Phẩm Vương Luận (bàn về đạo làm vua), thứ năm, phần một.
Lúc ấy vua Nghiêm Xí, vị vua đứng đầu đất nước, nghe Đại Tát Già Ni Kiền Tử giảng chánh pháp (giáo pháp chân chính). Đại Tát Già Ni Kiền Tử là vị đại sư thuyết giảng trong kinh này; "Ni Kiền Tử" là danh xưng người tu theo phái Ni-kiền, một phái tu khổ hạnh, không mặc áo, ở Ấn Độ xưa. Vua vui mừng tin nhận, liền thăm hỏi Đại Tát Già Ni Kiền Tử:
"Đại sư có lòng nhân từ nên mới đi xa để dạy dỗ, cảm hóa chúng sinh. Đường sá nhiều gian nan, chẳng hay tứ đại (bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió cấu tạo nên thân thể; ý hỏi sức khỏe) của Đại sư có điều hòa, khí lực có được yên ổn chăng? Chúng sinh có dễ dạy bảo chăng? Các đệ tử có làm đúng như lời dạy chăng? May được Đại sư không chê nước tôi, nay tôi được gặp và được nghe giảng chánh pháp.
Lòng tôi vui mừng như thấy mẹ hiền, như đói được ăn, như khát được nước, như trần truồng được áo, như nghèo được của báu, như nóng được mát, như lạnh được lửa, như mù được thấy, như điếc được nghe, như tù được tha, như người hèn được sang, như kẻ lạc đường tìm được lối về, như người học gặp được thầy. Lòng tôi vui mừng cũng đúng như vậy."
Vua lại nói: "Đại sư nên biết, từ trước đến nay tôi vẫn tự nghĩ: chánh pháp khó được nghe, thầy giỏi khó gặp, thân người khó được, các giác quan khó được đầy đủ, chánh kiến (cái thấy đúng đắn về nhân quả và lẽ thật) khó sinh, lòng tin khó phát, các duyên lành khó cùng hội đủ, được tự do làm chủ khó gặp, thời thái bình khó gặp. Những cái khó như thế tôi đều đã thoát khỏi. Nay gặp Đại sư, tôi như người vào biển lớn tìm châu báu mà gặp được bãi châu báu lớn. Những điều tôi còn nghi, tôi đều muốn thưa hỏi. Cúi mong Đại sư giải quyết cho."
Bấy giờ Đại Tát Già Ni Kiền Tử nói với vua Nghiêm Xí: "Nhà vua nghi điều gì, nay đều có thể hỏi. Ta sẽ phân tích giảng giải, gỡ bỏ những điều nghi để vua hiểu rõ."
Vua Nghiêm Xí thấy Đại sư đã cho phép hỏi, lòng vui mừng, liền hỏi: "Thưa Đại sư, cái gì là cái được sinh ra, cái gì là cái giữ gìn, chống đỡ? Dựa trên điều gì mà có những tên gọi ấy?"
Tát Già Ni Kiền Tử đáp: "Đại vương nên biết, cái gọi là 'được sinh ra' chính là các chúng sinh. Cái gọi là 'giữ gìn, chống đỡ' chính là khí thế gian (thế giới vật chất, ví như cái đồ chứa, là nơi chúng sinh sống và nương vào).
Gọi là chúng sinh, tức là sự tụ hợp của ngũ thủ ấm (cũng gọi là ngũ thủ uẩn: năm nhóm yếu tố hợp thành một con người; gọi là 'thủ' vì chúng gắn liền với sự bám giữ, chấp lấy). Ngũ thủ ấm gồm những gì? Đó là:
- sắc thủ ấm (phần thân thể, vật chất);
- thọ thủ ấm (các cảm giác vui, khổ, không vui không khổ);
- tưởng thủ ấm (sự nhận biết, hình dung hình tướng và tên gọi);
- hành thủ ấm (các hoạt động của tâm, ý muốn tạo tác);
- thức thủ ấm (sự hay biết, phân biệt).
Đại vương nên biết, dựa vào năm thứ ấy mà đặt tên là chúng sinh.
Nói về khí thế gian và nói về chúng sinh thì thế này. Chúng sinh gồm bốn loài:
- noãn sinh (sinh từ trứng);
- thai sinh (sinh từ bào thai);
- thấp sinh (sinh từ nơi ẩm ướt);
- hóa sinh (tự nhiên hiện ra, không nhờ cha mẹ, như chư thiên hay chúng sinh địa ngục).
Còn khí thế gian thì gồm hư không, đất, nước, lửa, gió."
Vua hỏi: "Thưa Đại sư, ai bảo vệ được tất cả chúng sinh này? Ai giữ gìn được khí thế gian này?"
Đáp: "Đại vương, đều nhờ quả báo từ nghiệp (việc làm thiện ác đã tạo) của chính chúng sinh, cùng với sức của vua chúa mới giữ gìn được."
Vua lại hỏi: "Thưa Đại sư, quả báo từ nghiệp của chính mình bảo vệ chúng sinh như thế nào?"
Đáp: "Đại vương, có những chúng sinh nhờ sức quả báo mạnh mẽ từ nghiệp lành của chính mình mà sinh vào nơi tốt đẹp. Chúng sinh ấy đối với mọi vật không có lòng keo kiệt giữ khư khư, không phân biệt bên này bên kia, người với ta. Mọi vật dụng cần cho đời sống không cần ra sức làm, hễ nghĩ đến là có đủ. Họ sống yên ổn vui vẻ trọn đời, không có bệnh khổ nặng nề, không nóng lạnh đói khát hay mọi thứ đau đớn phiền não. Họ cũng không có ác tâm hại nhau, không có lòng dối trá lừa gạt. Làng xóm, thành ấp của họ được trang hoàng bằng bảy thứ báu. Họ thường hưởng những cảnh vui thích và những xúc chạm êm dịu tuyệt diệu. Sống đủ nghìn năm, hết tuổi thọ thì bỏ thân, sinh lên cõi trời là đường lành mà hưởng vui. Đó gọi là chúng sinh ở Bắc Uất Đan Việt được nghiệp của mình bảo vệ. Bắc Uất Đan Việt là châu lục phía bắc trong bốn châu lớn quanh núi Tu-di theo vũ trụ quan Phật giáo, nơi con người sống rất sung sướng.
Đại vương nên biết, lại có chúng sinh nhờ sức quả báo nghiệp của mình mà sinh vào nơi tốt đẹp nhiệm mầu. Thân họ có ánh sáng, bay lượn trên không. Họ lấy niềm vui thiền (niềm vui trong tâm khi tâm lắng sâu trong thiền) làm thức ăn ngon. Họ không sinh ra từ bào thai, tuổi thọ không đo lường được, sống ở đời rất lâu. Đó gọi là chúng sinh thời kiếp sơ (buổi đầu tiên khi thế giới mới hình thành).
Đại vương nên biết, lại có chúng sinh nhờ sức nhân lành công đức tốt đẹp từ quá khứ mà sinh ra ở đời. Họ biết kính trọng cha mẹ và các bậc bề trên trong nhà, kính trọng các sa-môn (người xuất gia tu hành) và những người tu hạnh trong sạch, coi họ là phúc điền (ruộng phước: người đáng được cúng dường, kính trọng; làm việc tốt với họ thì được phước như gieo hạt vào ruộng tốt). Họ thường làm việc lành, làm điều nên làm, sợ việc ác. Họ thường nhận và giữ ngũ giới (năm điều răn: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu) và bát giới (tám điều răn người tại gia giữ trọn một ngày một đêm, sống gần như người xuất gia). Họ bố thí, tích góp phước đức. Đó là những chúng sinh có căn lành (gốc rễ điều thiện) vào giai đoạn thứ hai của thời kiếp sơ.
Đại vương nên biết, lúc ấy chúng sinh có căn lành đầy đủ, không làm các điều ác, vì thế thế gian chưa cần lập ra phép tắc của vua. Như vậy gọi là quả báo từ nghiệp của chính mình bảo vệ chúng sinh."
Vua nói: "Thưa Đại sư, việc nghiệp bảo vệ chúng sinh như thế tôi đã biết rồi. Thế nào gọi là sức của vua chúa bảo vệ chúng sinh?"
Đáp: "Đại vương, các vua là chủ của chúng sinh, và sức của người chủ ấy bảo vệ được chúng sinh."
Vua hỏi: "Thưa Đại sư, các vị ấy vì sao gọi là vua?"
Đáp: "Đại vương, vua là cha mẹ của dân. Vì vua theo đúng pháp mà che chở chúng sinh, khiến họ được yên vui, nên gọi là vua.
Đại vương nên biết, vua nuôi dân phải như nuôi con đỏ: nhường con chỗ khô, mình nằm chỗ ướt, không đợi nó phải mở miệng xin. Vì sao vậy? Đại vương nên biết, vua đứng vững được là vì có dân mới thành nước. Lòng dân không yên thì nước sẽ nguy. Vì thế vua phải luôn lo cho dân như thương con đỏ, không lúc nào quên.
Vua phải biết dân trong nước khổ hay vui, và làm việc yên dân cho đúng thời. Phải biết lụt, biết hạn, biết gió, biết mưa; biết mùa màng chín hay chưa chín, biết được mùa hay mất mùa; biết có hay không có, biết lo hay mừng, biết già hay trẻ, biết ai ốm ai không. Phải biết các vụ tù ngục kiện tụng, biết ai có tội ai không tội, biết tội nhẹ hay nặng. Đối với các vương tử (con vua), đại thần và quan lại, phải biết ai có công, ai không có công. Biết được như vậy gọi là không lúc nào quên dân.
Đại vương nên biết, vua đã biết rõ tình hình trong nước như vậy thì dùng sức mình che chở. Thứ nên ban thì ban đúng lúc. Thứ nên thu thì phải suy nghĩ, cân nhắc. Sai khiến dân thì đúng thời, không giành lấy cái lợi của dân. Ngăn cấm nghiêm khắc kẻ tham lam tàn bạo để dân được yên vui. Như thế gọi là che chở, gọi là vua.
Đại vương nên biết, vua có bốn loại:
- chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thế giới bằng chánh pháp, có bánh xe báu bay trước dẫn đường);
- thiểu phần vương (vua cai trị một phần thế giới);
- thứ thiểu phần vương (vua cai trị phần nhỏ hơn nữa);
- biên địa vương (vua vùng biên).
Chuyển luân vương có một loại. Đó là vị vua dòng sát-lợi (giai cấp vua chúa, chiến sĩ ở Ấn Độ xưa) đã làm lễ quán đảnh (lễ rưới nước lên đầu khi lên ngôi), thống lĩnh bờ cõi bốn phương. Vị ấy là bậc độc tôn, cao quý hơn hết, là vua gìn giữ chánh pháp, là Pháp vương. Chuyển luân vương ấy có đủ bảy báu. Bảy báu là gì?
- Một là phu nhân báu (hoàng hậu báu).
- Hai là ngọc ma-ni báu (ngọc quý như ý, phát sáng, đáp ứng mọi mong cầu).
- Ba là bánh xe báu.
- Bốn là voi báu.
- Năm là ngựa báu.
- Sáu là đại thần báu.
- Bảy là chủ tàng báu (vị quan giữ kho báu).
Chuyển luân vương có đủ bảy báu như vậy thì đi khắp mặt đất không ai chống đối, không có kẻ oán thù như gai nhọn, không có phiền não, không cần đến dao gậy. Vua dựa vào chánh pháp, đối xử bình đẳng không thiên lệch, vừa an ủi vừa hàng phục."
Vua hỏi: "Thưa Đại sư, thế nào gọi là chuyển luân thánh vương thống lĩnh bờ cõi bốn phương?"
Đáp: "Đại vương, vì vua làm chủ bốn thiên hạ (bốn châu lớn của thế giới) một cách tự tại."
Vua hỏi: "Thưa Đại sư, thế nào gọi là độc tôn, cao quý hơn hết?"
Đáp: "Đại vương, vì lệnh vua ban ra không ai trái nghịch."
Vua hỏi: "Thưa Đại sư, thế nào là gìn giữ chánh pháp?"
Đáp: "Đại vương, tu theo thập thiện (mười điều lành: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không thấy biết sai lệch), không để tà pháp như giết hại phá hoại, như vậy gọi là gìn giữ chánh pháp."
Vua hỏi: "Thưa Đại sư, thế nào là Pháp vương?"
Đáp: "Đại vương, chuyển luân thánh vương dùng mười điều lành giáo hóa bốn thiên hạ, khiến mọi người đều nhận giữ, lìa bỏ thập ác nghiệp (mười việc ác, trái với mười điều lành), thực hành trọn vẹn mười điều lành. Như vậy gọi là Pháp vương."
Vua hỏi: "Thưa Đại sư, chuyển luân vương ấy nhờ nhân gì mà được báu thứ nhất là phu nhân báu? Thế nào là thành tựu?"
Đáp: "Đại vương, chuyển luân thánh vương nhờ lìa bỏ nghiệp bất thiện là lòng giận dữ mà được phu nhân báu. Phu nhân sánh đôi với vua, cùng hưởng niềm vui tột bậc, như vậy gọi là thành tựu.
Thế nào là hưởng niềm vui tột bậc? Đại vương nên biết, thân của phu nhân chuyển luân vương thường tỏa ra hương chiên-đàn (gỗ đàn hương) quý vô giá. Miệng bà thường tỏa ra hương hoa ưu-bát-la (hoa sen xanh) quý vô giá. Thân thể bà mềm mại như chim ca-lăng-già. Chim ca-lăng-già sống ở bãi biển lớn; chúng sinh nào chạm vào chim ấy liền hết mọi mệt mỏi của thân, hết đói khát và mọi lo buồn, được niềm vui tột bậc không gì sánh. Chuyển luân thánh vương gặp phu nhân ấy cũng được niềm vui như vậy.
Đại vương nên biết, thân phu nhân ấy lúc lạnh thì ấm, lúc nóng thì mát. Trên đời không ai có thể đưa tay chạm vào thân phu nhân. Vì sao vậy? Vì phu nhân đã lìa nghiệp bất thiện là lòng tham, nhờ nhân căn lành, nên mọi chúng sinh nhìn bà đều kính trọng như mẹ, như con gái, như chị em.
Phu nhân ấy đối với chuyển luân vương có ba tấm lòng. Ba là gì? Một là luôn tôn kính phụng sự vua, không có lòng khác. Hai là luôn cung kính vua. Ba là luôn nhớ nghĩ đến chuyển luân vương. Vì sao vậy? Vì vua đã lìa được vết nhơ của lòng tham.
Lại nữa, Đại vương, phu nhân báu của chuyển luân thánh vương không có năm thói xấu của phụ nữ. Năm thói ấy là:
- một là lòng không có chí hướng, nhẹ dạ, nông nổi;
- hai là ham muốn người đàn ông khác;
- ba là keo kiệt, ganh ghét;
- bốn là khởi lòng ham muốn sai trái, đảo lộn ở chỗ không đúng.
Năm là khi chuyển luân thánh vương mất thì bà cũng mất theo.
Lại nữa, Đại vương, phu nhân báu ấy có năm công đức:
- một là biết ý vua, không trái lòng vua;
- hai là sinh được đủ một nghìn người con;
- ba là tự nhiên dòng họ cao quý, giàu sang;
- bốn là làm cho nơi mình ở có đủ mọi vật dụng cho đời sống;
- năm là khi vua vui hưởng ái dục với các phụ nữ khác, bà không khởi lòng ghen ghét, giận hờn độc ác.
Lại nữa, Đại vương, phu nhân của chuyển luân vương ấy thành tựu ba công đức. Một là không nói lời độc ác. Hai là không thấy biết sai lệch. Ba là khi vua đi nơi khác, những cảnh ngũ dục (năm thứ ham muốn từ hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị nếm, xúc chạm) không lay động được lòng bà (?).
Đại vương nên biết, phu nhân của chuyển luân thánh vương khi bỏ thân thì sinh lên cõi trời. Vì sao vậy? Vì bà đã lìa lòng tham và lòng ghen ghét. Như vậy gọi là công đức của phu nhân chuyển luân thánh vương, khiến vua được hưởng niềm vui cao nhất."
Vua hỏi: "Thưa Đại sư, chuyển luân thánh vương nhờ nhân gì mà được ngọc ma-ni báu ấy?"
Đáp: "Đại vương, chuyển luân thánh vương nhờ lìa bỏ nghiệp bất thiện là lòng giận dữ mà được báu thứ hai là ngọc ma-ni. Nhờ ngọc ấy vua được hưởng ánh sáng tột bậc và niềm vui cao nhất về đời sống.
Thế nào là tột bậc? Đại vương nên biết, ngọc ma-ni báu của chuyển luân thánh vương có tám công đức.
Công đức thứ nhất: trong đêm tối, ngọc ma-ni báu phát ánh sáng lớn như trăng tròn mùa thu, chiếu xa một trăm do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số). Đến mùa hè, khi chúng sinh khổ vì nóng, ánh sáng ngọc ma-ni chạm vào thân thì họ được mát mẻ.
Công đức thứ hai: khi chuyển luân thánh vương đi qua đồng hoang không có nước, chúng sinh đói khát, thì ngọc ma-ni liền tuôn ra nước tám công đức (nước có tám đức tính tốt như trong, mát, ngọt, nhẹ, mềm…), làm no đủ cơn đói khát.
Công đức thứ ba: chuyển luân thánh vương cần thứ gì thì tất cả đều từ ngọc ma-ni tuôn ra.
Công đức thứ tư: ngọc ma-ni ấy có tám cạnh, mỗi cạnh tỏa ra một thứ ánh sáng khác nhau: xanh, vàng, đỏ, trắng, trong như pha-lê (một loại đá quý trong suốt), hồng, tía.
Công đức thứ năm: ngọc ma-ni ở đâu thì mọi chúng sinh trong vòng một trăm do-tuần đều hết bệnh khổ, thường được tâm an định; mọi việc lành họ làm đều không uổng phí.
Công đức thứ sáu: nơi ngọc ma-ni ở, không có rồng dữ phun hơi độc, không có mưa đá, gió dữ, mưa độc làm hại chúng sinh.
Công đức thứ bảy: mọi núi sông, khe suối, hào rạch, mạch nước đã khô cạn đều được trở lại như cũ. Cây rừng, cỏ cây, hoa trái đã khô héo đều được tươi tốt trở lại. Các ao nước có hoa bát-đầu-ma (hoa sen đỏ) và rừng hoa đều đầy đủ.
Công đức thứ tám: nơi ngọc ma-ni ở, dân chúng không có dịch bệnh, không bị các thứ độc, không ai chết yểu. Ngay cả các loài vật vốn ăn thịt lẫn nhau như hổ, sói, sư tử, rắn, chuột, mèo, chồn, chim ưng, chim cắt… cũng không khởi lòng hại nhau.
Lại nữa, Đại vương, chuyển luân thánh vương có đủ một nghìn người con, thân thể to lớn mạnh mẽ, dũng mãnh hào kiệt, hàng phục cả thế gian. Họ vâng theo lệnh vua, gìn giữ được đại pháp, làm theo chánh pháp, có lòng thương xót mọi chúng sinh. Như vậy gọi là công dụng của ngọc ma-ni báu của chuyển luân thánh vương, khiến vua được hưởng niềm vui cao nhất."
Vua hỏi: "Thưa Đại sư, chuyển luân thánh vương nhờ nhân gì mà được báu thứ ba là bánh xe báu?"
Đáp: "Đại vương, chuyển luân thánh vương nhờ lìa bỏ nghiệp bất thiện là lòng giận dữ mà được bánh xe báu. Vua đến đâu thì nơi ấy tự nhiên quy phục, nên vua được niềm vui lớn hơn hết."
Vua hỏi: "Thưa Đại sư, thế nào gọi là được niềm vui lớn hơn hết?"
"Đại vương nên biết, bánh xe báu của chuyển luân thánh vương có đủ năm công đức.
Công đức thứ nhất: bánh xe báu làm bằng vàng Diêm-phù-đàn ròng (thứ vàng quý nhất, tên lấy từ con sông chảy qua rừng cây diêm-phù), có đủ một nghìn nan hoa, rộng năm do-tuần, hiện ra trên đời như một mặt trời thứ hai.
Công đức thứ hai: bánh xe báu bay trên không, không gì cản trở được, một ngày đi được tám nghìn do-tuần.
Công đức thứ ba: chuyển luân vương trong lòng muốn đến chỗ Tứ Thiên Vương (bốn vị vua trời giữ bốn phương) và đi khắp bốn thiên hạ là Nam Diêm-phù-đề (châu phía nam, nơi loài người chúng ta sống), Tây Câu-da-ni (châu phía tây), Bắc Uất-đan-việt (châu phía bắc) và Đông Phất-bà-đề (châu phía đông). Khi ấy, vua nghĩ đến đâu thì bánh xe báu liền bay lên không, đi trước dẫn đường. Nhờ sức bánh xe, bốn loại quân là quân voi, quân ngựa, quân xe và quân bộ đều bay theo.
Công đức thứ tư: kẻ nào chưa quy phục chuyển luân vương, vua chỉ cần nghĩ đến, bánh xe báu liền bay tới nơi ấy, khiến họ đều quy phục.
Công đức thứ năm: thế lực của bánh xe báu không ai địch nổi, các tiểu vương thấy đều quy phục. Đó là vì chuyển luân vương tu hành theo đúng pháp, đã lìa lòng giận dữ.
Như vậy gọi là công dụng của bánh xe báu của chuyển luân thánh vương, khiến vua được hưởng niềm vui lớn hơn hết."
Vua hỏi: "Thưa Đại sư, chuyển luân thánh vương nhờ nhân gì mà được báu thứ tư là voi báu?"
Đáp: "Đại vương, chuyển luân thánh vương nhờ lìa bỏ nghiệp bất thiện là lòng giận dữ mà được voi báu, hưởng niềm vui cưỡi xe cộ bậc nhất."
Vua hỏi: "Thưa Đại sư, thế nào gọi là niềm vui cưỡi xe cộ bậc nhất?"
"Đại vương nên biết, voi báu lớn ấy thuần thục, hiền lành như ngựa tốt, tùy ý sử dụng để hàng phục nước khác. Bảy bộ phận của voi đứng vững chãi: bốn chân, đầu, bộ phận sinh dục và đuôi. Bảy bộ phận ấy vững chãi, có sức mạnh lớn, địch nổi cả nghìn con voi thường. Voi trắng như tuyết đóng, giống như voi Y-la-bát-la (con voi chúa) của Đế Thích (vị vua cõi trời Đao-lợi). Không một con voi thường nào dám đến trước mặt ngửi mùi của nó (?).
Đại vương, voi ấy đi lại tự tại ở ba nơi: trên không, dưới nước và trên đất liền. Đại vương, voi ấy đi rất nhanh, một ngày đi quanh cõi Diêm-phù-đề ba vòng.
Đại vương nên biết, khi chuyển luân vương cưỡi voi chúa ấy, voi cùng một lòng với vua: vua nghĩ đến đâu, voi liền đi đến đó. Voi bước đi bằng phẳng, ngay ngắn như ngỗng chúa, không nhanh không chậm, không cong không lệch. Đi giữa đám đông không làm ai sợ hãi; ngay cả khi phụ nữ sờ chạm, voi cũng không nổi giận hay quấy phá. Đến lúc ra trận, voi tỏ ra dáng dữ dằn đáng sợ, không ai đến gần được. Lúc đi, đứng, ngồi, nằm, ngủ, ăn hay bị buộc giữ, chỉ cần một sợi tơ cũng đủ giật kéo, dắt đi hay giữ lại; voi đều thuận theo, không hề chống trái.
Như vậy gọi là công dụng của voi báu của chuyển luân thánh vương, khiến vua được hưởng niềm vui cưỡi xe cộ bậc nhất."
Vua hỏi: "Thưa Đại sư, chuyển luân thánh vương nhờ nhân gì mà được báu thứ năm là ngựa báu?"
Đáp: "Đại vương, chuyển luân thánh vương nhờ lìa bỏ nghiệp bất thiện là lòng giận dữ mà được ngựa báu, hưởng niềm vui cưỡi xe cộ nhanh nhất, bậc nhất."
Vua hỏi: "Thưa Đại sư, nhanh như thế nào?"
"Đại vương nên biết, ngựa báu ấy màu trắng như hoa câu-mâu-đầu (hoa súng trắng). Khắp thân có vằn hình bánh xe xoay như của cõi trời. Ngựa không lớn không nhỏ, không cao không thấp, thân hình cân đối, tính tình hiền lành, rất dễ điều khiển, như ngựa Bà-la-ha của vua trời Đế Thích. Muốn đi hay dừng đều tùy ý. Một ngày đi quanh cõi Diêm-phù-đề ba vòng mà không hề thấy mệt.
Đại vương nên biết, như vậy gọi là công dụng của ngựa báu của chuyển luân thánh vương, khiến vua được hưởng niềm vui cưỡi xe cộ nhanh nhất, cao quý nhất."
Vua hỏi: "Thưa Đại sư, chuyển luân thánh vương nhờ nhân gì mà được báu thứ sáu là đại thần báu?"
Đáp: "Đại vương, chuyển luân thánh vương nhờ lìa lòng giận dữ mà được đại thần báu. Nhờ vị ấy, vua được nhàn nhã dạo chơi, hưởng niềm vui thanh thản không có việc gì bận lòng, bậc nhất."
Vua hỏi: "Thưa Đại sư, thế nào là niềm vui thanh thản bậc nhất?"
"Đại vương nên biết, vị đại thần ấy thay vua lo việc chính sự, hoàn toàn đúng như ý vua. Ông lo cho nước mà quên thân mình, không lo việc riêng, che chở trăm họ như giữ gìn đôi mắt mình. Vua nghĩ điều gì, ông làm xong ngay như ý, không vướng mắc, không trở ngại. Ông tu theo chánh đạo, tránh xa điều trái phép. Bất cứ lúc nào, bất cứ ở đâu, ông cũng không gây phiền não, làm hại ai. Ông vâng đúng lệnh vua thực hành mười điều lành, không trái hạnh lành, không trái chánh pháp, không trái nghĩa lý của chánh pháp, đều làm được trọn vẹn.
Đại vương nên biết, như vậy gọi là công dụng của đại thần báu của chuyển luân thánh vương, khiến vua được hưởng niềm vui bậc nhất."
Vua hỏi: "Thưa Đại sư, chuyển luân thánh vương nhờ nhân gì mà được báu thứ bảy là chủ tàng báu?"
Đáp: "Đại vương, chuyển luân thánh vương nhờ lìa bỏ nghiệp bất thiện là lòng giận dữ mà được chủ tàng báu. Nhờ vị ấy, vua được thỏa mọi điều mong muốn, yên ổn hưởng vui."
Vua hỏi: "Thưa Đại sư, thế nào là được thỏa mãn, yên ổn hưởng vui?"
"Đại vương nên biết, vị chủ tàng báu ấy có công đức lớn. Mọi núi non, khe sâu, hang thẳm, đồng hoang, sông đầm, gò đống, hố hầm, những chỗ cao thấp không bằng phẳng, ông đều có thể lấp đầy bằng mọi thứ châu báu như ngọc kim cương, ngọc nhân-đà-la (một loại ngọc xanh rất quý), ngọc ma-la-ca-đa (ngọc lục bảo), mã não…, mà châu báu vẫn không hết. Huống gì vàng, bạc, lưu ly (đá quý màu xanh lam), pha-lê thì nhiều không kể xiết.
Vị chủ tàng báu ấy lòng luôn vui vẻ, không có dáng nịnh hót quanh co, không có ý phản trắc, không gây phiền não cho người khác. Ai thấy ông cũng đều vui lòng. Đại vương nên biết, như vậy gọi là công dụng của chủ tàng báu của chuyển luân thánh vương, khiến vua được thỏa mọi điều mong muốn.
Đại vương nên biết, chuyển luân thánh vương nhờ có đủ công dụng của bảy báu như vậy nên làm vua bốn thiên hạ, làm chủ cả các long vương (vua loài rồng) và hai loại thiên vương (vua trời), tức là ở bốn thiên hạ và ở cõi trời Tam Thập Tam (cõi trời thứ ba mươi ba trên đỉnh núi Tu-di, do Đế Thích làm chủ). Vua được cùng vua trời Đế Thích chia chỗ ngồi chung. Chỉ nhờ lìa bỏ một nghiệp bất thiện là lòng giận hờn độc ác mà vua đã được đủ bảy báu như thế và hưởng niềm vui tột bậc, huống gì là thực hành trọn vẹn mười điều lành.
Đại vương nên biết, chuyển luân thánh vương còn có bảy thứ khác gọi là nhuyễn bảo (báu bậc thấp, công đức kém hơn), công đức ít hơn bảy báu trước. Bảy thứ ấy là: một là kiếm báu; hai là tấm da báu; ba là giường báu; bốn là vườn báu; năm là nhà báu; sáu là áo báu; bảy là đồ dùng cho chân báu."
Vua hỏi: "Thưa Đại sư, kiếm báu thứ nhất của chuyển luân thánh vương có công dụng gì?"
"Đại vương nên biết, trong các nước thuộc quyền chuyển luân thánh vương, nếu có ai khởi ý chống lệnh vua, thì kiếm báu liền từ trên không bay đến chỗ người ấy. Các tiểu vương thấy liền quy phục, lạy hỏi kiếm báu. Thế nhưng kiếm báu không khởi ý giết, không làm hại một chúng sinh nào. Đó gọi là công đức của kiếm báu của chuyển luân thánh vương: mọi nước không cần dùng đến dao gậy mà tự nhiên thuận theo."
"Thưa Đại sư, tấm da báu thứ hai của chuyển luân thánh vương thế nào?"
"Đại vương nên biết, tấm da báu của chuyển luân vương là da của long vương ở biển, lấy từ giữa biển lớn, do vị trưởng đoàn buôn trên biển đem dâng chuyển luân thánh vương. Tấm da báu ấy rộng năm do-tuần, dài mười do-tuần, trong sạch tươi sáng, rực rỡ hơn mặt trời. Lửa đốt không cháy, nước ngâm không mục. Gió dữ thổi đổ cả núi cũng không lay động được nó. Tấm da vừa ấm vừa mát, ngăn được nóng lạnh. Vua đi đâu, tấm da báu cũng theo đến đó. Tấm da trải rộng đủ mười do-tuần, che phủ trên toàn bộ binh lính của chuyển luân vương. Nó có thể làm thành nhà cửa, đủ chỗ ở cho mọi người, ai cũng có phòng riêng, không chen lấn nhau. Đó gọi là công dụng của tấm da báu."
"Thưa Đại sư, giường báu thứ ba của chuyển luân thánh vương thế nào?"
"Đại vương nên biết, giường báu của chuyển luân vương đặt xuống thì bằng phẳng, vững vàng, không lay động. Giường không cao không thấp, không rộng không hẹp, không dài không ngắn, không lõm không gồ (?). Giường không cứng không mềm quá, không nhám không trơn, êm ái vừa phải. Nếu vua muốn vào thiền mà ngồi trên giường báu, liền vào được giải thoát (thoát khỏi mọi ràng buộc phiền não), thiền định và tam muội (trạng thái tâm chuyên nhất, lắng sâu, không tán loạn). Nếu vua sắp khởi lòng tham, giận, si mê, mà ngồi lên giường báu, thì những tâm ấy liền tắt hết. Phụ nữ thấy vua ngồi trên giường báu cũng liền lìa được lòng tham, giận, si mê. Đó gọi là công dụng của giường báu."
"Thưa Đại sư, vườn báu thứ tư của chuyển luân thánh vương thế nào?"
"Đại vương nên biết, khi chuyển luân vương muốn vào thiền định, vua vào vườn ấy liền được tâm an định. Nếu vua muốn hưởng vui ngũ dục, vào vườn ấy thì nhờ công đức nghiệp lành vua đã làm, mọi thứ vui thích trên các cõi trời như hoa trái, chim chóc, suối nước, nước chảy, nước ao, nước sông, nhạc kỹ, ca múa, đồ vui chơi… đều biến mất ở cõi trời mà hiện ra trước mặt vua. Khi ấy chuyển luân vương cũng hưởng các thú vui như chư thiên. Đó gọi là công dụng của vườn báu."
"Thưa Đại sư, nhà báu thứ năm của chuyển luân thánh vương thế nào?"
"Đại vương nên biết, khi chuyển luân vương vào nhà ấy, nếu muốn thấy mặt trời, mặt trăng và các vì sao, thì ngay trong nhà đều thấy hết. Mọi thứ châu báu, đồ quý lạ trong cung điện cõi trời đều thấy rõ, không gì ngăn che. Nhạc kỹ trổi lên trên các cõi trời, ở trong nhà đều nghe được. Vua liền hết mọi lo buồn, mọi mệt mỏi, trong giấc ngủ được rất vui sướng, và mơ thấy nhiều điềm lành hiếm có, tuyệt đẹp. Lúc trời lạnh thì có gió ấm mềm dịu, thơm tho; lúc trời nóng thì có gió mát trong lành dễ chịu; vua được hưởng những xúc chạm vui thích. Đêm chia làm bốn phần: vua ngủ hai phần, đến phần thứ ba thì thức dậy, rời giấc ngủ, dậy hưởng niềm vui của chánh pháp; đến phần thứ tư thì giảng pháp, giáo hóa. Đó gọi là công dụng của nhà báu."
"Thưa Đại sư, áo báu thứ sáu của chuyển luân thánh vương thế nào?"
"Đại vương nên biết, áo báu của chuyển luân vương không giống lụa, vải, tơ sợi ở đời. Vân dệt ngang dọc mềm mại bậc nhất. Mọi bụi bẩn đều không làm vấy được. Mặc áo báu ấy liền hết nóng lạnh, đói khát, bệnh gầy yếu, lo buồn và mệt nhọc. Đại vương nên biết, áo báu ấy lửa không đốt được, dao không cắt được, nước không làm mục được. Đó gọi là công dụng của áo báu."
"Thưa Đại sư, đồ dùng cho chân báu của chuyển luân thánh vương thế nào?"
"Đại vương nên biết, đồ dùng cho chân báu của chuyển luân thánh vương là những thứ như giày ủng. Vua mang vào thì lội nước không chìm, như đi trên đất liền; vào lửa không cháy, như vào ao nước mát. Khi vua muốn đi dạo vui chơi, dù đi xa trăm nghìn do-tuần cũng không thấy mệt. Đó gọi là công dụng của đồ dùng cho chân báu.
Đại vương, đó là bảy thứ báu bậc thấp của chuyển luân thánh vương. Đó là quả báo công đức của một phần tập khí (thói quen, sức thấm nhuần còn lại) của mười điều lành, chứ chưa phải quả báo của việc thực hành trọn vẹn mười nghiệp lành."
Vua hỏi: "Thưa Đại sư, thế nào gọi là đi khắp mặt đất không ai chống đối? Thế nào gọi là không có gai nhọn? Thế nào gọi là không có phiền não? Thế nào gọi là không có dao gậy? Thế nào gọi là dựa vào chánh pháp? Thế nào là bình đẳng? Thế nào gọi là an ủi và hàng phục?"
Đáp: "Đại vương, đi khắp mặt đất không ai chống đối, là vì vua được tự tại trên khắp mặt đất. Không có gai nhọn, là vì không có kẻ thù oán độc ác chống đối như gai nhọn. Không có phiền não, là vì không dùng sức mạnh, uy quyền ép người. Không có dao gậy, là vì không dùng đến dao gậy, không làm tổn hại ai. Dựa vào chánh pháp, là vì vua đã lìa phi pháp và các sử (phiền não sai khiến con người) tham, giận, si mê, thực hành chánh pháp để giáo hóa kẻ ngu tối. Bình đẳng, là vì thương mọi chúng sinh như nhau, như thương đứa con một, không che chở thiên lệch. An ủi và hàng phục, là vì để các vua khác và dân chúng ở yên nơi của mình, không dời đi, không cướp đoạt, để họ được sống yên ổn.
Vì sao vậy? Đại vương nên biết, khi chuyển luân thánh vương làm vua bốn thiên hạ, lúc ấy ở các thành ấp có những tiểu vương. Các tiểu vương ấy ra đón chuyển luân vương và thưa rằng: 'Đại vương nên biết, các vùng đất này yên ổn như thế, đầy đủ như thế, sung túc như thế, vui vẻ như thế, không bệnh tật như thế; áo mặc, đồ ăn tự nhiên mà có, không có khổ não; chúng sinh, dân chúng, voi ngựa đông đúc, mọi thứ đầy đủ. Tất cả đều là của Đại Thiên Thánh vương, xin tùy vua sử dụng. Chúng tôi xin vâng theo lệnh Đại vương, không dám trái nghịch.'
Khi ấy chuyển luân vương bảo các vua: 'Các vua hãy cứ yên ổn cai trị nước mình. Ta đến vì các ngươi, không phải vì đất đai. Các ngươi phải theo chánh pháp mà giáo hóa, chớ theo tà pháp; phải giữ lòng bình đẳng, chớ giữ lòng thiên lệch. Trong nước các ngươi, nếu tà pháp nổi lên mà các ngươi mau chóng dẹp bỏ, thế là thuận theo lệnh ta, gọi là được nhận nước của mình. Nếu không dẹp bỏ, ta sẽ trị các ngươi tội rất nặng.'
Đại vương nên biết, như vậy gọi là chuyển luân thánh vương bảo vệ chúng sinh. Các tiểu vương tức là thiểu phần vương, thứ thiểu phần vương và biên địa vương. Hai loại vua ấy (?) vâng theo lệnh của chuyển luân thánh vương. Đại vương nên biết, như vậy gọi là vị vua làm chủ mặt đất giáo hóa chúng sinh."
Vua hỏi: "Thưa Đại sư, các tiểu vương khác theo phép tắc nào để trị nước nuôi dân cho đúng pháp?"
Đáp: "Đại vương, các tiểu vương theo phép tắc trong Vương luận (học thuyết về đạo trị nước của vua), dùng đạo lý mà trị nước, bảo vệ chúng sinh. Chỉ trừ chuyển luân vương. Vì sao vậy? Vì khi chuyển luân thánh vương ra đời, chúng sinh thời ấy đã lìa mọi tâm bất thiện, tâm tham lam độc ác, lìa lòng tham đảo lộn sai trái, lìa tâm thấy biết sai lệch. Các nước khắp nơi không có những kẻ làm việc trái pháp như đồ tể, thợ săn. Vì sao vậy? Vì họ theo phép tắc của vị Pháp vương, biết rõ tội và phước, lòng không mê muội, không nghi ngờ chánh pháp, làm gì cũng hợp lẽ, không sinh lỗi lầm sai trái.
Đại vương nên biết, như vậy gọi là chuyển luân thánh vương dựa vào công đức từ nghiệp lực của chính mình mà gìn giữ cõi đời ấy. Khi ấy, những phép trị nước của các tiểu vương đều không cần dùng đến (?)."
Kinh Đại Tát Già Ni Kiền Tử Thọ Ký (kinh ghi lại lời Đức Phật báo trước sự thành Phật của Đại Tát Già Ni Kiền Tử), quyển thứ tư.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video