Thiên 7 — Phẩm 7: Chuyện đời xưa (Hóa thành)

 Phẩm thứ bảy: Chuyện thời xưa.

 Phật bảo các tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ): "Vào thời xưa xa lắm, cách đây vô số kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài lâu theo cách tính của đạo Phật) không thể tính đếm, có một vị Phật hiệu là Đại Thông Chúng Tuệ Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Thành, Vi Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Đạo Pháp Ngự, Thiên Nhân Sư, Vi Phật, Chúng Hựu. (Đây là các danh hiệu chung của mọi vị Phật: Như Lai là bậc từ chân như mà đến; Chí Chân là bậc chân thật tột cùng, đáng được cúng dường; Đẳng Chánh Giác là bậc giác ngộ chân chánh, trọn khắp; Minh Hạnh Thành là bậc đầy đủ cả trí tuệ lẫn đức hạnh; Thiện Thệ là bậc đã khéo đi đến bờ giải thoát; Thế Gian Giải là bậc hiểu thấu thế gian; Vô Thượng Sĩ là bậc cao nhất, không ai hơn; Đạo Pháp Ngự là bậc khéo điều phục, dẫn dắt người tu; Thiên Nhân Sư là thầy của trời và người; Phật là bậc giác ngộ; Chúng Hựu là bậc được mọi loài tôn kính và che chở cho mọi loài.) Thế giới của Ngài tên là Đại Thực Giá, kiếp tên là Sở Tại Hình Sắc.

 Phật ấy nói kinh nhiều không thể kể xiết. Ví như toàn bộ đất đai trong tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn triệu thế giới gộp lại, là cả một vũ trụ lớn do một vị Phật giáo hóa) này, có một người đàn ông đem nghiền nát cả cõi Phật ấy thành bụi. Rồi người ấy lấy một hạt bụi, đi về phương đông, vượt qua số cõi nước nhiều bằng số hạt bụi trong nghìn cõi Phật, mới đặt xuống một hạt. Cứ như thế, lại lấy một hạt nữa, đi về phương đông vượt qua số cõi Phật bằng số bụi như trước, mới đặt một hạt. Cứ thế cho đến khi hết sạch bụi của tam thiên đại thiên thế giới, không còn sót, rải khắp phương đông, qua vô lượng cõi Phật như vậy. Các ông nghĩ sao? Có thể tính đếm mà biết được giới hạn của các cõi Phật ấy chăng?"

 Các tỳ-kheo đáp: "Không thể, bạch Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức Phật)! Không thể, bạch bậc An Trụ (danh xưng của Phật: bậc an trú vững vàng trong chân lý)!" Phật nói: "Này các tỳ-kheo, số lượng những cõi Phật như thế xa vời vô tận. Như có người lấy từng hạt bụi đặt khắp các cõi Phật, thì số bụi của bấy nhiêu cõi Phật không thể tính lường, đến ức trăm nghìn cai triệu tải kiếp (cai, triệu, tải: những đơn vị số cực lớn). Muốn biết từ khi Phật ấy diệt độ (nhập Niết-bàn, tức qua đời và vĩnh viễn ra khỏi vòng sống chết) đến nay đã lâu bao nhiêu kiếp, thì không thể nghĩ bàn, vô lượng, khó lường. Đạo lực của Phật Đại Thông Chúng Tuệ hiện ra, và số kiếp giáo pháp của Ngài còn tồn tại sau khi Ngài diệt độ, cũng lại như vậy." Thế Tôn nói tụng rằng:

 Ta nhớ thuở quá khứ, vô số ức kiếp, có một vị Như Lai,

 bậc tôn quý của loài hai chân (tức loài người; Phật là bậc cao nhất trong loài người), tên là Đại Thông Tuệ, lòng từ nhân vô cùng.

 Bấy giờ Thế Tôn ấy là bậc cao nhất trên muôn dân. Ví như đem

 thế giới của Phật này đập nát hết, khiến thành bụi cả.

 Giả sử có người lấy từng hạt bụi, đi qua nghìn cõi Phật

 mới đặt một hạt; cứ lần lượt như thế, khắp các cõi nước của bậc Thánh Tôn,

 người ấy đặt bụi khiến khắp tất cả, nhiều số như vậy,

 đều phủ trùm khắp nơi; số các thế giới không thể đếm được.

 Tất cả cõi nước của bậc Đại Thánh có bao nhiêu bụi

 thì không thể tính lường, đều đem đập nát, không còn sót gì.

 Bậc Đại Thánh chí tôn đã qua đời từ lâu như thế; Phật ấy, bậc An Trụ,

 đã diệt độ xong, số kiếp như vậy, vô lượng ức nghìn,

 nếu muốn tính cho hết thì không thể nghĩ bàn. Từ khi diệt độ đến nay

 bao nhiêu số kiếp, vị Đạo Sư (thầy dẫn đường) thuở ấy đã qua lâu đến thế.

 Chúng đệ tử và hạnh Bồ-tát, trí tuệ của Như Lai

 cao vời như vậy; nay Phật nhớ rõ hết từ khi bậc Thánh ấy diệt độ đến nay.

 Các tỳ-kheo nên biết, trí tuệ của Phật, sáng suốt thông đạt khắp nơi,

 bình đẳng không khác; Phật đều giác ngộ rõ, dù đã trải qua vô số kiếp,

 nghĩa lý mầu nhiệm vô lậu (không còn chút phiền não, những ô nhiễm khiến con người trôi lăn trong sống chết), chẳng thể tính đếm.

 Phật bảo các tỳ-kheo: "Đức Như Lai Chánh Giác Đại Thông Chúng Tuệ ấy sống lâu bốn mươi bốn ức trăm nghìn kiếp. Vì cầu đạo vô thượng chánh chân (đạo giác ngộ cao nhất, chân chánh, tức quả vị Phật), ban đầu Ngài lên đạo tràng (nơi tu hành và thành đạo), ngồi dưới gốc cây. Ngài im lặng một kiếp, rồi đến hai kiếp mà vẫn chưa thành chánh giác (giác ngộ chân chánh), cho đến mười kiếp vẫn không đứng dậy, thân không lay động, mình không nghiêng tựa, cũng không tự nghĩ ngợi, hoàn toàn không có suy tưởng mà hướng về các pháp. Rồi Ngài ngồi dưới cây Phật, hàng phục bè lũ của ma (những thế lực quấy phá, ngăn cản người tu), sắp thành chánh giác.

 Các thiên tử (các vị trời) cõi trời Đao-lợi (cõi trời thứ hai trong cõi dục, ở trên đỉnh núi Tu-di, do trời Đế Thích cai quản) hóa ra một tòa sư tử lớn (tòa ngồi của Phật; Phật được ví như sư tử, vua các loài thú), mỗi mặt rộng bốn mươi dặm; Phật ngồi lên trên đó. Thế Tôn ngồi yên rồi, các thiên tử cõi Phạm thiên (các vị trời ở cõi sắc, sống thanh tịnh, không còn dục) khắp nơi mưa hoa trời, rộng bốn nghìn dặm; gió tự nhiên nổi lên thổi tung các hoa, rải lên trên Phật. Phật ở dưới cây trọn mười trung kiếp (đơn vị kiếp cỡ vừa), hoa trời rơi lả tả suốt kiếp không dứt. Lại có Tứ Thiên vương (bốn vị vua trời giữ gìn bốn phương) và các thiên tử tấu đủ thứ nhạc, tiếng vang như sấm, thường lấy hoa hương, âm nhạc cúng dường bậc Đại Thánh, chưa từng ngơi nghỉ."

 Phật bảo các tỳ-kheo: "Khi ấy Thế Tôn Đại Thông Chúng Tuệ trải đến mười kiếp mới chứng đạo vô thượng chánh chân, thành bậc giác ngộ chân chánh cao nhất; cho đến khi Ngài diệt độ, sự cúng dường vẫn không ngớt. Lúc Phật ấy còn ở nhà, chưa bỏ nước ra đi, khi còn làm thái tử, Ngài có mười sáu người con, đoan chánh đẹp đẽ, trí tuệ khó ai bằng, dung mạo bậc nhất, nho nhã, nhân hậu, hiền hòa. Bấy giờ mười sáu vương tử ấy, mỗi người đều có nhiều thú vui; chỗ ở, chỗ dạo chơi sung sướng không sao tả xiết, đủ thứ phô bày, đàn sáo âm nhạc cũng nhiều không kể hết.

 Khi thấy Phật Thế Tôn thành bậc giác ngộ chân chánh cao nhất, lúc ấy có tiếng pháp lớn tự nhiên vang lên. Họ liền bỏ nước, bỏ ngôi Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chánh pháp), bỏ muôn dân, âm nhạc và mọi thú vui dục lạc. Có quyến thuộc vây quanh, cùng các bậc thánh hiền, các đế vương danh tiếng lớn hàng trăm nghìn vị, và ức trăm nghìn cai chúng sinh nhiều không thể tính đếm theo hầu tụ họp, họ đi đến đạo tràng nơi Thế Tôn đang ngự, muốn cúi đầu lễ và vâng nhận giáo pháp của Phật. Đoàn tùy tùng đều hòa nhã, nghiêm trang, cúi đầu lạy dưới chân Phật, đi quanh Phật ba vòng (cách bày tỏ lòng tôn kính), rồi lui đứng một bên, nói kệ tụng rằng:

 Đức Đại Thông Chúng Tuệ, tôn quý tột bậc, không ai hơn, tích lũy hạnh bình đẳng

 vô lượng ức số, dùng nghĩa lý cao diệu mà thương xót tất cả,

 sở nguyện đều trọn đủ. Bậc thánh hiền này tu khổ hạnh siêng năng

 trọn mười trung kiếp, chuyên tinh một lòng, ngồi yên một chỗ,

 thân trong sạch, không lay động, đốt sạch mọi khổ đau

 như nhổ tận gốc cây; xét rõ trong tâm, chí lặng trong,

 chưa từng tiến lui, cũng không nghiêng tựa, không thêm không bớt,

 lặng lẽ mà ứng hợp, rốt ráo vắng lặng định tĩnh, không còn các lậu,

 hiện tại tốt lành, luôn được an vui lớn; vì không bám chấp vào ý tưởng

 nên được Phật đạo tôn quý. Chúng con thấy Ngài, tăng thêm trí tuệ, không còn sợ hãi,

 cứ như thế mà lớn thêm đức nghĩa, không tiếc thân mạng,

 đều dứt khổ đau, tích lũy nhẫn nhục, không tham an lạc,

 phân rõ trí tuệ của đạo, không ở trong phiền não khổ đau, được gọi là sống nơi nhàn tĩnh,

 phát khởi tinh tấn. Kẻ nào không tin sâu lời của chư Phật

 thì trong đêm dài sinh tử càng thêm tội ở đường ác, liền mất thân người,

 đọa vào đường dữ, bị cả thế gian chê bai, hủy báng.

 Nay chúng con được gặp bậc cha thánh của đời, đạo của Ngài cao nhất,

 không còn các lậu; ở thế gian này chúng con được Ngài cứu giúp, che chở,

 cùng với các bậc Đại Thánh, Đạo Sư trong quá khứ.

 Phật bảo các tỳ-kheo: "Các vị đế vương và các thái tử ấy — anh em thái tử còn nhỏ tuổi — khen ngợi, xưng tán đức Đại Thông Chúng Tuệ Như Lai, bậc Chí Tôn, Đẳng Chánh Giác. Tuyên dương xong bằng những lời tụng tao nhã ấy, họ liền thưa thỉnh Thế Tôn: 'Xin bậc An Trụ nói kinh pháp, phân giải rõ ràng, đem lại nhiều an ổn, nhiều thương xót, làm lợi ích cho chúng sinh, làm an vui trời và người.' Rồi lại dùng kệ này mà khen tụng rằng:

 Cúi xin bậc Đại Thánh tuyên nói kinh điển, khai hóa chúng sinh,

 khơi dậy muôn dân; chúng sinh ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc — toàn bộ thế giới còn trong vòng sống chết) đều cùng khát khao ngưỡng mộ,

 khiến họ phát tâm cầu đạo, ai nấy đều được cứu độ.

 Chư Phật là bậc Đại Thánh khắp cả, trang nghiêm bằng giáo pháp do trăm phúc đức tạo thành,

 là bậc tiên vô cùng đã đạt được trí tuệ, tôn quý, mầu nhiệm nhất,

 giảng pháp cho chư thiên và nhân dân thế gian,

 độ thoát chúng con và khắp mọi chúng sinh.

 Đúng lúc thì phô bày nghĩa lý trí tuệ của Như Lai,

 như nay tại đây chỉ dẫn đạo tôn quý cao nhất,

 khiến các loài chúng sinh và chúng con được pháp này,

 hiểu hết gốc ngọn trí tuệ của mọi hạnh,

 đều vì chúng con phân giải đức hạnh đã làm trong các đời trước.

 Ngài thấy biết khắp muôn dân, biết điều lòng họ vốn ưa thích,

 rồi vì họ mà chuyển bánh xe pháp (pháp luân: giáo pháp của Phật; chuyển pháp luân là thuyết pháp), hơn hết, không ai sánh,

 gắng cứu chúng sinh khỏi ách nạn, khiến tất cả đến được đạo lớn.

 Phật bảo các tỳ-kheo: "Khi ấy Thế Tôn Đại Thông Chúng Tuệ Như Lai biến hóa mười phương thế giới; mỗi phương có năm trăm ức trăm nghìn cõi Phật chấn động sáu cách (sáu kiểu rung chuyển của mặt đất, là điềm lành khi có sự kiện lớn của Phật), ánh sáng chiếu khắp, không đâu không tới. Trong tất cả các cõi của chư Phật, ánh sáng đủ loại của các vị thần lớn trên hư không, ánh sáng mặt trời mặt trăng chiếu xa vô cùng, ánh sáng của cung điện, lâu đài của chư thiên tôn quý không ai sánh, và oai quang tự nhiên của Phạm thiên khi qua lại, thảy đều bị ánh sáng điềm lành do Phật ấy biến hiện che lấp, khiến không hiện ra được. Trên trời và thế gian sáng rực, chói lọi. Chúng sinh các loài sinh ở những cõi ấy đều thấy biết nhau, ai cũng nói: 'Nơi này hôm nay bỗng có người sinh ra.' Lúc ấy sự chấn động hiện ra trên cõi trời, không đâu không khắp."

 Bấy giờ ở phương đông, các cõi Phật vô biên vô hạn, ức trăm nghìn cung điện của Phạm thiên tự nhiên sáng lên, oai quang lồng lộng. Các Phạm thiên tự nghĩ: "Vô số cung điện lâu đài của Phạm thiên bỗng sáng rực, không đâu không tới. Có điềm lành gì mà hiện ra sự biến đổi này?" Khi ấy, ở năm trăm thế giới, các chúng Đại Phạm thiên ức trăm nghìn vị, mỗi vị đều từ cung điện của mình kéo đến tụ hội. Lúc ấy trong chúng có một vị Đại Phạm thiên hiệu là Hộ Quần Sinh, vì các Phạm thiên mà than tụng rằng:

 Hôm nay cung điện nhà cửa của chúng ta — chư hiền nên biết —

 có ánh sáng lớn này, hơn hết thảy chư thiên, khiến lòng vui mừng.

 Do nhân duyên gì mà hiện điềm lành này? Hay thay, ta nên đến

 tìm hiểu ý nghĩa ấy. Các thiên tử hôm nay tự mình đứng dậy;

 nhờ ý của bậc thánh nào mà hiện thần biến như thế? Điều nay được thấy

 xưa nay chưa từng có. Bậc gần gũi chư thiên, làm vua trong loài người —

 phải chăng có bậc Đại Thánh xuất hiện ở đời, ánh sáng mầu nhiệm nhất

 chiếu khắp mười phương, nên sự biến đổi, cảm động mới như vậy chăng?

 Phật bảo các tỳ-kheo: "Khi ấy ức trăm nghìn cai Phạm thiên của năm trăm thế giới cùng nhau từ phương đông đến, từ xa thấy ở phương tây đức Đại Thông Chúng Tuệ Như Lai Chánh Giác đang ở đạo tràng, ngồi trên tòa sư tử dưới cây Bồ-đề (cây nơi Phật ngồi thành đạo). Có chư thiên, rồng, thần, A-tu-luân (loài thần hay giận dữ, thường đánh nhau với chư thiên), Ca-lưu-la (chim thần cánh vàng), Chân-đà-la (thần âm nhạc, hình như người, trên đầu có sừng), Ma-hưu-lặc (thần rắn lớn), người và loài chẳng phải người, cùng mười sáu vương tử và quyến thuộc vây quanh. Vừa thấy vậy, họ đều cùng nhau thưa thỉnh, muốn Ngài nói kinh, liền đến chỗ Như Lai cúi đầu sát đất, đi quanh Phật vô số vòng, cầm hoa sen lớn như núi Tu-di (ngọn núi cực lớn ở trung tâm thế giới theo quan niệm đạo Phật), rải lên Phật và lên cây Phật — cây ấy cao bốn mươi dặm. Họ lại đem khắp cung điện Phạm thiên ở cõi mình dâng lên Thế Tôn: 'Cúi xin Ngài thương xót nhận lấy sự cúng dường cung điện và hoa của chúng con.' Rồi nói kệ khen rằng:

 Được thấy Phật vô lượng, được điều chưa từng có; bậc nhiều lòng thương xót

 đã xuất hiện ở đời; lời Thế Tôn diễn nói như tiếng sư tử rống,

 đã che chở muôn dân mười phương. Chúng con đã trải qua

 nơi mình từ đó đến, cách đây năm trăm ức trăm nghìn cõi.

 Tính các thế giới đủ loại, đều bỏ cung điện,

 cùng đến bậc Thánh Tôn; tất cả đều nhờ đức trong sạch từ đời trước.

 Bao cung điện báu đẹp đẽ, xin Ngài đoái nhìn

 mà ngự trong đó; xin phát lòng đại bi, thương xót nhận lấy.

 Phật bảo các tỳ-kheo: "Khi ấy chúng Đại Phạm thiên, năm trăm vị cùng nhau, đối diện khen ngợi Phật xong, bạch Thế Tôn rằng: 'Xin Ngài chuyển pháp luân, diễn nói kinh điển của bậc Đại Thánh, gắng cứu muôn dân, khiến họ được diệt độ.' Lúc ấy chúng năm trăm Phạm thiên, ức trăm nghìn vị, cùng một tiếng mà khen tụng rằng:

 Xin Thế Tôn nói kinh, bậc cao nhất trong loài hai chân, phân giải rõ ràng,

 hãy hiện sức từ bi, cứu độ chúng sinh khỏi nỗi khổ nhọc.

 Phật bảo các tỳ-kheo: "Bấy giờ Thế Tôn thấy các Phạm thiên dâng cung điện, lặng thinh nhận lấy. Lúc ấy ở phương đông nam, cách đây năm trăm ức trăm nghìn thế giới, các chúng Phạm thiên, mỗi vị ở trong cung điện của mình đều thấy ánh sáng rực rỡ, chói lọi, không đâu không tới, lấy làm lạ vì chưa từng có, nên đều cùng tụ hội. Trong hội chúng có một vị Đại Phạm thiên hiệu là Tối Từ Ai, vì các Phạm thiên mà than tụng rằng:

 Các vị đại thiên nên biết, đây là điềm lành vốn có:

 cung điện đều chấn động; bậc có tiếng tăm lớn nhất,

 các thiên tử có đức, ai nấy đều tụ về đây —

 ấy là oai thần của Ngài khiến cung điện cao vời.

 Nay Phật xuất hiện ở đời, bậc tôn quý giữa loài hai chân,

 vì thế mới khiến lâu đài hiện ánh sáng như vậy.

 Chúng ta nên đến hỏi cho rõ, việc này chẳng phải tầm thường;

 từ xưa đến nay chưa thấy điềm lành nào như thế.

 Bốn phương có ánh sáng, chiếu đến ức cõi nước;

 nay hẳn là có thật, Phật sẽ thành đạo ở đời.

 Phật bảo các tỳ-kheo: "Lúc ấy năm trăm ức trăm nghìn Phạm thiên, mỗi vị từ cung điện mình nối nhau ra đi bốn phía, mang các hoa trời lớn như núi Tu-di đến góc tây bắc, từ xa thấy đức Như Lai Đại Thông Thánh Tuệ đang ở đạo tràng, ngồi tòa sư tử dưới cây Phật, có chư thiên, rồng, thần, A-tu-luân, Ca-lưu-la, Chân-đà-la, Ma-hưu-lặc cùng quyến thuộc vây quanh, đang vì họ nói kinh pháp. Vừa thấy Phật, họ liền đến, cúi đầu sát đất, đi quanh vô số vòng, tay cầm hoa lớn rải lên Phật. Khi ấy Đại Phạm thiên cùng quyến thuộc dùng lời tụng khen rằng:

 Kính lễ bậc không ai sánh, là bậc Đại Tiên, trời trong các trời,

 tiếng như chim loan hót, xướng dẫn, che chở khắp trời và người.

 Xin cúi đầu kính lễ bậc thương xót người đời; chúng con được điều chưa từng có,

 khắp nơi khó gặp; lâu nay mong nhớ dung nhan rạng rỡ, hôm nay mới được thấy.

 Ngài vốn trong trăm kiếp tích đức, hiểu lẽ không (chân lý rằng mọi sự vật đều không có tự tính cố định), đã trải qua tám mươi ức Phật,

 sống lâu như số kiếp nhiều bằng số bụi; lại là bậc tôn quý trong loài người, phân giải trí tuệ về lẽ không,

 và thường giảng nói bằng phương tiện khéo léo (cách dạy khéo, tùy theo khả năng của từng người mà dẫn họ vào đạo). Chư thiên, quần thần

 và nhân dân được chiêm ngưỡng, đủ tám mươi ức cai.

 Mắt Ngài thấy suốt, đến đâu cũng cứu giúp, che chở rất nhiều,

 vì đạo pháp của Phật mà ra đời, thương xót muôn dân.

 Phúc duyên chúng con được hội ngộ này, thật hết sức khó gặp.

 Phật bảo các tỳ-kheo: "Vô số ức nghìn chúng Phạm thiên khuyến thỉnh Thế Tôn xin chuyển pháp luân, diễn nói nghĩa lý kinh điển, tuyên cáo khắp chúng sinh, cứu thoát ba cõi, khiến được an ổn."

 Bấy giờ các Phạm thiên đều đồng lòng, cùng một tiếng khen rằng:

 Bậc Đại Nhân cao nhất, xin chuyển pháp luân, xin giảng kinh điển

 vì người mười phương, độ thoát chúng sinh khỏi nỗi khổ não,

 khiến mọi người vui mừng, hớn hở khắp cả; ai được nghe

 sẽ được thành Phật đạo; trời và người đều được an ổn;

 loài A-tu-luân sẽ giảm bớt; xin ban cho đức nhẫn nhục

 và những điều an ổn.

 Phật bảo các tỳ-kheo: "Đức Đại Thông Chúng Tuệ Như Lai lặng thinh chấp thuận. Ở phương nam, phương tây, trong ức trăm nghìn cai cõi Phật, cung điện lâu đài của các Đại Phạm thiên đều sáng khắp, rực rỡ chói lòa, không đâu không tới. Khi ấy các Phạm thiên tự thấy cung điện mình oai quang biến đổi, sáng chói, lấy làm lạ vì chưa từng có, nên đều cùng tụ hội, ai nấy tự nghĩ: 'Cung điện của chúng ta sao lại như thế?' Trong chúng có vị Đại Phạm thiên tên là Thiện Pháp, một mình than tụng rằng:

 Bậc Đại Thánh xuất hiện, việc làm không hư dối; tất cả cung điện

 oai quang chiếu sáng gấp bội; có điềm lành này hiện ra ở thế gian.

 Hay thay, hãy đi tìm ý nghĩa sâu kín như thế. Trải qua vô số

 ức nghìn kiếp, chưa từng thấy sự chấn động như vậy.

 Hẳn là Như Lai xuất hiện ở đời, khiến các thiên tử

 tự nhiên kéo đến hội họp.

 Phật bảo các tỳ-kheo: "Lúc ấy năm trăm trăm nghìn ức Phạm thiên, từ chỗ mình ở, từ xa thấy (?) hoa lớn như núi Tu-di, mỗi vị tay cầm các đồ cúng dường, đi đến phương bắc, chiêm ngưỡng đức Như Lai Đại Thông Chúng Tuệ Phật đang ở đạo tràng, ngồi trên tòa sư tử dưới cây, có vô số chư thiên, rồng, thần, A-tu-luân, Ca-lưu-la, Chân-đà-la, Ma-hưu-lặc cùng quyến thuộc vây quanh, đang giảng nói kinh pháp. Họ liền đến chỗ Phật, cúi đầu sát đất, đi quanh vô số vòng, tay cầm hoa lớn như núi Tu-di rải cúng dường lên Phật, rồi đem cung điện dâng lên Thế Tôn: 'Cúi xin Ngài thương xót nhận lấy và ngự trong đó.' Khi ấy các Phạm thiên đồng lòng, cùng tiếng mà khen tụng rằng:

 Chư Phật hiện ra ở đời rất khó được gặp; lâu rồi không được chiêm ngưỡng,

 hôm nay mới được thấy; may mắn được đến đây; Ngài dứt sạch ái dục,

 đầy đủ trọn vẹn; trong ba nghìn cõi, bậc Đại Đạo Sư

 làm no đủ kẻ đói khát.

 Từ xưa đến nay chưa từng thấy nghe, như hoa linh thụy (hoa ưu-đàm, loài hoa linh thiêng rất hiếm khi nở),

 ít khi gặp được; trí tuệ của đạo khó gặp, lâu lâu mới có.

 Cung điện của chúng con đẹp đẽ vô lượng, nhờ oai thần của Phật

 mà có được; xin rủ lòng đại bi, nhận lấy những gì chúng con dâng lên,

 xin Ngài ngự trong đó, hiển bày nhân duyên của đạo.

 Khi ấy các Phạm thiên khuyến thỉnh Thế Tôn: "Xin Ngài chuyển pháp luân, phân giải kinh điển, vì chư thiên, các thần, sa-môn (người xuất gia tu hành), phạm chí (người tu hành theo đạo Bà-la-môn), thương xót nhiều mà làm cho tất cả được an; trên trời và thế gian đều sẽ đội ơn." Rồi Phạm thiên cùng đoàn tùy tùng đồng lòng, cùng tiếng mà khen tụng rằng:

 Mong Thế Tôn diễn rộng kinh điển, thương xót mà chuyển

 pháp luân của bậc Đại Thánh, giảng nhiều pháp, tiếng như sấm vang;

 xin thương xót mà thổi tù và pháp lớn (ví tiếng thuyết pháp vang xa như tiếng tù và ốc), lấy kinh điển lớn

 mưa xuống thế gian, phân giải lời dạy tốt lành, lời răn mầu nhiệm.

 Chúng con khuyến thỉnh, xin Ngài giảng trí tuệ của đạo, mở lối cứu độ chúng sinh

 ức trăm nghìn cai.

 Ở phương tây nam, phương tây bắc, phương đông bắc, mỗi phương cũng đều như vậy: vô số Phạm thiên nhiều không thể tính. Phương trên, phương dưới cũng đều như vậy: ở trong cung điện tự tại của mình, họ thấy ánh sáng không đâu không tới, lấy làm lạ vì chưa từng có, mỗi vị liền từ đó ra đi. Các chúng Phạm thiên của năm trăm ức trăm nghìn thế giới đều bỏ cung điện, đến chỗ Phật. Có vị Đại Phạm thiên tên là Diệu Thức liền nói kệ khen rằng:

 Hay thay chư Phật, bậc cất tiếng rống cho đời, được sáng suốt của bậc thánh,

 vì chúng sinh ba cõi mở bày cỗ xe chánh giác.

 Ngài làm con mắt cho khắp thế gian, thấy suốt mười phương,

 mở thông cửa cam lộ (nước bất tử, ví cho giáo pháp đưa đến giải thoát), độ thoát vô số người.

 Thuở xưa xa, khi bậc tôn quý trong loài người biến hiện,

 trống không, không có suy tưởng, hiện ra khắp mười phương; còn chúng sinh thì càng ưa địa ngục, thích chốn súc sinh (loài vật),

 đời sau đọa làm ngạ quỷ (quỷ đói), nhiều đến ức số khó nghĩ bàn;

 mất thân trời, hết tuổi thọ thì đọa vào đường dữ.

 Nếu được nghe Phật pháp, sẽ tiến lên được đạo bình đẳng,

 chí hạnh hướng về trí tuệ Phật, che chở muôn dân,

 đều được về chốn an ổn, không mất ý niệm vui sướng.

 Ai thường không tu Phật đạo, không ở trong chánh pháp,

 trái vô lượng giáo pháp của bậc thánh, liền đọa vào đường dữ.

 Chúng con thấy ánh sáng của đời, nhờ việc lành mà đến đây,

 khơi dậy tất cả chúng sinh mà thực hành từ bi.

 Được gặp Thế Tôn, bậc hiểu trí tuệ về lẽ không, không còn lậu;

 chư thiên và thế gian ở đây đều khuyến thỉnh.

 Cung điện đẹp vô lượng, như đức oai thần của Ngài;

 chúng con dâng khắp ngọc minh nguyệt, xin bậc Đại Đạo Sư nhận lấy.

 Bậc tôn quý trong loài người, xin nhận sự cúng dường, thương xót mà ngự cung điện,

 khiến các loài chúng sinh này đạt được đạo vô thượng.

 Phật bảo các tỳ-kheo: "Khi ấy chúng năm trăm trăm nghìn ức Đại Phạm thiên khen ngợi Phật xong, thưa thỉnh Phật chuyển đại pháp luân, mở lối cứu độ mười phương, làm an ổn người đời, rồi lại khen tụng rằng:

 Mong Ngài giảng nói pháp luân vô thượng, xin đánh trống pháp vang như sấm,

 cất tiếng pháp tôn quý, mầu nhiệm, độ thoát chúng sinh khỏi khổ nhọc;

 thương xót chỉ bày đạo lớn vô vi (cảnh giới không tạo tác, không sinh không diệt, tức Niết-bàn); chúng con khuyến thỉnh,

 chỉ mong bậc Thánh nói pháp, cứu giúp các loài khác và người thế gian.

 Tiếng nói êm dịu, tuyên dương âm vang đẹp đẽ; trong ức trăm nghìn kiếp

 Ngài đã tích lũy đức hạnh.

 Phật bảo các tỳ-kheo: "Lúc ấy đức Đại Thông Chúng Tuệ Như Lai thấy vô số trăm nghìn ức chúng sinh mười phương cùng mười sáu vương tử, thái tử của vua, khuyến thỉnh nói pháp, bèn chuyển đại pháp luân ba lượt, mười hai hành tướng (giảng bốn chân lý theo ba lượt — chỉ rõ, khuyên tu, chứng nghiệm — mỗi chân lý ba lượt, cộng thành mười hai), khai hóa, khơi dậy sa-môn, phạm chí, chư thiên, rồng, thần, các ma, Phạm thiên và nhân dân thế gian. Ngài nói cội gốc của khổ, đó là Khổ đế (chân lý về khổ); cho đến Tập (nguyên nhân của khổ), Tận (sự diệt hết khổ), Đạo (con đường diệt khổ) — nhờ đó mà hết khổ; khổ hết thì đến được đạo.

 Ngài phân giải đầy đủ mười hai nhân duyên (mười hai mắt xích nối nhau tạo thành vòng sống chết): từ si (ngu tối, không biết chân lý) sinh ra hành (những việc tạo tác bằng thân, miệng, ý); từ hành sinh ra thức (ý thức đi đầu thai); từ thức sinh ra danh sắc (tinh thần và thể xác); từ danh sắc sinh ra lục nhập (sáu giác quan); từ lục nhập sinh ra tập (xúc, tức sự tiếp xúc với ngoại cảnh); từ xúc sinh ra thống (thọ, tức cảm giác); từ thọ sinh ra ái (lòng tham muốn); từ ái sinh ra thụ (thủ, tức sự bám giữ); từ thủ sinh ra hữu (sự hiện hữu, tức nghiệp dẫn tới đời sau); từ hữu sinh ra sinh (sự ra đời); từ sinh mà có già, bệnh, chết, lo buồn, khổ đau cùng mọi họa lớn."

 Ngài lại bảo các tỳ-kheo: "Đức Đại Thông Chúng Tuệ Như Lai ba lần nói kinh pháp, trong khoảnh khắc phân giải nghĩa này, khiến mười sáu ức trăm nghìn cai người dứt sạch các lậu, tâm ý được giải thoát, đạt được trí sáu thần thông và ba minh đạt (sáu thần thông: thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, đi lại biến hóa tự tại, dứt sạch phiền não; ba minh đạt: ba trí sáng suốt là biết đời trước, thấy sự sống chết của chúng sinh, và dứt sạch phiền não); vô số người đều được độ thoát. Như thế cho đến ba lần. Đến lần thứ tư nói kinh, ức trăm nghìn cai chúng sinh nhiều như cát sông Hằng nghe kinh, mỗi người đều dứt sạch lậu, tâm ý giải thoát; chúng Thanh văn (những người nghe lời Phật dạy rồi tu để tự giải thoát) nhiều không thể đếm xiết."

 Bấy giờ mười sáu vương tử, thái tử của vua, đem lòng tin mà rời bỏ gia đình, xuất gia theo đạo, đều làm sa-di (người xuất gia còn nhỏ tuổi, mới thọ mười giới). Họ thông minh trí tuệ, có nhiều phương tiện, vì đã từng cúng dường ức trăm nghìn Phật, gây dựng các hạnh, cầu đạo vô thượng chánh chân. Họ cùng bạch Phật: "Nay trong đại hội, chúng Thanh văn vô số ức trăm nghìn người đã thành tựu đầy đủ thần túc lớn (năng lực đi lại, biến hóa tự tại). Xin Ngài vì chúng con giảng nói nghĩa lý của đạo vô thượng chánh chân; xin mở rộng hiểu biết của trí tuệ, chỉ cho chúng con chỗ ấy. Chúng con sẽ theo Như Lai học giáo pháp của bậc Đại Thánh, cùng nhau khuyến khích tiến bước, quán xét cội gốc của nó."

 Khi ấy Thế Tôn thấy rõ điều các vương tử nhỏ tuổi đang nghĩ trong lòng, liền vì quốc vương và quyến thuộc giảng nói kinh pháp; tám mươi ức trăm nghìn cai người đều làm sa-môn. Lúc ấy Phật ấy quán xét cội nguồn tâm của các sa-môn, suốt hai vạn kiếp nói kinh điển Phương đẳng (kinh điển Đại thừa, dạy giáo lý rộng lớn, bình đẳng cho mọi người) Chánh Pháp Hoa — là pháp mà Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi loài) thực hành, được tất cả chư Phật hộ niệm — đều đã trọn khắp. Hội chúng bốn hàng đệ tử (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, cư sĩ nam, cư sĩ nữ) đều bình đẳng, không khác.

 Mười sáu anh em sa-di nhỏ tuổi nghe Phật nói, đều cùng thọ trì, đọc tụng, giảng giải, khen ngợi. Phật ấy thọ ký (báo trước rằng sẽ thành Phật) cho họ sẽ được đạo vô thượng chánh chân. Nói kinh này xong, hàng Thanh văn vui mừng; mười sáu sa-di và vô số ức trăm nghìn cai chúng Bồ-tát đều đạt được chí nguyện vốn có. Phật ấy nói kinh này suốt tám vạn kiếp chưa từng ngơi nghỉ. Nói kinh xong, Ngài liền vào tịnh thất, tư duy tinh chuyên, nhàn tĩnh, định tâm, suốt bốn mươi vạn kiếp ở trong tam muội chánh thọ (tam muội: trạng thái thiền định, tâm chuyên chú vào một đối tượng, không tán loạn).

 Bấy giờ mười sáu vương tử đã làm sa-di, tu hạnh Bồ-tát, vốn là con của Phật, thấy Thế Tôn ở một mình nơi nhàn tĩnh, mỗi vị đều sửa soạn sẵn tòa pháp, muốn diễn rộng nghĩa của pháp ấy. Khi ấy suốt tám vạn bốn nghìn kiếp, họ ở chỗ hội họp mà phân giải, nói kinh. Mỗi vị Bồ-tát hóa độ số chúng sinh nhiều bằng sáu mươi vạn hằng hà sa (số nhiều như cát sông Hằng) ức trăm nghìn cai, khiến họ ở trong đạo vô thượng chánh chân, đều đứng vững nơi Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường tu hành cầu thành Phật để cứu độ tất cả).

 Đức Đại Thông Chúng Tuệ Như Lai qua tám mươi bốn vạn kiếp mới từ tam muội đứng dậy, đến tòa pháp, bảo khắp chúng tỳ-kheo: "Công đức mười sáu vương tử gây dựng khó ai bằng, vô lượng, đạt đến chỗ chưa từng có, trí tuệ cao vời. Họ đã cúng dường vô số ức trăm nghìn chư Phật, các hạnh đầy đủ, nhận khắp trí tuệ của bậc thánh, vào được ánh sáng của đạo, gom trọn trí tuệ của Phật. Các chúng tỳ-kheo đều nên cúi đầu cung kính, quy y (nương tựa) mười sáu bậc nhân hiền này, luôn luôn chớ lơ là. Ai có chí theo Thanh văn thừa, Duyên giác thừa (Duyên giác: người tự quán xét mười hai nhân duyên mà tỏ ngộ, tự giải thoát), đã được con đường Thanh văn, Duyên giác; hoặc là người tu Bồ-tát và người đã thành tựu, cùng những người mới phát tâm, đều nên giao phó cho các vị này. Những thiện nam tử (người con nhà dòng dõi, chỉ người có căn lành) nghe kinh các vị này nói mà không chống trái, đều sẽ đạt được đạo vô thượng chánh chân, thành trí tuệ của bậc thánh, tức trí tuệ Phật."

 Các thiện nam tử ấy thuận theo lời dạy của Thế Tôn, đem Chánh pháp này nhiều lần phân giải, vì tất cả mà nói. Mười sáu người con ấy đầy đủ Bồ-tát thừa, mỗi vị khai hóa số người nhiều bằng sáu mươi hằng hà sa. Những người ấy sinh ra ở đâu cũng thường cùng hội họp, lại cùng nói khắp và nghe nghĩa Chánh pháp; mỗi người đều được gặp bốn mươi ức trăm nghìn chư Phật Thế Tôn, hoặc sẽ còn gặp thêm chư Phật nữa. Nay ta tuyên bày cho bốn hàng đệ tử biết.

 Phật nói: "Các ông có muốn biết mười sáu vương tử thuở ấy là ai chăng?" Đáp: "Chúng con không biết." Phật nói: "Nay họ đều đã thành đạo vô thượng chánh chân, nay đều đang ở mười phương thuyết pháp, cứu giúp, có chúng Thanh văn vô số ức trăm nghìn cai triệu tải, Bồ-tát nhiều không thể đếm. Ở phương đông hiện có thế giới Thậm Lạc, có hai vị Phật hiệu là Vô Nộ và Sơn Cương Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác. Phương đông nam hiện có hai Phật hiệu là Sư Tử Hưởng và Sư Tử Tràng Như Lai. Phương nam hiện có hai Phật hiệu là Nhất Trụ và Thường Diệt Độ Như Lai. Phương tây nam hiện có hai Phật hiệu là Đế Tràng và Phạm Tràng Như Lai. Phương tây hiện có hai Phật hiệu là Vô Lượng Thọ và Siêu Độ Nhân Duyên Như Lai. Phương tây bắc hiện có hai Phật hiệu là Chiên-đàn Thần Thông và Sơn Tạng Niệm Như Lai. Phương bắc hiện có hai Phật hiệu là Lạc Vũ và Vũ Âm Vương Như Lai. Phương đông bắc hiện có hai Phật: một vị hiệu là Trừ Thế Cụ; vị kia nay chính là ta, Năng Nhân (tức Phật Thích-ca Mâu-ni; "Năng Nhân" là dịch nghĩa chữ "Thích-ca"), ở thế giới Nhẫn (tức cõi Sa-bà, cõi đời này, nơi chúng sinh phải nhẫn chịu nhiều khổ), đã thành Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác. Hợp lại là mười sáu đấng tôn quý."

 Ngài lại bảo các tỳ-kheo: "Mười sáu người chúng ta khi còn làm sa-di, ở đời Phật ấy giảng nói kinh pháp, chúng sinh nghe và lĩnh nhận. Mỗi vị Bồ-tát khai hóa số chúng sinh nhiều bằng vô lượng hằng hà sa ức trăm nghìn cai. Những người phát tâm cầu đạo vô thượng chánh chân thì nay đã thành tựu đạo Bồ-tát; những người còn ở bậc Thanh văn thì sẽ dần dần được dẫn dắt tiến vào đạo lớn vô thượng, từ từ sẽ thành bậc giác ngộ chân chánh cao nhất. Vì sao vậy? Vì trí tuệ của Như Lai khó lường, khó tính, không thể với tới, là như thế."

 Ngài lại bảo các tỳ-kheo: "Những chúng sinh ấy là ai? Khi ta còn làm Bồ-tát, đã khai hóa vô lượng ức trăm nghìn cai người, nhiều như cát sông Hằng; họ nghe và học hỏi về trí tuệ thông suốt mọi lẽ. Đến đời mạt thế về sau, có người phát tâm học cỗ xe của hàng đệ tử, thành Thanh văn, về sau không chịu nghe nhận lời dạy về Bồ-tát, không hiểu trí tuệ Phật, không tu hạnh Bồ-tát, tất cả đều dốc chí vào ý tưởng vô vi (cảnh giới không sinh không diệt; ở đây là Niết-bàn của hàng Thanh văn), cho rằng mình sẽ được diệt độ. Rồi họ sẽ đến thế giới của vị Phật khác, theo hạnh khác, sinh vào cõi Phật khác, sẽ cầu trí tuệ của đạo, dốc chí lắng nghe, thưa hỏi, lĩnh nhận. Khi ấy họ mới hiểu biết pháp của Như Lai: chỉ có một sự diệt độ, không có hai thừa; tất cả đều là Như Lai dùng phương tiện khéo léo (cách dạy khéo, tùy theo khả năng của từng người để dẫn họ vào đạo) mà nói có ba thừa (ba cỗ xe: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát) mà thôi.

 Khi Như Lai Chánh Giác sắp diệt độ, nếu có người cúng dường bằng hạnh trong sạch, tin vui lời mầu nhiệm, hướng về kinh điển, một lòng định ý, tu thiền định lớn, thì nên biết lúc ấy người đó quán thấy Như Lai, hội họp khắp các chúng Bồ-tát và hội họp các Thanh văn để nghe nhận pháp này. Khi ấy họ mới thấy Phật đạo trong thế gian, không có hai sự diệt độ; đó chỉ là Như Lai Chánh Giác dùng phương tiện khéo léo mà nói thôi. Kẻ ưa hạnh tiểu thừa (cỗ xe nhỏ, con đường chỉ cầu tự giải thoát) thấp kém thì tự đánh mất mình, xa cách giống người (?), không hiểu cội gốc của con người, bị dục vọng trói buộc. Khi Như Lai diệt độ, nếu có ai nghe nói mà vui mừng tin nhận, thì được ơn Phật che chở.

 Ví như một vùng đồng hoang dài năm trăm dặm đường, xa vắng, tuyệt không có người, cũng không có vua cai trị. Có một người dẫn đường thông minh, sáng suốt, có mưu kế kín đáo, biết rõ đường xa gần. Ông dẫn đoàn lái buôn muốn vượt qua vùng xa xôi hiểm trở ấy. Mọi người đều mệt mỏi rã rời, không tự đi tiếp được, ai nấy nhớ nhà mà nói: "Chúng ta vốn đang yên ổn ở đất nước thịnh trị, nước nhà bình yên, có vua quan, có thầy, có cha; nay đi xa đến đây, mệt quá không kham nổi đi tiếp, chi bằng cùng nhau quay về cho khỏi khổ nạn."

 Người dẫn đường thương họ đã ra đi cầu của báu mà nửa đường lại hối hận, bèn bày phương tiện: ở giữa đồng hoang, khi đi được bốn nghìn dặm hay tám nghìn dặm, ông dùng sức thần thông hóa ra một thành lớn, rồi bảo các lái buôn: "Chớ ôm lòng bỏ cuộc, lùi bước. Đã đến nước lớn rồi, có thể dừng lại nghỉ ngơi, muốn gì cứ tùy ý, ăn uống thỏa thích; muốn được của báu lớn thì cứ tìm ở đây."

 Ngài lại bảo các tỳ-kheo: Các lái buôn thấy thành ấy dân cư đông đúc, vui sướng vô cùng, lấy làm lạ vì chưa từng có, thoát khổ được yên, mừng rỡ tự an ủi, không còn lo sợ đói thiếu nữa, tự cho là đã đến chốn vô vi như được diệt độ. Dừng lại đã nhiều ngày, người dẫn đường biết họ sắp chán, liền làm cho thành hóa biến mất, không còn dấu vết, rồi bảo đoàn lái buôn: "Mau tiến lên để đến chỗ có của báu lớn. Ta thấy các ngươi đi đường mệt mỏi, trong lòng sợ hãi, nên mới hiện ra thành này."

 Ngài lại bảo các tỳ-kheo: "Như Lai cũng như vậy: vì loài người mà xướng dẫn nghĩa kinh, thấy nỗi khổ sống chết lâu dài, gian nan, thiếu thốn, nên hiện ra ba thừa, dùng thiền định một lòng khiến họ được diệt độ. Lại nữa, Phật từ đầu vốn nói chỉ có một thừa; người nghe Phật giảng pháp mà không nhận lấy trí tuệ của đạo, nếu chán nản thì cho rằng phải tích chứa công hạnh hết sức cực khổ. Như Lai thấy hết điều lòng họ nghĩ, thấy ý chí họ mỏi mệt, biếng nhác, nên hiện ra Thanh văn, Duyên giác là thứ dễ đạt được, giống như người dẫn đường (?) hóa ra thành lớn, dân cư giàu có, lái buôn được yên nghỉ; thấy họ đã chán sự vui chơi thì làm cho thành biến mất. Vì thế mới nói cho các lái buôn về thành huyễn hóa.

 Người dẫn đường là chỉ Như Lai. Đồng hoang lớn là chỉ vòng sống chết trong năm đường (năm cõi luân hồi: trời, người, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục). Đoàn lái buôn là chỉ những người học đạo. Đi cầu của báu là chỉ việc nói trí tuệ của đạo và pháp tu của Bồ-tát. Nửa đường chán nản không chịu tiến là chỉ việc họ thấy thành Phật khó được, phải trải nhiều kiếp tích công, không thể thành ngay. Vì thế Phật dụ họ bằng Thanh văn, Duyên giác dễ làm. Hóa ra thành là chỉ Nê-hoàn (tức Niết-bàn, cảnh giới tắt hết phiền não) của bậc La-hán (A-la-hán: bậc thánh Thanh văn đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh). Làm thành biến mất là chỉ lúc họ sắp diệt độ, Phật đứng trước mặt khuyên họ phát tâm cầu đạo vô thượng chánh chân. Việc của La-hán còn có giới hạn, ngăn ngại, chẳng phải thật, không đến được đạo lớn. Nếu họ đến phương khác gặp Phật, được bất thoái chuyển (không còn lùi bước trên đường thành Phật), không còn phải sinh ra từ đâu nữa, đó mới là việc rốt ráo, tức là của báu lớn."

 Phật bảo các tỳ-kheo: "Như Lai nói pháp, các ông nghe rồi cho là đã đầy đủ, mà không biết việc cần làm vẫn chưa xong. Lại nữa, trí tuệ của Như Lai thấy khắp lòng mọi người trong thế gian, nên thị hiện Nê-hoàn. Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác dùng phương tiện khéo léo mà nói có ba thừa." Bấy giờ Thế Tôn muốn giảng lại nghĩa ấy, liền nói bài tụng rằng:

 Xưa có bậc Đạo Sư Đại Thông Chúng Tuệ, vừa ngồi nơi đạo tràng

 dưới cây Phật; Phật ấy ngồi định đủ mười trung kiếp

 mà vẫn chưa thành tựu rốt ráo nghĩa đạo. Chư thiên, rồng, thần,

 A-tu-luân… đều phát tâm tinh tấn, cúng dường bậc Tối Thắng (bậc hơn hết, tức Phật),

 mưa các hoa trời lả tả như rơi xuống, đem rải lên bậc giác ngộ bình đẳng,

 bậc dẫn đường trong loài người; trong hư không vang dội như sấm,

 đem dâng lên bậc Đại Thánh tôn quý nhất. Bậc Tối Thắng ở nơi ấy

 tu hành rất khổ nhọc, việc tu trải lâu dài, rồi thành đạo vô thượng.

 Chuyên tâm suy nghĩ, trải mười trung kiếp mới thành chánh giác,

 chính là Đại Thông Chúng Tuệ. Trời và người ức trăm nghìn cai,

 tất cả chúng sinh đều vui mừng hớn hở. Phật ấy vốn có

 mười sáu người con, đều thuận theo, lĩnh nhận sự giáo hóa của bậc dẫn đạo trong loài người.

 Các loài chúng sinh ức trăm nghìn cai cùng quyến thuộc vây quanh,

 đến trước bậc tôn quý của loài hai chân, cúi đầu lễ bậc thầy, bậc Thánh Tôn,

 ân cần thưa thỉnh: "Xin nói kinh điển, bậc sư tử dũng mãnh,

 giảng điều chưa ai được nghe, làm no đủ chúng con và nhân dân thế gian."

 Mười sáu vùng hoang vắng (?) và thế giới này lâu đời trống trải;

 bậc Đại Thánh mới xuất hiện, cung điện Phạm thiên rực sáng khắp nơi,

 hiện ra các điềm lành, đều được phân giải nói rõ. Ở thế giới phương đông,

 ức trăm nghìn cai, năm trăm cõi nước tự nhiên chấn động.

 Nơi ấy có Đại Phạm thiên tự ở trong cung mình, oai thần công đức

 cao vời bậc nhất; lúc ấy thấy điềm lành vốn có này,

 liền đi đến, thương xót người đời, rồi dùng hoa trời

 cúng rải lên bậc Đại Nhân, lại đem cung điện dâng lên Thế Tôn,

 đánh trống, tấu nhạc, gảy đàn, ca hát, khen ngợi công đức Phật, khuyến thỉnh bậc dẫn đường chân chánh

 chuyển pháp luân. Khi ấy bậc tôn quý trong loài người lặng thinh nhận lời,

 liền tùy chỗ thích hợp mà giải nói kinh pháp. Phương nam, phương tây,

 thế giới phương bắc, phương trên, phương dưới, bốn góc các cõi,

 ức nghìn cai chúng Phạm thiên đều đến, mỗi vị dâng vật quý của mình

 để cúng dường. Lại các Phạm thiên ở các cõi phương dưới

 cũng đều như vậy, bằng nhau không khác, đều đem cung điện

 dâng lên bậc Đại Thánh, khen ngợi Như Lai, đều cùng khuyến thỉnh:

 "Xin chuyển pháp luân, soi sáng lòng và mắt; vô số ức kiếp

 khó được gặp gỡ; xin chỉ bày sức của căn lành thuở xưa,

 thương xót mà mở (?) cửa pháp cam lộ, con mắt pháp bình đẳng khắp cả,

 phân giải nghĩa lý trí tuệ, tuyên dương các kinh cho nhiều loài."

 Khi ấy Phật vì họ mà nói, chỉ bày khắp bốn chân lý (khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ), giải nói đầy đủ tất cả

 mười hai nhân duyên, chỉ rõ cái ngu tối (?) để họ được con mắt sáng,

 giảng nói về sống chết, lo buồn, khổ đau, trống rỗng; tất cả thế gian

 đều do có sinh, có hữu mà thành; nên biết vì thế mà dẫn đến cái chết.

 Như Lai vừa nói pháp ấy sắp xong, nhiều loài,

 vô số người, đến tám mươi ức cai chúng sinh,

 lúc ấy những người nghe đều đứng nơi Thanh văn thừa; huống gì ở các phương khác

 có người đứng nơi bậc thứ nhất. Khi ấy kinh pháp bậc Tối Thắng nói ra

 nhiều như cát sông Hằng; muôn dân trong sạch, tất cả đều dốc chí nơi

 hạnh Thanh văn. Thánh chúng của bậc Đạo Sư số lượng như thế,

 mọi người cùng tính cũng không thể đếm hết; các loài chúng ấy

 mỗi mỗi đều như vậy, đều như thế cả, đứng nơi trí tuệ cao lớn.

 Khi ấy mười sáu người con thánh của bậc Chí Tôn cùng những người học đạo

 đồng lòng như nhau, tất cả đều xuất gia làm sa-di

 và đều phân giải kinh Phương đẳng của Phật: "Chúng ta sẽ thành

 bậc cha sáng suốt của đời; các bạn cũng như vậy, đều được trí tuệ cao nhất;

 những chúng sinh này đều sẽ khiến được như thế."

 Lại như Thế Tôn là con mắt của pháp, bậc Tối Thắng chí thành,

 thấy cội gốc lòng người; các sa-di còn nhỏ tuổi, là trẻ thơ, thường làm hạnh bình đẳng,

 vì chúng sinh nói đạo tôn quý cao nhất, dùng ức trăm nghìn cai

 ví dụ không cùng, chỉ bày nhân duyên, rồi người nghe được quả báo,

 phân giải những điều phát khởi, các trí tuệ thông suốt, nhạy bén, như những điều các Bồ-tát

 cần phải tu hành. Khi ấy bậc Đại Thánh vì họ hiện bày chân lý,

 tuyên dương, truyền bá Chánh Pháp Hoa này, như mưa khắp mà giảng nói

 kinh Đại Phương Đẳng, nhiều nghìn bài tụng, không thể nghĩ bàn,

 không thể tính lường, như cát sông Hằng. Khi ấy vừa nói

 kinh điển này xong, Ngài liền vào tịnh thất, nhập tam muội, quán xét bình đẳng

 suốt tám mươi bốn vạn kiếp, lặng lẽ yên tĩnh. Bậc anh hùng của đời, bậc thầy tôn quý

 định ý như vậy. Khi ấy các sa-di chiêm ngưỡng bậc Đại Thánh

 ở trong tịnh thất mà không ra ngoài, liền khai hóa nhân dân

 vô số ức nghìn, khiến họ tỏ ngộ thiền định, trong sạch, không còn lậu.

 Ban đầu họ bày tòa pháp lớn, tuyên dương, nói

 kinh điển của bậc nhân hiền này, ở trong giáo pháp của bậc An Trụ mà truyền bá sự giáo hóa của Phật.

 Những việc như thế, làm ra rộng lớn, nhiều như cát sông Hằng,

 không thể kể xiết; ức trăm nghìn người đều nghe và lĩnh nhận.

 Các con của bậc An Trụ, mỗi vị đều khai hóa, dẫn dắt; tính số muôn dân

 thì không thể hạn lường. Khi ấy, sau khi bậc Tối Thắng diệt độ,

 họ đều được gặp bốn mươi ức Phật; các học sĩ ấy

 vừa nghe danh hiệu này liền cúng dường bậc tôn quý của loài hai chân,

 có bốn hạnh (?), lấy sự lìa nhơ bẩn làm quý, đều được Phật đạo,

 hiện đang ở mười phương. Mười sáu đồng tử ấy đều là con Phật,

 ở khắp tám phương diễn rộng nghĩa đạo. Những người ở nơi họ thuyết pháp

 mà nghe và lĩnh nhận, là các Thanh văn, đều là đệ tử Phật,

 từng bước, mỗi người, với nhiều sắc tướng khác nhau, nay nên gần gũi,

 phát tâm cầu đạo lớn. Thân ta thuở ấy, đối với những kẻ mê chưa tỉnh,

 đều khiến tất cả được nghe và lĩnh nhận. Các vị hiền giả các ông

 được gọi là con Thanh văn; ta dùng phương tiện khéo léo chỉ bày cho người con đường.

 Thuở đời trước của ta, quả báo là như vậy; ứng hợp với pháp đã nói,

 đó là nhân duyên của nó. Nếu có ai không chịu nhẫn nại tu đạo Phật tôn quý,

 tỳ-kheo nên biết, đó là do ma quấy nhiễu; theo bản tính của họ,

 hung ác, buông lung, chí không vâng làm, không ưa trí tuệ về lẽ không (chân lý rằng mọi sự vật đều không có tự tính cố định),

 trải vô số trăm đời khát mà không gặp nước, lại sẽ ngu đần,

 thường sống trong sợ hãi. Có vô số người đàn ông, chúng trăm nghìn,

 khởi hành lên đường, muốn vượt qua đồng hoang; lại thấy đồng hoang

 xa xôi hiểm trở khác thường, tính đường dài năm trăm do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số).

 Có một bậc đại nhân, hiền thánh, sáng suốt, làm người dẫn đường, khai hóa,

 lòng không sợ hãi, chỉ lối đi cho những lái buôn ấy.

 Đồng hoang xa vời, có nhiều gian nguy đáng sợ; vô số ức người

 bị thương, bị ngăn trở, gầy yếu, mỏi mệt, ai nấy đều đến trước người dẫn đường mà kêu than:

 "Chúng tôi mệt nhọc, không thể đi tới được nữa; cả bọn hôm nay

 muốn lui về." Người dẫn đường thông minh, là người cha giỏi phương tiện,

 ân cần giảng giải, khéo léo dẫn dụ, dạy bảo, thương kẻ tối tăm, bế tắc

 muốn bỏ của báu lui về, làm hỏng kế hoạch ban đầu, giữa đường định quay về:

 "Nay ta chi bằng dùng sức thần thông hóa ra, dựng nên

 thành quách rộng lớn, trang hoàng đủ thứ, với ức nghìn nhân dân,

 dựng nhà cửa, phòng ốc thật đẹp đẽ; lại sẽ hóa ra

 sông lớn, dòng chảy, vườn tược, ao tắm, hoa trái tươi tốt,

 đài quán, cung điện, tường vách, lan can chạm trổ (?), trai gái đông đúc,

 cả trăm nghìn ức người." Rồi ông dụ dỗ, vỗ về, khích lệ khiến họ không sợ hãi;

 ai nấy tự mừng may, vui vẻ hân hoan: "Hôm nay được đến

 thành lớn này, vào chợ vui chơi, có đủ những thứ mình muốn,"

 lòng hớn hở như được diệt độ. "Các ngươi và ta

 đã thoát khỏi các nạn; vì thân thiết với nhau nên được vui vẻ, yên ổn;

 hôm nay tất cả cứ mặc ý làm gì, theo điều mình thích,

 đi khắp ngắm xem. Vì cùng một lòng với các ngươi nên ta nói ân cần như vậy.

 Hãy đến tụ họp nghe điều ta nói: ta đã dùng thần thông

 hóa ra thành lớn này. Lúc ấy ta quan sát thấy đường khô cằn, gai góc,

 luôn sợ các ngươi đau khổ, hối hận mà quay về, nên bày phương tiện khéo léo,

 hóa hiện ra các thứ ấy. Nay hãy dốc chí, theo đường mà tiến lên."

 Phật bảo các tỳ-kheo: Ta cũng như vậy, thấy vô số

 ức nghìn chúng sinh chán ngán khổ nhọc, quanh quẩn mê lầm,

 nên dùng phương tiện mà dạy, mở lối dẫn dắt họ; vì thế Phật nghĩ đến

 điều lợi ích như vậy: họ chán đạo Phật, không được diệt độ.

 Bậc cha của mọi đạo giác ngộ rõ điều ấy, nói: "Các hiền giả, việc đã xong,

 nay đã được La-hán." Vì thế khuyên giúp họ đứng vững, an trú nơi quả báo công đức ấy.

 Ta xét thấy các hiền giả đã đến được bậc La-hán: "Các ông, tất cả

 đều đã bỏ được mọi khổ." Rồi đối với toàn thể hội chúng, ta mới diễn nói pháp này:

 Chư Phật Đại Thánh dùng phương tiện khéo léo mà giảng nói giáo pháp của Phật;

 bậc Đại Tiên cứu giúp, cỗ xe của Ngài chỉ có một, chưa từng có hai.

 Để các ông được nghỉ ngơi nên mới phân biệt mà nói; nhờ sự giáo hóa ấy,

 các tỳ-kheo này nên phát tâm tinh tấn, bậc nhất anh tú;

 các vị nhân giả nên dốc chí nơi trí tuệ thông suốt mọi lẽ, nơi pháp điển của Bồ-tát.

 Chưa có diệt độ thật; ta thường phát nguyện cầu thành trí tuệ thông suốt mọi lẽ,

 đạt đến pháp hơn hết của mười phương, dung mạo đẹp lạ,

 đủ ba mươi hai tướng (ba mươi hai đặc điểm thân thể tốt đẹp của bậc Phật), sẽ được Phật đạo, khi ấy mới thật là diệt độ.

 Các bậc Đại Đạo Sư nói pháp như vậy: tạm cho nghỉ ngơi,

 người ta tự cho là diệt độ; vừa được nghỉ ngơi thì nói là đã được vô vi;

 vì duyên cớ ấy mà mở bày các trí tuệ thông suốt.

 Kinh Chánh Pháp Hoa, quyển thứ tư.

 Kinh Chánh Pháp Hoa, quyển thứ năm.

 Do Tam tạng (vị thầy thông suốt ba kho kinh điển của đạo Phật: Kinh, Luật, Luận) Trúc Pháp Hộ, người nước Nguyệt Chi, đời Tây Tấn, dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video