Kinh Chánh Pháp Hoa, phẩm Dược Thảo (Cỏ thuốc), thứ năm.
Bấy giờ Thế Tôn (Đấng được cả đời tôn kính, tức Phật) bảo Đại Ca-diếp (một vị đệ tử lớn của Phật) cùng các vị Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, chỉ cầu tự giải thoát cho mình) lớn tuổi: "Hay thay! Lời các ông khen ngợi đúng như thật, quả như lời đã nói. Đức của Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý mà đến) như thí dụ vừa nói, lại còn gấp bội vô số, không thể nghĩ bàn, dù tính đến tận số cai (đơn vị số cực lớn) kiếp (khoảng thời gian cực dài) cũng không ai đo lường được. Dù tính đếm từng điều mà bậc Đại Thánh có được, thì trí tuệ của Như Lai cũng không ai hạn lượng nổi. Không có ý tưởng nào về pháp, về cõi đạo, về nơi chốn (?) mà thấu được cội nguồn ấy.
Thế Tôn đi vào khắp mọi nghĩa lý, xem xét thế gian, thấy lòng dân chúng, độ người không cùng tận, phân biệt tất cả, khiến ai cũng hiểu rõ việc trí tuệ phương tiện (cách khéo léo tạm bày ra cho hợp với người nghe), khuyến khích tất cả đều qua được bờ bên kia (thoát khỏi khổ đau sinh tử), đều hiện bày trí biết khắp mà đi vào các trí tuệ thông suốt.
Ví như trong ba nghìn đại thiên thế giới (một thế giới cực lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ), tất cả cây cỏ thuốc, tre lau, rừng rậm, các cây lớn nhỏ, gốc rễ, thân, đốt, cành lá, hoa quả, màu sắc khác nhau, chủng loại mỗi thứ mỗi khác, đều mọc từ đất, hoặc ở giữa núi cao vách đá, gò đồi, khe suối, hố hầm. Khi trận mưa lớn đổ xuống thấm nhuần khắp nơi, tùy theo chủng loại mà mỗi thứ đều tươi tốt; cao hay thấp, không thứ nào không được chỗ thích hợp. Nước mưa chỉ có một vị, khắp cõi Phật, mỗi thứ đều sinh trưởng, đất thì như nhau không hai.
Như Lai Chánh Giác (bậc giác ngộ chân chính) giảng pháp sâu xa cũng như mưa lớn. Bậc Đại Thánh xuất hiện ở đời là vì tất cả chư thiên (các vị trời), nhân dân, a-tu-la (loài thần có phúc lớn nhưng hiếu chiến), quỷ thần, rồng mà hiển hiện uy quang; họ liền kéo đến, đều hiện ra trước mặt. Ngài cất tiếng lớn, phân biệt nghĩa trí tuệ, rống tiếng sư tử (ví lời thuyết pháp oai hùng, không chút sợ hãi) tuyên bố khuôn phép sáng tỏ: "Ta là Như Lai, ra đời để khiến chư thiên và người đời trên trời dưới đất: ai chưa được độ thì độ cho, ai chưa giải thoát thì cho giải thoát, ai chưa yên thì cho được yên, ai chưa diệt độ (dứt hết khổ đau, vào Niết-bàn) thì cho được diệt độ. Đời này và đời sau ta đều biết rõ; nhờ có trí tuệ thông suốt nên thấy khắp cả. Độ những người cần độ, giải thoát những người cần giải thoát, an ổn những người cần an ổn, ai chưa diệt độ đều cho được diệt độ. Tất cả hãy đến với ta."
Bấy giờ chư thiên, nhân dân, a-tu-la, càn-thát-bà (thần âm nhạc của cõi trời), ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), chân-đà-la (thần ca hát, còn gọi khẩn-na-la), ma-hầu-lặc (thần rắn lớn, còn gọi ma-hầu-la-già), tất cả đều tụ hội như mây. Ta khi giảng pháp thì hiển bày nghĩa đạo; Phật là cha của đạo, phân biệt trí tuệ đạo.
Phật bảo Ca-diếp: "Khi ấy vô số ức cai dân chúng đều đến nghe kinh. Như Lai thấy suốt căn bản của tất cả, với sức đại tinh tấn (siêng năng lớn lao không lười) mà thuyết pháp cho thích hợp, phân biệt, giảng rộng vô lượng lời dạy, không làm mất bản tâm của họ, khiến ai cũng vui mừng, an ổn không lo, hoặc được vượt khỏi đời, hết đời thì sinh vào chỗ lành, tùy theo điều họ ưa thích mà tự nhiên sinh ra. Có người quen theo ái dục thì Ngài giảng kinh cho; có người nghe nhận pháp thì lìa các tham mê, dần dần theo các trí tuệ thông suốt; theo sức vốn có, tùy sức lượng của mình mà vững chắc thành tựu pháp thân (thân chân thật của Phật, tức chính chân lý) bình đẳng. Như mưa lớn khắp thế giới Phật nuôi dưỡng muôn loài, như nhau không khác.
Như Lai diễn pháp chỉ một vị như thế, đưa đến vị giải thoát, lìa dục, vắng lặng, đi vào các trí tuệ thông suốt. Những ai nghe nhận, giữ gìn, đọc tụng, vâng làm, thì cũng không tự biết, không xét được. Vì sao vậy? Căn bản của chúng sinh, hình dạng, chủng loại, những điều họ nghĩ — đã nghĩ, sẽ nghĩ; những việc có thể làm — đã làm, sẽ làm, nên làm; mọi nhân duyên; những gì sẽ đạt được, sẽ nói — chỉ có mắt Như Lai thấy biết hết thảy. Họ hiện ở chỗ nào, trụ trên đất nào, Ngài cũng như mưa thấm đều cho cây cỏ thuốc, rừng rậm, cây trắng, đen, xanh, đỏ, cây hạng trên, giữa, dưới.
Thế Tôn cũng như thế: thấy một vị rồi, vào vị giải thoát, chí hướng về diệt độ; độ những ai chưa được độ cho đến rốt ráo diệt độ, khiến đến cùng một cõi, cùng một vị pháp, đến chỗ không còn sợ hãi, khiến được giải thoát; giáo hóa chúng sinh khiến họ tin vui, bao bọc nuôi dưỡng che chở, khiến tất cả đều đến được các trí tuệ thông suốt, khen ngợi phân biệt mà đạt được pháp của bậc hiền thánh, cũng như lời Ca-diếp vừa nói." Thế Tôn muốn giải lại ý nghĩa, nói kệ (bài thơ tụng) rằng:
Ta xuất hiện ở thế gian, nhân hòa làm Pháp Vương (vua của chánh pháp, tức Phật),
vì chúng sinh mà nói pháp, tùy theo lòng tin vui của họ.
Ý dũng mãnh dựng nghiệp lớn, từ lâu đứng ra phân biệt mà nói;
chúng sinh phần nhiều nhận giữ, dân chúng chẳng nói được gì (?).
Trí tuệ Pháp Vương khó hiểu, kẻ tối tăm dù có nghe,
lòng cũng sinh ngờ vực, bèn bỏ chỗ mình đang ở.
Ta tùy cảnh giới của họ mà nói, theo sức vốn có mà họ kham nổi;
lại chỉ bày những lợi ích khác, rồi mới hiện ra chánh pháp.
Ví như đám mây đen kịt, cuồn cuộn bay lên hư không,
mưa khắp thế giới Phật, phủ trùm khắp mặt đất;
lại phóng ra chớp lớn, khắp nơi đầy hơi nước,
rồi lại vang tiếng sấm, mọi người đều vui mừng.
Che lấp mặt trời mặt trăng, trừ nóng khiến mát mẻ;
vì muốn đổ nước mưa, đúng lúc giăng ra ở trên.
Khi ấy mưa đều khắp, nước rơi không thiên vị,
tuôn chảy khắp cõi Phật, thấm nhuần mọi vùng đất.
Đúng thời mà đổ mưa, tưới đẫm khắp mặt đất;
khe suối khô cạn, tất cả đều được thấm ướt.
Ơn mưa không đâu không đến, mọi nguồn nước đều trào dâng;
hang sâu, các đồng rộng, rừng núi, đầm rậm sâu kín,
mầm lá nhờ đó xanh tươi, vô số cỏ thuốc mọc lên;
cây cong và các rừng rậm, cây lớn nhỏ đều lớn lên;
các thứ thuốc đều tươi tốt, thân cành hoa quả sum suê;
tùy theo cảnh giới vốn có, đều khiến được nhờ ơn.
Các cây cối cõi trời (?) bén rễ nơi hố hầm, chỗ hẹp chật,
mà mọc lên trong đó; như các tà đạo, tất cả kẻ ngu si
càng thêm trói buộc, như voi bị mắc dây; cỏ gai, cây gai,
lau sậy, các loại lúa (?), thân đốt, cành lá cùng hoa quả,
hoa quả tốt tươi, đem lại nhiều lợi ích; nhờ mưa ân huệ,
cỏ thuốc lớn lên, theo chủng loại, theo cảnh giới vốn có,
mỗi thứ đều được thấm nhuần, đói khát được no đủ; như hạt đã gieo,
mỗi thứ được đúng loại; nhưng mưa trời ấy đều chỉ một vị.
Phật bảo Ca-diếp rằng: Phật cũng như thế, xuất hiện ở đời
như mưa trời, hiện khắp thiên hạ, vì mọi người mà nói pháp,
đem hạnh chân thật này chỉ cho chúng sinh; bậc Đại Tiên (Phật) nhờ đó
khiến người nghe kinh; Ngài đều hiện ra trước chư thiên và nhân dân.
Phật là Như Lai, bậc tôn quý nhất trong các bậc thánh, phương tiện khéo léo
giống như mưa trời: "Ta sẽ làm no đủ tất cả chúng sinh,
đám ngu dại thân hình khô héo, trừ mọi khổ hoạn,
cho được đứng vững nơi an lạc lớn, đốt sạch ái dục, đạt đến diệt độ.
Chư thiên, nhân dân, đều hãy nghe lời ta: tất cả hãy đến
chỗ Phật Đại Thánh. Ta là Như Lai, Thế Tôn không ai sánh,
có chỗ dẫn dắt nên xuất hiện ở đời, vì tất cả mọi người
phân biệt giảng kinh, giáo hóa vô số nghìn loài chúng sinh;
lại còn chỉ bày bao nhiêu thứ nghĩa; đối với người kia hay người này
thường làm bình đẳng, khiến đến giải thoát, diệt độ, vô vi (trạng thái không còn tạo tác, sinh diệt, tức Niết-bàn).
Hoặc ở trước cửa mà giảng kinh điển, để dựng lập
kho tàng đạo đức; những kẻ bằng hay không bằng, đều khiến bình đẳng;
không có ghét bỏ, ái dục dứt hẳn; chưa từng nói
lời vô ích, chưa từng thêm nghĩ đến những duyên buông lung.
Đem tất cả pháp nói cho chúng sinh; giả sử dân chúng
nhiều không đếm xuể, ta giảng kinh lớn, không sai nhân duyên.
Lúc đi lại, hay lúc đứng yên, hay ở trên tòa,
vẫn liền mạch trong tam muội (trạng thái tâm định chuyên nhất vào một chỗ); ví như rồng lớn làm mưa thấm nhuần rất nhiều,
thấm khắp cả thế gian này; ta liền nổi mây trí tuệ
mà đổ mưa pháp, tuyên bày điều vi diệu, tùy bệnh mà cho thuốc.
Thường vì chúng sinh nói nghĩa của bậc hiền thánh, khiến đều giữ giới,
như trời râm mát; những người lỡ lời và trái các hạnh,
muốn cho gần pháp, dần dần điều phục mềm mỏng; khiến những người còn ngờ vực
bỏ các tà kiến (cách thấy biết sai lệch); khuyên bảo dẫn dắt làm lợi cho họ, khiến điều họ thấy được trong sạch;
bỏ sự thấp kém, xa lìa lười biếng; tùy chỗ họ hướng tới
mà khiến vào pháp; đúng lúc nói cho, hợp với gốc lòng của họ,
khiến đều buông bỏ, theo hạnh sư tử (hạnh oai hùng không sợ hãi của Phật). Thế Tôn đều diễn
mưa kinh pháp, khiến tất cả đến được Phật đạo tôn quý lớn lao.
Tùy sức chịu đựng mà cho nghe nhận bao nhiêu thứ trí tuệ đạo,
mà giáo hóa dựng lập họ; theo chí tính ưa thích của chư thiên và loài người,
như Thiên đế Thích, Phạm vương (hai vị vua trời), Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị khắp thiên hạ bằng chánh pháp), giống như ở đây
các thế gian nhỏ, các loại thuốc, mỗi thứ mỗi khác giống,
nhỏ vụn từng đoạn, các thứ thuốc tốt. Ca-diếp hãy nghe,
ta sẽ nói hết: nhờ trí tuệ biết được pháp vô lậu (không còn phiền não rò rỉ làm ô nhiễm tâm),
liền được vô vi; đi đến đâu cũng có thần thông, tam đạt (ba trí sáng suốt: biết đời trước của mình và người, thấy sự chết sinh của chúng sinh, dứt sạch phiền não),
cũng lại như thế; mưa này là định ý, tam muội là các thứ thuốc.
Hoặc có người đi đến ở nơi núi đá, người ấy liền được
Duyên nhất giác thừa (cỗ xe Duyên giác: người tự mình quán xét nhân duyên mà tỏ ngộ, tu một mình), ở đó tu thiền, giữ hạnh thanh tịnh;
đó gọi là thuốc hạng vừa. Nếu có người chí nguyện
đức tốt bậc thượng sĩ: "Ta sẽ ở đời thành bậc Đạo Sư (người dẫn đường, tức Phật)",
thường tu tinh tấn, chí nương một lòng; đó gọi là
thuốc tôn quý bậc trên. Nếu muốn làm người con an trú,
nương lòng từ bi mà làm hạnh vắng lặng, mau được thành đạo,
làm bậc tôn quý trong loài người; cái gọi là cây, chính là ví cho điều này.
Những người ấy có thể chuyển bánh xe pháp không thoái lui (giảng pháp đưa người thẳng đến quả Phật, không lùi bước), dựng lập thần túc (năng lực thần thông đi lại, biến hóa tự tại),
tu hạnh căn lực (các năng lực tu tập: tin, siêng, nhớ, định, tuệ); nhờ đó lớn lên, như thuốc men trừ bệnh;
bậc anh hùng độ thoát vô số ức người, tùy thời chỉ bày
Phật đạo này; đó gọi là cây lớn trong rừng.
Ta thuận theo phương tiện khéo léo; tất cả các bậc Đại Thánh
cũng lại như thế; Đấng Tối Thắng (Đấng hơn hết, tức Phật) giảng pháp thì bình đẳng,
như đám mây lành, đổ mưa đều khắp một lượt; thần thông không ngăn ngại,
như hình ảnh này: như các thứ thuốc trên mặt đất.
Đã thấy nghĩa vi diệu như thế: những gì Như Lai dựng lập
là phương tiện khéo léo; dù phân biệt một việc pháp lành,
cũng như mưa trời, đến với bao nhiêu hình loại; đem mưa pháp của Phật
làm cho nhiều người an ổn, thấm khắp thiên hạ, có chỗ thành tựu.
Xem xét người ấy kham nổi chỗ hướng tới; lời dạy pháp của Phật
thì ánh sáng chỉ một như nhau (?); ví như mưa rơi xuống cỏ, núi đá,
cho đến khoảng giữa, không đâu không khắp, tưới các cây cối
và rừng rậm lớn; mây dày họp bốn phía, thiên hạ được mùa sung túc.
Nếu thế gian làm pháp từ bi thương xót, thường dùng kinh điển
làm no đủ thiên hạ, hiện ra ở thế gian, khiến khắp nơi được an ổn.
Mưa trời tưới cỏ thuốc, hoa quả tươi tốt; cây thuốc ấy
dần dần lớn lên: đó là A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn sinh tử) đã dứt hết các lậu;
hàng Duyên giác thì ở nơi rừng rậm; pháp ta nói
không có bụi nhơ; vô số Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ hết thảy chúng sinh) chí mở trí biết toàn khắp,
đi khắp ba cõi (tam giới: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc — toàn bộ thế giới sinh tử), làm việc khắp tất cả; ở giữa hội chúng
diễn đạo lớn này, như cây cối ngày ngày lớn lên,
tu tiến thần túc, chuyên thông đạt bốn thiền (bốn tầng thiền định từ thấp đến cao); nếu nghe trí tuệ về không (thấy mọi vật vốn trống rỗng, không có tự thể),
lòng liền hiểu thấu, phóng ra ánh sáng vô số nghìn ức:
đó là cây lớn lại càng tốt tươi. Còn các Thanh văn
không phải đến diệt độ là cùng; đó là lời nói bậc nhất của Thế Tôn.
Phân biệt như thế mới là giảng pháp, như nổi mây
mà đổ mưa ngọt, dần dần nuôi lớn các cây cỏ thuốc;
hoa trái của nhân dân không thể đo lường. Trong một lúc
nói pháp nhân duyên, vì mọi người mà hiện bày Phật đạo,
dùng phương tiện khéo léo — Phật gọi đó là lời dạy; tất cả các bậc Đạo Sư
cũng lại như thế; những lời thuyết pháp này là thông suốt rốt ráo nhất.
Các vị Thanh văn đều sẽ nhận lấy điều này; nhờ hạnh ấy
sẽ được hạnh Phật; các vị A-la-hán này cũng như vậy, không khác.
Thế Tôn diễn nghĩa đến cùng cực ở đây, giáo hóa những người theo Tiểu thừa (cỗ xe nhỏ, tức con đường tu chỉ cầu tự giải thoát cho mình)
đều được Phật đạo.
Phật lại bảo Đại Ca-diếp: "Sự giáo hóa của Như Lai bình đẳng, không thiên lệch. Ví như ánh mặt trời chiếu rộng khắp thiên hạ, ánh sáng không chọn chỗ chiếu hay không chiếu: cao thấp, sâu cạn, tốt xấu, thơm thối, đều như nhau không khác. Phật cũng như thế, dùng ánh sáng trí tuệ chiếu khắp tất cả: chúng sinh trong năm đường sinh tử (ngũ đạo: cõi trời, cõi người, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục), Bồ-tát, Duyên giác, Thanh văn; trí tuệ ấy không thêm không bớt, tùy lòng hiểu mà mỗi người được phần của mình. Vốn không có ba thừa (ba cỗ xe, ba con đường tu: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát); do duyên và hạnh mà thành ra như thế."
Ca-diếp bạch Phật: "Nếu không có ba thừa thì vì sao lại có Bồ-tát, Duyên giác, Thanh văn?" Phật nói: "Ví như người thợ gốm nhồi đất sét làm đồ: có cái đựng mật ngọt như cam lộ, có cái đựng sữa đặc, bơ, dầu mè, có cái đựng đồ ăn uống đậm đà. Đất sét vốn như nhau; làm thành đồ khác nhau thì thứ chứa đựng không giống nhau. Bản tế (cội gốc chân thật của mọi sự vật) cũng vậy, như nhau không khác; mỗi người tùy theo hạnh mình mà thành bậc trên, giữa, dưới." Ca-diếp lại hỏi: "Dù khác nhau, rốt cuộc có hợp lại không?" Phật bảo: "Sẽ hợp lại; người sáng suốt hiểu được điều này.
Ví như có người từ lúc sinh ra đã mù, không thấy mặt trời, mặt trăng, năm màu, mười phương, bèn cho rằng thiên hạ không có mặt trời, mặt trăng, năm màu, tám phương cùng trên dưới; có người nói với họ thì họ không tin. Nếu có vị lương y (thầy thuốc giỏi) xét gốc bệnh của người ấy: vì sao không có mắt? Là do tội gieo từ trước, nên lìa ánh sáng, mắt tối tăm, thân mang bệnh nặng. Thế nào là bệnh nặng? Phong (bệnh do khí gió trong người), hàn (bệnh lạnh), nhiệt (bệnh nóng), tích (bệnh do khối ứ đọng tích tụ trong người) (?) — đó là bốn bệnh.
Thầy thuốc bèn nghĩ: 'Bệnh của người này, dùng thuốc thường chữa thì rốt cuộc không khỏi. Trên Tuyết Sơn (núi Tuyết, tức dãy Hy-mã-lạp-sơn) có thuốc chữa được bốn bệnh: một tên là Hiển (làm cho rõ), hai là Lương (lành tốt), ba là Minh (sáng), bốn là An (yên)' — đó là tên bốn vị thuốc. Bấy giờ vị lương y thương xót người bệnh, bày cách giúp đỡ, liền vào Tuyết Sơn hái bốn vị thuốc, nhai, giã, hòa trộn để chữa cho người mù, mắt người ấy liền thấy sáng. Lại thêm châm cứu, điều dưỡng, bổ chỗ thiếu, tả bớt chỗ dư, khiến mắt người ấy trong ngoài thông suốt, thấy ánh mặt trời, mặt trăng, năm màu, mười phương.
Khi ấy người đó mới tin, liền tự trách: 'Ta mù tối, không thấy không nghe gì mà tự cho là thông đạt. Nay mắt thấy được, mới tự biết trước kia ta ngu muội, bị che lấp quá lắm. Nay ta thấy xa gần cao thấp, không ai hơn ta.'
Bấy giờ có một vị tiên nhân sống ở chốn thanh vắng, có năm thần thông: mắt thấy suốt, tai nghe suốt, thân bay đi được, tâm biết được ý nghĩ của người, tự biết đời mình từ đâu đến cùng gốc ngọn sinh tử. Vị ấy nói đủ với người kia: 'Anh chớ kiêu căng tự cho là thông đạt. Anh ở trong nhà, tự đóng cửa không ra, không biết việc bên ngoài; người khác nghĩ điều tốt xấu về anh, anh cũng không thấy; cách mười dặm, năm dặm thì không thấy; tiếng nói, hay tiếng trống cách hai mươi dặm cũng không nghe được; gần chỉ một hai dặm, nếu không cất bước thì cũng không đến được; tự xem những điều ở thời bào thai trước khi sinh ra, cũng không nhớ biết được. Có gì là thông đạt mà xưng rằng không gì không thấy? Nay ta xét thân anh: trong tối thì cho là sáng, trong sáng thì cho là tối.'
Người ấy hỏi: 'Phải làm phép thuật gì để được sự thông suốt thánh diệu như thế? Xin rủ lòng chỉ dạy.' Tiên nhân đáp: 'Phải vào núi sâu, ở chỗ vắng vẻ một mình, trừ bỏ các tình dục, rồi mới có được.' Người ấy liền theo lời dạy, bỏ nhà vào hang đá ở yên, một lòng chuyên tinh, không ham thích gì, liền được thần thông. Bấy giờ mới tự giác ngộ: xét những gì mình thấy trước kia chẳng đáng kể ra; nay được năm thần thông, không còn vướng ngại, mới tự biết những gì mình thấy trước kia đều bị che tối."
Phật nói: "Như thế, nên hiểu thí dụ này: người ở trong sinh tử, trong năm đường, bị ngũ ấm (năm phần hợp thành thân tâm: hình thể, cảm giác, tưởng tượng, hành động của ý, nhận biết) che lấp, không hiểu bản vô (bản chất vốn là không của mọi vật), thì gọi là si (vô minh: sự mê muội không thấy chân lý). Từ si sinh ra hành (những tạo tác do mê muội); từ hành sinh ra thức (tâm thức đi thác sinh); từ thức sinh ra danh sắc (tinh thần và thân thể); từ danh sắc sinh ra lục nhập (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý); từ lục nhập sinh ra cánh (sự tiếp xúc giữa giác quan với đối tượng); từ cánh sinh ra thống (cảm giác khổ, vui); từ thống sinh ra ái (lòng ham muốn); từ ái sinh ra thọ (sự nắm giữ, chấp lấy); từ thọ sinh ra hữu (sự tồn tại, tức nghiệp dẫn đến đời sau); từ hữu sinh ra sinh; từ sinh sinh ra già, bệnh, chết, lo buồn, khổ não. Tội báo tụ hội nên gọi là mù tối.
Vì thế, Thế Tôn thương xót người ấy lên xuống trong ba cõi, xoay vần không bờ bến, không thể tự thoát ra; Ngài xét cội nguồn tâm của chúng sinh: bệnh có nặng nhẹ, cấu nhơ có dày mỏng, sự hiểu có khó dễ, cái thấy có xa gần, nên bày ra ba thừa. Người phát tâm Bồ-tát đến bậc bất thoái chuyển (không còn lùi bước trên đường tu), chứng được vô sở tùng sinh (thấy rõ mọi vật vốn không sinh không diệt) (?), thì đi thẳng đến quả Phật, như người có mắt rồi lại được thành thần tiên.
Vị lương y là chỉ Như Lai; người không phát ý lớn là người mù bẩm sinh; tham dâm, sân hận (giận dữ), ngu si cùng sáu mươi hai kiến (sáu mươi hai thứ thấy biết sai lầm) là bốn bệnh; không, vô tướng, vô nguyện (thấy mọi vật vốn trống rỗng, không có hình tướng để bám, không còn mong cầu gì) cùng sự hướng về cửa Nê-hoàn (Niết-bàn: cảnh giới dứt hết khổ đau, sinh tử) là bốn vị thuốc. Thuốc thấm, bệnh khỏi thì không còn si; danh sắc, lục nhập, cánh, thống, ái, thọ, hữu, sinh, già, bệnh, chết, lo buồn, khổ não đều trừ hết. Chí không làm thiện cũng không ở trong ác, như người mù bẩm sinh được lại hai mắt: đó là Thanh văn, Duyên giác đã dứt sinh tử, vượt qua ba cõi, xét rõ năm đường, tự cho mình thông suốt, không ai sánh được.
Lúc họ sắp diệt độ, Phật đứng trước mặt, dạy pháp cốt yếu, khiến phát ý Bồ-tát: không ở trong sinh tử, không trụ nơi diệt độ; hiểu ba cõi là không, tất cả mười phương như huyễn hóa, như trò ảo thuật, như giấc mộng, như dã mã (hơi nắng bốc trên đồng, trông như nước mà không phải nước), như tiếng vang trong núi sâu, đều không có gì thật, không mong cầu gì, không lấy không bỏ, không tối không sáng. Bấy giờ mới thấy sâu xa, không gì không thông đạt, thấy mà không có gì để thấy, thấy biết tất cả dân chúng muôn loài." Rồi nói tụng rằng:
Ví như ánh mặt trời rực rỡ, chiếu khắp cả thiên hạ,
ánh sáng ấy không thêm bớt, cũng chẳng chọn tốt hay xấu.
Như Lai cũng như thế, trí tuệ bình đẳng hơn cả mặt trời mặt trăng,
giáo hóa khắp mười phương, cũng chẳng có thêm bớt.
Như người thợ gốm kia, nhồi đất sét làm đồ gốm,
có cái đựng mật ngọt, có cái chứa bơ, dầu, thức ăn.
Xét đất sét vốn như nhau, làm thành đồ mỗi cái khác,
thứ chứa lại không giống, nhân thứ đựng mà đặt tên.
Người vốn cũng như thế, không có ba cõi, năm đường,
theo hạnh mà theo đó sinh ra, xoay vần mà không tự biết.
Hiểu được không thì gọi là Bồ-tát, đứng ở giữa thì là Duyên giác,
nương vào không mà không hiểu trí tuệ, thì gọi là Thanh văn.
Ví như người mù bẩm sinh, không thấy ánh mặt trời mặt trăng,
năm màu và mười phương, cho rằng thiên hạ không có những thứ ấy.
Lương y tìm gốc bệnh, thấy bốn bệnh che lấp,
từ bi thương xót người ấy, vào núi tìm thuốc cho.
Thuốc hái được kỳ diệu, tên là Hiển, Lương, Minh, An,
nhai, giã rồi hòa trộn, để chữa người mù bẩm sinh;
điều dưỡng thêm châm cứu, bệnh khỏi, mắt thấy ánh sáng,
thấy mặt trời, mặt trăng, năm màu, mới biết xưa mình ngu muội.
Người không hiểu bản vô, nên rơi vào đường sinh tử,
bị mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai khâu nối nhau, từ mê muội đến già chết, gây ra sinh tử) trói buộc, không hiểu bệnh từ đầu đến cuối.
Thế Tôn hiện ra ở đời, xem xét cội nguồn ba cõi,
nhân bệnh mà theo gốc, khai hóa cho từng người.
Hiểu được không thì là Bồ-tát, ý còn kém là Duyên giác,
sợ chán khổ sinh tử, nên rơi vào hàng Thanh văn.
Họ tự cho đạo đức cao, không ai sánh kịp mình,
điều thấy đã tinh luyện đến cùng, không còn lo, che lấp, vướng ngại.
Giống như người có năm thần thông, gọi tên là tiên nhân,
thương mà bảo rằng: "Anh vẫn còn bị che lấp, vướng ngại,
không thể rộng lớn sâu xa; so với kẻ ngu thì là sáng,
ở trong không thấy bên ngoài, dù sáng vẫn là ngu.
Cách vài mươi dặm có tiếng, tai thì không nghe được;
nếu có người muốn hại, chẳng biết họ nghĩ gì;
muốn đến ngoài vài dặm, không cất bước thì chẳng tới;
như khi sinh ra lớn lên, không biết việc trong thai.
Năm việc (năm thần thông) thấu suốt trong ngoài, mới là thông đạt hết,
sao lại cứ kiêu căng, tự cho không ai bằng mình?
Muốn được năm thần thông, phải ở nơi thanh vắng,
tinh tấn suy nghĩ, chuyên niệm về đạo, mới có thể hiểu rõ điều này."
Người ấy liền vâng theo lời dạy, bỏ nhà vào núi sâu,
một lòng không nghĩ ngợi nhơ bẩn, liền được thành thần tiên.
Nếu đạt đến bậc Thanh văn, và được thừa Duyên giác,
tự cho trí tuệ đầy đủ, Niết-bàn ngang với Phật.
Lúc họ sắp diệt độ, Phật liền đứng trước mặt,
vì họ bày pháp Bồ-tát: tam đạt không vướng ngại,
trí tuệ độ vô cực (hạnh trí tuệ đưa người sang bờ giải thoát), tinh tấn, phương tiện khéo léo,
vượt qua không, vô tướng, vô nguyện — Bồ-tát do đó mà sinh ra;
dùng bốn tâm bình đẳng (thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả) và bốn ân (bốn cách cảm hóa người: bố thí, nói lời dịu dàng, làm việc lợi người, cùng làm việc với người) để khai hóa dân chúng;
hiểu tất cả như huyễn hóa, như trò ảo thuật, như mộng, như ánh nắng dợn, như bóng,
như tiếng vang trong núi sâu, như thân cây chuối (rỗng ruột, không có lõi), ba cõi không có gì thật;
không giữ cũng không bỏ, không ngu cũng không sáng,
không sinh tử, không Niết-bàn, tất cả đều bình đẳng như hư không.
Không thấy, cũng không phải không thấy, mới thấy được gốc của tất cả.
Đúng lúc ấy, những gì thấy được không tạo ra cái nhìn về ba cõi,
tất cả đều bình đẳng khắp nơi, những người được cứu độ không có hạn lượng.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video