Phẩm Ứng Thời (nghĩa là tùy theo thời cơ mà ứng hợp để dạy dỗ), thứ ba
Bấy giờ hiền giả Xá-lợi-phất (một trong các đệ tử lớn của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất), nghe Phật nói như vậy, vui mừng hớn hở. Ông liền đứng dậy, chắp tay thưa với đấng Chúng Hựu (một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được muôn loài tôn kính, cũng gọi là Thế Tôn): "Nay con được nghe bậc Đại Thánh giảng giáo pháp cốt yếu này, lòng càng thêm vui mừng, được điều chưa từng có.
Vì sao vậy? Trước nay con thường nghe Phật thuyết pháp để dẫn dắt những người theo Bồ-tát thừa (con đường tu của Bồ-tát, tức người phát nguyện tự giác ngộ và cứu độ muôn loài để thành Phật). Con thấy các vị khai sĩ khác (tức các Bồ-tát, bậc khai mở đạo lý cho người) được nghe và vâng nhận lời Phật, công đức đạt tới chỗ giác ngộ chân thật. Riêng mình con không được dự vào, nên con tự xót xa buồn bã, trong lòng nóng như lửa đốt, lo sợ không yên. Những điều được chỉ bày, bàn giảng ấy, con đều không theo kịp. Con nghĩ rằng mình đã mất hẳn trí tuệ của Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đã đến từ cõi chân như).
Dù con đi lại nơi rừng núi, vách đá, bụi rậm, hay ở chốn đồng hoang dưới gốc cây, sống một mình trong chỗ vắng; hay ở trong phòng tĩnh lặng, giữ mình cẩn trọng; một mình kinh hành (đi bộ chậm rãi qua lại để tu tập), con lại càng thêm sầu khổ. Con tự suy nghĩ sâu xa: Các pháp được gọi tên đều cho người vào như nhau (?). Đức Thế Tôn đã vì con mà bày ra nhiều cách dạy, nhưng chí con chỉ hướng về tiểu thừa (con đường tu chỉ cầu tự mình thoát khổ), đó là lỗi của chúng con, chứ không phải lỗi của Như Lai.
Bậc Đại Thánh giảng pháp với tấm lòng bình đẳng. Ngài khen ngợi các vị khai sĩ là những người nghĩ tưởng phụng thờ bậc Tôn Quý, vì họ nhận lãnh lời dạy bậc nhất của Như Lai, đủ sức đạt tới đạo vô thượng chánh chân (đạo giác ngộ cao tột, chân chính, tức quả Phật). Còn chúng con chỉ thuận theo mà mặc áo pháp, những lời nguyện đã lập ra cũng chẳng được bao lần (?). Thật vậy, bạch Thế Tôn, khi ấy con tự trách mình, ngày đêm nằm ngồi đều nghĩ ngợi. Tuy con sinh ra từ Chánh pháp mà chưa được tự tại; chỉ nhờ ơn bậc Thánh mới được lìa các ác thú (các đường tái sinh xấu ác như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh). Đến nay con mới được nghe pháp này."
Lúc ấy, Xá-lợi-phất dùng kệ tụng khen rằng:
Được nghe Phật thừa (con đường đưa đến quả Phật), dù chỉ một câu, đã vượt quá điều con mong mỏi xưa nay.
Lạ lùng chưa từng có; điều con được nhận lãnh, lòng nghĩ và miệng nói không sao diễn tả hết.
Được thấy đấng Đại Tôn Hùng (bậc tôn quý, oai hùng bậc nhất, tức Phật), con càng thêm vui mừng. Giả như có người
biết tu hành, được nghe tiếng của đấng An Trụ (một danh xưng của Phật, bậc an trú vững vàng nơi chân lý), ắt cho là kỳ diệu cao nhã.
Mọi cấu bẩn trần lao (những phiền não làm tâm nhơ bẩn và mệt nhọc), con đã gột sạch; còn lòng tin chỉ dựa vào âm thanh
cũng đã dứt hẳn (?). Xưa kia, ban ngày lúc con kinh hành,
hoặc ngồi ngay ngắn một lòng dưới gốc cây, hoặc ở nơi rừng rậm,
giữa núi non vách đá, con tự suy nghĩ về ý nghĩa của sự tu hành như thế,
than ôi, con tự trách tâm ý hèn kém của mình: nhờ pháp bình đẳng
mà được vô lậu (không còn phiền não rò rỉ, tức đã dứt phiền não), không còn bị trói trong tam giới (ba cõi luân hồi: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc), thuận theo pháp của đấng Tôn Quý mà sống.
Con ăn năn việc đã qua để tự răn về sau. Dung nhan sắc vàng tử ma (thứ vàng ròng màu tía, quý nhất)
với ba mươi hai tướng (ba mươi hai đặc điểm thân tướng tốt đẹp của Phật), con đã xa lìa, đánh mất, không tự trang nghiêm được.
Tám mươi vẻ đẹp (tám mươi nét đẹp phụ trên thân Phật) đầy đủ, thù thắng đặc biệt, do nhiều công đức tích lũy mà thành,
chẳng phải nhờ chuỗi ngọc trang sức; các căn, các lực (những năng lực tinh thần giúp tu đạo), các cửa giải thoát, âm thanh vang đến tám bộ chúng (?),
đối với pháp bình đẳng ấy con tự thấy mình hao hụt nguy khốn. Pháp của chư Phật
có mười tám điều (mười tám pháp bất cộng, những phẩm chất chỉ Phật mới có); những nghĩa lý như thế, con tưởng đã mất hẳn.
Âm thanh của Phật vang đến khắp mười phương; con đã được thấy
Ngài thương xót người đời. Còn con một thân một mình, ban ngày kinh hành,
lại tự trách mình, trong lòng suy nghĩ. Con mỗi sớm mỗi tối
tự đắn đo sâu xa, trằn trọc trăn trở, cân nhắc về bản thân mình:
Nên hỏi đức Thế Tôn nghĩa lý như thế này: con đã mất những gì?
Rồi sẽ còn mất gì nữa? Điều đó hiện ngay trước mắt. Dưới mặt trời sáng của bậc Thánh,
sớm tối trôi qua, ngày tháng đi mãi không dừng. Con thấy các Bồ-tát khác
nhiều không kể xiết, được bậc Thầy tôn quý, đấng Thế Hùng (bậc oai hùng của thế gian, tức Phật) khai hóa.
Các vị ấy đều được nghe lời dạy của Phật này; Ngài vì các loài chúng sinh
giảng nói sức mạnh của Pháp. Pháp ấy vượt ngoài mọi vọng tưởng; các lậu (phiền não) đã dứt hết,
thông suốt khắp cả, đạt được tuệ vi diệu. Còn con đã từng xem đủ mọi thứ
lễ cúng tế, trải qua các học thuyết ngoại đạo, các tà thuật giả dối.
Bởi vậy, khi hiểu lời dạy của Phật, thấy được cửa giải thoát,
con liền nói rằng đã diệt độ (dứt hết sinh tử, vào Niết-bàn), mọi thứ đều được cởi bỏ; mọi kiến chấp và việc làm
liền thấy rõ là pháp không, không có thật; do đó con tự cho rằng
mình đã được diệt độ. Nay con mới tự biết mình chưa đến được Nê-hoàn (Niết-bàn, cảnh giới tịch diệt, dứt hết khổ đau).
Được thấy chư Phật, bậc Trời trong các trời, bậc cao nhất trong loài người,
có đại chúng vây quanh, ba mươi hai tướng ánh sáng rực rỡ;
nhờ đó mà giác ngộ, đi đến chỗ diệt độ hoàn toàn không còn sót. Con vừa được nghe Phật nói
để trừ mọi sự nóng bức (phiền não thiêu đốt); không phải chỉ nhờ âm thanh mà được vô vi (cảnh giới không còn tạo tác, không sinh không diệt, tức Niết-bàn).
Như con được biết, đấng Sư Tử Chánh Giác (bậc giác ngộ chân chính, oai dũng như sư tử), được chư thiên và người đời
cung kính phụng thờ, Ngài dùng sức oai thế luôn an trụ như vậy.
Khi lần đầu nghe lời dạy của bậc Đại Thánh, con ngờ rằng Ba-tuần (tên vua ma, kẻ chuyên phá hoại người tu đạo) lúc ấy biến hóa
thành hình dạng Phật; chẳng lẽ con bị ma quấy nhiễu, làm hại hay sao?
Nhưng Phật tùy theo nhân duyên mà dẫn ra các thí dụ, nhiều đến vô số ức,
bày rõ những con số vô lượng, khéo lập nên bờ bên kia (bờ giải thoát), đến biển ý đạo cao tột.
Được nghe pháp ấy, con trừ hết mọi ngờ vực. Có trăm nghìn vị Phật,
cho đến số cai (một đơn vị số cực lớn), con đều được thấy; các chúng sinh được diệt độ, giải thoát.
Kinh điển mà chư Phật như thế đã nói ra đều là thiện quyền phương tiện (cách khéo léo, linh hoạt tùy căn cơ để dẫn dắt người),
tùy thuận mà dẫn dắt. Giả như có người được thấy hạnh rốt ráo hiện ra,
thì chư Phật đời vị lai, nhiều đến trăm nghìn ức, cũng dùng thiện quyền phương tiện
mà dẫn dắt hạng người ấy, giảng kinh cho họ, dẫn dắt tiến lên Nê-hoàn.
Tùy theo căn tính và hình dạng mỗi người, các Ngài dùng tuệ hạnh để giáo hóa, phân biệt rõ ràng
theo thứ lớp mọi pháp của chư Phật, những điều cần dạy bảo.
Con liền nối theo bậc Thánh, nhận lãnh và chuyển bánh xe kinh pháp; đấng Thế Hùng Đạo Sư (bậc thầy dẫn đường)
bày ra lời dạy chân chính cao nhã; con cũng như thế, nương theo khuôn mẫu ấy.
Các chúng ma kia không dám chống lại; lòng con chưa từng ôm
chướng ngại của tà kiến và nghi ngờ; con khắp nơi dấy lên con đạo hiền hòa, sâu xa mầu nhiệm.
Nhờ âm thanh của Phật mà con được vui mừng; hôm nay mọi
tâm chí còn do dự, con đã dẹp bỏ sự phân vân, an trụ nơi tuệ thánh.
Con sẽ thành Như Lai, không còn lưới trói buộc của phiền não; chư thiên và người đời
sẽ là quyến thuộc của con. Hôm nay con được thấy con mắt đạo của Phật,
sẽ khuyến khích, giúp đỡ việc giáo hóa các Bồ-tát.
Phật bảo hiền giả Xá-lợi-phất: "Nay ta tuyên bố cho cõi trời, thế gian, các sa-môn (người xuất gia tu hành), phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn), chư thiên, nhân dân và loài a-tu-luân (a-tu-la, loài thần có sức mạnh lớn nhưng hay ganh ghét, thích chiến đấu) được biết: Phật biết Xá-lợi-phất đã từng cúng dường ba mươi hai nghìn ức vị Phật, được chư Phật giáo hóa, sẽ thành đạo vô thượng chánh chân.
Suốt đêm dài (thời gian lâu xa trong sinh tử), chính ta cũng đã dùng nghĩa lý của Bồ-tát mà khai đạo cho ngươi. Do nhân duyên ấy, ngươi được sinh ra trong pháp của ta; đó là do oai thần của Như Lai gây dựng, cũng là do bản nguyện (lời nguyện từ đời trước) và hạnh nhớ nghĩ lời dạy của Bồ-tát. Ngươi chưa được diệt độ mà tự cho là đã diệt độ.
Này Xá-lợi-phất, ngươi do hạnh nguyện xưa, muốn được nhớ biết vô số vị Phật, thì nên thọ trì kinh Chánh Pháp Hoa này, được tất cả chư Phật hộ trì, rồi rộng vì hàng thanh văn (những người tu nhờ nghe lời Phật dạy, chỉ cầu tự mình thoát khổ) mà phân biệt giảng nói."
Phật bảo Xá-lợi-phất: "Ngươi ở đời sau, trải qua vô lượng vô số kiếp (kiếp: một khoảng thời gian vô cùng dài) không thể tính đếm, cúng dường trăm nghìn ức vị Phật, nhận lãnh giáo pháp chân chính, cung kính tu hành kinh phương đẳng (kinh Đại thừa, giáo lý rộng lớn, bình đẳng) này, đầy đủ mọi hạnh, sẽ thành Phật đạo, hiệu là Liên Hoa Quang (Ánh Sáng Hoa Sen) Như Lai, Chí Chân (bậc chân thật cao tột, xứng đáng được cúng dường), Đẳng Chánh Giác (bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn), Minh Hành Thành (bậc trí tuệ và đức hạnh đều đầy đủ), Vi Thiện Thệ (bậc khéo đi đến cõi giải thoát), Thế Gian Giải (bậc hiểu rõ mọi lẽ thế gian), Vô Thượng Sĩ (bậc cao nhất, không ai hơn), Đạo Pháp Ngự (bậc khéo dùng đạo pháp điều phục người), Thiên Nhân Sư (bậc thầy của trời và người).
Thế giới của vị Phật ấy tên là Ly Cấu (Lìa Nhơ). Đất đai bằng phẳng, an vui, oai quang rực rỡ; mọi việc làm đều thanh tịnh, chỗ ở yên ổn; lúa gạo dồi dào, rẻ, nhân dân đông đúc; trai gái đông nhiều, mọi thứ đầy đủ chu đáo. Lưu ly và vàng ròng làm thành những sợi dây dài, giăng nối liền bên đường, khắp mọi lối đi. Có cây bằng bảy thứ báu, tám ngả đường giao nhau; hàng cây cành lá, hoa quả lúc nào cũng tươi tốt.
Đức Liên Hoa Quang Chánh Giác cũng sẽ tiếp nối mà nói pháp ba thừa (ba con đường tu: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát). Vị Phật ấy thuyết pháp suốt trọn một kiếp; những kinh Ngài diễn giảng bày ra các hạnh nguyện kỳ đặc (?). Kiếp ấy tên là Đại Bảo Nghiêm (Trang Nghiêm Bằng Báu Vật Lớn).
Vì sao gọi là Đại Bảo Nghiêm? Vì trong cõi Phật ấy, chúng Bồ-tát nhiều vô số, không thể nghĩ bàn, không ai đo lường được, chỉ có Như Lai mới biết được số lượng. Các Bồ-tát đại sĩ ở cõi Phật ấy lấy giác ý (sự giác ngộ) làm báu, hạnh như hoa sen; không có người mới học, ai cũng đã trồng gốc công đức từ lâu, tu hạnh trong sạch không kể năm tháng, gần gũi Như Lai, luôn ứng hợp với tuệ Phật, có thần thông lớn, chí để nơi cốt yếu của Pháp, dũng mãnh, ý chí mạnh mẽ. Chúng Bồ-tát đầy đủ như vậy, không thiếu sót gì. Vì thế kiếp ấy tên là Đại Bảo Nghiêm.
Đức Phật Liên Hoa Quang sẽ sống mười hai trung kiếp (trung kiếp: một đơn vị thời gian cực dài trong cách tính kiếp), không tính thời gian còn làm đồng tử (lúc còn là thái tử, chưa xuất gia). Nhân dân trong nước ấy sẽ sống tám kiếp.
Đức Như Lai Liên Hoa Quang, qua mười hai kiếp, sẽ có một Bồ-tát tên Kiên Mãn (Vững Chắc Đầy Đủ); Ngài sẽ thọ quyết (thọ ký, tức báo trước việc thành Phật) cho vị ấy, bảo các tỳ-kheo (người xuất gia nam) rằng: 'Đại sĩ Kiên Mãn này, sau khi ta diệt độ, sẽ được đạo vô thượng chánh chân, hiệu là Độ Liên Hoa Giới Như Lai Chánh Giác.'
Sau khi Phật Liên Hoa Quang diệt độ, chánh pháp (thời kỳ giáo pháp còn nguyên vẹn, có người tu hành chứng quả) và tượng pháp (thời kỳ giáo pháp chỉ còn hình thức na ná như chánh pháp) trụ ở đời hai mươi trung kiếp. Thế giới của vị Phật ấy cũng như cõi Phật trước, không có gì khác biệt. Đức Độ Liên Hoa Giới Như Lai cũng sống hai mươi hai trung kiếp rồi mới diệt độ. Sau khi Phật ấy diệt độ, chánh pháp và tượng pháp của Ngài trụ ở đời hai mươi hai trung kiếp."
Lúc ấy, đức Thế Tôn nói kệ tụng rằng:
Này Xá-lợi-phất, ở đời vị lai, ngươi sẽ thành Phật,
hiện thân Như Lai tôn quý, hiệu là Liên Hoa Quang, mắt nhìn khắp muôn loài bình đẳng.
Ngươi sẽ dạy dỗ khai hóa hàng nghìn ức chúng sinh, phụng thờ vô số
ức năm (?) chư Phật; ở nơi ấy tu tập sức đạo, gây dựng được nhiều điều,
đến đâu cũng khuyến hóa, được mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), rồi sẽ thành tựu
Phật đạo cao tột, trải qua vô số kiếp không thể nghĩ bàn.
Kiếp ấy sẽ có tên là Đại Bảo Nghiêm Trang; thế giới ấy tên là
Ly Chư Cấu (Lìa Mọi Nhơ Bẩn). Cõi nước của Phật Liên Hoa Quang thanh tịnh,
lấy lưu ly màu xanh biếc trải khắp làm đất, dây bằng vàng tử ma
giăng nối làm trang sức; nhiều loại cây đều do bảy báu làm thành,
hoa quả của cây đều bằng vàng ròng. Các Bồ-tát ở đó
tâm ý đều vững chắc mạnh mẽ; lời nói việc làm như bậc thánh triết thông minh,
khéo học Phật đạo, nhiều đến trăm nghìn ức cai; những vị ấy đến đó hiện ra
nhận giáo pháp tối thắng. Phật ở đời sau cùng ấy, không còn bị che lấp (bởi phiền não),
khi còn là đồng tử đã không ham thích gì, lìa bỏ ái dục,
liền xuất gia ra đi, rồi thành tựu Phật đạo cao tột.
Đấng Tối Thắng Tôn ấy được tự tại; thọ mạng của Ngài sẽ là
mười hai trung kiếp; giáo pháp được lập ra, (nhân dân) sống đến tám kiếp.
Thọ mạng của Ngài có hạn lượng, số kiếp như vậy. Khi bậc Đại Thánh Phật ấy
diệt độ rồi, (chánh pháp) sẽ trụ trọn đủ hai mươi hai trung kiếp.
Bấy giờ Pháp trụ ở đời với số kiếp như thế, thương xót chúng sinh trên trời
và người thế gian. Khi chánh pháp của Phật ấy diệt hết rồi,
tượng pháp sẽ trụ hai mươi hai trung kiếp. Bậc Đại Thánh Minh ấy
có xá-lợi (di cốt của Phật sau khi thiêu) lưu truyền khắp nơi; thần nam quỷ nữ cúng dường đấng Tối Thắng.
Công đức của đấng Thế Tôn ấy cũng sẽ như vậy. Ta bảo Xá-lợi-phất:
Ngươi hãy tự vui mừng, cõi nước của nhân giả sẽ được trang nghiêm như thế;
ngươi sẽ là đấng Lưỡng Túc Tôn (bậc tôn quý nhất trong loài hai chân, tức Phật), tự nhiên không ai sánh bằng.
Bấy giờ, bốn bộ chúng (bốn hàng đệ tử Phật): tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni (người xuất gia nữ), thanh tín sĩ (người nam tại gia giữ giới, tin Phật), thanh tín nữ (người nữ tại gia giữ giới, tin Phật), cùng với trời, rồng, quỷ thần, kiền-thát-hòa (càn-thát-bà, thần âm nhạc của trời), a-tu-luân, ca-lưu-la (ca-lâu-la, chim thần cánh vàng), chân-đà-la (khẩn-na-la, thần ca hát), ma-hưu-lặc (ma-hầu-la-già, thần rắn lớn), nghe đức Phật Thế Tôn thọ quyết cho Xá-lợi-phất sẽ thành đạo vô thượng chánh chân, trong lòng vui sướng, hớn hở nhảy nhót, không tự kìm được. Mỗi người đều cởi áo trên mình phủ lên Phật.
Khi ấy, Thiên đế Thích (Đế Thích, vua cõi trời Đao-lợi), Phạm Nhẫn Tích thiên (vị Phạm thiên chủ cõi Ta-bà (?)) cùng vô số nghìn ức thiên tử khác, ai nấy đều lấy áo cúng dường Thế Tôn, đem hoa trời, hương trời, hoa Ý, hoa Đại Ý (các loài hoa cõi trời, đẹp ý người) rải lên Phật. Các y phục của chư thiên đều bày hàng lơ lửng giữa hư không. Nhạc trời tự nhiên vang lên; tiếng lớn trên trời tự nhiên rền như sấm, khắp nơi mưa hoa trời. Mọi người đều cất tiếng khen rằng: "Pháp được nghe hôm nay từ xưa chưa từng có. Trước kia ở vườn Lộc Uyển (Vườn Nai) tại Ba-la-nại (thành Vārāṇasī ở Ấn Độ), lần đầu Phật chuyển pháp luân (giảng pháp, ví như lăn bánh xe pháp đi khắp nơi), so ra còn chưa đáng nói. Nay đức Phật Thế Tôn lại giảng nói bánh xe pháp vô thượng."
Khi ấy các thiên tử khen ngợi bằng kệ rằng:
Ở đời không ai sánh bằng, nay Ngài chuyển bánh xe pháp,
vì người nam người nữ mà giảng nói chỗ khởi sinh của năm ấm (năm nhóm hợp thành thân tâm: sắc, thọ, tưởng, hành, thức) và sự suy hoại.
Lần đầu Ngài giảng nói rõ ràng mười hai lần xoay chuyển (giảng bốn chân lý về khổ theo ba cách, thành mười hai hành tướng),
nay bậc Đạo Sư lại diễn nói (pháp mầu), ít người có thể tin vui.
Từ đấng Thế Hùng Đại Thánh, chúng con trực tiếp nghe vô số pháp,
từ xưa cho đến nay, chưa từng nghe được kinh điển như thế này.
Những gì bậc Đại Đạo Sư nói ra, nay chúng con xin thay mặt mà khuyến khích, tán trợ.
Xá-lợi-phất dũng mãnh nay được thọ quyết,
chúng con khen ngợi tâm ý phát ra từ ban đầu và số chư Phật ông đã cúng dường.
Chúng con cũng sẽ được như vậy, được thành Phật, bậc cao nhất ở đời.
Những hạnh thanh tịnh chúng con đã làm, nhiều lần, nhiều loại,
phụng thờ chư Phật quá khứ, nguyện được nghĩa lý của Phật đạo.
Bấy giờ Xá-lợi-phất thưa với Thế Tôn: "Nay con không còn mối buộc, mọi ngờ vực đã trừ, ngay trước Phật được thọ quyết thành đạo vô thượng chánh chân." Ông lại thưa: "Bạch Đại Thánh, một nghìn hai trăm vị đã được tự tại (các vị A-la-hán) này, từ trước đến nay chẳng phải vẫn ở nơi học địa (giai đoạn còn phải học, chưa rốt ráo) hay sao? Lời Phật dạy về sau sẽ là như thế ư (?) Các tỳ-kheo này đã dứt bỏ mọi ngõ hành tạp, vâng giữ pháp luật, vượt qua già, bệnh, chết, được khen là đã đến Nê-hoàn.
Các tỳ-kheo này, vô số nghìn vị, đã cúng dường Thế Tôn, học mọi điều cần học, sợ cái chấp 'ta, của ta', sợ ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai trong vòng sinh tử), phá bỏ các kiến chấp tà vạy, tu hành để lập nên diệt độ. Họ đã ôm ý nghĩ rằng mình đã đến đạo tràng (nơi chứng đạo). Lúc đầu chưa từng nghe pháp như thế này, nên lòng thường do dự. Lành thay Thế Tôn! Xin Ngài nói nghĩa lý cốt yếu, khiến các tỳ-kheo này trừ hết lưới nghi. Nay bốn bộ chúng ai nấy đều băn khoăn, xin Ngài khiến họ thản nhiên, không còn chút vướng mắc nào."
Phật bảo Xá-lợi-phất: "Trước đây ta chẳng đã nói pháp này rồi sao? Ta dùng nhiều loại thiện quyền phương tiện, tùy theo nhân duyên mà chỉ bày. Những gì Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác phân biệt diễn nói đều là vì đạo vô thượng chánh chân. Những gì ta khen ngợi, nên biết đều là vì Bồ-tát.
Lại nữa, Xá-lợi-phất, nay ta dẫn thí dụ để giải lại nghĩa này; người có trí sáng sẽ hiểu được thí dụ này.
Ví như trong một quận, một nước, một huyện hay một ấp, có một vị đại trưởng giả (người giàu có, có danh vọng), tuổi đã già yếu, ngồi đứng khó khăn, giàu sang vô cùng, của báu vô lượng. Ông có một ngôi nhà lớn, chung quanh rộng rãi, tường vách cao lớn. Ngôi nhà ấy đã cũ lâu năm, có hàng trăm nghìn người ở bên trong, chỉ có một cửa và người canh giữ. Nhà cửa nghiêng đổ nguy hiểm, rường cột mục nát; hiên và cửa sổ đã nhiều, lại chất nhiều củi cỏ.
Bỗng nhà bốc cháy lớn, lửa từ một phía bùng lên, cháy khắp cả nhà. Trưởng giả có các con, hoặc mười, hoặc hai mươi người. Ông muốn đưa các con ra ngoài, nhưng các con mải mê vui đùa ăn uống; chợt thấy lửa bốc lên thì mỗi đứa chạy một ngả, quanh quẩn hoảng hốt, không biết lối ra.
Người cha nghĩ: 'Nay gặp tai biến lửa, nhà đã cháy rực, dùng cách gì để cứu các con ta?' Lúc ấy người cha biết những thứ các con ưa thích, liền bày ra xe voi, xe ngựa và các thứ đồ dạo chơi, mở cửa chỉ cho chúng ra ngoài; đánh trống, bày trò diễn và âm nhạc tuyệt diệu, cười đùa vui vẻ với nhau, khiến chúng thoát khỏi nạn lửa. Ông nói: 'Cha sẽ cho các con nhiều xe: xe voi, xe ngựa, xe dê, xe trò diễn; cha đã sửa soạn sẵn, để ở ngoài cửa. Hãy mau chạy ra, ra khỏi để tránh nạn lửa, rồi tha hồ muốn gì được nấy, vui theo ý thích.'
Các con nghe cha hứa cho những thứ xe voi, xe ngựa, âm nhạc như vậy, liền cùng nhau gắng sức, bày nhiều cách: lấy đất phủ, lấy nước tưới, chạy nhanh mà ra được ngoài. Trưởng giả thấy các con ra ngoài an ổn, ngồi giữa chỗ trống bốn phía, ai nấy lòng đều vui mừng, không còn sợ hãi. Các con đều thưa: 'Xin cha cho chúng con những thứ đã hứa: các đồ trò diễn vui chơi, xe voi, xe ngựa.'
Lại nữa, Xá-lợi-phất, vị đại trưởng giả ấy cho đều các con những chiếc xe lớn bằng bảy báu, có màn lưới ngọc giăng phủ, xe rất cao rộng, trang hoàng bằng đủ thứ châu báu chưa từng có, điểm tô bằng hương hoa thanh khiết và chuỗi ngọc, trải nệm lụa, thảm lông, đệm mềm; áo quần trắng sạch sáng như ánh chớp, mũ khăn giày dép đời ít có. Nhiều đồng tử, mỗi người tay cầm (các thứ ấy), mỗi thứ một kiểu một màu, đều như nhau, đem cho các con.
Vì sao vậy? (Ông nghĩ:) 'Những đứa trẻ này đều là con ta, ta yêu thương quý trọng như nhau, không thiên vị ai.' Vì thế ông cho chúng chiếc xe lớn bình đẳng.
Lại nữa, Xá-lợi-phất, ta cũng như vậy, là cha của chúng sinh, kho tàng chứa đầy, không thiếu chỗ nào. Với hình tướng như thế, ta giáo hóa dẫn dắt, chỉ bày Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường đưa mọi người đến quả Phật). Các con liền được cỗ Đại thừa ấy, cho là của quý lạ chưa từng có, rồi ngồi xe mà dạo đi.
Ý ngươi thế nào? Trưởng giả cho các con cỗ xe lớn quý báu như vậy, có phải là dối trá không?"
Xá-lợi-phất thưa Phật: "Không phải, bạch đấng An Trụ! Không phải, bạch Thế Tôn! Người ấy thật lòng chân thành. Vì sao? Vị đại trưởng giả ấy cứu các con, không muốn cho chúng gặp nạn lửa, nên tùy theo điều chúng ưa thích mà hứa cho; khi chúng vừa ra rồi thì cho mỗi đứa một cỗ xe lớn. Vì vậy trưởng giả không hề dối trá. Ông đã hiểu thấu chí hướng của các con, nên dùng phương tiện khiến chúng thoát khỏi tai họa. Huống chi ông còn chứa vô lượng kho báu, đem cỗ xe lớn bình đẳng cùng một loại cho các con, chẳng phải dối trá."
Phật nói: "Lành thay Xá-lợi-phất! Đúng như lời ngươi nói. Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác vượt khắp mười phương, ánh sáng chiếu tan mọi tối tăm, giải thoát mọi lo sợ, nhổ dứt cả rễ lẫn mầm (của khổ đau); còn cành lá hoa quả là tuệ Như Lai hiện ra (?). Với thần lực của bậc Pháp Vương (vua của giáo pháp, tức Phật), Ngài là cha của thế gian, dùng thiện quyền phương tiện mà nhiếp trì ân nghĩa, thực hành lòng đại bi, đạo tâm không bao giờ cạn.
Thương xót ba cõi đang bị lửa lớn thiêu đốt rực cháy, mà dân chúng không hiểu biết, nên Ngài hiện ra ở thế gian, cứu giúp chúng sinh khỏi sinh, già, bệnh, chết, khỏi mọi khổ não trói buộc trái ý; xé bỏ những gì họ đắm chấp, giúp họ thoát khỏi tham dục, sân giận, si mê; dẫn dắt bằng ba thừa, dần dần khuyến khích chỉ bày đạo vô thượng chánh chân.
Ngài vừa xuất hiện ở đời, thấy các loài chúng sinh vọng tưởng về của cải, sự nghiệp, tham tiếc không chán; do tình dục mà chuốc lấy vô số khổ. Ngay hiện tại thì hối hả tham cầu; về sau mất chỗ cứu giúp thì rơi vào địa ngục, ngạ quỷ (quỷ đói), súc sinh, bị thiêu nướng, xẻo luộc, đói khát, mang nặng, đau đớn không nói được. Dù có sinh lên cõi trời hay ở cõi người, thì phải gặp điều mình ghét, phải xa lìa người thân yêu, lo buồn không lường được. Có lúc tạm lìa khổ thì lại ca múa cười đùa, không biết sợ hãi, chẳng kiêng dè gì, không tự giác ngộ, không chịu suy xét đầu đuôi gốc ngọn, không cầu cứu giúp, nên lại bị thiêu đốt.
(Phật nghĩ:) 'Trước nỗi khổ nhọc của chúng sinh trong ba cõi, ta sẽ lập nên sự an vui lớn lao vô cùng, là chánh tuệ không thể nghĩ bàn của vô số trăm nghìn chư Phật.' Với những kẻ buông lung, mê đắm dục lạc, Như Lai dẫn dắt, gây dựng cho họ trí tuệ đạo và thần túc (năng lực thần thông), dùng thiện quyền phương tiện hóa hiện tuệ Phật. Dù họ được nghe về sức của Phật và sự vô sở úy (không còn gì sợ hãi), chúng sinh vẫn khó tỉnh ngộ, không chịu tìm nhận, bị nhân duyên trói buộc, chưa thoát được lo khổ sinh, già, bệnh, chết, chưa từng vượt khỏi sự thiêu nướng của ba cõi, không biết nơi nương về.
Thế nào là hiểu tuệ Phật? Ví như vị trưởng giả kia, đặt những người khỏe mạnh, dũng mãnh, nhiều sức lực, cứu các con khỏi tai họa lửa, dùng phương tiện dẫn dụ cho chúng ra ngoài, sau đó mới cho những cỗ xe báu vi diệu kỳ đặc.
Cũng vậy, Xá-lợi-phất, Như Lai Chánh Giác dùng sức mạnh và sự vô sở úy để gây dựng mọi công đức, dùng thiện quyền phương tiện tu tuệ dũng mãnh, thấy ba cõi như ngôi nhà đang cháy rực, muốn cứu chúng sinh khỏi mọi tai nạn, nên chỉ bày đạo Thanh văn, Duyên giác (người tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không cần thầy dạy), Bồ-tát. Dùng ba thừa ấy để khai hóa, thúc giục, khiến họ bỏ ái dục; dạy các loài chúng sinh dập tắt lửa ba cõi, cởi trói tham, sân, si.
Sắc, tiếng, hương, vị, xúc chạm mịn màng — các pháp ấy là năm dục (năm thứ ham muốn từ năm giác quan) trong ba cõi; năm dục thiêu đốt người. Không nương bám vào ba cõi thì được ba thừa; siêng năng tinh tấn ba thừa thì vượt khỏi ba cõi. Tiến lên ba thừa là lời dạy của chư Phật. Dân chúng thì tụ hội đến vô số. Thế Tôn bày ra những trò chơi để làm vui: tu các căn, các lực, giác ý (các yếu tố giác ngộ), thiền định, các cửa giải thoát, tam-muội chánh thọ (trạng thái tâm định tĩnh, chuyên nhất). Nhờ đó đời sau đạt được niềm vui lớn của Pháp, an ổn, hân hoan, không còn chướng ngại.
Lại nữa, Xá-lợi-phất, có những chúng sinh chưa phát khởi; khi Như Lai ra đời, có người tin vui, ưa giáo pháp của Phật, tinh tấn vâng làm, cuối cùng muốn được diệt độ — đó gọi là Thanh văn thừa: cầu quả La-hán (A-la-hán, bậc đã dứt hết phiền não, không còn tái sinh), mau ra khỏi ba cõi (?). Ví như trưởng giả cứu các con khỏi nạn, hứa cho xe dê.
Nếu lại có người không có thầy dạy pháp, tự theo ý mình mà ra, cầu đến chỗ vắng lặng, muốn một mình được diệt độ, hiểu rõ các nhân duyên, tinh tấn trong pháp của Như Lai — đó gọi là Duyên giác thừa. Đưa họ ra khỏi nhà lửa, hứa cho xe ngựa.
Giả như có người cầu trí tuệ thông suốt, tuệ đạo của chư Phật, tuệ thánh tự tại, tự trong tâm mình mà ra, trí tuệ không cần thầy dạy, thương xót nhiều, làm an ổn nhiều cho chư thiên và nhân dân, muốn làm lợi cho trời và người thế gian, độ thoát dân chúng; tinh tấn tu hành trong pháp của Như Lai, mong cầu tuệ thấy khắp, sức mạnh và sự vô sở úy của bậc Đại Thánh — đó gọi là đạo Như Lai, là cỗ xe mà các Bồ-tát đại sĩ đi theo. Ví như trưởng giả khuyên dụ các con thoát nạn lửa, hứa cho xe voi, giục ra khỏi nhà lửa.
Người cha thấy các con được an ổn, qua khỏi tai nạn, không còn sợ hãi, tự xét trong nhà của báu vô lượng, liền cho đều các con những cỗ xe lớn bằng bảy báu, cao lớn, đặc biệt, đẹp đẽ. Như Lai Chánh Giác cũng như vậy: thấy vô số chúng sinh, trăm nghìn ức cai, liền khiến họ vượt qua ba nạn (?), những khổ nhọc sợ hãi; theo ước nguyện của họ mà mở cửa sinh tử, khiến họ thoát ra khỏi hiểm nạn lo sợ, được diệt độ an vui.
Lại nữa, Xá-lợi-phất, lúc ấy Như Lai từ ngôi nhà chung thủy (vòng sinh tử, có đầu có cuối nối nhau không dứt), dùng vô số sức tuệ và sự vô sở úy, thấy chúng sinh mắc nạn, thương xót như con, khắp nơi khuyến khích cho họ quy về Phật thừa, không để mỗi người tùy ý mình mà diệt độ. Như Lai dẫn dắt tất cả, dùng sự diệt độ của Phật mà cho họ diệt độ.
Giả như chúng sinh được vượt khỏi ba cõi, Ngài dùng tuệ Như Lai, các cửa giải thoát, định ý, các cửa độ thoát của bậc hiền thánh mà an ủi, làm cho vui vẻ, ban cho nghĩa lý an lạc của Pháp, ban cho đại đạo của Phật chỉ cùng một dạng. Như vị trưởng giả kia, ban đầu hứa cho các con ba loại xe, khi thấy chúng thoát nạn rồi thì cho mỗi đứa cùng một loại xe lớn bình đẳng, thật lòng không dối; ai nấy đều vui mừng, không oán trách.
Như Lai cũng như thế: ban đầu bày ra ba thừa, sau đó đều giáo hóa cho vào Đại thừa, không phải là dối trá. Vì sao vậy? Nên biết Như Lai Đẳng Giác có vô số kho lẫm, kho tàng, đã được tự tại, vì dân chúng mà bày ra sự giáo hóa lớn của Pháp, trí tuệ thông suốt và lòng thương xót. Nên biết như vậy, nên hiểu nghĩa này: Như Lai Đẳng Chánh Giác dùng thiện quyền phương tiện, dùng lời nói từ tuệ hạnh mà chỉ nói một thừa, tức là Phật thừa."
Thế Tôn nói kệ rằng:
Ví như vị trưởng giả có ngôi nhà lớn, cũ nát vô cùng,
mục rữa nghiêng đổ nguy hiểm; có một tòa điện lớn sắp hư hoại,
rường cột, kèo xà đều gãy đổ; có nhiều hiên, nhiều cửa
và các cửa sổ; lại có kho lẫm, lấy bùn trét vào gỗ;
tường vách cao vút, bức ngăn sụp lở; lớp tranh mỏng phủ mái
lâu ngày tàn rụng. Lúc ấy có nhiều người, cả thảy năm trăm,
cùng nhau trú ngụ trong ngôi nhà ấy. Có vô số
cỏ cây chất đống, những vật cần dùng chứa đầy vô lượng.
Mọi cửa nẻo lúc ấy đều đóng kín. Có các lầu gác
và các hoa sen, nghìn ức mùi hương tỏa thơm ngát.
Nhiều loài chim có bầy đàn vây quanh; đủ loại rắn rết
dơi, côn trùng có nọc chui rúc trốn tránh; khắp nơi khắp chốn có các loài sâu độc.
Có nhiều loại khỉ đen, chồn cáo, chuột nhắt, tên gọi khác nhau,
kêu la chí chóe (?); trên đất khắp nơi có những chỗ ẩn nấp;
nhà xí phân nước tiểu, dơ bẩn tràn lan; sâu bọ, gai góc (?)
đầy dẫy trong ấy; sư tử, chồn cáo, chó sói, con nào cũng gầm sủa,
cùng nhau nhai cắn xác người chết. Ai nghe thấy
mà không sợ hãi? Vô số chó nằm phục trong hang ổ,
vây quanh nhau, cùng cắn xé giành giật (?). Giả như những con này
đến lúc đói thì đều tranh giành thức ăn; gầy gò yếu ớt,
đánh nhau cắn xé, tiếng kêu vang dội; ngôi nhà ấy đáng sợ,
cảnh tượng biến loạn như vậy. Có các quỷ thần lòng ôm độc hại;
ruồi, bọ chét, rệp cũng rất nhiều; đủ loại rết nhiều chân
và các loài yêu quái; bốn phía chung quanh, chúng đẻ trứng, sinh con, cho bú mớm;
mỗi con chia phần mà ăn; dê đực, cừu đực không chạy được
về chỗ của mình; dù có các quỷ thần đến bảo vệ,
cũng không cứu thoát được, không làm cho chúng khỏi bị hại. Các quỷ thần kia
cũng ăn thịt chúng sinh; dù đã no nê, trong lòng vẫn tiếp tục ôm ác ý.
Các loài không giống nhau, giống nòi khác biệt; nếu có con nào chết,
đều bị vùi trong gò đất (?). Chúng muốn ra ngoài, đi dạo nơi chúng ở.
Loài quỷ cưu-hoàn (?) và loài hương âm (?) (các loài quỷ thần), tâm ý hung bạo, duỗi hai cánh tay
đi tới đi lui; không có bùa chú nào có thể xua đuổi được.
Khi ấy các con chó nắm lấy hai chân (người), quật cho nằm ngửa
rồi xúm vào đánh; nắm lấy hai chân, siết lấy cổ,
ngồi buông thả, tâm ý phóng túng. Những đàn voi đen
hình dáng cao lớn, sức lực mạnh mẽ, ngang ngược tự tung tự tác,
đói khát nhiều ngày, đi tìm ăn uống; từ xa thấy cỏ khô
liền chạy tới. Có loài sâu mỏ kim và loài chim mỏ sắt,
ở giữa các gò mả, thấy xác người chết. Quỷ dữ hung hiểm
xõa tóc kêu gào; các loài quỷ bạt (quỷ gây hạn hán) tụ lại đầy dẫy, tham lam kiêu ngạo (?).
Cửa sổ sáng rõ, chúng nhìn ngó bốn phía, dòm ngó vào đây,
chẳng lúc nào yên. Các thứ yêu tà, ma mị và đám ngạ quỷ,
chim điêu, chim kên kên, cú vọ đều đi tìm ăn. Ngôi nhà ấy đáng sợ, đầy hiểm nạn,
với những loài như vậy. Có khu vườn lớn, tường vách sụp đổ,
nhà cửa cửa nẻo sụp nứt vỡ toác; chỉ có một người đàn ông
canh giữ nơi đó; người ấy ở bên trong, dừng chân trú ngụ.
Bỗng bốc cháy, lửa liền thiêu nhà cửa, khắp bốn phía chung quanh
đều bị thiêu đốt. Vô số nghìn người kinh sợ kêu khóc:
"Nay lửa lớn đang thiêu con cháu tôi!" Vị tôn trưởng kia
cũng cất tiếng than oán. Cột nhà gãy đổ, tường vách vỡ tan;
thần và các ngạ quỷ cất tiếng hò reo vui sướng; hàng trăm chim điêu, kên kên
bay đi để tránh lửa; vô số quỷ cưu-hoàn (?) trên kèo cột ôm lòng sợ hãi (?);
hàng trăm nghìn yêu mị hoảng hốt chạy tán loạn. Chính mắt ông thấy
lửa thiêu đốt vô lượng chúng sinh; những loài quạ, (?) ...
những vật mỏng manh khô héo đều bị lửa thiêu hại; con nào cũng khổ não,
bị thiêu đốt, nướng cháy, cháy sém nát nhừ, máu sôi chảy tràn.
Khi ấy trong ngôi nhà này, những loài hung mạnh, từng con quỷ mị,
đều cùng nhau ăn nuốt; khói hôi bốc lên mù mịt, mà chúng lại khen là thơm ngon.
Tất cả chạy tán loạn, quanh quẩn lẩn quất; rết, sâu nhiều chân,
trứng kiến, giòi bọ cùng bò ra; loài yểm mị hăng hái phóng túng, cắn gặm rất nhiều;
trên đầu lửa cháy mà vẫn đi dạo vui đùa, đều đói khát mà ăn nuốt
những gì bị lửa thiêu. Trong ngôi nhà ấy, cảnh hoảng sợ như thế,
hàng trăm nghìn người bị thiêu chết ngổn ngang. Khi ấy chủ nhà,
vị trưởng giả có thế lực lớn, thấy cảnh như vậy, vội vã lo liệu (?);
nghe tai họa này, thương nhớ các con, liền bày trò vui âm nhạc,
dùng xe báu dụ chúng ra. Có những đứa ngu si không hiểu biết,
cứ mải đùa giỡn, buông lung tự do. Trưởng giả lắng nghe xem xét,
liền đi vào trong nhà. Những kẻ ngây dại không hay biết, không có ý nghĩ thoát ra.
(Ông nghĩ:) "Nay các con ta tối tăm bít lấp, tất cả như mù như điếc,
chẳng có tai mắt, vì ham vui đùa mà tự trói buộc mình.
Dòng giống con cháu rất khó gặp được (mà nay sắp mất); những kẻ phàm phu tầm thường,
nhiều hạng như thế, gặp tai họa lửa lớn, ai nấy đều đau khổ.
Quỷ thần, rắn độc trong lòng ôm độc ác; vô số yêu mị
vui mừng nhảy nhót; các loài sói, cáo, chó cũng không kể xiết,
đói khát muốn tìm thức ăn uống. Các con ta đông đúc
đều chìm trong nơi này. Dù không có nạn lửa, nơi này cũng chẳng vui gì,
ngờ vực, mối buộc khổ sở đến thế, huống gì nay khắp chung quanh
đều thấy lửa cháy rực. Những kẻ giữ ý ngu si cứ ở đây buông lung,
các con ham chơi, vui đùa với nhau, mãi không suy nghĩ
lời cha dạy bảo, trong lòng chẳng tự nghĩ mau tìm cách (thoát ra)."
Khi ấy trưởng giả tự suy tính: "Ta sinh ra các con này,
khó nhọc nuôi nấng, chẳng lẽ để chúng bị lửa thiêu đốt?
Làm sao cứu các con, đưa cháu chắt ra khỏi?" Ông liền tự suy nghĩ,
bày ra kế khéo: "Nay các con ta ham mê âm nhạc trò diễn,
tai họa đang ập đến, chẳng phải lúc vui chơi. Đau thay, ngu muội,
không thấy khổ dữ! Các đứa trẻ khờ khạo không biết nạn này.
Nay lòng ta lo sợ, mà các con vui chơi phóng túng; phải gắng sức
cứu chúng thoát khỏi bức tường lớn (của tai họa) (?)." Ông liền bày kế: ở ngoài nhà
bày ra âm nhạc, trò diễn, các đồ chơi; những gì các con ưa thích
ta đều sắm đủ; điều chỉnh âm điệu, cùng lúc trổi lên.
Các con nghe sẽ được ban cho, vì ham thích âm nhạc, đứa nào cũng mau lẹ
dốc sức gắng gỏi, xô đẩy nhau, vọt ra khỏi ngôi nhà tai họa,
được thoát khổ não. Các con tụ lại một chỗ, an ổn vui vẻ,
không còn sợ hãi. Bấy giờ trưởng giả thấy các con ra rồi,
trong lòng thư thái, tâm ý thong dong, bày đủ mọi thứ,
ngồi trên tòa sư tử (mà nghĩ): "Thân ta hôm nay được an nhiên vô sự,
mọi khổ hoạn kia đã dứt hẳn. Những đứa trẻ này
đã tu sức tinh tấn; trước kia mê muội trong nhà tai họa mà buông lung,
trước đây từng trải bao giấc ngủ mê không cùng, lửa cháy rực rỡ;
người gặp nạn ấy bị năm ấm che lấp, lòng chẳng mở ra được.
Hôm nay tất cả đều được giải thoát, đã đạt tự nhiên
điều chí nguyện mong cầu." Người cha thấy các con lòng đã yên ổn.
Lúc ấy các con đến chỗ trưởng giả thưa: "Xin cha cao quý
cho mỗi chúng con các loại xe như đã hứa trước kia.
Trước đây ở trong nhà gặp lửa, chúng con mê muội không tỉnh; lời cha dạy bảo,
tất cả chúng con đều vâng theo; cha đã hứa sẽ cho các con ba loại xe,
nay chính là lúc ấy, xin cha ban cho." Bấy giờ trưởng giả
bảo người hầu mở kho, lấy vàng tử ma cõi trời, ngọc minh nguyệt (ngọc sáng như trăng) cùng châu báu,
những của quý lạ tuyệt diệu, đời ít có, cực kỳ đẹp đẽ đặc biệt,
làm những cỗ xe rộng lớn đẹp đẽ, tôn quý nhất không gì bằng, trang hoàng lộng lẫy,
chung quanh có lan can, chuỗi ngọc châu báu, cờ phướn lụa màu
làm cho rực rỡ đẹp mắt; lưới vàng bạc giăng phủ trên xe,
lấp lánh dựng đứng; châu báu và các thứ hoa, bốn phía chung quanh
đều rủ xuống; trên xe trải nhiều lớp đồ ngồi,
lụa trời, vải trắng mịn nhiều không kể xiết; lại thêm
nệm êm mềm mại, vô lượng đệm gấm, lót đầy trong xe.
Tính các thứ trang sức thì giá mỗi chiếc xe đến nghìn ức; châu báu kỳ lạ
nhiều vô lượng, đến muôn triệu. Con voi kéo xe có nhiều sức mạnh, trắng muốt như hoa,
thân voi cao lớn, dáng vẻ thuần hậu, được thắng vào xe báu
làm thành cỗ xe lớn. Bấy giờ trưởng giả sửa soạn xe xong,
đem cho từng đứa, (nói rằng): "Các người chính trực này đều là con ta,
tất cả đều được cho như nhau." Lúc ấy các con vui mừng hớn hở,
khắp mọi nơi vui vẻ, mừng rỡ với nhau. Ta bảo Xá-lợi-phất:
Bậc Đại Tiên (tức Phật) cũng như vậy, vì các loài chúng sinh mà làm cha mẹ cứu giúp che chở.
Tất cả chúng sinh đều là con ta, bị dục vọng của ba cõi
trói buộc quấn chặt. Hãy xét ba cõi giống như ngôi nhà lửa kia,
khổ nhọc, hoạn nạn, phiền não đầy đủ trăm nghìn thứ; đó chính là
lửa cháy khắp không sót: nỗi đau sinh, già, bệnh, chết, lo buồn, kêu khóc.
Phật vì ba cõi mà cứu độ không sót một ai; dù Ngài ở chốn nhàn tĩnh,
hay ngồi dưới rừng cây, vẫn luôn tùy thời che chở ba cõi.
Những kẻ bị thiêu đốt kia đều là con ta; ta làm cho dân chúng tỉnh ngộ,
khiến họ được tự quy y (nương về chân lý); vì ý ấy mà ta hiện ra nơi đó.
Tất cả dân chúng ngu muội không nhận lời dạy, vì đắm chấp ái dục
mà tự trói buộc mình. Thiện quyền phương tiện là liều thuốc hay lớn,
nên ta phân biệt ba thừa để chỉ bày cho chúng sinh. Vừa nghe nói ba cõi
có vô lượng điều nhơ bẩn, liền tùy thời mà thúc giục khuyên họ ra khỏi.
Các Bồ-tát đến nương tựa Phật, được sáu thông (sáu thần thông), ba đạt (ba minh: biết rõ đời trước, thấy rõ đời sau, dứt sạch phiền não),
thành tựu đại thánh tuệ; hoặc có người được thành Duyên giác thừa,
đạt bậc bất thoái chuyển (không còn thối lui trên đường tu), đến được đạo tôn quý của Phật. Hiện nay các con
nhờ Phật mà được tự do; với thí dụ này, không ai còn hờn giận,
nhờ đó được gần với cỗ xe Phật đạo; nhận lãnh tất cả điều ấy,
được thành bậc tối thắng. Thế là mở rộng lòng tin bình đẳng,
hàng phục, lìa bỏ mọi sắc tướng thế gian, trí tuệ của các bậc Chánh Giác,
đạo đức đặc biệt; cúi đầu quy mệnh đấng tôn quý nhất trong các bậc thánh.
Các căn, các lực, các cửa giải thoát, một lòng như vậy, định của tam-muội,
được vô số nghìn ức cai người con của chư Phật thường tôn sùng;
đó gọi là cỗ Đại thừa tôn quý mầu nhiệm. Ban ngày thì lập thệ nguyện,
chí để nơi hàng phục ma; ban đêm thì luôn chuyên tinh, kính mến không mỏi.
Trong một năm mà như trải qua bao kiếp, độ thoát chúng sinh
vô số nghìn cai; cỗ xe báu trong thí dụ chính là nói về điều này.
Nhờ đó mà dạo đến đạo tràng của Phật; vô số người con của Phật
lấy đó làm niềm vui. Những ai lắng nghe đều là đệ tử của đấng An Trụ.
Ta bảo Xá-lợi-phất: Ngươi nên biết điều này: xét ra chỉ có một thừa,
chứ không có hai. Dù đi khắp mười phương tìm kiếm tất cả,
(sẽ thấy) bậc cao nhất trong loài người khắp nơi dùng thiện quyền, dần dần dẫn dắt
từ nhỏ đến lớn: trước bày ra quả chứng Thanh văn, Duyên giác,
khi họ vừa thấy rõ ba cõi (?), muốn bỏ đi, sau đó mới chỉ bày
đạo lớn của Bồ-tát. Ơn Phật thấm nhuần khắp nơi, ví như ruộng tốt,
tùy theo hạt giống gieo vào mà mỗi thứ mọc lên đúng loại; do người gieo trồng,
chứ không phải đất làm cho nhiều thêm hay ít đi. Phật cũng như vậy, đối với tất cả đều bình đẳng,
luôn chỉ bày đạo lớn; người nhận lãnh được nhiều hay ít là do họ. Phật đối với
mọi người là cha. Ta thường thấy chúng sinh khổ não,
vô số ức kiếp bị thiêu nấu trong ba cõi,
gặp nạn đáng sợ; Phật vì họ mà xướng lên, dẫn dắt, khiến được diệt độ.
Các bậc hiền đạt đến vô vi, hôm nay mới biết, bỏ được sinh tử,
thoát khỏi hoạn nạn khổ nhọc. Những Bồ-tát nào an trụ nơi đây,
được lời thọ quyết chí thành; lấy thí dụ như thế này để tất cả đều được nghe
ánh mặt trời sáng của Phật. Các bậc Đại Đạo Sư dùng phương tiện quyền biến
mà khuyến khích giúp đỡ. Như các Bồ-tát thấy ái dục nhơ bẩn
cũng đáng ghét bỏ; người tâm tối tăm bít lấp thì bị nhiễm ô.
Vì thế bậc Đạo Sư nói cho họ về khổ nhọc, chỉ bày Tứ thánh đế (bốn chân lý cao quý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ và con đường diệt khổ),
để phân biệt rõ điều này. Giả như có người không hiểu các phiền não,
gốc rễ bám vào bụi trần tối tăm, không chịu lìa bỏ, nên vì những người này
mà chỉ ra con đường: do những gì quen làm mà chuốc lấy mọi khổ;
ái dục đã dứt thì luôn không còn chấp trước, đã được diệt độ.
Đối với ba loại (thừa) này, rốt cuộc không có gì khác, thì được giải thoát;
nếu tu tám con đường (Bát chánh đạo: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng) thì được vượt qua. Ta bảo Xá-lợi-phất:
Thế nào là được độ? Nhận lấy chỗ không có gì, cho đó là giải thoát;
nhưng như thế chưa phải là giải thoát tất cả, không phải là diệt độ thật.
Vậy hãy xem bậc Đạo Sư — Phật vì cớ gì mà nói (họ chưa) giải thoát?
Vì họ chưa đạt được (diệt độ thật), phải đến khi thành Phật đạo, được như ta,
làm bậc Thánh Pháp Vương, vì nghĩa an ổn mà hiện ra ở đời.
Ta bảo Xá-lợi-phất: Đây là pháp ấn của ta (dấu ấn xác chứng chân lý của giáo pháp), đây là lời Phật khéo nói sau cùng,
vi diệu, vì thương xót chư thiên và thế gian.
Ở nơi nào đi đến, luôn có thể một mình mà đi. Giả như có người
giảng nói kinh này, hoặc có người khuyến khích, tán trợ, thay người mà vui mừng,
nghe pháp mầu ấy nên vâng giữ; đó là đã cúng dường khắp
chư Phật quá khứ; ai vâng giữ pháp này sẽ đến bậc bất thoái chuyển.
Giả như có người tin vui kinh này, thì đời xưa đã từng thấy
các bậc Đạo Sư quá khứ, cũng đều vâng thuận các đấng Thánh Chí Tôn.
Nếu được nghe kinh điển mẫu mực như thế này, thì đều đã từng thấy
dung nghi của ta, lại cũng đã thấy chúng tỳ-kheo của ta;
luôn thấy, siêng nhìn. Nay các Bồ-tát hiện tiền tin kinh này
cũng có công đức như vậy; tất cả đều chiêm ngưỡng. Các Bồ-tát ấy
tin kinh này cũng như thế. Những kẻ ngu đần tối tăm
không chịu tin chắc. Nếu nói kinh này, những người được thần thông,
hàng Thanh văn, cũng không theo kịp; người theo Duyên giác thừa
cũng không hiểu được. Nay trong hàng Thanh văn của ta,
Xá-lợi-phất tin kinh này vững chắc; các ngươi cũng như vậy,
tin kinh pháp lớn thì hiện nay đều hết thảy không còn vướng nhân duyên.
Giả như có kẻ không thuận theo kinh này, thì là phỉ báng
Phật, bậc Trời trong các trời. Hạng người tối tăm luôn ôm ái dục,
chưa từng hiểu rõ pháp vô sở sinh (pháp không sinh không diệt); lại còn phỉ báng
thiện quyền phương tiện; những gì có ở thế gian, Phật luôn như mặt trời sáng soi.
Kẻ ấy nghe Phật giảng nói về tội và phúc, trong lòng không vui,
sắc mặt biến đổi. Khi ta còn hiện tại và sau khi ta diệt độ,
nếu có kẻ phỉ báng kinh điển như thế này, không cho tỳ-kheo
chép kinh này, thì Phật nói về nhân duyên tội lỗi ấy, các ngươi hãy nghe kỹ:
Kẻ ấy mất thân người, đọa vào ngục Vô Trạch (địa ngục Vô Gián, nơi chịu khổ liên tục không ngừng), ở trong đó
trọn đủ một kiếp, lại trải vô số kiếp vượt quá giới hạn ấy.
Nếu tội đã hết, vẫn luôn ở trong ngu si tối tăm; giả sử được ra
khỏi địa ngục, thì sẽ đọa làm cầm thú súc sinh,
làm chó, làm cáo hoang (?), hình dáng tiều tụy, đi vào nhà người
hoặc lại bị giết hại. Nếu có kẻ ghét bỏ kinh điển của Phật,
sắc mặt sẽ biến đổi, đen đủi như mực; do tội lỗi gây ra,
mặt mày luôn như sơn đen, thân thể gầy gò, không chút tươi nhuận,
bị mọi loài khinh rẻ cho là dơ bẩn, bị ném gạch đá,
kêu khóc chảy nước mắt; kẻ ấy luôn bị đánh đập, quất roi tra khảo,
đói khát kiệt sức, thân hình gầy khô. Sẽ đọa làm súc sinh:
lạc đà, lừa, la, luôn chở nặng mà còn bị roi gậy,
trong lòng bức bối khổ sở (?), khốn khó tìm cỏ ăn. Kẻ phỉ báng kinh này của Phật
mắc tội như thế. Dù được làm người, thân mang ung nhọt, hủi lở,
hình dạng xấu xí đầy mụn, da thịt lở loét. Giả như người ấy đi
đến huyện, ấp, làng xóm, trẻ con khinh nhờn, trêu chọc, xô đạp.
Kẻ ngu đần ấy, nếu sau khi chết, liền sinh vào
vùng biên địa man rợ, làm loài có máu, loài bò lổm ngổm,
hoặc làm người điếc câm, không được tự tại. Giả như phỉ báng
kinh này thì mắc tội luôn nhiều bệnh tật, thân sinh ung nhọt, giòi bọ,
vô số sinh vật rúc ăn thân mình; lòng luôn buồn bực uất ức,
bệnh tật không rời khỏi mình. Ta bảo Xá-lợi-phất: Kẻ không tin kinh này,
người đàn ông ấy không khôn không sáng, ở đâu cũng keo kiệt tham lam,
tính thường tham ăn (?), sinh ra đã mù không có mắt, bị người ruồng bỏ.
Người ấy vì không tin Đạo lớn của Phật nên miệng thường hôi thối,
hơi xấu tỏa ra ngoài; quỷ thần, yểm mị chạm vào quấy nhiễu (?).
Mọi người thế tục đều không nghe lời kẻ ấy nói. Giả như không ưa
mảnh đất đạo này (?), thì ở đâu cũng cùng khốn, luôn nghèo thiếu,
thân chưa từng được mặc áo quần tốt; dù của cải dồi dào
cũng không dám ăn uống. Có việc gì làm, có điều gì định làm,
giả như muốn tìm những thứ giúp an ổn, nếu có được
thì liền lại mất đi; gây ra ác hạnh thì quả báo như vậy.
Giả như mời thầy thuốc, hòa hợp các phương thuốc, khéo biết phương cách
để chữa trị, thì bệnh cũng không khỏi, lại còn thêm nặng;
luôn bị bệnh tật, không được thuận lợi. Nếu lại phát ý
làm việc khác, thì gặp rối ren, chuyện tranh cãi đánh nhau,
lại bị hủy nhục, bị đánh đập. Kẻ phạm luật ấy
luôn gặp những điều xấu ác này. Nếu ai mắc tội phỉ báng kinh này,
sẽ chưa từng được thấy bậc Thế Hùng Đạo Sư, vua trong loài người,
và giáo pháp của Phật; loài quỷ hung bạo nơi hầm hố (?), thần a-tu-luân
(khiến kẻ ấy) luôn mắc tai ương; tai điếc bít lấp, ngu si đần độn,
không được nghe kinh. Nếu có kẻ phỉ báng kinh điển này,
thì đời sau mãi mãi không thấy gì. Giả như chê bai
kinh này thì quả tội, tai ương nhiều vô số ức, trăm nghìn không đếm được,
trải qua bao cai kiếp nhiều như cát sông Hằng, luôn bị câm,
miệng không nói được. Đạo mà Phật lập ra luôn như tiếng sư tử rống (lời nói uy dũng, khiến tà kiến khiếp sợ);
kẻ phỉ báng thì coi địa ngục như vườn dạo chơi, coi đường ác khổ sở
như nhà ở; tội mình đã phạm chuốc lấy tai ương như thế.
Người ấy nhiều bệnh hoạn, tự chuốc lấy câm ngọng; nếu ở thế gian
sẽ mắc những lỗi này: ngồi giữa đám đông thì nói hai lưỡi, dối trá;
lúc mạng sắp hết vẫn còn buôn bán sinh lãi (?); thân luôn gặp
đủ thứ khổ đau, vô số ức, trăm nghìn hoạn nạn,
mặt mày luôn đen, người khác không ưa; tai ương dữ dội, ung nhọt, dịch bệnh,
luôn có mùi hôi; tự chấp vào cái "ta", sắc mặt đen sạm,
giận dữ ôm độc, lòng căm ghét càng nặng, tình dục hừng hực
không có giới hạn; ham thích những điều ngang trái như súc sinh (?).
Ta bảo Xá-lợi-phất: Hôm nay Thế Tôn đã nói đầy đủ tất cả
tội của kẻ ấy. Nếu có kẻ phỉ báng kinh này của Phật,
muốn tính giới hạn tai ương thì không sao tính hết được. Đã thấy nghĩa này rồi,
hãy xem xét kỹ. Nay ta vì Xá-lợi-phất mà nói,
không vì kẻ ngu đần không hiểu đạo mà phân biệt giảng luận
pháp như thế này. Ai thông minh, học rộng nghe nhiều,
giữ chí vững chắc, luôn tu tập ghi nhớ và biện giải, nếu có người khuyến khích phát tâm
vâng theo Phật đạo, thì mới được nghe nhận pháp chưa từng có này.
Người ấy đã từng thấy trăm nghìn ức Phật, trồng vô số
công đức như ý; chí tính người ấy mạnh mẽ như ánh trăng (?),
thì mới được nghe nhận kinh điển như thế này. Nếu ai tinh tấn,
lòng luôn ôm từ bi, luôn sớm tối chiếu soi lòng thương xót (?),
xem thân thể như vật mục bỏ đi, không tiếc thọ mạng, thì mới được nghe nhận
kinh này. Ai luôn giữ lòng cung kính, không tập theo ý nghĩ khác,
tâm chuyên nhất, không lập những nguyện ngu si, luôn ở nơi đồng vắng,
hoặc ẩn cư trong núi đá — những người nhân đức ấy mới được nghe nhận.
Kết thân với bạn lành, luôn nương tựa nhau, xa lìa, ruồng bỏ
các ác tri thức (bạn xấu, thầy tà dẫn người vào đường sai), thì sẽ được gặp người con của Phật như thế,
mới có thể gặp được lời dạy như thế này. Ai không phạm giới cấm,
giữ giới như ngọc báu sáng, chí tập vâng nhận các kinh phương đẳng,
sẽ thấy được như thế; con cháu của bậc Thánh Phật luôn chuyên tâm nơi
một phẩm kinh này. Nếu có kẻ mắng chửi, hủy nhục kinh,
vẫn luôn thương xót hướng về chúng sinh, luôn giữ chí cung kính,
vâng nhận lời dạy của đấng An Trụ — nay vì những người ấy mà nói kinh pháp này.
Người ở giữa đại chúng tụng kinh này, lòng luôn ứng hợp đúng đắn,
không vướng vào sự tụ hợp (?), dẫn ra vô số ức thí dụ,
nên vì hạng người ấy mà cho thấy kinh này. Lại nữa, hôm nay Phật
giảng giải các phẩm đạo; người ấy đến nơi nào cũng vui mừng bước đi.
Giả như có tỳ-kheo muốn cầu lời khéo nói, nếu thấy kinh này
hãy vui mừng đội đầu nhận lãnh. Ai vâng giữ kinh phương đẳng,
tâm luôn chuyên tinh, không ưa việc khác, giữ gìn dù chỉ một bài kệ,
chí không đổi dời, mới được nghe nhận khuôn mẫu rộng lớn như thế này.
Giả như có người mến mộ tìm cầu kinh này, nên tôn kính kinh
như thân Như Lai. Nếu người nào mong mỏi muốn học pháp này,
nếu có được thì nên cúi đầu nhận lãnh. Người ấy không nên
nghĩ tìm kinh khác, cũng chưa từng nghĩ đến sách vở của thế gian;
mà thực hành Phật đạo, chí để nơi các căn, các lực, lìa bỏ hết mọi thứ khác,
chuyên giảng kinh này. Ta bảo Xá-lợi-phất: Phật suốt trọn một kiếp
dẫn nghìn ức thí dụ để phân biệt về giải thoát. Nếu ai phát nguyện cầu
Phật đạo cao tột, hãy đem kinh này tuyên giảng, truyền bá rộng khắp.
Kinh Chánh Pháp Hoa, quyển thứ hai
Kinh Chánh Pháp Hoa, quyển thứ ba
Đời Tây Tấn, Tam tạng (vị thầy thông suốt cả ba tạng kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Trúc Pháp Hộ, người nước Nguyệt Chi (một nước cổ ở vùng Trung Á), dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video