Quyển chín
Những phương thuốc thần hiệu chữa bệnh mắt của Hoa Đà (danh y nổi tiếng cuối thời Đông Hán)
Quyển chín
9001. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa đau mắt do hư hỏa (theo Đông y, "hư hỏa" là chứng nóng trong người sinh ra do âm huyết bị suy kém, khác với "thực hỏa" là nóng do tà khí mạnh từ ngoài vào).
Phàm đau mắt do hư hỏa thì triệu chứng là mắt đỏ nhưng không đau nhói, không cộm rát, không có ghèn, không chảy nước mắt. Thuốc uống trong gồm: thục địa (củ địa hoàng đã chế chín), phục linh (một loại nấm mọc bám rễ cây thông), sơn dược (củ mài), sơn thù du (quả cây sơn thù), đan bì (vỏ rễ cây mẫu đơn), trạch tả (củ cây trạch tả), mỗi vị ba tiền (tiền: đơn vị cân thời xưa, khoảng 3–4 gam); bạch thược (rễ cây thược dược trắng), đương quy, cam cúc hoa (hoa cúc vị ngọt), mỗi vị ba tiền; sài hồ một tiền. Sắc với nước mà uống. Uống một thang (một lần sắc thuốc đủ dùng) thì bệnh nhẹ đi, hai thang thì khỏi.
Thuốc dùng ngoài: sinh địa hoàng (củ địa hoàng tươi, chưa chế) hai tiền, nhuy nhân (nhân hạt cây nhuy, một loại cây bụi) năm phân (phân: một phần mười tiền) (?), ngâm vào nửa bát sữa người, để qua một đêm, rồi thêm bạch phàn (phèn chua) nửa phân và nửa bát nước, thường xuyên dùng rửa mắt.
Quyển chín
9002. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa đau mắt do có hỏa (nhiệt độc thực sự bốc lên mắt).
Bệnh này có biểu hiện: mắt đỏ sưng như quả anh đào, nước mắt chảy không ngừng, mỏi đau, sợ ánh sáng, đêm ngủ dậy nhiều ghèn. Chữa bằng: hoàng liên một tiền, hồng tiêu (hạt tiêu đỏ, tức hoa tiêu) bảy hạt, bạch phàn ba phân, kinh giới năm phân, gừng tươi một lát. Sắc với nước còn nửa bát, nhân lúc còn nóng mà rửa mắt. Mỗi ngày rửa bảy lần, hôm sau là khỏi.
Quyển chín
9003. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa sưng mắt.
Người bệnh mắt đỏ sưng và đau như kim châm, nhiều ghèn, nhiều nước mắt. Chữa bằng: sài hồ, chi tử (quả dành dành), bạch tật lê (quả cây tật lê có gai) mỗi vị ba tiền; bán hạ, cam thảo mỗi vị một tiền. Sắc với nước uống một thang là thấy công hiệu.
Quyển chín
9004. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa mắt đột nhiên sưng đau dữ dội.
Quyết minh tử (hạt cây muồng ngủ) một thăng (thăng: đơn vị đo dung tích thời xưa, thời Hán khoảng 0,2 lít); thạch cao (nghiền nhỏ), thăng ma mỗi vị bốn lạng; chi tử nhân (nhân hạt dành dành) một thăng; địa phu tử (hạt cây chổi đất), sung úy tử (hạt cây ích mẫu) mỗi vị một lạng; lá khổ trúc (tre đắng), lá chàm khô mỗi thứ một thăng; mang tiêu (một loại muối khoáng dùng làm thuốc tẩy, thanh nhiệt) hai lạng; nước ép xa tiền thảo (cây mã đề) một thăng hai hợp (hợp: một phần mười thăng); mạch môn đông (củ cây mạch môn) ba thăng.
Các vị trên dùng hai đấu nước (đấu: bằng mười thăng), nấu lá tre trước lấy bảy thăng hai hợp, bỏ bã rồi cho các vị thuốc khác vào, nấu còn bốn thăng, chia làm bốn lần uống. Mỗi lần uống cách nhau chừng khoảng thời gian giữa hai bữa ăn, lại uống tiếp, lấy đó làm chừng. Trẻ nhỏ thì giảm lượng thuốc, tùy ý mà cân nhắc.
Quyển chín
9005. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa mắt đỏ.
Nhuy nhân, hoàng cầm, chi tử nhân, hoàng liên, tần bì (vỏ cây tần bì) mỗi vị hai lạng; lá tre một thăng. Các vị trên dùng năm thăng nước, nấu lấy một thăng sáu hợp, chia ba lần uống.
Thuốc dùng ngoài: lá đạm trúc (một loại tre lá nhỏ) năm hợp, hoàng liên bốn củ, thanh tiền (đồng tiền đồng cũ đã gỉ xanh) hai mươi đồng, đại táo (táo tàu) hai mươi quả (bỏ vỏ và hạt), chi tử nhân bảy hạt, xa tiền thảo năm hợp. Các vị trên dùng bốn thăng nước nấu lấy hai thăng, mỗi ngày rửa mắt sáu, bảy lần, rất hiệu nghiệm.
Quyển chín
9006. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa mắt đỏ do can nhiệt (gan bị nóng; theo Đông y, gan thông ra mắt nên gan nóng thì mắt đỏ).
Hoàng liên, tần bì mỗi vị ba lạng. Các vị trên dùng ba thăng nước nấu lấy một thăng năm hợp, bỏ bã, uống ấm sau bữa ăn, chia làm hai lần, hai lần cách nhau khoảng thời gian một người đi bộ được bảy, tám dặm.
Quyển chín
9007. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa mắt đỏ lâu năm.
Hồ phấn (phấn chì, tức chì trắng) sáu phân, nhuy nhân bốn phân. Trước hết nghiền nhuy nhân cho nát, cho vào hồ phấn rồi lại nghiền khi còn nóng. Lại giã hạt gai sống làm thành cây đuốc, châm cho cháy; riêng lấy mỡ lợn hơ trên ngọn lửa đuốc cho mỡ chảy xuống, nhỏ vào hỗn hợp nhuy nhân và hồ phấn. Lại nghiền khuấy cho đều, sệt như mạch nha. Lấy bông quấn vào đầu một que nhỏ, nhúng vào thuốc. Nhân lúc thuốc còn mềm, chấm vào hai khóe mắt (?); thuốc chốc lát nguội thì lại hơ trên đuốc gai mà dùng tiếp.
Quyển chín
9008. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa trong mắt nổi đốm (những chấm trắng nhỏ như sao mọc trên lòng đen).
Bạch tật lê ba tiền, sắc lấy nước, mỗi ngày rửa mắt bảy, tám lần, ba ngày là hết.
Quyển chín
9009. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa phong nhãn chảy nước mắt (mắt bị tà phong — yếu tố gây bệnh giống như gió — xâm nhập, gặp gió là chảy nước mắt).
Kê thiệt hương (đinh hương) hai thù (thù: đơn vị cân rất nhỏ, 24 thù bằng 1 lạng), hoàng liên sáu thù, gừng khô một thù, nhuy nhân một trăm hạt, phàn thạch (phèn, đã rang) hai thù. Các vị trên giã thành bột, trộn với cao táo, vo viên to bằng cựa gà, dùng để đặt vào khóe mắt (?). Kiêng thịt lợn.
Quyển chín
9010. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa mắt sưng do trúng phong.
Phèn (rang rồi tán bột) hai tiền, trộn với cao táo thành viên to bằng viên đạn bắn chim, dùng lăn xoa trên dưới quanh mắt, chừng khoảng thời gian một bữa ăn thì thôi, mỗi ngày ba lần.
Quyển chín
9011. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa mắt mờ không sáng.
Phòng phong, tế tân mỗi vị hai lạng; xuyên khung, bạch tiễn bì (vỏ rễ cây bạch tiễn), độc hoạt mỗi vị ba lạng; cam thảo (nướng), vỏ quýt (bỏ xơ trắng) mỗi vị hai lạng; đại táo (bỏ hạt) mười bốn quả; lá cam trúc (tre ngọt) một thăng; mật ong năm hợp. Dùng một đấu hai thăng nước, nấu lấy bốn thăng, bỏ bã, cho mật ong vào, đun thêm sôi hai dạo, chia làm bốn lần uống.
Quyển chín
9012. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa tức nhục trong mắt (thịt thừa mọc trong mắt, tức mộng thịt).
Mỡ lừa, thạch diêm (muối mỏ). Hai thứ trên trộn đều, dùng chấm vào khóe mắt (?), liền khỏi.
Quyển chín
9013. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa nhãn cầu lồi ra ngoài.
Phân chim Việt yến (giống én nhỏ, ngực tía), chân đan (chu sa loại tốt), gừng khô, mỗi thứ lượng bằng nhau. Các vị trên giã thành bột mịn, lấy một chút chấm vào, rất hay.
Quyển chín
9014. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa nhãn cầu thụt vào trong.
Một miếng gừng già nướng thật nóng, đắp vào chỗ giữa hai lông mày thì khỏi.
Quyển chín
9015. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa phong nhãn đỏ loét.
Tuyên hoàng liên (hoàng liên đất Tuyên Châu, bỏ rễ con) nửa lạng, thịt đại táo (bỏ hạt) hai mươi mốt quả, hạnh nhân (không bỏ vỏ lụa và đầu nhọn) năm mươi hạt, não tử (long não, băng phiến) một phần. Các vị trên dùng một thăng nước tuyết, cho vào nồi đất nấu trên lửa (?), để lại chừng một chén, đem ủ kín hai mươi mốt ngày, dùng đũa đồng chấm vào mắt, chấm sau bữa ăn và lúc sắp đi ngủ, mỗi ngày chấm ba, bốn lần.
Quyển chín
9016. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa hỏa nhãn đỏ loét (mắt đỏ loét do nhiệt độc).
Đốt lá ngải lấy khói, lấy bát úp lên, đợi khói tắt hết thì cạo lớp muội trên bát xuống, hòa với nước ấm, rửa mắt thì khỏi. Nếu cho thêm hoàng liên thì càng tốt.
Quyển chín
9017. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa bệnh lạn huyền phong (bờ mi mắt đỏ loét, chảy nước, do phong nhiệt).
Khô phàn (phèn chua đã phi khô) một lạng, đồng thanh (gỉ đồng màu xanh) ba tiền, cùng nghiền thành bột, hòa tan với nước sôi, đợi lắng trong rồi lấy nước chấm rửa, rất hiệu nghiệm.
Quyển chín
9018. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa mắt loét nhiều mủ.
Gừng khô, quyết minh tử, phèn, nhuy nhân, tế tân, hoàng liên, nhung diêm (muối mỏ vùng Tây Nhung, phía tây Trung Quốc) mỗi vị sáu thù; đồng thanh ba thù. Các vị trên ngâm với một ít nước qua một đêm, sáng hôm sau trộn với tám hợp mật ong trắng, cho vào đồ đựng bằng đồng, lấy bông phủ lên miệng, đặt vào chõ, đồ cùng ba đấu cám lúa mì, khi cơm chín thì thuốc thành, bỏ bã.
Lấy hai cái mật cá chép lớn mới chết trộn vào thuốc; lại lấy bảy đồng tiền lớn, luôn để ở đáy thuốc, đồng thời luôn để trong đồ đồng. Lấy trâm tre quấn bông ở đầu, chấm thuốc vào khóe mắt (?), ngày đêm ba, bốn lần, không kể trời lạnh hay nóng, chấm thuốc nhiều lần xong; lại lấy mật cá trộn kỹ, phủ lên miệng đồ đựng thuốc, đừng để hơi thoát ra.
Quyển chín
9019. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa mí mắt sưng như hạt kê.
Tục gọi là "thâu châm nhãn" (lẹo mắt). Lấy thiên nam tinh sống và sinh địa hoàng, lượng bằng nhau, cùng nghiền thành cao, dán vào hai huyệt Thái dương (huyệt châm cứu ở chỗ lõm hai bên thái dương, phía ngoài đuôi mắt), chỗ sưng tự xẹp dần.
Quyển chín
9020. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa mí mắt sưng như khối u.
Tục gọi là "hạt anh đào". Liền lấy hạt anh đào mài ra xoa vào, khối u tự tiêu dần.
Quyển chín
9021. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa tròng mắt nổi quầng mờ.
Lấy mật cá chép lớn nhỏ lên mặt gương đồng, hong khô trong bóng râm, dùng dao tre cạo xuống, chấm vào mắt một chút, quầng mờ tự tan dần.
Quyển chín
9022. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa nốt đen che mắt.
Hai quả trứng gà, luộc chín bóc vỏ, cùng với tang ký sinh (cây tầm gửi mọc trên cây dâu) cho vào nước nấu. Thêm chút đường cát, ăn vài lần thì tự khỏi.
Quyển chín
9023. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa mù mắt.
Một bộ gan dê xanh, bóc bỏ màng ngoài, thái mỏng; lấy một cái chậu sành mới chưa dùng, lau sạch, cho gan vào, nướng trên lửa than cho thật khô, đến khi hết sạch mỡ và nước thì lấy ra. Riêng giã quyết minh tử nửa thăng, liệu tử (hạt cây nghể) một hợp, rang cho thơm, rây lấy ba hợp trộn với gan, lại rây lần nữa, uống với nước cháo, mỗi lần sau bữa ăn uống một phương thốn thìa (thìa vuông mỗi cạnh một tấc, đơn vị đong thuốc bột thời xưa), tăng dần lên đến ba thìa. Uống không quá hai thang thì mắt phục hồi, ban đêm có thể đọc sách được (?).
Quyển chín
9024. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa thanh manh (bệnh mắt bề ngoài trông vẫn bình thường nhưng không nhìn thấy gì, mù dần).
Lấy một cái mật lợn, đun lửa nhỏ cho đặc, vo viên to bằng hạt kê nếp, đặt vào trong mắt, giữ chừng khoảng thời gian một bữa ăn. Thuốc uống trong: một bộ gan bò vàng, rễ thổ qua (cây dưa vương) ba lạng, mạt sừng linh dương ba thăng, nhuy nhân ba lạng, tế tân sáu lạng, xa tiền tử (hạt mã đề) một thăng. Sáu vị thuốc trên cùng với gan cho vào bình, mùa xuân và mùa hè đậy kín mười lăm ngày, mùa đông đậy kín hai mươi ngày, lấy ra phơi khô, giã, rây, uống với rượu mỗi lần một phương thốn thìa.
Quyển chín
9025. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa tước mục (quáng gà: chập tối thì không nhìn thấy).
Vỏ trắng cây bách già bốn lạng, thịt ô mai (mơ hun khói, rang) hai lạng, tế tân, địa phu tử mỗi vị bốn lạng. Các vị trên giã, rây thành thuốc bột, mỗi lần sau bữa ăn uống với rượu trong hai phương thốn thìa, mỗi ngày uống ba, bốn lần thì khỏi. Lại vào ngày mùng bảy tháng bảy hoặc mùng chín tháng chín, hái cỏ địa y (rêu mọc trên đất), rửa sạch, phơi trong bóng râm, tán bột, hòa với rượu uống một phương thốn thìa, mỗi ngày ba lần, một tháng là khỏi.
Quyển chín
9026. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa bạch ế (màng trắng mọc che con ngươi).
San hô, hổ phách, bột ngọc, tằng thanh (một loại quặng đồng màu xanh), tử bối (vỏ ốc tử bối), chu sa, vỏ trứng gà đã ấp nở (bỏ lớp màng trắng).
Bảy vị trên, lượng bằng nhau, nghiền rồi rây kỹ hai lần thành bột. Người bệnh nằm ngửa, lấy chừng bằng hạt gạo đặt lên chỗ có màng, làm bốn, năm lần.
Quyển chín
9027. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa xích ế (màng đỏ mọc che mắt).
Mật gấu năm phân, hòa sơ với nước sạch, loại bỏ hết gân, màng và bụi đất, thêm băng não (băng phiến) một phân, nghiền đều. Nếu thấy ngứa thì thêm một chút bột gừng tươi; cuộn giấy lại làm que để chấm vào mắt.
Quyển chín
9028. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa chướng ế (màng che làm mờ mắt).
Tần bì, hoàng bá, hoàng liên, hoàng cầm, quyết minh tử, nhuy nhân mỗi vị mười tám thù; chi tử bảy quả; đại táo năm quả. Các vị trên dùng hai thăng nước ngâm rồi nấu, lấy sáu hợp, để lắng trong. Người bệnh nằm ngửa mà rửa, mỗi ngày một lần.
Quyển chín
9029. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa mục mễ (bụi bặm rơi vào mắt làm cộm, không mở ra được).
Mỡ lợn bằng chừng nửa quả trứng gà, gói lại nhét vào lỗ mũi: mắt bên nào bị cộm thì nhét vào lỗ mũi bên ấy mà hít, rồi liền nằm ngửa, chốc lát sẽ không còn thấy chỗ cộm nữa.
Quyển chín
9030. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa ngứa mắt.
Muối trắng đã nấu thành ba thìa, ô tặc cốt (mai mực, bỏ lớp vỏ cứng) bốn cái. Hai vị trên dùng bốn thăng nước tương chua trong (nước gạo lên men chua) đun lấy hai thăng, để lắng trong. Mỗi buổi sáng và buổi tối rửa mắt, rất hiệu nghiệm.
Quyển chín
9031. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa mắt khô rít.
Vào ngày Thượng tị (tiết ngày mùng ba tháng ba âm lịch) hoặc ngày Đoan ngọ (mùng năm tháng năm âm lịch), hái hoa hoặc hạt cây thanh hao, phơi trong bóng râm, tán bột; mỗi lần dùng tỉnh hoa thủy (nước giếng múc đầu tiên lúc sáng sớm) uống hai tiền lúc bụng đói, uống lâu thì tự khỏi.
Quyển chín
9032. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa tròng mắt bị đánh trúng mà tổn thương.
Luộc thịt dê cho chín, đem chườm lên mắt, đừng để quá nóng. Gan lợn đã nấu chín cũng dùng được.
Quyển chín
9033. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa nhãn cầu bị vật đâm làm lồi ra.
Nếu mục hệ (dây gân nối nhãn cầu vào sâu trong hốc mắt) chưa đứt thì đẩy ngay nhãn cầu vào, gấp giã lấy nước sinh địa hoàng, dùng bông thấm bọc lên rồi buộc lại, cốt nhất phải tránh gió.
Quyển chín
9034. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa đồng nhân phản bối (con ngươi như bị lật ngược ra sau, mắt không nhìn thấy).
Mật mông hoa, thiền thoái (xác ve), cúc trắng, úc lý nhân (nhân hạt cây úc lý), thạch cao sống, thảo quyết minh sống, thạch quyết minh (vỏ bào ngư), cam thảo, cốc tinh thảo, phèn chua mỗi vị bốn tiền; bách bộ hai tiền; trân châu bốn phân. Cùng tán thành bột, nấu lên mà uống. Nếu uống xong liền thấy người phát rét thì ánh mắt ắt sẽ chuyển lại. Nếu ánh mắt chưa chuyển lại hoàn toàn, uống thêm một thang nữa ắt khỏi.
Quyển chín
9035. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa sợ ánh nắng, chói mắt.
Thạch quyết minh, hoàng cúc hoa (hoa cúc vàng), cam thảo mỗi vị một tiền, sắc với nước, để nguội mà uống.
Quyển chín
9036. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa quyền mao đảo tiệp (lông mi quặm, cụp ngược vào trong mắt).
Sáng sớm lúc mặt trời chưa mọc, nhờ một người mắt sáng cầm nhíp nhổ đi. Nhổ bỏ những sợi lông mi mọc ngược, đừng để lông bị đứt, phải nhổ cả chân lông. Vừa ra tay là bệnh giảm tám, chín phần, cơn đau dứt ngay. Đến tối chấm nước cây thiên tuế lũy (một loại dây leo) (?), nghỉ ngơi dưỡng sức ba, năm ngày mới bình phục. Kiêng gió lạnh, ánh mặt trời và ánh trăng, khói lửa, chuyện vợ chồng, và ngũ tân (năm loại rau có vị cay nồng như hành, tỏi, hẹ, kiệu…).
Quyển chín
9037. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa râu lúa mạch lọt vào mắt.
Lấy con tề tào (ấu trùng bọ hung, con sùng đất) còn sống; lấy vải mới phủ lên mắt, đem con sùng xoa trên mặt vải, râu lúa sẽ ra dính vào vải, rất tốt.
Quyển chín
9038. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa dằm tre, dằm gỗ lọt vào mắt.
Lấy con bạch ngư trong sách (con nhậy, mọt ăn giấy sách) trộn với sữa, nhỏ vào trong mắt, rất tốt.
Quyển chín
9039. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa cát sỏi lọt vào mắt.
Lấy gan gà giã nát bôi vào, rất hiệu nghiệm.
Quyển chín
9040. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa vôi bắn vào mắt.
Trước hết rửa bằng dầu vân đài (dầu hạt cải), rồi nhỏ vào một chút nước đường, chẳng bao lâu thì tự khỏi.
Quyển chín
9041. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa nước kiềm bắn vào mắt.
Lấy nước sạch rửa vùng mắt thì tự khỏi. Nếu dùng sữa bò tươi nhỏ vào thì càng hiệu nghiệm.
Quyển chín
9042. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa tơ bay (sợi tơ nhện bay trong gió) lọt vào mắt.
Lấy máu mào gà trống nhỏ vào trong mắt, thấy có sợi tơ đỏ hiện ra thì cuộn lấy ra; phương này rất hiệu nghiệm.
Quyển chín
9043. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa các vật lạ lọt vào mắt.
Lấy vỏ rễ cây dâu tươi rửa sạch, giã nát, đưa vào mắt mà khều vật lạ ra, rất tốt.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video