào, nhấc ra ngay, để nguội. Lấy vảy tê tê cạo rách chỗ bệnh rồi bôi thuốc vào, rất hiệu nghiệm.

 Quyển mười tám

 19015 · Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa chứng mắt mờ có quầng ở ngựa

 Lá cây dó (cây chử, dùng làm giấy) hái sau mùa sương giá, phơi khô.

 Nghiền thật nhỏ thành bột, mỗi ngày hai lần, dùng ống thổi vào mắt thì khỏi.

 Quyển mười tám

 19016 · Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa chứng bào chuyển (bí tiểu do bàng quang bị chèn, xoắn) và tắc ruột ở ngựa

 Tế tân, phòng phong (rễ cây phòng phong), thược dược (rễ cây thược dược), mỗi thứ một lạng, muối một thăng. Các thứ trên đun với năm thăng nước, sắc còn hai thăng rưỡi, bỏ bã, chia làm hai lần đổ cho uống.

 Quyển mười tám

 19017 · Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa chứng phế nhiệt ở ngựa (phổi bị nóng, gây ho, thở gấp)

 Đại hoàng, hoàng cầm, thược dược, tế tân, mỗi thứ một lạng. Các thứ trên đun với năm thăng nước, sắc còn hai thăng rưỡi, lại thêm dầu và rượu mỗi thứ nửa thăng, khuấy đều, chia làm ba lần đổ vào miệng. Nếu bệnh chưa yên, thêm nửa thăng muối, một thăng rưỡi nước, để ấm bằng thân nhiệt người, đổ cho uống thì yên ngay.

 Quyển mười tám

 19018 · Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa chứng phiên vị ở ngựa (ăn vào rồi lại nôn trớ ra)

 Ích trí nhân (hạt quả ích trí), nhục đậu khấu (hạt nhục đậu khấu), ngũ vị tử (quả ngũ vị), quảng mộc hương (mộc hương vùng Quảng Đông), binh lang (hạt cau), thảo quả, tế tân, thanh bì (vỏ quýt còn xanh), đương quy, hậu phác, xuyên khung, quan quế (vỏ quế), cam thảo, sa nhân (hạt quả sa nhân), bạch truật, thược dược, bạch chỉ (rễ cây bạch chỉ), chỉ xác, mộc hương. Các vị trên lấy lượng bằng nhau; mỗi lần dùng một lạng rưỡi, thêm năm quả táo tàu, năm lát gừng, năm cân (cân: đơn vị khối lượng thời xưa, bằng mười sáu lạng) giấm, nấu chung cho sôi ba lần, đợi ấm rồi đổ cho uống.

 Quyển mười tám

 19019 · Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa động thai ở ngựa (thai không yên, có nguy cơ sẩy)

 Bạch truật, đương quy, nhân sâm, cam thảo, xuyên khung, sa nhân, thục địa hoàng (củ sinh địa đã chế chín), mỗi thứ hai tiền; trần bì (vỏ quýt để lâu năm) một tiền; hoàng cầm hai tiền; bạch thược dược (sao), a giao (keo nấu từ da lừa), mỗi thứ sáu tiền; tía tô một tiền. Mỗi lần dùng một lạng năm tiền, thêm năm lát gừng tươi, một thùng nước nhỏ, nấu chung cho sôi năm lần, đợi ấm rồi đổ cho uống.

 Quyển mười tám

 19020 · Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa ghẻ ở dê cừu

 Bệnh này rất dễ lây; nhẹ thì rụng lông, tróc da, nặng thì sinh ra các bệnh khác, nguy hại đến tính mạng. Cách chữa: thủy ngân một phần, mỡ lợn ba phần, cho vào bát nghiền trộn cho đến khi không còn thấy hạt thủy ngân thì thôi. Khi dùng thì thêm hai cân mỡ lợn nữa, bôi vào chỗ bệnh.
 Hoặc lấy rễ lê lô đập dập, ngâm vào nước vo gạo, cho vào đồ đựng, đậy kín, đặt cạnh bếp nóng. Đợi đến khi nước có vị chua, trước hết lấy mảnh sành cạo chỗ bệnh cho đỏ lên, rửa bằng nước nóng, bóc bỏ vảy ghẻ, lau khô, rồi bôi thuốc vào; bôi hai lần thì khỏi.

 Quyển mười tám

 19021 · Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa dịch bệnh ở dê cừu

 Cách chữa giống như chữa dịch bệnh ở trâu bò.

 Quyển mười tám

 19022 · Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa dịch bệnh ở lợn

 Đại hoàng, phác tiêu, mỗi thứ năm tiền, sắc chung thành nước thuốc, chắt ra để ấm, dùng ống tre đổ cho uống thì khỏi. Hoặc dùng: quán chúng (thân rễ cây quán chúng, một loại dương xỉ) ba lạng, trư nha tạo (quả bồ kết loại nhỏ) hai lạng, đun với ba, bốn bát nước, cho sôi ba, bốn chục dạo, rồi thêm ba lạng bột phác tiêu, đun sôi thêm hai, ba dạo, đợi ấm đổ cho uống, cũng có hiệu quả. Cũng có thể chữa theo cách chữa dịch bệnh ở dê cừu.

 Quyển mười tám

 19023 · Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa mọi bệnh ở lợn

 Hễ lợn mắc bệnh, có thể cắt chót đuôi cho máu chảy ra thì tự khỏi.

 Quyển mười tám

 19024 · Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa ghẻ ở chó

 Đốt da rắn (xác rắn lột) thành tro, trộn vào cháo cho chó ăn, khỏi ngay.

 Quyển mười tám

 19025 · Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa bệnh lại (lở loét, rụng lông) ở chó

 Chó mắc bệnh này thì rụng lông và hôi thối. Có thể dùng một con rết to trộn vào cơm cho ăn, chẳng bao lâu thì khỏi. Hoặc nhồi lưu huỳnh vào ruột lợn cho ăn, càng hiệu nghiệm hơn.

 Quyển mười tám

 19026 · Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa chó bị ngã, bị đánh mà bị thương

 Hễ chó bị ngã hoặc bị đánh mà chết, thì đặt ngay nó nằm sát xuống đất, qua một lúc thì có thể sống lại.

 Quyển mười tám

 19027 · Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà trừ ruồi chó (loài côn trùng ký sinh hút máu trên mình chó)

 Lấy dầu vừng xoa khắp mình chó là hết.

 Quyển mười tám

 19028 · Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa mọi bệnh ở mèo

 Mèo mắc các bệnh, có thể lấy ô dược (rễ cây ô dược) mài với nước, đổ cho uống thì khỏi.

 Quyển mười tám

 19029 · Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa bệnh lại ở mèo

 Lấy bách bộ (củ cây bách bộ, có tác dụng diệt ký sinh trùng) sắc lấy nước, bôi khắp chỗ bệnh, rất hiệu nghiệm. Hoặc làm theo cách chữa cho chó cũng rất hiệu nghiệm.

 Quyển mười tám

 19030 · Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa mèo bị giẫm phải mà bị thương

 Gấp rút lấy tô mộc (gỗ cây vang) sắc lấy nước, rửa chỗ bị thương, hoặc nhân lúc còn ấm đổ cho uống, tự nhiên sẽ dần dần khỏi.

 Quyển mười tám

 19031 · Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa mèo có thai chết không ra được

 Mang tiêu (muối khoáng kết tinh, có tác dụng tẩy xổ) hai tiền, hoà với nước tiểu trẻ con trai, nhân lúc còn ấm đổ cho uống, thai sẽ tự ra.

 Quyển mười tám

 19032 · Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa bệnh ở gà

 Lấy dầu vừng thơm đổ cho uống thì khỏi.

 Quyển mười tám

 19033 · Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa dịch bệnh ở gà

 Lấy vài hạt ba đậu, thái thành lát nhỏ cho gà ăn, gà đi tả một trận là khỏi. Hoặc lấy bột đậu xanh trộn nước nặn thành sợi cho gà ăn, ăn vài lần thì khỏi.

 Quyển mười tám

 19034 · Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa dịch bệnh ở ngan ngỗng, vịt

 Tìm một đường gân đen trên cánh trái, lấy kim châm cho chảy máu đen ra, rồi cho ăn gạo trộn dầu thì khỏi.

 Quyển mười tám

 19035 · Phương pháp bí truyền của Hoa Đà về thiến lợn

 Hễ lợn đã được thiến thì tính nết trở nên hiền lành, dễ thuần, lại dễ lớn hơn. Thời gian thiến tốt nhất là hai mùa xuân và thu. Cách thiến lợn đực và lợn cái được trình bày như sau:
 (1) Cách thiến lợn đực: Lợn đực chưa quá bốn mươi hai ngày tuổi thì có thể rạch từ phía đáy bìu, lấy hòn dịch hoàn ra và cắt đứt thừng tinh. Nếu đã quá bốn mươi hai ngày thì nên lấy chỉ buộc thừng tinh ở chỗ vết rạch. Còn lợn đã trên hai, ba năm tuổi thì trước hết phải trói bốn chân lại, một người đè giữ toàn thân, một người tay trái nắm bìu, tay phải cầm dao, rạch từ dưới bìu, lấy hòn dịch hoàn ra và cắt đứt thừng tinh; vết rạch phải lấy hai ngón tay khép ngay lại thì dễ lành.
 Lại có một cách khác: trước hết dùng sợi chỉ tẩm sáp thắt chặt lấy bìu, khiến máu không lưu thông được; vài ngày sau, bìu và hòn dịch hoàn sẽ tự rụng. Có điều lợn con chưa đủ bốn mươi hai ngày tuổi thì không dùng được cách này.

 Hơn nữa, khi làm phải nhanh nhẹn, nếu không lợn sẽ bị sưng đau. Lại nếu dây dùng quá to, hoặc thắt không chặt, hoặc có một ít hòn dịch hoàn bị dây thắt vào, thì đều có thể gây hại.

 (2) Cách thiến lợn cái: Trước hết để một, hai người đè lợn nằm nghiêng về bên trái, không cho cựa quậy. Người thiến bèn rạch ở vùng hông lợn, nhẹ nhàng kéo phần "ruột sinh sản" (tức buồng trứng và sừng tử cung) bên phải ra, lấy chỉ buộc xong, rồi gấp rút dùng dao cùn cắt đi. Hoặc lấy tay giật bỏ phần ruột sinh sản ấy, rồi đưa ngay những phần nối liền với nó trở vào chỗ cũ trong bụng, lấy chỉ khâu vết rạch lại. Hoặc bôi lên một ít dầu. Phần ruột sinh sản bên trái cũng làm theo cách như trên. Làm xong thì có thể thả lợn ra ngay.

 Quyển mười tám

 19036 · Phương pháp bí truyền của Hoa Đà về thiến ngựa, trâu bò, dê cừu

 Cách thiến đại khái giống như mục trên, chỉ khác là chỉ thiến con đực, con cái thì không thiến được. Thời gian thiến cũng tuỳ từng loài mà khác nhau. Đại để ngựa thì sau khi sinh từ một năm đến nửa năm (?), trâu bò thì sau khi sinh từ sáu đến chín tháng, dê cừu thì sau khi sinh một tháng; thiến quá muộn e có hại đến tính mạng. Người làm không thể không lưu ý.

 Quyển mười tám

 19037 · Phương pháp bí truyền của Hoa Đà về thiến gà

 Gà trống sau khi nở hai, ba tháng là có thể thiến. Trước khi thiến, nên cho nhịn ăn từ sáng đến tối. Sau đó buộc chặt hai cánh, đặt gà lên bàn thiến. Bàn làm bằng tre gỗ, có bộ phận then chốt giữ chặt mình gà, không cho cựa quậy. Rồi ở phía trước chiếc xương sườn cuối cùng, nhổ sạch lông, rạch dọc một đường dài chừng một tấc (tấc: đơn vị đo chiều dài thời xưa, khoảng 3 cm), lấy hòn dịch hoàn ra, khâu vết rạch lại. Thả gà ra cho nằm yên trong ổ, qua ngày hôm sau là trở lại bình thường.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video