Phẩm Nhất thừa (giáo pháp duy nhất đưa mọi chúng sinh đến chỗ thành Phật), thứ ba, phần hai
Này thiện nam tử (người nam có lòng lành, cách Phật gọi người nghe pháp)! Bồ-tát (người phát nguyện cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) lại có mười hai cách phát tâm dũng mãnh, tu hành Tì-lê-da ba-la-mật mà được lợi ích lớn. (Ba-la-mật là hạnh tu hoàn hảo đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác ngộ. Tì-lê-da là âm tiếng Phạn, nghĩa là tinh tấn, tức chuyên cần không lười, gắng sức làm điều lành.) Bồ-tát nên thực hành Tinh tấn ba-la-mật. Mười hai cách ấy là gì?
Một là: tinh tấn thì có thể mau chóng hiểu biết biển pháp của chư Phật (giáo lý của các đức Phật, rộng như biển). Vì thế Bồ-tát nên phát tâm rất dũng mãnh mà tu hành Tinh tấn ba-la-mật. Hai là: tinh tấn thì có thể mau chóng đi đến chỗ các đức Phật. Vì thế Bồ-tát nên phát tâm rất dũng mãnh mà tu hành Tinh tấn ba-la-mật. Ba là: tinh tấn thì có thể đi khắp mười phương (mọi hướng: đông, tây, nam, bắc, bốn hướng xiên, trên và dưới) cúng dường, cung kính tất cả các đức Phật. Vì thế Bồ-tát nên phát tâm rất dũng mãnh mà tu hành Tinh tấn ba-la-mật. Bốn là: tinh tấn thì những việc mình làm có thể hợp ý tất cả các đức Phật. Vì thế Bồ-tát nên phát tâm rất dũng mãnh mà tu hành Tinh tấn ba-la-mật.
Năm là: tinh tấn thì có thể siêng năng giáo hóa, cứu độ tất cả chúng sinh mà không chán, không cho là đủ. Vì thế Bồ-tát nên phát tâm rất dũng mãnh mà tu hành Tinh tấn ba-la-mật. Sáu là: tinh tấn thì có thể đặt chúng sinh vào trong pháp của chư Phật, hướng đến cửa giải thoát (cánh cửa thoát khỏi mọi trói buộc của khổ đau và sinh tử). Vì thế Bồ-tát nên phát tâm rất dũng mãnh mà tu hành Tinh tấn ba-la-mật. Bảy là: tinh tấn thì có thể mau chóng khiến tất cả chúng sinh lìa bỏ mọi sự ngu si (mê muội, không thấy được lẽ thật). Vì thế Bồ-tát nên phát tâm rất dũng mãnh mà tu hành Tinh tấn ba-la-mật. Tám là: tinh tấn thì có thể mau chóng trao trọn trí tuệ của chư Phật cho tất cả chúng sinh. Vì thế Bồ-tát nên phát tâm rất dũng mãnh mà tu hành Tinh tấn ba-la-mật. Chín là: tinh tấn thì có thể mau chóng làm thanh tịnh các cõi nước của chư Phật (cõi Phật: thế giới nơi một đức Phật giáo hóa). Vì thế Bồ-tát nên phát tâm rất dũng mãnh mà tu hành Tinh tấn ba-la-mật.
Mười là: thực hành tinh tấn thì có thể đặt ra suốt mọi kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài, tính bằng vô số năm) cho đến tận cùng đời vị lai, vì chúng sinh mà làm hạnh Bồ-tát không hề sinh lòng mỏi mệt. Vì thế Bồ-tát nên phát tâm rất dũng mãnh mà tu hành Tinh tấn ba-la-mật. Mười một là: thực hành tinh tấn thì có thể trong một niệm (khoảnh khắc cực ngắn của tâm) đi khắp các cõi Phật mà gieo trồng mọi thiện căn (căn lành: những việc lành làm gốc rễ sinh ra phúc đức và giác ngộ về sau). Vì thế Bồ-tát nên phát tâm rất dũng mãnh mà tu hành Tinh tấn ba-la-mật. Mười hai là: thực hành tinh tấn thì có thể đi khắp tất cả các cõi Phật, thành tựu đạo Vô thượng (con đường giác ngộ cao nhất, không gì hơn) và chuyển bánh xe pháp lớn (đại pháp luân: ví việc Phật giảng dạy chân lý, như bánh xe lăn đi nghiền nát mọi mê lầm). Vì thế Bồ-tát nên phát tâm rất dũng mãnh mà tu hành Tinh tấn ba-la-mật.
Này thiện nam tử! Đó gọi là mười hai cách phát tâm dũng mãnh của Bồ-tát, tu hành Tì-lê-da ba-la-mật mà được lợi ích lớn, rồi hồi hướng (đem công đức tu được hướng về một mục đích) về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là sự giác ngộ hoàn toàn, chân chính, cao tột không gì hơn, tức quả vị Phật). Khi ấy đức Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật) liền dùng kệ tụng (thơ trong kinh Phật) ca ngợi Tinh tấn ba-la-mật, nói lại bằng kệ rằng:
Nếu muốn vì chúng sinh mà tu hành hạnh Bồ-tát,
Để mau thành đạo Vô thượng, thì tinh tấn là bậc nhất.
Những khổ hạnh mà Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến) đã làm trong vô lượng kiếp,
Tất cả đều nhẫn chịu được, vì không sinh lòng nhút nhát yếu hèn.
Vì thế, hỡi các Phật tử, nếu muốn mau thành Phật đạo,
Thì phải thường siêng năng tu hành Tinh tấn ba-la-mật.
Bồ-tát thực hành tinh tấn, có thể mau đến chỗ thù thắng (cao quý, vượt trội),
Đi qua hàng trăm nghìn cõi nước, cúng dường và chiêm ngưỡng chư Phật.
Bồ-tát cầu niềm vui lớn là để nhổ sạch khổ đau của chúng sinh,
Tu hành đạo Bồ-tát vững chắc, không quay lui.
Có thể vì các chúng sinh suốt vô lượng trăm nghìn kiếp
Chịu khổ mà không biếng nhác, tất cả đều nhờ tinh tấn.
Nguyện ta thường tinh tấn làm thanh tịnh cõi nước Phật;
Lại nguyện có thể hiểu biết tất cả pháp của chư Phật;
Có thể đi khắp các cõi Phật chuyển bánh xe pháp lớn mầu nhiệm;
Nguyện cho mọi loài chúng sinh, tất cả đều được hiểu biết,
Đều vào trong Đại thừa (cỗ xe lớn: giáo pháp hướng đến thành Phật và cứu độ tất cả), lìa cõi ma của các thừa khác (ma: những thế lực ngăn trở người tu giác ngộ);
Làm tròn đầy các đại nguyện, mau đến bậc Vô úy (địa vị không còn sợ hãi điều gì).
Bồ-tát nhờ tinh tấn mà có thể trong một niệm
Giác ngộ pháp Đại bồ-đề (giác ngộ lớn), mở bày cửa Niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não, thoát hẳn khổ đau sinh tử),
Hóa ra vô lượng thân, đầy khắp các cõi nước mười phương,
Vì làm lợi ích cho chúng sinh mà bày ra những việc thù thắng như thế.
Này thiện nam tử! Bồ-tát lại có mười hai cách quán (quán: chú tâm soi xét), thực hành Thiền ba-la-mật (hạnh hoàn hảo về thiền định, tức giữ tâm yên lặng, chuyên chú một chỗ) mà được lợi ích lớn. Bồ-tát nên tu Thiền ba-la-mật. Mười hai cách ấy là gì?
Một là: thiền định có thể diệt mọi sự nhiễm ô của phiền não (những trạng thái tâm làm rối loạn, khổ não như tham, giận, si mê). Bồ-tát nên tu Thiền ba-la-mật, vì tâm thường không phân biệt (không chia chẻ phải trái, ta người theo vọng tưởng). Hai là: thiền định khiến tâm an trú trong vắng lặng, ý niệm không tán loạn. Bồ-tát nên tu Thiền ba-la-mật, vì không bám giữ các cảnh giới (những đối tượng mà giác quan và tâm tiếp xúc). Ba là: thiền định khiến tâm không dính mắc, có thể làm tròn đầy các hạnh. Bồ-tát nên tu Thiền ba-la-mật, vì có thể vượt qua tam giới (ba cõi luân hồi: cõi Dục là cõi còn ham muốn, cõi Sắc là cõi còn hình thể vi tế, cõi Vô sắc là cõi không còn hình thể). Bốn là: thiền định có thể ra khỏi thế gian, không dính mắc các cõi hữu (cõi tồn tại trong luân hồi). Bồ-tát nên tu Thiền ba-la-mật, vì vượt qua thế gian. Năm là: thiền định có thể quán xét pháp thù thắng mà tâm không mỏi mệt. Bồ-tát nên tu Thiền ba-la-mật, vì không cho như thế là đủ.
Sáu là: thiền định mềm dẻo, tự tại, không bị thiền lôi kéo mà thọ sinh (không vì đắc thiền mà phải sinh vào các cõi trời tương ứng). Bồ-tát nên tu Thiền ba-la-mật, vì tự tại chuyển đổi qua lại giữa các bậc thiền. Bảy là: thiền định đạt được tâm vô tướng (tâm không bám vào hình tướng nào), không thấy có các vật. Bồ-tát nên tu Thiền ba-la-mật, vì đã lìa mọi tướng. Tám là: thiền định khiến tâm trong sạch, có thể soi chiếu vô lượng cảnh giới. Bồ-tát nên tu Thiền ba-la-mật, vì vượt qua những tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh chuyên nhất) còn có giới hạn cùng những lỗi lầm đáng chê trách (?). Chín là: thiền định có thể diệt cái tâm đang quán xét, không còn thấy có người quán. Bồ-tát nên tu Thiền ba-la-mật, vì đạt được tâm vắng lặng.
Mười là: thiền định chứng được tâm mềm dịu, diệt hết giác quán (sự suy tìm và dò xét của tâm, tức các ý nghĩ thô và tế). Bồ-tát nên tu Thiền ba-la-mật, vì đạt được tâm đã được điều phục. Mười một là: thiền định khiến tâm có thể vắng lặng, chuyên một sự quán mà các căn (các giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) không lay động. Bồ-tát nên tu Thiền ba-la-mật, vì hàng phục được các gốc bất thiện. Mười hai là: thiền định khiến tâm có được phương tiện lớn (cách khéo léo để giáo hóa) đối với mọi pháp. Bồ-tát nên tu Thiền ba-la-mật, vì không bỏ tâm Đại bồ-đề (tâm cầu giác ngộ lớn để cứu độ tất cả).
Vì sao vậy? Vì các Bồ-tát an trú trong Thiền ba-la-mật nên không khởi tâm kiêu mạn (tự cao, khinh người); an trú trong Thiền ba-la-mật nên không khởi tâm tà kiến (thấy biết sai lệch về lẽ thật); an trú trong Thiền ba-la-mật nên không khởi tâm ghét và thương. Vì thế các Bồ-tát có thể vượt hơn tất cả những người học thiền định: hàng Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát), Bích-chi-phật (người tự giác ngộ nhờ quán xét lý nhân duyên, không cần thầy, không đi giáo hóa người), và những người ngoại đạo (người theo các đạo ngoài Phật giáo) tu phạm hạnh (hạnh trong sạch, dứt dâm dục) vào thiền tam-muội. Này thiện nam tử! Đó gọi là mười hai cách Bồ-tát tu hành Thiền ba-la-mật mà được lợi ích lớn, hồi hướng về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Khi ấy đức Thế Tôn liền dùng kệ tụng ca ngợi Thiền ba-la-mật mà nói kệ rằng:
Muốn tu trí vô lậu (trí tuệ không còn rò rỉ phiền não), thoát ra khỏi bùn lầy dục vọng,
Diệt trừ các nghiệp chướng (chướng ngại do việc ác đã làm gây ra), thì thiền định là bậc nhất.
Thiền định khó nghĩ bàn, là cảnh giới của chư Phật;
Hàng Nhị thừa (hai cỗ xe nhỏ: Thanh văn và Duyên giác) và phàm phu (người thường chưa giác ngộ) dù có tam-muội cũng không thể biết được.
Mặt đất, các núi và biển, lửa cuối kiếp (đám lửa lớn thiêu rụi thế giới khi kiếp hoại) có thể thiêu sạch;
Nhưng nếu tâm an trú trong thiền định thì yên ổn, không bị tổn hại.
Mặt trời trí tuệ của Như Lai, viên ngọc ma-ni (ngọc báu như ý, có ánh sáng soi chiếu) vô lậu,
Không sinh ra từ nơi nào khác, mà ra từ biển thiền định.
Vì thế, hỡi các Phật tử, ai cầu kho báu trí tuệ lớn của Phật,
Thì phải trừ bỏ tâm tán loạn, nghĩ nhớ đến Thiền ba-la-mật.
Thiền định của các Bồ-tát làm vắng lặng, diệt sạch các phiền não;
Vì thế người trí nói rằng thiền ấy hơn những người tu các thứ thiền khác.
Tâm sâu xa thường vắng lặng, không ưa thích các cảnh giới,
Có thể thu nhiếp mọi tâm loạn, an trú nơi Niết-bàn thù thắng.
Bồ-tát tu thiền định, không trụ vào đâu trong tam giới;
Vì thế không nương tựa vào đó, vì ba cõi ấy chẳng phải chỗ nương tựa.
Thiền của Bồ-tát có thể vượt qua cả thế gian lẫn xuất thế gian;
Vì thế tam-muội ấy thù thắng, hơn cả thế gian và Nhị thừa.
Thiền của Bồ-tát mềm dẻo, tùy ý không vướng mắc,
Vì thế có thể xoay chuyển mà sinh vào trong cõi Dục (cõi còn dục vọng, gồm loài người và các cõi thấp).
Thiền mà Bồ-tát tu hơn tất cả các phép quán khác;
Các thiền khác chưa rốt ráo, nên Phật nói thiền này là thù thắng.
Thiền của Bồ-tát vô lượng, sinh ra từ cảnh giới thù thắng,
Lìa tướng chúng sinh và lìa mọi pháp nhơ bẩn.
Vì thế thiền định mà các Bồ-tát tu là thù thắng,
Hàng phục những người tu thiền khác và các thiền chỉ đạt được một phần nhỏ.
Bồ-tát một lòng quán xét các cảnh giới thanh tịnh;
Thiền tu như thế sinh ra từ trí tuệ và phương tiện.
Lấy chính trí (trí hiểu biết đúng đắn) làm gốc, không khởi tâm tà kiến;
Vì thế thiền của Bồ-tát không có gì đáng chê trách.
Bồ-tát vào thiền định, không trụ trong có cũng không trụ trong không;
Vì quán xét cảnh giới chân thật nên có thể lìa tướng có và tướng không.
Thiền trí tuệ thù thắng như thế không giống các cảnh giới khác;
Trí tuệ của A-la-hán (bậc Thanh văn đã dứt hết phiền não) và Bích-chi-phật đều mờ mịt không hiểu nổi.
Này thiện nam tử! Bồ-tát lại có mười hai cách quán, tu hành Bát-nhã ba-la-mật (hạnh hoàn hảo về trí tuệ; bát-nhã là âm tiếng Phạn, nghĩa là trí tuệ thấy rõ thật tướng của mọi pháp) mà được lợi ích lớn. Bồ-tát nên tu Tuệ ba-la-mật. Mười hai cách ấy là gì?
Một là: bát-nhã xa lìa mọi nhơ bẩn, có thể phát ra ánh sáng. Bồ-tát nên tu Tuệ ba-la-mật, vì có thể lìa mọi pháp tối tăm. Hai là: bát-nhã có thể hiểu rõ mọi chướng ngại tối tăm. Bồ-tát nên tu Tuệ ba-la-mật, vì có thể soi chiếu dẹp bỏ rừng rậm phiền não. Ba là: bát-nhã có thể phóng ra mọi ánh sáng trí tuệ. Bồ-tát nên tu Tuệ ba-la-mật, vì lìa mọi sự không hiểu biết. Bốn là: bát-nhã như cái cày cày đất, trừ hết cỏ dại rác bẩn. Bồ-tát nên tu Tuệ ba-la-mật, vì có thể nhổ tận gốc rễ của vô minh (sự mê tối, không thấy được chân lý, là gốc của mọi khổ đau). Năm là: bát-nhã như cái móc sắt sắc bén, tùy ý chặt đẽo. Bồ-tát nên tu Tuệ ba-la-mật, vì có thể móc đứt các lưới ái (lòng tham luyến trói buộc như tấm lưới). Sáu là: bát-nhã như chày kim cương (một thứ binh khí cứng chắc không gì phá nổi), không bị bất cứ vật gì làm hư hoại. Bồ-tát nên tu Tuệ ba-la-mật, vì có thể đập nát núi phiền não.
Bảy là: bát-nhã như vầng mặt trời lớn, lìa mọi mây che. Bồ-tát nên tu Tuệ ba-la-mật, vì có thể làm khô cạn mọi bùn lầy phiền não. Tám là: bát-nhã như đống lửa lớn thiêu các cỏ dơ. Bồ-tát nên tu Tuệ ba-la-mật, vì có thể thiêu đốt cây nghiệp và phiền não. Chín là: bát-nhã như viên ngọc ma-ni có thể soi chiếu tất cả. Bồ-tát nên tu Tuệ ba-la-mật, vì tâm không tối tăm, không mê lầm đối với mọi pháp. Mười là: bát-nhã có thể an trú nơi thật tế (chỗ chân thật rốt ráo của mọi pháp) vắng lặng, rốt ráo. Bồ-tát nên tu Tuệ ba-la-mật, vì không có gì cả (vô sở hữu). Mười một là: bát-nhã có thể diệt tâm chấp có tướng, không phân biệt. Bồ-tát nên tu Tuệ ba-la-mật, vì vô tướng. Mười hai là: bát-nhã có thể thành tựu tâm vô nguyện (không còn mong cầu điều gì trong ba cõi), không cầu vui thú. Bồ-tát nên tu Tuệ ba-la-mật, vì vượt qua ba cõi. Này thiện nam tử! Đó gọi là mười hai cách Bồ-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật mà được lợi ích lớn. Khi ấy đức Thế Tôn liền dùng kệ tụng ca ngợi Bát-nhã ba-la-mật mà nói kệ rằng:
Dứt hẳn hạt giống của sự tồn tại (hữu: thân phận sinh tử luân hồi), yên ổn vào Niết-bàn;
Trong các ba-la-mật, trí tuệ là bậc nhất.
Ví như ngọn đèn ở thế gian có thể phá tan mọi bóng tối,
Cũng như ngọn lửa trên cây phướn cao, là cảnh tượng đáng nhìn nhất trên đời (?).
Tất cả các đức Như Lai ra khỏi dòng chảy của các cõi tồn tại,
Hàng phục bốn loài ma (tứ ma: ma phiền não, ma năm uẩn tức thân tâm, ma chết, và ma trời tức thiên ma ngăn trở người tu), đều lấy trí tuệ làm vị tướng dũng mãnh.
Các Phật tử nếu muốn lợi mình và lợi chúng sinh,
Thì phải thường siêng năng tu hành Bát-nhã ba-la-mật.
Ví như cái cày cày đất, có thể trừ hết cỏ hoang rác bẩn;
Trí tuệ diệt cỏ nghi ngờ và tham ái, như cày làm sạch đất.
Chày kim cương của Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi) tiêu diệt loài A-tu-la (một loài thần hay giận dữ, thường đánh nhau với chư thiên) độc ác;
Trí tuệ đập nát núi phiền não, phá hoại được cũng như vậy.
Tất cả các đức Như Lai nói về sức mạnh của trí tuệ
Giống như mặt trời giữa mùa hạ, cũng như ngọn đèn ở thế gian,
Có thể làm cạn biển phiền não, soi chiếu dẹp tan bóng tối vô minh,
Vì bản thể của nó vượt ra ngoài thế gian, là ánh sáng của ngọn lửa vô lậu.
Trí tuệ có thể cắt đứt cây vô minh si tối,
Giống như con dao sắc bén cắt sạch các cỏ nhỏ.
Trí tuệ như ngọc ma-ni, soi chiếu thế gian một cách bình đẳng,
Như hư không không phân biệt, không trụ ở cõi hữu cũng không trụ ở Niết-bàn.
Tâm trí tuệ tự tại, quyết định rõ ràng đối với mọi sự,
Có thể dứt mọi nghi ngờ và hối tiếc, và giải đáp mọi câu hỏi;
Nói rõ những quả báo xấu ở thế gian, và bày tỏ quả Niết-bàn,
Chỉ khắp cho các chúng sinh, như trong bóng tối đưa ra ngọn đèn sáng.
Chư Phật có mắt sáng như trăng, thấy rõ trước mắt tướng của mọi pháp;
Các Bồ-tát cũng giống như vậy, tu hành bằng trí không nhơ bẩn.
Như người ban đêm cầm đèn, đi đến đâu cũng đều sáng rõ;
Trong bóng tối của sinh tử, ánh sáng trí tuệ có thể đưa họ vượt qua.
Này thiện nam tử! Bồ-tát lại có mười hai loại cảnh giới, tu hạnh phương tiện mà được lợi ích lớn. Vì thế Bồ-tát nên tu Phương tiện ba-la-mật (hạnh hoàn hảo về phương tiện, tức những cách thức khéo léo, linh hoạt để giáo hóa chúng sinh tùy theo căn cơ). Mười hai loại ấy là gì?
Một là: phương tiện, không lìa cảnh giới thanh tịnh của Niết-bàn mà vẫn hiện ra trong cảnh giới nhơ đục của thế gian. Vì thế Bồ-tát nên tu Phương tiện ba-la-mật. Hai là: phương tiện, không lìa cảnh giới vắng lặng ở một nơi mà vẫn hiện ra trong cảnh giới ồn ào náo loạn của thế gian. Vì thế Bồ-tát nên tu Phương tiện ba-la-mật. Ba là: phương tiện, không lìa cảnh giới thiền định rất sâu mà vẫn hiện ra trong cảnh giới cung vua ở thế gian. Vì thế Bồ-tát nên tu Phương tiện ba-la-mật. Bốn là: phương tiện, không lìa cảnh giới thanh tịnh vô công dụng (tự nhiên mà làm, không cần cố gắng tạo tác) mà vẫn hiện ra trong cảnh giới có công dụng (phải gắng sức làm) của thế gian. Vì thế Bồ-tát nên tu Phương tiện ba-la-mật. Năm là: phương tiện, không lìa cảnh giới chân thật vô sinh (không có sinh ra, cũng không có diệt mất) mà vẫn hiện ra trong các cảnh giới của thế gian như sinh ở đây chết ở kia, chết ở đây sinh ở kia. Vì thế Bồ-tát nên tu Phương tiện ba-la-mật. Sáu là: phương tiện, có thể vượt qua mọi cảnh giới của bốn loài ma mà vẫn hiện ra trong cảnh giới hàng phục ma ở thế gian. Vì thế Bồ-tát nên tu Phương tiện ba-la-mật.
Bảy là: phương tiện, không lìa cảnh giới của tất cả bậc thánh mà vẫn hiện ra trong cảnh giới phàm phu ở thế gian. Vì thế Bồ-tát nên tu Phương tiện ba-la-mật. Tám là: phương tiện, không lìa cảnh giới có thể ra khỏi thế gian mà vẫn ở trong cảnh giới các cõi hữu của thế gian. Vì thế Bồ-tát nên tu Phương tiện ba-la-mật. Chín là: phương tiện, không lìa cảnh giới của mọi trí tuệ mà vẫn hiện ra trong cảnh giới không có trí của thế gian. Vì thế Bồ-tát nên tu Phương tiện ba-la-mật. Mười là: phương tiện, không lìa cảnh giới thật tế của Bồ-tát mà vẫn hiện ra trong cảnh giới của Thanh văn và Duyên giác (cũng tức Bích-chi-phật, người tự giác ngộ nhờ quán lý nhân duyên). Vì thế Bồ-tát nên tu Phương tiện ba-la-mật. Mười một là: sức phương tiện có thể biết rõ mọi pháp đều vô tướng, mà vẫn có thể hiện ra ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp (những nét đặc biệt trên thân Phật) để giáo hóa chúng sinh. Vì thế Bồ-tát nên tu Phương tiện ba-la-mật. Mười hai là: sức phương tiện có thể vào tất cả các cảnh giới bình đẳng, mà vẫn có thể hiện ra các cảnh giới của ma. Vì thế Bồ-tát nên an trú trong Phương tiện ba-la-mật. Này thiện nam tử! Đó gọi là mười hai cách Bồ-tát an trú trong Phương tiện ba-la-mật mà được lợi ích lớn. Khi ấy đức Thế Tôn liền dùng kệ tụng ca ngợi Phương tiện ba-la-mật mà nói kệ rằng:
Tất cả các Bồ-tát thực hành các ba-la-mật,
Nếu không có phương tiện thì không thể đến bờ bên kia (bờ giác ngộ).
Lợi mình cũng lợi người, ở trong thế gian mà cũng ở trong Niết-bàn;
Như thế không còn sạch hay nhiễm, tất cả đều nhờ phương tiện.
Mọi cảnh giới mà tất cả các đức Như Lai thực hành,
Hàng Nhị thừa không thể nghĩ bàn tới, đó là nhờ sức phương tiện.
Vì thế, hỡi các Phật tử, muốn làm việc của Như Lai,
Thì phải thường siêng năng tu hành Phương tiện ba-la-mật.
Bồ-tát luôn thanh tịnh, dùng phương tiện làm lợi chúng sinh;
Thật ra không có nhơ bẩn của dục vọng, nhưng vẫn hiện ra làm những việc nhiễm ô.
Tắm trong ao Niết-bàn, mà dùng phương tiện hiện ra trong các cõi hữu;
Đó gọi là các Bồ-tát không trụ vào hai bên (một bên là sinh tử, một bên là Niết-bàn).
Thân, miệng, ý luôn an trú trong sự vắng lặng của Đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng),
Vì làm lợi ích chúng sinh mà dùng phương tiện để giống như người thế gian.
Như con ong vào rừng hoa, không chỉ hút mật một bông hoa,
Bồ-tát thực hành phương tiện trong tất cả các cảnh giới.
Hoặc hiện ra nhiều hình tướng, thân trang nghiêm đẹp đẽ lạ thường,
Đi khắp giữa các cung nữ, làm những việc phóng túng buông thả;
Hoặc hiện ra ở địa ngục để cứu các chúng sinh đang chịu khổ.
Dù hiện ra những hình tướng như thế, vẫn luôn không bỏ thiền định;
Không bỏ các tam-muội, mà vẫn hiện ra trong sự tán loạn;
Hiện ra làm việc tổn hại, đó gọi là sức phương tiện.
Bồ-tát đã có thể lìa bỏ mọi hành vi hữu vi (những gì do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt),
Đối với có và không cũng không có tâm phân biệt.
Dù hiện ra làm các việc nhiễm ô, không sinh ngọn lửa dục vọng sai lầm;
Trong phương tiện hiện ra, phân biệt các tướng hữu vi.
Bồ-tát đối với các cõi hữu không sinh ra cũng không chết đi,
Mà hiện ra việc sinh và chết, là nhờ sức trí phương tiện.
Đã vứt bỏ chỗ của nghiệp ma, an trú trong cảnh giới Phật,
Trí tuệ không nhút nhát, mà hiện ra các việc của ma.
Bồ-tát có sức đại bi (lòng thương xót lớn muốn cứu khổ mọi loài), trí phương tiện mạnh mẽ nhanh nhạy,
An trú nơi cao nhất của bậc thánh, mà vẫn hiện ra việc của phàm phu.
Vì đã vào được tướng của các pháp, biết bản thể các pháp là không,
Nên thường ở trong Niết-bàn mà không bỏ thế gian.
Các pháp tự thể là không, vắng lặng và vô tướng;
Vì làm lợi ích chúng sinh mà hiện thân trang nghiêm với các tướng tốt vẻ đẹp.
Không si mê mà hiện ra như không có trí; không giận dữ mà hiện ra như không có lòng từ;
Mà vẫn có thể làm lợi cho chúng sinh, đó gọi là phương tiện.
Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát đã tu hành sâu xa) an trú ở nơi như thế,
Đó gọi là chỉ bày cho bậc thánh đủ mọi phương tiện.
Lại nữa, này các thiện nam tử! Đức Như Lai Ứng Chính Biến Tri (Ứng: bậc đáng được cúng dường; Chính Biến Tri: bậc hiểu biết chân chính và khắp cả; đều là danh hiệu của Phật) còn có phương tiện khác, các ông nên biết. Vì sao vậy? Này các thiện nam tử! Chư Phật Như Lai có mười hai thứ công đức thù thắng mầu nhiệm, giống như đề hồ (chất tinh túy nhất luyện từ sữa) là thứ cao quý, trong sạch nhất trong các vị, bậc nhất có thể làm thanh tịnh tất cả cõi nước của chư Phật; Như Lai ở trong đó thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Mười hai thứ ấy là gì?
Một là hiện ra kiếp trược (trược: sự vẩn đục, nhơ nhớp; kiếp trược là thời đại đục loạn, nhiều tai ương). Hai là hiện ra thời trược (thời buổi đục loạn). Ba là hiện ra chúng sinh trược (chúng sinh xấu ác, nhơ nhớp). Bốn là hiện ra phiền não trược (phiền não dày đặc). Năm là hiện ra mệnh trược (tuổi thọ ngắn ngủi). Sáu là hiện ra sự đục loạn do ba thừa khác nhau (ba thừa: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát). Bảy là hiện ra sự đục loạn của cõi Phật không thanh tịnh. Tám là hiện ra sự đục loạn của chúng sinh khó giáo hóa. Chín là hiện ra sự đục loạn của việc nói đủ loại phiền não. Mười là hiện ra sự đục loạn do ngoại đạo làm rối loạn. Mười một là hiện ra sự đục loạn của ma. Mười hai là hiện ra sự đục loạn của nghiệp ma.
Này thiện nam tử! Tất cả cõi nước của chư Phật đều được trang nghiêm bằng công đức xuất thế gian, đầy đủ thanh tịnh, không có các sự đục loạn. Những lỗi như thế đều là chư Phật dùng sức phương tiện hiện ra để làm lợi cho chúng sinh, các ông nên biết.
Khi ấy, bậc thánh Văn-thù-sư-lợi Pháp vương tử Bồ-tát (vị Bồ-tát tượng trưng cho trí tuệ; Pháp vương tử nghĩa là người con của vua Pháp tức Phật, người sẽ nối ngôi Phật) bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Như Lai Ứng Chính Biến Tri đã nói về mười hai công đức cao nhất làm thanh tịnh cõi Phật. Vậy Như Lai sẽ thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề ở trong cõi nước nào?"
Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Một là: chúng sinh ở cõi Phật ấy rốt ráo có thể thành tựu kiếp thanh tịnh thù thắng, lìa mọi kiếp trược, đầy đủ công đức. Cõi tịnh độ (cõi nước trong sạch) như thế, Như Lai ở trong đó thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Hai là: chúng sinh ở cõi Phật ấy rốt ráo có thể thành tựu thời buổi thù thắng mầu nhiệm nhất, việc thực hành pháp Phật không lỡ thời cơ. Cõi tịnh độ như thế, Như Lai ở trong đó thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Ba là: chúng sinh ở cõi Phật ấy rốt ráo có thể trở thành pháp khí thù thắng nhất (người có căn cơ, khả năng tiếp nhận giáo pháp, như đồ đựng đựng được nước), tiếp nhận chính pháp của Phật. Cõi tịnh độ như thế, Như Lai ở trong đó thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Bốn là: chúng sinh ở cõi Phật ấy rốt ráo có thể thành tựu biển trí trong sạch mầu nhiệm, làm sạch hết mọi nhơ bẩn phiền não. Cõi tịnh độ như thế, Như Lai ở trong đó thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Năm là: chúng sinh ở cõi Phật ấy rốt ráo có thể thành tựu tâm mềm dịu, trong đó thường có chúng sinh đã được điều phục. Cõi tịnh độ như thế, Như Lai ở trong đó thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Sáu là: chúng sinh ở cõi Phật ấy rốt ráo có thể thành tựu cỗ xe thù thắng mầu nhiệm nhất, có thể dùng Nhất thừa rốt ráo mà đạt đến Niết-bàn vô thượng. Cõi tịnh độ như thế, Như Lai ở trong đó thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Bảy là: chúng sinh ở cõi Phật ấy rốt ráo có thể thành tựu khí thế gian (thế giới vật chất như đất đai, núi sông, nơi chúng sinh sống) thù thắng, không có tướng gì khác (?). Cõi tịnh độ như thế, Như Lai ở trong đó thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Tám là: chúng sinh ở cõi Phật ấy rốt ráo có thể thành tựu chính giáo của Như Lai, không có bất cứ tà pháp nào của ngoại đạo. Cõi tịnh độ như thế, Như Lai ở trong đó thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Chín là: chúng sinh ở cõi Phật ấy rốt ráo có thể thành tựu tâm ngay thẳng, tâm chân chính, không có dối trá quanh co. Cõi tịnh độ như thế, Như Lai ở trong đó thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Mười là: chúng sinh ở cõi Phật ấy rốt ráo có thể thành tựu công đức không nhơ bẩn, thành tựu tất cả bạch pháp (pháp trắng, tức những điều lành trong sạch) thanh tịnh. Cõi tịnh độ như thế, Như Lai ở trong đó thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Mười một là: tất cả chúng sinh ở cõi Phật ấy rốt ráo có thể thành tựu pháp của các bậc thánh, trong đó thường có đại chúng là phúc điền thù thắng (ruộng phước: những bậc đáng được cúng dường, cúng dường họ thì gieo được phước lớn như gieo hạt vào ruộng tốt). Cõi tịnh độ như thế, Như Lai ở trong đó thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Mười hai là: tất cả chúng sinh ở cõi Phật ấy rốt ráo có thể thành tựu đạo tràng (nơi thành đạo giác ngộ) thù thắng mầu nhiệm, nơi các đức Phật quá khứ đã thành đạo. Cõi tịnh độ như thế, Như Lai ở trong đó thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Này Văn-thù-sư-lợi! Đó gọi là mười hai thứ công đức thù thắng nhất có thể làm thanh tịnh cõi Phật. Cõi tịnh độ như thế, Như Lai ở trong đó thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Này Văn-thù-sư-lợi! Cõi Phật của ta không có lời nói phân biệt giữa Thanh văn, Bích-chi-phật v.v. Vì sao vậy? Vì chư Phật Như Lai đã lìa mọi lỗi chấp giữ hình tướng.
Này Văn-thù-sư-lợi! Nếu Như Lai vì một loại chúng sinh mà nói Đại thừa, vì một loại chúng sinh mà nói Duyên giác thừa, vì một loại chúng sinh mà nói Thanh văn thừa, nói như thế thì Như Lai thành ra có tâm không thanh tịnh, Như Lai thành ra có tâm không bình đẳng, Như Lai thành ra có tâm mắc lỗi tranh giành, Như Lai thành ra không có tâm từ bi bình đẳng, Như Lai thành ra có tâm mắc lỗi chấp tướng, Như Lai thành ra sinh lòng keo kiệt đối với các pháp. Này Văn-thù-sư-lợi! Ta vì chúng sinh mà nói bất cứ pháp nào, tất cả các pháp ấy đều thuận theo bồ-đề, thuận theo Đại thừa, hướng đến nhất thiết trí (trí biết tất cả, tức trí tuệ của Phật), rốt ráo có thể đến cùng một chỗ, tức là đến được chỗ nhất thiết trí. Này Văn-thù-sư-lợi! Vì thế cõi nước của ta không có sự khác biệt giữa các thừa."
Khi ấy bậc thánh Văn-thù-sư-lợi Pháp vương tử Bồ-tát bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Nếu không có tính khác biệt của ba thừa, thì vì sao Như Lai vì chúng sinh mà nói pháp ba thừa, nói rằng đây là thừa mà Thanh văn học, đây là thừa mà Duyên giác học, đây là thừa mà Bồ-tát học?"
Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Chư Phật Như Lai nói ba thừa là để chỉ sự khác biệt về địa (các bậc, các giai đoạn tu chứng), chứ không phải thừa khác nhau. Chư Phật Như Lai nói ba thừa là nói sự khác biệt về tướng của pháp, chứ không phải thừa khác nhau. Chư Phật Như Lai nói ba thừa là nói sự khác biệt của con người, chứ không phải thừa khác nhau. Chư Phật Như Lai nói ba thừa là chỉ ra công đức nhỏ để biết đến công đức lớn, còn trong Phật pháp thì không có thừa khác nhau. Vì sao vậy? Vì tính của pháp giới (bản tính chân thật chung của mọi pháp) không có khác biệt.
Này Văn-thù-sư-lợi! Chư Phật Như Lai nói ba thừa là để khiến chúng sinh đều vào được các pháp môn (cửa pháp, tức đường lối tu học) của chư Phật Như Lai, khiến chúng sinh dần dần vào được pháp môn Đại thừa của Như Lai, như người học các nghề tuần tự tu tập.
Này Văn-thù-sư-lợi! Ví như một ông thầy bắn cung, trong sự hiểu biết về bắn cung đã đạt đến bờ bên kia bậc nhất của nghề bắn, có thể dùng đủ loại vô lượng phương tiện để dạy các đệ tử, khiến họ cũng biết thấy rốt ráo hết thảy như mình. Này Văn-thù-sư-lợi! Như Lai là thầy bắn cung cũng như vậy, đối với mọi pháp đều đã rốt ráo đến bờ bên kia, liền dùng nhất thiết trí trí (trí tuệ cao tột của Phật, biết hết mọi thứ) của Như Lai mà phân biệt nói ra, chỉ cho chúng sinh sự khác biệt của ba thừa, như ông thầy bắn cung ở đời dạy các đệ tử.
Này Văn-thù-sư-lợi! Ví như ngọn lửa của một đốm lửa nhỏ, dần dần lớn lên có thể lan khắp thế giới, cho đến thành ngọn lửa lớn thiêu cháy cuối kiếp. Này Văn-thù-sư-lợi! Lửa trí của Như Lai cũng như vậy: chính cái tính ánh sáng của một trí ấy tuần tự tăng trưởng, thành tựu ánh sáng trí tuệ lớn, biết thấy tất cả của Như Lai, có thể thiêu sạch mọi phiền não nhiễm ô.
Này Văn-thù-sư-lợi! Ví như núi chúa Tu-di (ngọn núi lớn nhất, ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo) không có tâm phân biệt, chúng sinh đến đó đều cùng một màu, tức là màu vàng. Này Văn-thù-sư-lợi! Núi chúa Tu-di trí tuệ lớn vô thượng của Như Lai Thế Tôn cũng như vậy, đối với chúng sinh không có phân biệt; nếu có chúng sinh nào vào Phật pháp thì các chúng sinh ấy đều thành một màu, tức là màu mầu nhiệm của nhất thiết chủng trí (trí của Phật biết rõ mọi pháp cùng mọi sai biệt chi tiết của chúng).
Này Văn-thù-sư-lợi! Ví như viên ngọc báu ma-ni Nhân-đà-la màu xanh trong sạch mầu nhiệm (Nhân-đà-la tức Đế Thích; đây là viên ngọc xanh quý nhất), đặt trong bất cứ khí thế gian nào, thì trong phạm vi chiếu tới của ngọc ma-ni ấy, mọi màu sắc và đủ mọi hình tướng, nhờ sức của ngọc ma-ni đều thành cùng một màu, tức là màu xanh. Này Văn-thù-sư-lợi! Viên ngọc báu ma-ni màu xanh vô thượng của Như Lai Thế Tôn cũng như vậy: ánh sáng trí tuệ chiếu đến chúng sinh nào thì đều thành cùng một màu, tức là màu của nhất thiết chủng trí.
Này Văn-thù-sư-lợi! Ví như biển lớn có vô lượng trăm nghìn dòng nước sông suối chảy vào, chảy vào rồi thì tất cả đều cùng một vị, tức là vị mặn, vì biển thường còn không đổi. Này Văn-thù-sư-lợi! Nước biển lớn gọi là tất cả trí tuệ của Như Lai. Các dòng nước sông suối chảy vào gọi là Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát. Vào rồi tất cả cùng vị mặn gọi là Nhất thừa. Thường còn không đổi gọi là nhất thiết chủng trí không phân biệt. Này Văn-thù-sư-lợi! Theo nghĩa này, ông nên biết rằng không có thừa khác nhau.
Này Văn-thù-sư-lợi! Vì thế Phật nói sự khác biệt về địa là để chỉ cho chúng sinh việc làm của ba thừa, dần dần khiến họ vào được. Nói sự khác biệt về tướng của pháp là để chỉ cho chúng sinh chủng trí của Như Lai, dần dần khiến họ vào được. Nói công đức nhỏ để biết công đức lớn là để chỉ cho chúng sinh sự khác biệt của ba hạng người, và bày ra phương tiện mạnh mẽ cùng tài biện thuyết không trở ngại của Như Lai. Này Văn-thù-sư-lợi! Chư Phật Như Lai nói ba thừa là nói theo thế đế (chân lý theo cách nói thông thường của thế gian). Này Văn-thù-sư-lợi! Chư Phật Như Lai nói Nhất thừa là nói theo Đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng). Đệ nhất nghĩa thì chỉ là Nhất thừa, không có thừa thứ hai.
Này Văn-thù-sư-lợi! Những người ngoại đạo trong cõi Phật của ta, như phái Tăng-khư (phái Số luận, một học phái triết học Ấn Độ), phái Tì-thế-sư (phái Thắng luận, một học phái triết học Ấn Độ khác), phái Già-lê-ca (một phái tu sĩ du hành (?)), phái Ni-kiền tử (đạo tu khổ hạnh lõa thể, tức Kỳ-na giáo) v.v., đều là phương tiện của chư Phật Như Lai, đều là do sức thần thông của Như Lai gìn giữ mà thế gian mới thấy được. Vì sao vậy? Vì chư Như Lai đã khéo trừ hết mọi kẻ thù đối nghịch xấu ác. Này Văn-thù-sư-lợi! Chư Phật Như Lai gọi là Thiện Thệ (bậc đã khéo đi đến Niết-bàn, một danh hiệu của Phật); bảo rằng có kẻ thù đối nghịch là điều không thể có.
Này Văn-thù-sư-lợi! Ví như vị Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thế giới bằng chính pháp, có bánh xe báu dẫn đường) ở thế gian, chỉ thành tựu một phần nhỏ căn lành công đức, căn lành ấy còn có thể đứt mất, không phải pháp rốt ráo; vẫn đầy đủ tham, giận, si v.v., không lìa các kết (phiền não trói buộc) mà ra khỏi tam hữu (ba cõi tồn tại), không lìa mọi phiền não sai sử (phiền não thúc đẩy sai khiến con người), không lìa mọi phiền não nhơ nhiễm. Vậy mà vị Chuyển luân vương ấy rốt ráo không có kẻ thù oán nào, rốt ráo không có kẻ đối địch nào. Vì sao vậy? Này Văn-thù-sư-lợi! Vì vị Chuyển luân vương không có kẻ oán thù như gai nhọn đâm vào.
Này Văn-thù-sư-lợi! Huống gì Như Lai thành tựu mọi công đức và trí tuệ, có được tâm đại từ đại bi không bao giờ đứt, đi trong pháp giới vô lậu như hư không, đầy đủ các công đức lành của bảy giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ: nhớ nghĩ chân chính, chọn lựa pháp, tinh tấn, vui mừng, nhẹ nhàng an ổn, định, buông xả), rốt ráo thành tựu pháp không quên mất, có thể chuyển bánh xe pháp lớn mầu nhiệm vô thượng, rốt ráo thành tựu bồ-đề vô thượng; vậy mà lại có gai góc, có ma oán như gai đâm, có ngoại đạo đối địch, thì không thể có chuyện ấy.
Này Văn-thù-sư-lợi! Những người thuộc phái Tăng-khư, Tì-thế-sư, Già-lê-ca, Ni-kiền tử v.v. trong cõi Phật của ta đều là do sức gìn giữ của Như Lai mà dùng phương tiện hiện ra. Này Văn-thù-sư-lợi! Những thiện nam tử ngoại đạo này, dù thực hành đủ loại hình thức học thuyết khác lạ, nhưng tất cả đều giống Phật pháp, cùng qua sông trên một cây cầu, không có bến đò nào khác.
Này Văn-thù-sư-lợi! Tất cả chim muông, không con nào dám đứng trước sư tử chúa mà cất tiếng. Này Văn-thù-sư-lợi! Như Lai là vua sư tử, bậc đại trượng phu, đầy đủ mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có) và bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi khi giảng pháp trước đại chúng). Tất cả ngoại đạo, Ni-kiền tử v.v., không một ai dám ở trong cảnh giới của Như Lai mà tranh cãi phải trái về pháp với Phật Thế Tôn; việc họ cất tiếng sư tử hống (tiếng rống sư tử, ví lời tuyên bố mạnh mẽ chân lý không ai bác được) là điều không thể có, trừ khi đó là sức phương tiện của chư Như Lai.
Này Văn-thù-sư-lợi! Ví như mặt trời mọc lên có thể phóng ra lưới ánh sáng lớn, thì mọi ánh sáng của các loài sâu đom đóm đều tắt lịm, mọi ánh sáng của ngọc ma-ni và lửa cũng không thể hiện ra. Này Văn-thù-sư-lợi! Như Lai ra đời phóng ra ánh sáng mặt trời trí tuệ lớn, thì mọi thứ ánh sáng trí tuệ như ánh đom đóm của tất cả ngoại đạo, Ni-kiền tử v.v. đều bị che lấp, không thể hiện ra.
Này Văn-thù-sư-lợi! Ví như vua của các loại sắt tên là A-tắc-kiện-đà (?); ở nơi nào có nó thì mọi thứ sắt thường đều không dám ở. Vì sao vậy? Vì nó có tướng riêng biệt độc nhất, không cùng ở một chỗ với sắt thường. Này Văn-thù-sư-lợi! Như Lai là vua của sắt cũng như vậy: ra đời ở cõi nước nào thì mọi thứ sắt thường là các ngoại đạo v.v. đều không thể sinh ra. Vì sao vậy? Vì Phật Như Lai ra đời với tướng riêng biệt độc nhất.
Này Văn-thù-sư-lợi! Ví như ở bất cứ nơi nào có vua ngọc ma-ni như ý (ngọc báu đáp ứng mọi điều mong muốn) xuất hiện, thì nơi đó không sinh ra ngọc lưu ly (một loại ngọc quý màu xanh) giả. Này Văn-thù-sư-lợi! Như Lai là vua ngọc báu như ý trí tuệ lớn, xuất hiện ở đời tại cõi nước nào thì tất cả ngoại đạo v.v. ở nơi đó đều không thể sinh ra. Này Văn-thù-sư-lợi! Ví như từ mỏ báu nào sinh ra vàng Diêm-phù-đàn (loại vàng quý nhất, mang tên dòng sông chảy qua rừng cây diêm-phù), thì nơi đó không sinh ra các thứ đồng, sắt v.v. Này Văn-thù-sư-lợi! Như Lai là mỏ báu cũng như vậy: xuất hiện ở đời tại cõi nước nào thì nơi đó không sinh ra các ngoại đạo v.v.
Này Văn-thù-sư-lợi! Theo nghĩa này, ông nên biết: Như Lai ra đời ở cõi nước nào thì nơi đó không sinh ra các ngoại đạo v.v. Vì sao vậy? Này Văn-thù-sư-lợi! Cõi Phật của ta có các ngoại đạo, Ni-kiền tử v.v., đều là do sức gìn giữ của Như Lai, vì muốn bày ra cảnh giới phương tiện không thể nghĩ bàn. Vì sao vậy? Vì tất cả những ngoại đạo này đều an trú trong cửa giải thoát không thể nghĩ bàn; đều là cửa Bát-nhã ba-la-mật rốt ráo của trí tuệ lớn; tất cả đều có được sức phương tiện lớn, mạnh mẽ, tự tại; tất cả đều có được sự không rời bỏ niệm Phật, Pháp, Tăng (ba ngôi báu: Phật, giáo pháp và đoàn thể tu sĩ); tất cả đều đã đến bờ bên kia bậc nhất, dùng sức thần thông lớn giáo hóa chúng sinh; tất cả đều được Như Lai gia trì (ban thêm sức mạnh hỗ trợ) để giáo hóa chúng sinh."
Khi nói pháp môn Nhất thừa này, có tám nghìn thiên tử (các vị trời nam) vốn tu theo hạnh Thanh văn, nghe Nhất thừa xong liền phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; năm trăm tỳ-kheo (tu sĩ nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ) được an trú trong tam-muội Đèn sáng trí tuệ lớn bình đẳng Nhất thừa; một nghìn hai trăm vạn Bồ-tát đạt được Vô sinh nhẫn (sự hiểu và an trú vững chắc vào chân lý các pháp vốn không sinh không diệt). Tam thiên đại thiên thế giới này (một vũ trụ lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ) chấn động theo sáu cách. Chư thiên ở trong hư không đều rưới xuống hoa trời ưu-bát-la (sen xanh), hoa bát-đầu-ma (sen hồng), hoa câu-mâu-đầu (hoa súng), hoa phân-đà-lợi (sen trắng), rưới xuống các thứ bột hương chiên-đàn (gỗ đàn hương) của cõi trời, tất cả chất đầy dưới chân Như Lai. Vô lượng trăm nghìn thiên tử đứng trong hư không, trỗi lên hàng trăm nghìn thứ nhạc khác nhau, cùng phát ra tiếng hay để cúng dường Như Lai, rưới xuống mưa áo trời, đánh trống trời, và nói rằng: "Ở thế gian chúng con chưa từng được nghe pháp môn hiếm có, cao diệu, thù thắng nhất này." Họ lại bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Nguyện pháp môn này mãi mãi tồn tại ở cõi Diêm-phù-đề (châu lục phía nam, nơi loài người sinh sống), làm lợi ích lớn cho tất cả chúng sinh." Tám nghìn tỳ-kheo-ni (nữ tu xuất gia đã thọ giới đầy đủ) mỗi người đều cởi áo khoác ngoài đang mặc dâng lên Như Lai. Khi ấy đức Thế Tôn nói kệ rằng:
Văn-thù, ông nên biết phương tiện thù thắng của chư Phật:
Khi ta ra đời vào thời có pháp, thì dùng phương tiện bày ra thời trược;
Mọi thời có pháp, rốt ráo luôn thanh tịnh.
Tùy theo chúng sinh nhận pháp, nên hiện ra chúng sinh trược.
Chư Phật là bậc trí tuệ thù thắng, ra đời trong kiếp tốt đẹp,
Cõi nước luôn thanh tịnh, vì thế nói là không có trược.
Ta trong vô lượng kiếp đã tu đầy đủ khổ hạnh,
Làm sạch các nghiệp chướng, được công đức trí tuệ thù thắng,
Có thể sống suốt vô lượng kiếp, tuổi thọ không bao giờ hết;
Trừ khi dùng sức phương tiện của Phật, nên không có mệnh trược.
Chúng sinh khởi ý nghĩ cho rằng mọi thứ thường còn, nên ta chỉ ra lẽ vô thường (mọi thứ đều thay đổi, không bền);
Với tuổi thọ vô số kiếp, ta vẫn hiện ra tướng thọ mệnh ngắn ngủi.
Công đức thù thắng của Như Lai đã tu trong vô lượng kiếp,
Chúng sinh ít phước, nhút nhát nghe đến thì sinh lòng kinh sợ.
Vì những chúng sinh ấy mà ta phân biệt nói ra những điều khác nhau;
Rốt cuộc tất cả đều thành Phật, không có thừa nào khác.
Ta vì giáo hóa chúng sinh mà phân biệt nói các đạo khác,
Dần dần giáo hóa khiến họ vào một, nên không có ba thứ khác biệt.
Ví như ông thầy bắn giỏi, rành rẽ về dao và tên,
Để dạy các đệ tử, một nghề mà nói ra nhiều cách.
Như Lai cũng như vậy, vì muốn thành tựu chúng sinh,
Nên trong một pháp mà nói ra nhiều điều khác nhau.
Ta đối với chúng sinh không có tâm phân biệt;
Vì căn cơ (khả năng tiếp nhận, như đồ đựng to nhỏ khác nhau) không giống nhau nên điều nói ra có phân biệt.
Nếu không có tâm bình đẳng, người ta sẽ nói ta keo kiệt ghen ghét,
Tự mình giữ lấy thừa cao nhất, còn trao cho chúng sinh pháp thấp kém.
Viên ngọc Nhân-đà-la thượng hạng, ở đâu cũng tỏa ánh sáng màu xanh,
Soi khắp, mọi vật đều cùng một màu, mà ngọc không có phân biệt.
Ngọc báu trí tuệ vô thượng của Phật, ánh sáng soi chiếu thế gian,
Cùng một màu bồ-đề, lìa mọi tâm phân biệt.
Ví như đốm lửa nhỏ, tăng trưởng thành ánh sáng lớn,
Trí nhỏ của các A-la-hán tăng trưởng thành tuệ Phật.
Tất cả chúng sinh đi đến chỗ núi Tu-di,
Nhờ sức ánh sáng của Tu-di, tất cả đều cùng một màu.
Cũng vậy, các chúng sinh an trú trong pháp Tu-di của Phật,
Nhờ sức pháp của Như Lai, đều cùng một sắc thân của Phật.
Ví như miệng con ong mật gom nhặt đủ thứ vật,
Đặt vào trong một chỗ chứa, hòa hợp thành một vị.
Phật nói ba thừa cũng vậy, để làm chín muồi căn cơ của chúng sinh,
Nói ra đủ loại pháp, để thành vị bồ-đề của Phật.
Ví như Chuyển luân vương ra đời thì không có kẻ thù đối địch;
Khi ta là vua Pháp ra đời, cũng không có gai nhọn ngoại đạo.
Ví như mặt trời mọc lên, các ánh sáng khác đều bị che lấp;
Mặt trời Phật đã mọc, ngoại đạo tự tiêu diệt.
Nơi nào sinh ra vua của sắt thì không sinh ra các thứ sắt thường khác;
Nơi nào Phật sinh ra thì không sinh ra các ngoại đạo.
Nơi nào sinh ra vàng quý thì không sinh ra đồng sắt khác;
Nơi nào Phật thành đạo thì tự nhiên không có ngoại đạo.
Ví như ngọc báu ma-ni không ở lẫn với đồ dơ bẩn,
Vì thế nơi nó sinh ra không có ngọc lưu ly giả.
Nơi viên ngọc ma-ni Như Lai xuất hiện cũng như vậy,
Không lẫn với các ngoại đạo cùng lúc trong một cõi nước.
Những ngoại đạo có thần thông lớn đều là các Bồ-tát tự tại;
Ông nên biết đó là phương tiện, hiện ra những hình tướng như thế.
Tất cả các Bồ-tát nghe nói các ngoại đạo ấy
Đầy đủ sức phương tiện, đều phát lòng vui mừng,
Mỗi người đều sinh lòng tôn trọng, dâng lên tấm lòng cung kính,
Rải hoa cúng dường Phật, xông đủ loại hương thơm mầu nhiệm.
Khi nói pháp ấy, mặt đất chấn động theo sáu cách;
Trong hư không vang ra tiếng nói: "Thật hiếm có, xưa nay chưa từng nghe!"
Vô lượng thiên tử ở giữa không trung chắp tay khen ngợi,
Đồng thanh nói: "Lành thay! Lành thay, đức Tu-già-đà (âm tiếng Phạn, tức Thiện Thệ, danh hiệu của Phật)!"
Kinh Đại Tát-già Ni-kiền tử thụ ký (Đại Tát-già Ni-kiền tử là tên một vị tu sĩ thuộc phái Ni-kiền; thụ ký là lời Phật báo trước việc người ấy sẽ thành Phật), quyển thứ ba.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video