Trùng san "Nhân tử tu tri tư hiếu địa lý tâm học thống tông" (in lại sách "Những điều người làm con cần biết để làm tròn đạo hiếu — tổng hợp tinh yếu học thuật địa lý"), quyển ba, phần trên.
Người ở ẩn đất Giang Hữu (vùng Giang Tây) là Từ Thiện Kế thuật lại, cùng soạn chung.
Tập này chuyên bàn về Ngũ tinh (năm ngôi sao lớn trên trời, tức năm hành tinh nhìn thấy bằng mắt thường). Xét rằng: gọi là Ngũ tinh thì Kim gọi là Thái Bạch (sao Kim), Mộc gọi là Tuế tinh (sao Mộc), Thủy gọi là Thần tinh (sao Thủy), Hỏa gọi là Huỳnh Hoặc (sao Hỏa), Thổ gọi là Trấn tinh (sao Thổ). Năm sao ấy chính là Ngũ hành (năm yếu tố cơ bản Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, mà người xưa cho là cấu thành và chi phối vạn vật). Trên trời thì thành hình tượng, dưới đất thì thành hình thể; tinh túy gắn với trời, hình thể hiện ra ở đất. Muôn vật muôn việc đầy khắp trời đất không gì là không gốc ở đó; cái huyền diệu của địa lý (phép xem đất, tức phong thủy) há lại ra ngoài điều này sao? Sách Kinh nói: "Trời chia ra các sao và chòm sao, đất bày ra núi sông." Thật là có lý do vậy.
Bàn chung về Ngũ tinh
Ngũ tinh tức là Ngũ hành. Xét lời Thiệu tử (Thiệu Ung, nhà triết học đời Tống) nói: "Thái cực (khối nguyên sơ thống nhất trước khi có trời đất) chia ra thành âm dương, âm dương lan tỏa thành Ngũ hành, Ngũ hành tản ra khác nhau mà thành muôn vật." Cho nên tinh túy của Ngũ hành gắn trên trời thì là Ngũ tinh; hình thể hiện ra dưới đất thì là Ngũ tài (năm thứ vật liệu: kim loại, gỗ, nước, lửa, đất); khí của nó thống quản trong năm thì là Ngũ thần (năm mùa, năm thời tiết trong năm). Ở người thì là Ngũ tạng (năm tạng: tim, gan, lá lách, phổi, thận); ở vật thì là năm màu, năm âm, năm vị; thể hiện ra việc làm thì là Ngũ thường (năm đức thường hằng: nhân, nghĩa, lễ, trí, tín). Vì thế bậc vua dựa vào Ngũ vận (sự vận hành luân phiên của Ngũ hành), đặt năm cung, chia năm loại lễ, đặt năm hình phạt (?), khiến muôn phương được yên trị, dân chúng đều thuận theo. Rồi lấy Ngũ sự (năm việc của người cai trị: dáng vẻ, lời nói, cách nhìn, cách nghe, cách nghĩ) mà xét chỗ được chỗ mất, để quan sát sự biến đổi của mưa, nắng, ấm, lạnh, gió, cùng với loài động vật, thực vật, tai họa và điềm lành điềm dữ (?). Dù muôn vật rối ren, trời đất rộng lớn, nhưng mỗi thứ đều theo loại của mình thì không gì là không do Ngũ hành. Vì thế sự biến đổi của Ngũ hành thì việc lành dữ bói đoán không xuể; sự biến đổi của Ngũ tài thì hình và khí dùng không hết; sự biến đổi của Ngũ thần thì nghịch thuận tính không hết. Con người nhận cái khí trung hòa của trời đất, được cái khí tinh tú mà sinh ra, nhìn, nghe, ăn, thở chưa hề lìa Ngũ hành. Phép địa lý dựa vào đó, lấy hình núi mà phân biệt Ngũ tinh để nghiệm lành dữ, là thỏa đáng nhất. Cho nên sách "Quán châu đồ" có thuyết "Ngũ tinh là xương tủy của âm dương", họ Bốc (Bốc Tắc Cự, tác giả "Tuyết tâm phú") có lời "xét kỹ sự biến hóa của Ngũ tinh", đều là lời bàn xác đáng. Họ Dư tên Hựu người Phiên Dương chú sách "Phát vi luận" (?) lại cho rằng Ngũ tinh là thứ tưởng đúng mà sai, ấy là ông ta chưa xét kỹ vậy.
Bàn về hình dáng Ngũ tinh
Về hình thể Ngũ tinh, người xưa lấy cái vươn thẳng của cây mà lấy hình tượng thẳng; lấy cái bốc ngọn của lửa mà lấy hình tượng nhọn; lấy cái dày nặng của đất mà lấy hình tượng vuông; lấy cái tròn đầy rắn chắc của kim loại mà lấy hình tượng tròn; lấy cái chảy động của nước mà lấy hình tượng cong. Cho nên phàm hình núi cong lượn uốn động là Thủy tinh, sáng tròn là Kim tinh, vuông vức ngay ngắn là Thổ tinh, nhọn sắc là Hỏa tinh, thẳng vút là Mộc tinh. Đó cũng là lẽ tự nhiên chứ không phải gượng ép. Nhưng hình Ngũ tinh lại có cái không thuần, gọi là biến cách (dạng biến thể). Cho nên người đời sau lại lập ra tên Cửu tinh (chín sao, một cách phân loại hình núi khác thành chín dạng). Thực ra Cửu tinh không ra ngoài Ngũ tinh này. Có người nói: Ngũ tinh là dạng chính, Cửu tinh là dạng biến; nay chỉ lấy Ngũ tinh mà không lấy Cửu tinh, thế là dùng cái chính mà không dùng cái biến. Đáp rằng: Không phải vậy. Biến hóa của Ngũ tinh nhiều không tả xiết, Cửu tinh sao đủ để nói hết biến hóa ấy? Chỉ có giữ cái gọn mà bao quát cái rộng, thì Ngũ tinh thực đủ để thống quản tất cả, cần gì lấy những tên gọi khác của Cửu tinh!
Hình Kim tinh. Hình Mộc tinh. Hình Thủy tinh. Hình Hỏa tinh. Hình Thổ tinh.
Kim tinh tròn. Trên đây là hai dạng đứng và nằm của Kim tinh. Mộc tinh thẳng. Trên đây là hai dạng đứng và nằm của Mộc tinh. Thủy tinh cong. Trên đây là hai dạng đứng và nằm của Thủy tinh. Hỏa tinh nhọn. Trên đây là hai dạng đứng và nằm của Hỏa tinh. Thổ tinh vuông. Trên đây là hai dạng đứng và nằm của Thổ tinh.
Hình Ngũ tinh ở trên tạm vẽ hai dạng chính thể đứng và nằm làm mẫu. Mỗi sao lại có những dạng kiêm hình khác, chưa thuần, đều là biến thể, không vẽ hết.
Bàn về tên gọi của Ngũ tinh
Kim gọi là Thái Bạch, Mộc gọi là Tuế tinh, Thủy gọi là Thần tinh, Hỏa gọi là Huỳnh Hoặc, Thổ gọi là Trấn tinh, đó vốn là tên của Ngũ tinh. Nhưng nhà địa lý lấy hình núi mà bàn tên sao thì ắt gửi vào đó sự phân biệt lành dữ, mà các bậc đi trước ở chỗ này lại khá mâu thuẫn nhau. Như Liêu Kim Tinh (Liêu Vũ, thầy phong thủy đời Tống) cho Kim tinh là Văn tinh (sao chủ về văn chương), Mộc là Tướng tinh (sao chủ về tướng soái); Trương Tử Vi cho Kim là Vũ tinh (sao chủ về võ), Mộc là Văn tinh; Dương Quân Tùng (thầy phong thủy lừng danh đời Đường) cho Thổ là Tôn tinh (sao chủ về sự tôn quý), còn Tử Vi và Kim Tinh lại cho Thổ là Tài tinh (sao chủ về của cải). Những loại như thế đều đem một sao mà gò bó vào một nghĩa. Kẻ ngu này trộm nghĩ, biến hóa của Ngũ tinh vô cùng, ngay một sao cũng có thể làm võ, làm văn, làm giàu, làm sang, làm lành hay dữ, chỉ xem nó hiện ra thế nào mà thôi. Nếu lấy một nghĩa mà gò bó một sao thì lý khó bao quát, không nói hết được ý sâu của nó. Nay chia làm ba dạng thanh, trọc, hung để quy định tên gọi, mong rằng mỗi dạng đều đạt hết chỗ tinh diệu, mà thuyết của các nhà có thể thông suốt với nhau, không đến nỗi mâu thuẫn.
Ngũ tinh chia làm ba dạng thanh, trọc, hung: phàm hình sao (tức hình dáng ngọn núi được gọi theo tên sao) thanh tú, có vẻ sáng đẹp là thanh (trong); phàm hình sao béo dày, đoan trang nặng nề là trọc (đục); phàm hình sao xấu xí, dữ tợn, mang sát khí (khí hung dữ gây hại) là hung (dữ).
Phần Bổ nghĩa (phần giải thích bổ sung) – có người hỏi: Họ Bốc có thuyết "Kim thì trong, Thổ thì đục, Hỏa thì khô nóng, Thủy thì mềm". Nay nói Ngũ tinh mỗi sao đều có ba dạng thanh, trọc, hung, mà lại không bàn rõ chuyện khô nóng, mềm yếu, là vì sao? Đáp rằng: Ông ấy bàn theo tính tình, mà chưa nói đến hình tượng; ở đây bàn theo hình tượng mà kiêm suy ra tính tình. Nếu chỉ bàn tính tình thì thuyết ấy vốn đúng. Nhưng nếu phải căn cứ hình tượng mà xét tính tình thì lời ấy chưa được hoàn hảo. Bởi nhà địa lý nhân hình mà xét khí, không thể bỏ hình tượng mà chỉ chuyên tính tình. Nếu nói theo hình thì Kim mà béo to, thô, phình thì không thể gọi là trong; Thổ mà gầy lộ xương, vuông ngay thì không thể gọi là đục; Hỏa mà thanh tú thì không thể chỉ gọi là khô nóng; Thủy mà nổi bật vươn cao thì không thể chỉ gọi là mềm. Cho nên phải kiêm cả hình tượng lẫn tính tình mới hết chỗ tinh diệu, đó là lý do Ngũ tinh mỗi sao đều phải chia ba dạng thanh, trọc, hung.
Kim tinh
Dạng thanh gọi là Quan tinh (sao chủ về quan chức), chủ về văn chương hiển đạt, trung chính, trinh liệt (giữ khí tiết cứng cỏi, thà chết không chịu nhục).
Dạng trọc gọi là Vũ tinh, chủ về uy danh lẫy lừng, nắm quyền về việc chém giết.
Dạng hung thuộc Lệ tinh (sao dữ ác), chủ về giết chóc, giặc cướp trong quân, tàn hại thương tật, chết yểu, tuyệt diệt.
Giải nghĩa: Kim là sao phương Tây, về thời tiết là mùa thu. Kim loại sáng mà quý, gõ vang có tiếng, lại được đời quý trọng, trăm lần luyện không đổi, sáng chói xuyên mặt trời, sắc bén cứng rắn. Giống như bậc quý nhân ở đời, cương trực trung chính, không khuất không nao. Cho nên sao này dạng thanh là Quan tinh, là hình tượng quan chức quý hiển. Nó chủ về ứng nghiệm văn chương thanh tú, công danh hiển đạt, cương chính, trung trinh, giữ tiết. Nếu đục mà không tú, như trong thiên văn sao Kim có biến dị thì chủ về binh đao. Sao Kim sáng gấp bội, tia sáng nhọn màu đỏ thì chủ về dùng binh. Cho nên sao này dạng trọc là Vũ tinh, là hình tượng uy vũ. Nó chủ về ứng nghiệm làm chủ tướng chinh phạt, uy danh lẫy lừng. Nhưng khí Kim nghiêm lạnh làm muôn loài tàn úa, cho nên mùa thu chủ sát phạt, thu gom cất giấu. Như thời xưa, việc dùng binh, dùng hình phạt ắt vào mùa thu, vì Kim chủ về sát phạt. Cho nên sao này dạng hung là Lệ tinh, là hình tượng thảm khốc tàn bạo. Nó chủ về ứng nghiệm giặc trong quân, giặc cướp lớn, bị giết cả họ, thảm khốc, tuyệt diệt.
Mộc tinh
Dạng thanh gọi là Văn tinh, chủ về văn chương, đỗ đạt khoa cử, tiếng tăm, quý hiển.
Dạng trọc gọi là Tài tinh (sao tài năng), chủ về công nghiệp, tài năng, kỹ nghệ.
Dạng hung gọi là Hình tinh (sao hình phạt), chủ về hình thương khắc hại, và bị hình phạt vì phạm pháp, chết yểu, tàn tật bệnh tật.
Giải nghĩa: Mộc là sao phương Đông, về thời tiết là mùa xuân. Mùa xuân chủ về sinh sôi. Đang lúc mùa xuân, muôn hoa đua nở, hoa lạ đài đẹp, khoe lạ đua tươi, đó là cái văn vẻ của Mộc. Cho nên sao này dạng thanh là Văn tinh, là hình tượng văn hoa. Nó chủ về ứng nghiệm văn chương thanh tú, khoa danh hiển đạt. Lại nữa, thân cây dài, tươi tốt, cành vươn thông suốt, gió thổi mưa lay thì kêu xào xạc, chặt thì vang chan chát, đổ thì ầm ầm, cho nên lại chủ về tiếng tăm vang xa, tên tuổi truyền rộng. Đến khi làm đồ dùng, xe cộ, chỗ ngồi thì vân gỗ đáng ngắm, tựa vào vừa ý. Dùng để dựng nhà lớn thì rường cột, rui mè, góc mái không gì không đủ, cho nên sao này dạng trọc là Tài tinh, là hình tượng tài dụng. Nó chủ về ứng nghiệm vinh quý, công nghiệp, nhiều tài nhiều nghề. Còn dạng hung thì hoặc khô héo gãy đổ, hoặc ra hoa mà không kết quả, mục nát đổ ngã, lại có thể làm hỏng đồ vật. Dùng làm gông, xiềng, cùm, trói thì thành hình cụ. Cho nên sao này dạng hung là Hình tinh, là hình tượng hình thương. Nó chủ về ứng nghiệm hình thương khắc hại, chết yểu, tàn tật, kiện tụng tù ngục, cô quả khốn đốn.
Thủy tinh
Dạng thanh gọi là Tú tinh (sao thanh tú), chủ về thông minh, văn chương, khéo léo, trong sạch, độ lượng, và đàn bà được quý hiển.
Dạng trọc gọi là Nhu tinh (sao mềm yếu), chủ về u mê ngu đần, ủ rũ, nhu nhược không phấn chấn, bệnh khổ không thọ, và nịnh hót a dua tà vạy.
Dạng hung gọi là Đãng tinh (sao phóng đãng), chủ về dâm dục, tà dâm phóng đãng, gian trá, nghèo khó, bệnh lâu, chết yểu, chết nơi đất khách, lưu lạc, chết đuối.
Giải nghĩa: Thủy là sao phương Bắc, về thời tiết là mùa đông. Ánh sáng tinh túy của nó treo hình trên trời thường đi theo mặt trời. Cho nên ứng vào việc người, điều lành của nó cũng là cái quý được gần vua. Nói về nước chảy trên đất thì gió thổi qua sinh vân sóng, lại trong suốt soi được, biến động không gò bó, có thể vuông có thể tròn. Suy rộng ra thì có thể chở thuyền, có thể tưới ruộng, sáng lóng lánh soi chiếu, thứ tinh thứ thô đều không sót. Cho nên sao này dạng thanh là Tú tinh, ứng về tính nết trong sạch, độ lượng rộng như biển. Nhưng nước vốn trong sáng mà ngoài tối, thể mềm tính thuận, cho nên sao này dạng trọc là Nhu tinh, là hình tượng thấp hèn yếu đuối. Nó chủ về ứng nghiệm u mê ngu đần, thấp kém, mềm yếu, ủ rũ, nịnh hót, a dua, tà vạy. Lại nữa, nước lũ dâng ngập trời tràn đồng, cuốn tan nhà dân, không gì ngăn cứu được; còn trong mương rãnh thì dơ bẩn đục ngầu, đó đều là điều không đẹp. Cho nên sao này dạng hung gọi là Đãng tinh, là hình tượng trôi dạt phóng đãng. Nó chủ về ứng nghiệm hung ác tàn bạo, trôi dạt quên về, rượu chè trai gái tan nhà, dâm loạn không sạch, bỏ quê chết nơi đất khách.
Hỏa tinh
Dạng thanh là Hiển tinh (sao hiển hách), chủ về văn chương phát đạt, đại quý, lẫy lừng, thế lực bốc mạnh như lửa.
Dạng trọc gọi là Táo tinh (sao khô nóng), chủ về cương liệt nóng nảy hung bạo, tác oai tác phúc, gian hiểm, chết yểu; họa phúc chia nửa, có lành có dữ, ứng về dễ hưng dễ bại. Nhưng lửa là vật khởi lên rất nhỏ, bùng lên rất mạnh, tắt rất nhanh. Với vật thì vô tình: kim loại vào thì chảy, gỗ vào thì cháy, đất vào thì khét, nước vào thì cạn. Cho nên sao này dạng hung là Sát tinh (sao giết chóc), là hình tượng diệt vật. Nó chủ về ứng nghiệm sát phạt, thảm khốc, giặc cướp lớn, bị giết cả họ tuyệt diệt.
Đại để Hỏa tinh cần thoát tá (mạch núi lột bỏ dần vẻ thô dữ, chuyển từ cao nhọn thành thấp nhỏ, êm dịu) nhiều lần, hoặc rải xuống đồng bằng, hoặc xuyên qua ruộng vượt qua nước, qua nhiều lần quá giáp (chỗ mạch núi thắt hẹp lại giữa hai đoạn) chồng lớp, rồi sau đó mới kết huyệt (đọng lại thành chỗ đất tụ khí tốt để đặt mộ hay dựng nhà) thì lành. Ngô công nói: "Nếu thấy Hỏa tinh lúc lửa bốc động, thì đến nơi phải tìm xa một trăm dặm." Ý nói đi xa thì thoát tá mới sạch. Sách "Đoạn pháp" nói: "Năm bảy Hỏa tinh nối đốt nhô lên, là đất được chia đất phong vương hầu. Thoát xuống đồng bằng gần sông lớn, kết huyệt mới xứng đáng." Cũng là ý này. Nếu Hỏa tinh chưa qua thoát tá, dù long (mạch núi, ví như rồng uốn lượn) và huyệt hợp cách, ắt chủ về đại phúc đại họa, chưa được trọn tốt. Như đất tổ của Nghiêm các lão (Nghiêm Tung, tể tướng đời Minh) ở Viên Châu, tại Hồng Sơn, năm bảy Hỏa tinh nối đốt nhô lên, nhọn bốc như lửa động. Dương cơ (nền đất để dựng nhà ở) thì xuyên qua nước mà nhô lên, thoát tá rồi mới kết. Âm địa (đất làm mộ) thì chưa qua nước đã kết huyệt; tuy cách long rất tú, kết cấu cực đẹp, nhưng tính lửa dễ phát dễ tan, cho nên ông Giới Khê (tức Nghiêm Tung) liên tiếp đỗ đạt, địa vị cao tột bậc bề tôi, giàu nhất thiên hạ, rồi lại thất bại thảm hại, cũng như lửa tàn thì tro bay khói tắt vậy. Dưới Hồng Sơn có hang rỗng, theo sách "Viên Châu quận chí" là nơi Cát Hồng (đạo sĩ đời Tấn) luyện đan; xưa có bài ký rằng: "Bụng núi Hồng rỗng không, năm đời ra ba công (ba chức quan cao nhất triều đình). Tuy rằng ở nhất phẩm, gia nghiệp hết sạch không." Cũng lạ thay!
Bổ nghĩa: Dương công nói: "Đất lớn nếu chẳng lấy Liêm (Liêm Trinh, một sao trong Cửu tinh của họ Dương, ứng với hình núi thuộc Hỏa) làm tổ, làm quan rốt cuộc không đến Tam công." Ấy là xếp Liêm Trinh thuộc Hỏa, mà Hỏa tinh nên làm tổ long (núi tổ, ngọn núi lớn khởi đầu của cả mạch). Bởi trong Ngũ hành, Kim chia ra thì nhẹ, Mộc chia ra thì nhỏ, Thủy chia ra thì cạn, Thổ chia ra thì ít, chỉ có Hỏa tinh càng chia càng thịnh, như một đốm lửa chia ra thành ngọn lửa muôn dặm, vì thế nên làm tổ long. Đại để danh sơn núi lớn trong thiên hạ không núi nào không phải Hỏa tinh, điều này cũng thấy được sự huyền diệu của tạo hóa.
Thổ tinh
Dạng thanh gọi là Tôn tinh, chủ về bậc vương hầu cực phẩm, được chia đất phong tước, công nghiệp cao cả, phúc trạch kéo dài, đủ Ngũ phúc (năm điều phúc: sống lâu, giàu có, yên lành, có đức tốt, chết êm), vận nước lâu bền.
Dạng trọc gọi là Phú tinh (sao giàu có), chủ về nhiều tài sản, phong phú, thọ lâu, con cháu đông đúc.
Dạng hung gọi là Trệ tinh (sao ứ trệ), chủ về u mê nhu nhược, bệnh tật triền miên, vàng da phù thũng, tù ngục, không phấn chấn được.
Giải nghĩa: Thổ là Trấn tinh, bao dung rộng lớn, trấn giữ yên tĩnh, đức ở trung ương, công là nâng chở muôn vật, ngôi là sao của vua. Cho nên sao này dạng thanh là Tôn tinh, nó chủ về ứng nghiệm cái quý của vương hầu cực phẩm, trấn tĩnh để yên xã tắc (đất nước), ban ơn khắp để thấm nhuần dân sinh. Nhưng trong Ngũ tinh, Thổ nặng đục, cho nên Trấn tinh đi chậm nhất, đại khái hai mươi năm đi hết một vòng trời. Mà tính tình của Thổ chậm nhất, phát đạt chậm chạp, nhưng bền lâu nhất. Nó sinh vật rất nhiều, cho nên sao này dạng trọc là Phú tinh, nó chủ về ứng nghiệm nhiều tiền của, ruộng vườn sung túc. Nhưng đất thì không đâu không có, dù hung cũng không thành họa lớn, cho nên Thổ nặng đục là Trệ tinh, là hình tượng ứ tắc. Nó chủ về ứng nghiệm trì trệ chậm lụt, ngu muội, bệnh tật triền miên.
Bổ nghĩa: Mộc thì có vẻ hoa lệ, muôn tía nghìn hồng, hương thơm ngào ngạt. Kim thì có ánh sáng, có âm thanh. Thủy thì có vân sóng, dập dềnh tuôn đổ. Hỏa thì có ánh sáng, lửa bốc động. Cho nên Mộc là Văn tinh, Kim là Quan tinh, còn Hỏa hiển lộ là hình tượng văn minh, Thủy thanh tú có tài khéo léo, mà Thổ không dự vào. Nhưng người ta không biết Thổ trong Ngũ hành là chí tôn, trong năm phương ở giữa, là mẹ của muôn vật, có đức sánh với trời, cái quý trong thiên hạ còn gì hơn? Chỉ vì nó hồn hậu chất phác, không lộ góc cạnh, không phô hoa lệ, cho nên những việc văn chương khoa cử, uy vũ hiên ngang, lẫy lừng rực rỡ, thông minh tài biện thì có kém nhường Thủy, Hỏa, Kim, Mộc một chút. Còn như bổng lộc dày, phẩm vị cao, cái tôn quý của vương hầu công khanh, phúc lâu dài, con cháu nối dõi đông đúc, phúc vẹn toàn mọi bề, thì không phải Thổ tinh không làm được. Thế thì sức của Thổ tinh há chẳng vượt hẳn bốn sao kia sao! Họ Bốc nói "Thổ vượng thì nhiều trâu ruộng", họ Liêu nói "Thổ chủ nhà nhiều giàu có", đó là không biết cái lớn của Thổ tinh vậy.
Bàn về Ngũ tinh chia ba dạng: núi cao, gò bằng, đất bằng
Kim tinh
Kim ở núi cao như chuông, như nồi, đầu tròn không nghiêng, sáng đẹp, béo mượt, là Kim tốt. Kim ở gò bằng như nón, như ngựa, như gỗ đổ nằm tròn vắt (?), như hạt châu lăn trên mâm, là Kim tốt. Kim ở đất bằng tròn như bánh đường, béo đầy sáng sạch, có vành có cạnh, là Kim tốt.
Mộc tinh
Mộc ở núi cao vút như ngọn bút dựng, sừng sững đứng thẳng, không nghiêng không lệch, là Mộc tốt. Mộc ở gò bằng, cành nhánh uốn lượn, ôm vòng trải dài, thế đi ngoằn ngoèo như nét chữ "chi", chữ "huyền", là Mộc tốt. Mộc ở đất bằng, mềm tròn bằng thẳng, cành nhánh cong kéo dài, mấu đốt liền nhau, là Mộc tốt.
Thủy tinh
Thủy ở núi cao, núi gợn như bọt nước uốn lượn, thế như căng màn, trải ngang rộng bày hàng, là Thủy tốt. Thủy ở gò bằng, chân bằng trải phẳng, thế như mây trôi, quanh co uốn khúc, là Thủy tốt. Thủy ở đất bằng như trải chiếu trải thảm, có vân sóng vầng ranh, có chỗ thấp chỗ cao, là Thủy tốt.
Hỏa tinh
Hỏa ở núi cao thanh tú nhọn vút, như lửa bốc rực trời, làm tổ làm tông (núi gốc của cả mạch), là Hỏa tốt. Hỏa ở gò bằng, tay chân trải dài, dọc ngang bốc lửa, được nước nối liền, là Hỏa tốt. Hỏa ở đất bằng, xiên bay lấp lánh, giữa ruộng sinh ra diệu (những mỏm đá, gò nhọn nhỏ nhô ra như tia sáng), trong nước có cầu đá (dải đá ngầm vắt ngang), là Hỏa tốt.
Thổ tinh
Thổ ở núi cao như kho lẫm, như bức bình phong, dày nặng hùng vĩ, ngay ngắn vuông bằng, là Thổ tốt. Thổ ở gò bằng như cái án kỷ, như tấm khuê (tấm ngọc dẹt quan lại cầm khi chầu vua), dày nặng béo đục, không nghiêng không lệch, là Thổ tốt. Thổ ở đất bằng, bờ cạnh như hào gọt thẳng, vuông dày bằng phẳng, có cao có thấp, là Thổ tốt.
Bàn về thể và tính của Ngũ tinh
Thể của Kim tròn mà không nhọn, tính của Kim tĩnh mà không động.
Thế núi yên tĩnh, sáng tròn thì lành; trôi động không ngay thì dữ. Mặt núi tròn béo bằng phẳng ngay ngắn thì lành; nghiêng lệch sưng phù thì dữ. Đỉnh núi bằng tròn béo đầy thì lành; vỡ vụn lởm chởm thì dữ. Chân núi tròn đều béo mượt thì lành; nhọn xiên chạy tán loạn thì dữ.
Thể của Mộc thẳng mà không vuông, tính của Mộc thuận mà vươn thông suốt.
Thế núi thẳng cứng thanh tú thì lành; nghiêng lệch tản mác thì dữ. Mặt núi sáng mượt, thanh mà mạnh thì lành; đá lở vỡ vụn thì dữ. Đỉnh núi thẳng gọt, tròn tĩnh thì lành; sưng phù nghiêng lệch thì dữ.
Thể của Thủy động mà không tĩnh, tính của Thủy chìm đọng mà chảy xuống thấp.
Thế núi gợn sóng ngang lớp lớp chồng nhau thì lành; kéo lê tản mát thì dữ. Mặt núi có những gò như bọt nước san sát thì lành; non mềm, thoai thoải tản mác thì dữ. Đỉnh núi tròn cong như muốn động thì lành; nghiêng lệch lởm chởm thì dữ. Chân núi trải bằng như nước chảy tuôn thì lành; trôi tuột không thu lại thì dữ.
Thể của Hỏa nhọn, như lửa bốc động mà không tròn; tính của Hỏa bốc lên phất phơ mà không tĩnh.
Thế núi cao dốc hiểm trở, như lửa bốc động thì lành; không qua thoát tá thì dữ. Mặt núi bằng tĩnh, phía dưới rộng thì lành; ngẩng đầu, vỡ đỉnh thì dữ. Chân núi bay xiên có diệu thì lành; quay ngược xấu xí thì dữ.
Thể của Thổ vuông đặc mà ngay, tính của Thổ trấn tĩnh mà chậm.
Thế núi hồn hậu cao hùng thì lành; nghiêng lệch sụt lở thì dữ. Mặt núi bằng ngay đứng cao thì lành; sưng phù, vỡ sụt thì dữ. Đỉnh núi vuông bằng rộng dày thì lành; góc tròn, mềm yếu thì dữ. Chân núi đều bằng, ngay ngắn thu gọn thì lành; kéo lê, vỡ như sóng thì dữ.
Bàn về điều kiêng của Ngũ tinh
Ngũ tinh không nên quá béo, quá gầy.
Kim quá béo thì phình, phình thì dữ. Kim quá gầy thì khuyết, khuyết thì dữ. Mộc quá béo thì sưng, sưng thì dữ. Mộc quá gầy thì khô, khô thì dữ. Thủy quá béo thì tràn lan, tràn lan thì dữ. Thủy quá gầy thì cạn, cạn thì dữ. Hỏa quá béo thì tắt, tắt thì dữ. Hỏa quá gầy thì khô nóng, khô nóng thì dữ. Thổ quá béo thì ứ tắc, ứ tắc thì dữ. Thổ quá gầy thì sụt, sụt thì dữ.
Bàn về điều ưa của Ngũ tinh
Kim ưa tròn tĩnh, ngay mà không lệch; lệch thì khuyết tổn, khuyết tổn không phải điều ưa. Mộc ưa cao vút thanh tú, thẳng mà không nghiêng; nghiêng thì khô héo, khô héo không phải điều ưa. Thủy ưa linh hoạt, động mà không đổ nghiêng; đổ nghiêng thì trôi dạt, trôi dạt không phải điều ưa. Hỏa ưa hùng mạnh, sáng mà không khô nóng; khô nóng thì thiêu đốt, thiêu đốt không phải điều ưa. Thổ ưa vuông ngay, dày mà không mỏng; mỏng thì yếu ớt, yếu ớt không phải điều ưa.
Bàn về Ngũ tinh tụ giảng
Ngũ tinh tụ giảng (năm sao tụ lại như ngồi giảng bàn) là năm sao Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ quây tụ mà nổi lên, đứng bày san sát, như các bậc hiền trong cửa Khổng Tử tụ họp giảng bàn đạo đức. Núi ấy đều phải thanh tú, tôn nghiêm mới hợp cách này. Phần nhiều làm tổ của long, chủ về cực quý.
Ngũ tinh tụ giảng kể trên, hoặc ở thái tổ sơn (núi tổ lớn, núi khởi đầu xa nhất của mạch), hoặc ở thiếu tổ sơn (núi tổ nhỏ, gần huyệt hơn). Ở thiếu tổ thì sức phúc càng mạnh, cách này cực quý. Năm sao tụ nhau thì không luận sinh khắc (quan hệ sinh ra nhau hay chế ngự nhau giữa các hành). Như nhà Hán nhận mệnh trời thì năm sao tụ ở sao Đông Tỉnh, vốn là phân dã (vùng đất dưới mặt đất ứng với một khu vực trên trời) của nước Tần, ứng việc diệt Tần nhận mệnh. Triều Tống nhận mệnh thì năm sao tụ ở sao Khuê, ứng thời văn minh thịnh trị. Cho nên triều Tống các bậc chân nho lớp lớp xuất hiện, đạo thống của các thánh xưa mới có chỗ gửi. Triều ta, năm Giáp Thân niên hiệu Gia Tĩnh, tháng giêng, năm sao tụ ở sao Thất, là ứng về tông thất (họ hàng nhà vua) hưng thịnh. Cho nên Thế miếu (vua Gia Tĩnh) từ hàng tông thất vào nối ngôi lớn, chính trị và giáo hóa tốt đẹp sáng sủa, là thời trung hưng thịnh vượng của bản triều. Phàm năm sao tụ lại là điềm lành lớn của đời (?). Lẽ Ngũ tinh tụ giảng của nhà địa lý cũng giống như năm sao tụ nhau trong thiên văn. Cho nên long có cách này thì đi về trước phần nhiều kết thành đất đại quý, cùng mộ phần nhà cửa của thánh hiền, địa vị cao tột bậc bề tôi, quý như vương hầu, tướng soái, tể tướng, phi hậu.
Bàn về Ngũ tinh liên châu
Ngũ tinh liên châu (năm sao nối nhau như chuỗi ngọc) là năm sao Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ xâu nối nhau mà không có núi khác xen vào giữa. Bởi Ngũ tinh tụ giảng thì không kể ở trước sau trái phải, núi bốn phía sinh ra quây tụ đều là tụ giảng; lại cần chúng tụ lại mà không câu nệ có xen nhau hay không. Còn liên châu thì nối dắt nhau mà đi, không cần tụ lại, chỉ cần liền nối nhau; tụ lại mà thành liên châu thì so với tụ giảng còn quý hơn, cho nên khác với tụ giảng. Vì thế tụ giảng không luận sinh khắc, còn liên châu thì luận sinh khắc để định lành dữ.
Bổ nghĩa: Các cách Ngũ tinh tụ giảng và liên châu đều cực quý. Tụ giảng có lớn nhỏ khác nhau, liên châu thì không chia lớn nhỏ, chỉ luận sinh khắc. Bởi đại tụ giảng thì hình sao rộng lớn, như Thủy tinh có khi bằng rộng đến hai ba mươi dặm, Hỏa tinh trải dài đến năm bảy mươi dặm, mười mấy dặm; Kim, Mộc, Thổ cũng vậy. Năm sao rộng tổng cộng không dưới một hai trăm dặm, đó là đại tụ giảng. Long như thế phần nhiều là đất kinh kỳ và các trấn lớn ở các phiên (vùng đất phong của thân vương, trọng trấn địa phương), hoặc lăng mộ đế vương, mộ phần nhà cửa của thánh hiền. Tiểu tụ giảng thì chỉ năm sao mỗi sao nổi lên vài ngọn, hoặc mỗi sao chỉ một ngọn mà thôi. Nhưng vài ngọn không bằng mỗi sao chỉ một ngọn, càng thanh hơn. Sức nặng nhẹ tuy không bằng đại tụ giảng, nhưng cũng không phải loại đất hạng trung, hạng thấp có được.
Bàn về Ngũ tinh quy viên
Ngũ tinh quy viên (năm sao về đúng vị trí của mình), còn gọi là Ngũ khí triều nguyên (năm khí chầu về gốc), cũng gọi là Ngũ tinh thăng điện (năm sao lên điện), là cách cực quý. Thủy tinh trải như màn ở phương Bắc, Hỏa tinh vút cao ở phương Nam, Mộc tinh bày ở phương Đông, Kim tinh hầu ở phương Tây, Thổ tinh kết huyệt, ở ngay chính giữa. Lên chỗ cục (toàn bộ khu đất núi sông bao quanh huyệt) mà nhìn, bốn mặt cân bằng, mỗi sao được đúng vị trí, ấy là trời làm đất đặt, tinh túy của năm khí, nơi muôn linh khí hội tụ, chính khí đúc kết, trên ứng sao trời, dưới hợp phương vị, chí tôn chí quý, muôn chỗ không gặp một. Nhưng cần hình sao chân chính, không nghiêng lệch vỡ vụn, không mang hung sát, xa gần tương xứng, cao thấp lớn nhỏ đều vừa phải mới là hợp cách. Phần nhiều kết thành cấm huyệt (huyệt cực quý, thường bị cấm không cho dân thường dùng), chủ sinh ra thánh hiền. Bậc kém hơn cũng sinh ra vương hầu, tể tướng, quý cực bậc bề tôi, tiếng thơm trăm đời, hoàng thân quốc thích, văn võ toàn tài, ra làm tướng vào làm tướng quốc, trạng nguyên, thần đồng. Đất tổ của Chu Văn công (Chu Hy, đại nho đời Tống) hợp cách này. Hình vẽ đất tổ của Văn công xem ở tập thứ tám, dưới thiên "Long pháp dư khí".
Bổ nghĩa: Có người hỏi: Năm sao Thủy, Hỏa, Mộc, Kim, Thổ, về lý là đúng. Thế thì Cửu tinh của họ Dương gồm Tham (Tham Lang), Cự (Cự Môn), Lộc (Lộc Tồn), Văn (Văn Khúc), Liêm (Liêm Trinh), Vũ (Vũ Khúc), Phá (Phá Quân), Phụ (Tả Phụ), và Cửu tinh của họ Liêu gồm Thái Dương, Thái Âm, Kim Thủy, Thiên Tài, Tử Khí, Thiên Cương, Cô Diệu, Táo Hỏa, Tảo Đãng — Cửu tinh của hai nhà đều có thể bỏ hết. Sao trong sách này không xóa sạch tên ấy mà thường thường vẫn nhắc đến, há chẳng phải tự mâu thuẫn sao? Đáp rằng: Cửu tinh của hai nhà cũng từ Ngũ tinh mà ra, chưa thể nói hoàn toàn vô lý, chỉ là không thuần chính mà thôi. Nhưng mỗi thứ cũng có chỗ dùng.
Như xem can long (mạch núi chính, lớn) và hình sao của tổ long thì dùng Cửu tinh họ Dương là tốt. Bởi can long nhận khí dày, không thể lấy một sao mà gò bó, cho nên hình tượng các sao như Liêm Trinh, Tham Lang chỉ lấy ở đỉnh núi mà thôi. Khí của núi ấy hồn hậu, có chỗ không thuần thuộc Hỏa, không thuần thuộc Mộc. Nổi vọt lên thành đỉnh, thành ngọn là chân khí phát hiện ra, là Mộc là Hỏa. Thầy thuật nhân hình phát hiện ấy mà phân theo Cửu tinh, gọi là Tham Lang, Liêm Trinh mà thôi. Ở chỗ này nếu gọi thẳng là Mộc tinh, Hỏa tinh thì không những không giống hình của nó, mà còn không nói hết bẩm phú của núi. Vậy Cửu tinh họ Dương dùng cho can long là được. Cửu tinh họ Liêu cũng vì Ngũ tinh không thuần hợp năm thể tròn, thẳng, cong, nhọn, vuông. Cho nên Kim không thuần Kim, mang Thổ thì là Thái Âm, mang Hỏa thì là Thiên Cương; Thổ không thuần Thổ, mang Kim thì là Cô Diệu; Thủy không thuần Thủy, mang Kim thì là Kim Thủy, đại loại như thế. "Nhập thức ca" nói: "Tròn, thẳng, cong, nhọn, vuông năm thể, vốn là khí Ngũ hành. Thẳng, cong, vuông, nhọn mỗi thứ mang tròn, góp lại đủ Cửu tinh", chính là vậy. Cửu tinh họ Liêu này dùng để xem chi long (mạch núi nhánh, nhỏ) và phép huyệt cũng được.
Có người lại hỏi: Đã vậy thì Cửu tinh hai nhà, một thứ dùng xem can long, một thứ dùng xem chi long và huyệt tinh (ngọn núi nơi kết huyệt), thì không cần chê là sai mà cứ theo là được, cớ sao lại lập tên Ngũ tinh? Đáp rằng: Cửu tinh họ Dương thì ghét ở chỗ tên và nghĩa không thỏa đáng. Như "tham lại lang" (tham lam lại hung như sói) mà là lành, "liêm lại trinh" (thanh liêm lại trong sạch) mà là dữ; lại trong các thiên "Thiên văn chí" của các đời không có tên ấy. Cửu tinh họ Liêu thì ghét ở chỗ gò vào chín dạng biến đổi, nhiều chỗ gượng ép, thiên văn cũng không có sao ấy. Đại để Cửu tinh của hai họ đều không có căn cứ, thầy thuật nhiều khi uốn theo cho tiện, lành dữ không rõ, người làm con chưa chắc hiểu được, cho nên lấy thẳng Ngũ tinh để định tên, lấy ba dạng thanh, trọc, hung để phân biệt, muốn người ta nhân tên mà biết nghĩa, mới là thiết thực, lành dữ không lẫn lộn mà thôi. Ta đâu dám lập dị! Cho nên trong sách thường nhắc tên Cửu tinh của hai họ, cũng vì chỗ đáng lấy thì lấy. Nếu không ngờ về nghĩa lý thì ta xóa sạch làm gì? Đáng lấy mà không lấy, ấy là ý riêng chia bè lập phái của thầy thuật, chứ không phải lòng công bằng.
Huống chi chuyện hình sao cũng là việc có thể xem nhẹ (?). Anh em ta từng thấy, những quái huyệt (huyệt lạ, nằm ở chỗ trái lẽ thường) ở đất lớn thường đều là không hợp hình sao. Người thường thấy không hợp hình sao thì không dám đặt mộ. Bậc thầy sáng suốt có kiến giải chân thực, không câu nệ hình sao, nên dám đặt. Người ta thấy họ không câu nệ hình sao bèn cho là lạ, mới có tên gọi quái huyệt. Xem Ngô Trọng Tường, Đổng Đức Chương đều có thể theo núi mà điểm huyệt, nào có câu nệ hình sao? Nhưng họ đều đã đạt đến chỗ biến hóa tự tại của địa lý mới được như thế. Người khác mà muốn không bàn hình sao, ấy là không biết có công phu học từ dưới thấp, mà vội muốn vượt bậc đạt lên cao, đúng là bắt chước nàng Đông Thi nhăn mày theo Tây Thi (ý nói học đòi vụng về), chỉ càng thêm xấu. Hỏi: Đến chỗ biến hóa tự tại thì sao lại không câu nệ hình sao? Đáp: "Chôn cất là để nương theo sinh khí" (lời trong "Táng thư" của Quách Phác; sinh khí là luồng khí sống chạy trong lòng đất); hiểu được ba chữ "nương sinh khí" thì việc của địa lý đã xong, còn cần gì câu nệ Ngũ tinh, Cửu tinh nữa.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video