Thiên 11 — Quyển 3 thượng (2) — Tổng luận huyệt pháp; huyệt oa, kiềm, nhũ

 Sách in lại "Nhân tử tu tri tư hiếu địa lý tâm học thống tông" (tên sách, ý là: Điều người làm con phải biết – bộ sách tổng hợp học thuyết địa lý để giúp con cháu trọn đạo hiếu), quyển ba, phần trên, mục thứ hai.

 Từ Thiện Kế, người ở ẩn trong núi đất Giang Hữu (vùng Giang Tây), thuật lại; cùng soạn với em là Từ Thiện Thuật.

 Bàn chung về phép huyệt

 Thuyết về long và huyệt trong địa lý (phong thủy) vốn do trời đất tạo ra. Đó là cái hay tự nhiên mà thành, ban đầu không có chút gượng ép nào. Hễ có gượng ép thì đã không phải là tạo hóa thật. Long (mạch núi chạy dài như thân rồng, mang khí đất) là dải núi dẫn khí đến. Huyệt là điểm khí đất tụ lại, nơi đặt mộ. Ông Bốc (Bốc Tắc Ngôi, tác giả sách "Tuyết tâm phú") nói: "Đã có long tự nhiên mà thành thì ắt có huyệt tự nhiên mà thành." Cho nên hễ long và huyệt đều tự nhiên mà thành thì sa và thủy không cái nào không đáp ứng phụ trợ. Sa là các núi gò quanh huyệt, thủy là các dòng nước. Khi ấy Long Hổ, minh đường, thủy thành, đối án, la thành, thủy khẩu đều tự nhiên hợp phép. Long Hổ là hai dải núi bên trái (Thanh Long) và bên phải (Bạch Hổ) ôm lấy huyệt. Minh đường là khoảng đất bằng trước huyệt, nơi nước tụ. Thủy thành là dòng nước uốn quanh bao lấy huyệt như thành. Đối án là núi thấp ở ngay trước mặt huyệt như cái bàn. La thành là vòng núi bao bọc phía ngoài. Thủy khẩu là nơi nước chảy ra khỏi cuộc đất.

 Vì sao vậy? Long ví như vua, huyệt ví như bề tôi, sa và thủy ví như dân chúng trong thiên hạ. Vua sáng tôi hiền thì muôn nước không đâu không quy thuận, bốn phương man di không đâu không thần phục. Cũng như mây theo rồng, gió theo hổ, mỗi thứ ứng theo loại của mình mà thôi. Nếu long không thật thì huyệt cùng sa thủy cũng đều trái ngược. Dù có vẻ hữu tình giả tạo, rốt cuộc vẫn là gượng ép, người có con mắt thật sẽ không bị nó lừa.

 Vì thế phép xem đất trước hết phải xét long. "Kinh" nói: "Sợ ông còn ngờ huyệt khó chọn định, hãy tìm trên thân long phía sau mà phân biệt. Ngọn núi mọc trên long là gốc là hạt, hình huyệt phía trước là hoa nở. Gốc hạt nếu thật thì huyệt không giả, vì đều từ giống ấy sinh ra." Lại nói: "Long mà thật thì huyệt liền thật, long không thật thì ít có huyệt thật." Đều nói rằng có long thật mới có huyệt thật. Nếu long không thật thì dù có huyệt trời sinh trông đáng yêu cũng chỉ là hoa giả, hư ngụy, sinh khí (khí sống của đất, thứ làm phúc cho người táng) không tụ vào đó.

 Tuy nhiên, phân biệt huyệt tuy cốt ở xét long, nhưng có long mà không có huyệt thì theo phép cũng không táng. Cho nên trong "ba điều không táng" của ông Dương (Dương Quân Tùng, tổ phái phong thủy hình thế đời Đường), điều đầu tiên là có long mà không có huyệt thì không táng. Trong "bốn điều không hạ táng" của Lệ Bá Thiều, điều đầu tiên cũng là không có huyệt thì không hạ táng. Tiên sinh Thái Mục Đường (Thái Phát, đời Tống) cũng nói: một điều không được hạ táng thuộc về trời, ấy là có long mà không có huyệt. Cái gọi là có long không huyệt chính là long giả, không phải long thật. Long không thật thì vốn không có sự kết tụ tạo hóa, không thể thành huyệt, nên không có huyệt để hạ táng.

 Thái Tây Sơn (Thái Nguyên Định, con Thái Phát) nói: "Long giả làm hại người rất nhiều. Cách nó bày bố, tinh thần của nó làm người ta chú mắt, chẳng khác gì long thật. Chỉ là đến cuối không kết thành được gì. Người đời chỉ khen khí thế nó đẹp đẽ khác thường, thầy đương thời lại lấy thuyết 'long thật huyệt xấu' để che đậy, nên ít ai không bị lừa." Tử Vi (Trương Tử Vi, nhà phong thủy đời Tống) nói: "Long giả cũng có khi xuyên tâm khai trướng (mạch núi xuyên qua giữa một dãy núi dang rộng như bức màn trướng), có tinh thần (các ngọn núi trên thân long) đẹp đẽ, có nhiêu trạo (các nhánh núi nhỏ tỏa ra hai bên như mái chèo) và chân tay, cũng có bày bố, chỉ không có núi đón núi đưa. Có khi uốn lượn bốn năm dặm, có khi quanh co mấy chục dặm, đến chỗ tận cùng lại không có huyệt để hạ táng." Chính là vậy.

 Cho nên long và huyệt không thể thiếu một. Có long không huyệt, hay có huyệt không long, đều không phải đất thật. Người nói địa lý ngày nay thường chỉ chỗ có long không huyệt mà bảo là "long thật huyệt quái", rồi gượng đặt mộ, đào hố tuy đến đỉnh (?), tự cho là khéo tay. Họ không biết rằng "long thật huyệt quái" là có huyệt nhưng huyệt riêng có vẻ xấu vụng, kỳ quái. Long giả thì khác: không có chỗ thu lại, không kết thành, chỉ là các hình hung ác như thô xấu, phù thũng, dốc gấp, cứng trơ, tản mạn, lười dốc thoai thoải, trống rộng, da mềm nhão, đá lởm chởm, gầy gò, nhô trơ, lạnh lẽo cô độc, dốc tuột, sụt lở, bụng phình, mặt căng, chân sụt, nước xuyên đỉnh. Những chỗ ấy không có huyệt để hạ táng.

 Người đời cầu may giàu sang, mưu tìm đất lớn, phần nhiều bị thầy thuật số làm hại. Thầy lấy "long thật huyệt quái" làm cớ, táng bừa vào đất không có huyệt, cầu phúc lại được họa, thật đáng thương. Họ không biết rằng phép địa lý tuy coi trọng việc tìm long, nhưng việc đặt huyệt còn thiết yếu hơn. Ông Dương nói: "Tìm long dễ, điểm huyệt (xác định đúng chỗ đặt mộ) khó." Bài ca xưa nói: "Nhìn thế núi tìm long thì dễ, phải biết điểm huyệt khó (?). Nếu sai một ngón tay, như cách muôn trùng núi."

 Thật vậy, long đến từ nghìn dặm, khi nhập thủ (đoạn mạch cuối cùng đi vào huyệt) chỉ kết lại một huyệt rộng tám thước. Cưỡi lấy sinh khí, rót vào xương người chết, tạo hóa hoàn toàn ở chỗ này. Nếu huyệt không có chuẩn định, có thể tùy người làm, có thể xê lên xuống, sang trái phải, thì phép nhận biết sinh khí trong đất đều mù mờ không căn cứ, há chẳng sai lầm lớn sao! Cho nên người không biết chỗ diệu của phép huyệt đều là không được truyền dạy, tự cho mình thông minh, khư khư theo ý riêng, cái sai sao kể xiết! Phép huyệt của nhà địa lý tự có mực thước nhất định không đổi. Sai một li là đã trái lệch, biến lành thành dữ.

 Chu Tử (Chu Hy, đại nho đời Tống) trong "Sơn lăng nghị trạng" (tờ bàn về việc chọn đất lăng vua) nói: "Phép định huyệt ví như châm cứu, tự có huyệt nhất định, không được sai một li." Thật là lời bàn xác đáng. Tôi từng đi xem nhiều mộ tổ của nhà giàu sang. Có nơi người trước đã táng mấy huyệt nhưng sai lệch vài thước tấc, đều không phát phúc; sau gặp thầy giỏi điểm đúng huyệt thật mới được giàu sang. Cũng có nơi đời trước đã táng đúng huyệt thật, phát phúc rồi, người sau mong hưởng phúc ấy bèn táng chen sát quách (lớp hòm ngoài bọc quan tài), mà phúc rốt cuộc chẳng nghe thấy gì. Vì sao? Vì trong một huyệt, chỉ trong mấy thước, chân khí hòa tụ. Không được quá cao, không được quá thấp, không được lệch trái, không được lệch phải, không được quá sâu, không được quá nông. Như phương chư (gương đồng lõm hứng sương dưới trăng để lấy nước) lấy nước, dương toại (gương lõm hội tụ ánh mặt trời để lấy lửa) lấy lửa, không sai sợi tóc mới được cái diệu từ không sinh ra có.

 Ông Dương nói:
"Định huyệt phải biết phép tụ nước tụ lửa, xa gần cao thấp đều không được.
Tụ ánh sáng nếu được đúng giữa, thì lửa bừng bừng, nước tuôn xuống.
Gương lấy tinh nước từ trong vầng trăng, gương phải lõm sâu mới lấy được ánh trăng sáng.
Ánh sáng tụ tròn trên phương chư, một điểm tinh quang như thủy tinh.
Gần quá ánh sáng thì nước không nhỏ giọt, xa quá ánh sáng cũng không ướt.
Chỉ cần lấy đúng ánh sáng chính giữa, trong chốc lát nước đã tràn đầy.
Dương toại lấy lửa cũng như thế, ánh mặt trời tụ đúng thì bốc khói.
Đừng để gần quá, đừng để xa quá, chỉ cần ở giữa là lửa cháy ngay.
Nếu từng tự tay lấy nước lấy lửa, sẽ biết cao thấp đều không được.
Mặt trời mặt trăng trên trời cách mấy vạn dặm, dương toại phương chư nhỏ như sợi tóc.
Ánh sáng tụ lại chiếu dội vào giữa chỗ lõm, nước lửa liền từ đó sinh ra tụ lại.
Phải biết định huyệt cũng như thế, huyệt tụ được, núi trước chầu về là nhờ thủy khí.
Núi đến đã tụ khí muôn nơi về, táng xong chốc lát trăm điềm lành đến.
Lấy nước lấy lửa phải tự mình làm, mới hiểu âm dương bàn về khí tụ."

 Cho nên điểm huyệt không được sai thước tấc. Cao thấp, trái phải, sâu nông, hướng đều phải hợp phép. Hễ sai một chút là mất sinh khí, dù là long thật cũng không ích gì. Sách "Địa lý chỉ nam" nói: "Đặt huyệt cao thấp mà định không đúng, dù là đất lành cũng uổng công." "Kinh" nói: "Huyệt ở thấp mà táng chỗ cao, như huyệt ở Thừa Tương (huyệt châm cứu ở dưới môi) mà châm vào đầu. Huyệt ở cao mà định chỗ thấp, như đáng châm Bách Hội (huyệt châm cứu trên đỉnh đầu) lại châm vào rốn. Cao thấp mà định sai, chính như ông sư mù châm vào đùi chân (?). Huyệt cách nhau vài phân tấc còn không công hiệu, huống chi cao thấp châm không trúng?" Đó là nói không được sai về cao thấp.

 Đổng Đức Chương nói: "Hạ huyệt không cho phép lệch chút nào, trái phải mà sai thì phúc thành họa." Ngô Cảnh Loan nói: "Long từ bên trái đến thì khí rót về bên phải; long từ bên phải đến thì khí rót về bên trái. Theo chỗ sống bỏ chỗ chết, táng vào chỗ cưỡi được khí sống. Trái phải mà sai thì khó mong phúc ứng." Đó là nói không được sai về trái phải.

 Sách "Bảo giám" nói: "Huyệt chính trời sinh không cần dời, án ngay núi đều mới là hợp. Hướng Ngọ bỗng nhiên lệch thành Bính, liền làm tổn long mạch, hại căn cơ." Ngọ và Bính là tên các phương vị trên la bàn hai mươi bốn hướng; Ngọ là chính Nam, Bính lệch về phía Đông của Ngọ. Lại nói: "Trong đó đặt hướng nếu sai lầm, biến phúc thành tai, gây họa lỗi." Đó là nói việc lập hướng không được sai.

 "Táng kinh" nói: "Sâu nông mà cưỡi được khí thì phong thủy tự thành." Thái Mục Đường nói: "Hạ táng ắt phải lấy sâu nông làm chuẩn. Đáng nông mà đào sâu thì khí đi qua phía trên; đáng sâu mà đào nông thì khí đi qua phía dưới. Tuy được đất mà hiệu nghiệm không ứng." Đó là nói sâu nông không được sai.

 Bởi huyệt là chỗ đặt quan tài, là then chốt huyền diệu của địa lý, sai một li thì họa phúc cách nghìn dặm. Cao một thước thì phạm khí cứng dữ, đụng sát khí, làm tổn long. Thấp một thước thì phạm chỗ khí trôi tuột, lạc mạch, làm tổn huyệt. Lệch trái một thước thì nước và kiến xâm bên trái; lệch phải một thước thì nước và kiến xâm bên phải. Sâu một thước thì khí đi qua phía trên, nước từ đáy sinh ra; nông một thước thì khí đi qua phía dưới, kiến từ nắp chui vào. Long đến thẳng mà đặt thẳng thì khí từ đầu huyệt tan đi. Nhiêu giảm (phép xê dịch vị trí và hướng huyệt cho vừa thế long) quá mức thì không tiếp được khí. Tục ngữ nói "đất mộ chỉ cách một sợi chỉ" là vậy. Nếu sai một chút thì dù thấy long thật, sa lạ, nước đẹp, trăm điều tốt, thảy đều thành không.

 Vì vậy ắt phải có huyệt trời sinh, theo mực thước mà định cao thấp, trái phải, hướng, sâu nông, thì tự không mắc mấy lỗi kể trên. Nếu không có huyệt trời sinh mà lấy ý riêng xét sinh khí trong đất thì ắt mù mờ không căn cứ. Sinh khí đã không căn cứ thì chỗ ấy chắc là hang kiến, hốc mạch nước. Đem thi thể người thân đặt vào hang kiến hốc nước, họa ắt đến chẳng kịp xoay gót. Ôi! Huyệt hệ trọng như thế, há có thể coi thường?

 Các nhà thuật số tuy mỗi người có phép huyệt riêng, nhưng các thuyết hầu như không có hệ thống. Người bàn theo hình tượng trăm vật thì sai ở chỗ hoang đường. Người bàn theo biến thái của cửu tinh (chín sao dùng để phân loại hình núi) thì sai ở chỗ rời rạc. Người bàn theo phương vị thiên tinh (các vì sao trên trời ứng với phương hướng) thì sai ở chỗ gượng ép. Người bàn theo tinh thần động tĩnh thì sai ở chỗ lạ lùng. Còn thuyết của các nhà "Tướng sơn cốt tủy", "Tứ thập tự đồng nhân", "Không sơn", "Xích đồ", "Thốn kim" (tên các sách phong thủy) lại đều sai ở chỗ tràn lan, kín khuất khó hiểu. Thảy đều không phải lời bàn chí lý quy về một mối. Sai lầm truyền nhau, lòng người càng rối, tôi từng lấy làm lo.

 Nay lấy phép của các nhà, đối chiếu với bí quyết riêng của Ngô và Đổng, định làm chuẩn mực cho phép huyệt. Một là huyệt hình: không phải hình tượng trăm vật, mà lấy bốn tượng của Dương Quân Tùng là các hình oa, kiềm, nhũ, đột. Hai là huyệt tinh (ngọn núi nơi kết huyệt, phân loại theo năm hành): không phải sao trong cửu tinh, mà lấy năm sao của Trương Tử Vi là Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ. Ba là huyệt chứng (các dấu hiệu làm bằng chứng cho huyệt thật): lấy gồm các ứng nghiệm trước sau trái phải, Long Hổ, minh đường. Bốn là huyệt kỵ (những điều cấm kỵ): phân biệt kỹ các thứ hung như thô xấu, dốc gấp, phù thũng, hư hao. Xếp làm bốn quyển: Hình, Tinh, Chứng, Kỵ. Khiến người đọc xem sao núi, xét hình huyệt, xét chứng, xét điều kỵ, thì tính tình của long, sự kết tụ thật hay giả tự không thể giấu. Người nhân, con hiếu muốn chọn đất mộ cho cha mẹ yên nghỉ sẽ không đến nỗi hoa mắt lầm lạc. Ứng Sa đạo nhân Từ Thiện Thuật ghi.

 Tập này chuyên bàn về hình huyệt.

 Hình thể của huyệt biến hóa muôn trạng, không kể xiết. Thật ra chẳng qua hai chữ âm dương: âm đến thì dương nhận, dương đến thì âm nhận mà thôi. Hình của nó là lõm và lồi; chỗ lõm thuộc dương, chỗ lồi thuộc âm. Trong âm có dương, trong dương có âm, nên có thái dương, thiếu dương, thái âm, thiếu âm. Hình của chúng là oa, kiềm, nhũ, đột. Oa là huyệt lõm như cái tổ, thuộc thái dương. Kiềm là huyệt nằm giữa hai chân núi như gọng kìm, thuộc thiếu dương. Nhũ là huyệt trên mỏm đất thõng xuống như bầu vú, thuộc thiếu âm. Đột là huyệt trên gò lồi lên, thuộc thái âm. Mỗi hình được sinh khí thì hình ấy mới thật. Cho nên một lời mà bao quát được là: "Táng phải cưỡi sinh khí."

 Sinh khí là thái cực (cái gốc nguyên sơ, chưa phân chia). Lõm và lồi là lưỡng nghi (hai mặt âm dương sinh ra từ thái cực). Oa, kiềm, nhũ, đột là tứ tượng (bốn trạng thái sinh ra từ âm dương). Thái cực sinh lưỡng nghi, lưỡng nghi sinh tứ tượng, thật là phép truyền chính xưa nay, là lời định của phép huyệt. Thế mà sao mỗi người lại tự lập trục riêng, nói rời rạc, đến nỗi có ba mươi sáu hình, tám mươi mốt biến, ba trăm sáu mươi lăm thể, ba trăm tám mươi chín tượng? Đủ thứ ngả, sinh sôi không xuể, khiến cái lẽ giản dị lại bị chia chẻ, mờ tối. Ấy đều vì muốn lấy hình mà vét hết thế núi, không biết thế núi biến hóa không thường, xê dịch gang tấc là đổi khác ngay. Chỉ có thể hiểu bằng lý, không thể bó buộc vào hình.

 "Huyền cơ luận" nói: "Bàn về sao núi thì trong lòng có chủ kiến; gọi tên hình tượng là để mọi người đều biết." Vậy hình tượng chẳng qua đặt ra cho người thường mà thôi. Nếu nói núi phải hợp hình nào, huyệt phải đặt chỗ nào, lấy vật nào làm án ứng, thì là khắc thuyền tìm gươm, dán phím đàn mà gảy (cả hai đều chỉ sự cố chấp, cứng nhắc), không phải lời bàn của người thông lý. Ông Dư nói: "Tìm long điểm huyệt chẳng qua âm dương động tĩnh là đủ nói hết chỗ vi diệu. Thỉnh thoảng có long huyệt kết tụ tình cờ giống hình một vật, nhân đó gọi tên thì được. Còn như sách tục quê mùa, chuyên lấy người vật mô phỏng hình đất mà so tốt xấu, thì sai xa lắm." Thật là lời bàn xác đáng.

 Vả lại đồ vật có cái xưa vuông nay tròn, xưa dài nay ngắn, xưa quý nay hèn, xưa có nay không, khác nhau như thế, sao có thể đem mô phỏng hình núi nhất định được! Phạm Việt Phượng và Lưu Công Khiêm đều từng chê cười việc này: như hình con hổ, hổ đã biết hại người thì sao có thể táng? Án hình đống thịt thì đã từng ăn được chưa? Lời họ không phải không có lý. Huống chi các hình vật giống nhau càng khó phân biệt, sao tránh khỏi chỉ hươu bảo ngựa, nhận quạ làm loan? Cho nên tôi nói: núi sông chỉ có thể hiểu bằng lý, không thể bó vào hình. "Táng thư" nói "trên trời thành tượng, dưới đất thành hình", cũng chỉ là nói về hình năm sao, không phải nói hình núi giống trăm vật. Nay vì thế bỏ thuyết hình tượng trăm vật, không để rối lòng hoa mắt. Chỉ lấy bốn cách hình huyệt của Dương Quân Tùng là oa, kiềm, nhũ, đột để bàn về hình, thì may ra giữ ít mà bao được nhiều, được cái lẽ giản dị. Lẽ thật của câu "táng phải cưỡi sinh khí" há còn sót chỗ nào! Các hình vẽ và lời giải về hình huyệt xem ở dưới.

 Bàn về huyệt hình oa

 Huyệt oa chính là "huyệt khai khẩu" (huyệt mở miệng) của ông Liêu (Liêu Vũ, hiệu Kim Tinh, nhà phong thủy đời Tống), cũng gọi là huyệt quật (huyệt hang). "Táng thư" nói: "Hình như tổ én, theo phép táng vào lòng tổ, sẽ được ban đất phong tước." Chính là nó. Phàm các hình gọi là ổ gà, đáy nồi, lòng bàn tay, ốc xoáy, chậu vàng, chiêng đồng đều là tên khác của huyệt oa mà thôi. Đó là huyệt tinh mở miệng, mọc ra hai cúc (hai cánh đất cong ôm vào như hai bàn tay khum lại). Đất bằng và núi cao đều có, nhưng núi cao nhiều hơn. Ở núi cao thì lấy hang lõm làm thật, ở đất bằng thì lấy gò lồi làm thật, nên núi cao có nhiều. Tục cũng gọi là cách "hồ ngửa mặt lên trời".

 Trừ thể sao núi bàn riêng (xem quyển Huyệt tinh), hình oa có bốn cách: oa sâu, oa nông, oa hẹp, oa rộng. Đều lấy hai cúc trái phải cân đều làm chính cách, trái phải không giống nhau làm biến cách. Mỗi loại lại có hai thể. Một là hai cánh trái phải giao nhau, gọi là oa giấu miệng. Một là hai cánh không giao nhau, gọi là oa há miệng. Hình bốn cách lại mỗi cách có thế cúi và thế ngửa khác nhau. Thân núi cúi xuống (dốc) thì trong oa phải hơi có nhũ, huyệt đặt theo mạch nhũ. Mặt núi ngửa lên (thoải) thì trong oa phải hơi có đột, huyệt đặt ở đỉnh chỗ lồi giữa lòng oa; như thế là tốt nhất.

 Ông Liêu nói: "Phàm huyệt mở miệng, linh quang hợp tụ ở giữa, dư khí chia đi ra ngoài, trống mái nhìn nhau, huyết mạch thông nhau, cho nên gọi là huyệt tốt." Chính là vậy. Chỉ cần huyền lăng (đường gờ viền quanh miệng huyệt như dây cung) gọn gàng sắc nét, hai cúc cong vòng, trong miệng tròn sạch, trong oa hòa dịu đầy đặn. Rất kỵ lọt rãnh, rất ghét lệch sụt. "Kinh" nói: "Hình tổ phải cong như ổ, trái phải không được lệch chút nào. Lệch thì không gọi là huyệt oa, nghiêng đổ sụt lở thì họa biết làm sao." Chính là vậy.

 Lại có loại lười thoải, trống rỗng, nước xói, vỡ sụt, gọi là oa giả, oa rỗng, phải phân biệt kỹ. Nếu lầm táng vào đó thì chủ dâm loạn, chết trẻ, nghèo khổ, tuyệt tự, không thể không cẩn thận. Nếu long phía sau là thật, nhập thủ rõ ràng, sao núi hợp cách, chứng cứ rõ ràng, thì huyệt này rất quý.

 Bốn cách hình oa: oa sâu, oa nông, oa rộng, oa hẹp.

 Bên trái là hình oa sâu. Oa sâu là trong miệng mở có chỗ giấu sâu. Nhưng oa đã giấu sâu thì không nên sâu quá thành hố trũng, phải sâu cho vừa. Chỉ khi trong oa có nhũ nhỏ, đột nhỏ, gọi là trong dương có âm, thì tuy sâu cũng không kỵ. Nếu không có nhũ đột thì rất kỵ sâu trũng. Lại phải trong oa tròn sạch, huyền lăng rõ ràng, hai cúc ôm như cánh cung mới hợp cách. Nếu oa sâu trũng quá, lại không có nhũ đột, huyền lăng không tròn, trái phải lệch lạc thì là oa rỗng, không thể táng.

 Bên trái là hình oa nông. Oa nông là trong miệng mở bằng phẳng mà nông. Không nên nông quá, nông quá thì không rõ. Phải nông cho vừa, như mâm vàng, như lá sen, mà trong oa huyền lăng rõ ràng, hai cúc ôm như cánh cung mới hợp cách. Nếu trong oa nông quá, huyền lăng không rõ, lười thoải vô tình, thì không phải oa thật, không thể táng.

 Bên trái là hình oa rộng. Oa rộng là trong miệng mở rộng rãi. Oa đã rộng thì không nên sâu quá, cần hai bên trái phải giao nhau. Trong oa cần có nhũ nhỏ, đột nhỏ, đặt huyệt ở đầu nhũ hoặc đỉnh đột mới hợp cách. Không thế thì phần nhiều là oa trống rỗng hư lạnh, khí không ngưng tụ. Lại phải trong oa tròn sạch, huyền lăng rõ ràng, hai cúc cong ôm mới hợp phép. Nếu hình oa rộng quá, lại không có nhũ đột, huyền lăng không rõ, trái phải lệch lạc, hoặc hai cúc không giao nhau, thì không thể táng.

 Bên trái là hình oa hẹp. Oa hẹp là trong miệng mở nhỏ hẹp. Oa tuy nhỏ hẹp cũng phải cân xứng, không được hẹp quá. Hẹp quá thì e là mở miệng không thật. Phải nhỏ hẹp vừa phải, như tổ én, như ổ gà, mà trong oa tròn sạch, huyền lăng rõ ràng, hai cúc cong ôm mới hợp cách. Nếu trong oa nhỏ hẹp quá, trong miệng không tròn, huyền lăng không rõ, trái phải không ôm, thì không phải oa thật, không thể táng.

 Trên đây là hình vẽ bốn cách hình oa. Loại hai cúc trái phải cân đều là chính cách, có năm thể. Loại hai cúc trái phải không cân đều là biến cách, có hai mươi thể. Hình vẽ ở dưới:

 Chính cách, gồm năm cách.

 Hình trên là chính cách, gồm năm thể, là loại hai cúc trái phải cân đều; phần dưới theo đó mà suy.

 Biến cách, gồm hai mươi.

 Trên đây là biến cách, tức hai cúc trái phải uốn chuyển khác nhau, gồm hai mươi thể; huyệt tinh cũng theo đó mà suy.

 Có kèm diệu (mỏm núi nhỏ nhọn hoặc đá thò ra bên cạnh huyệt, chủ phát quý), gồm tám cách.

 Các cách có kèm diệu trên đây, về sau đều theo đó mà suy; hình vẽ nhiều nên không in lại. Các hình vẽ đất nổi tiếng có huyệt oa phụ ở sau.

 Đất bên phải ở ngoài cửa Nam huyện tôi. Long của nó sau khi chia mạch với long của huyện, nổi lên thế ngũ tinh tụ giảng (năm ngọn núi thuộc năm hành tụ họp), khai trướng vào cuộc. Lại đứt mạnh để quá mạch, bày ra đại trướng hình hoa phù dung. Từ giữa trướng, mạch xuyên tâm đi ra, buông xuống thanh tú. Nhập thủ kết thành huyệt oa mở miệng ngửa lên trời. Trong oa tròn sạch, hai cúc cân đều, trong miệng bằng phẳng. Trái phải lớp lớp bao bọc, núi chầu phía trước đẹp đẽ, minh đường tụ hòa, thủy thành ôm quanh, thủy khẩu khóa chặt. Đó là long phương Cấn (Đông Bắc), đặt hướng Bính (hơi lệch Đông của chính Nam). Tục truyền gọi là Hồ Ngửa Mặt, do Lại Bố Y (Lại Văn Tuấn, thầy phong thủy đời Tống) táng. Sau đó họ Dư sinh ra người làm Triều nghị đại phu (một bậc quan văn), mấy đời thanh quý, đến nay phúc lộc chưa dứt.

 Chu Quốc Bản hỏi: Đất họ Dư này, đại long chia cán khai trướng, xuyên tâm đi giữa mà kết huyệt đẹp. Minh đường, Long Hổ, núi chầu núi đối, thủy thành, thủy khẩu, không cái nào không quý. Long Cấn hướng Bính lại hợp thiên tinh. Ông Lại táng, phép táng lại khéo, đáng lẽ phải quý đến bậc tam công (ba chức quan cao nhất triều đình). Thế mà chỉ đến thế, là vì sao? Đài Tiên (?) đáp: Hỏi hay lắm! Đất này long huyệt sa thủy đều thượng cách, táng lại hợp phép, mà quý không đến tột bậc là vì có hai chỗ thiếu: thiếu dư khí (phần mạch đất còn kéo dài quá huyệt), và không có diệu tinh. Ông Ngô nói: "Dư khí không đi mấy chục dặm thì chắc chắn không phải đất vương hầu." Ông Dương nói: "Long thật huyệt thật mà chỉ thiếu diệu, thì luống có sao núi trùng điệp chiếu về." Cho nên đại quý phải có dư khí và diệu tinh. Đất này thiếu những thứ ấy. "Táng thư" nói "mười phần thiếu một thì là hạng thứ", đất này chính là vậy.

 Đất bên phải ở Thái Ninh, tên tục là Hồng Cảng Khẩu. Long của nó thuộc nhánh chính của Nam cán (dải đại long phía Nam). Sau khi xuyên qua giáp (chỗ mạch núi thắt hẹp lại) Thảo Bình, đến chỗ thịnh vượng lớn ở Thiếu Hoa thì chia ra một mạch chính. Mạch ấy cao vòi vọi, rộng dài, liền dải quanh co mấy trăm dặm, đều rất cao lớn, sức chân không đi tới được. Một cành một lá cũng rất dài xa. Vào cuộc thì nổi lên thủy tinh (núi hình gợn sóng thuộc hành Thủy) cao chạm trời, bày ngang mười mấy dặm. Giữa trướng buông xuống một mạch, như muốn đứt mà không đứt. Rồi lại nổi lên kim tinh cao (núi tròn thuộc hành Kim), áp sát dưới trướng, tròn đầy bóng mập. Hai bên trướng có dải trướng như tơ rủ, như chuỗi ngọc, đến mấy chục dải, hộ tống phồn thịnh. Trên mặt kim tinh cao hơi mở một oa nhỏ, kết huyệt ở chỗ tụ phía trên. Huyền lăng gọn sắc, hai cúc cong vòng, trong oa bằng phẳng tròn trịa, không sâu không rộng, giống hệt tổ én, vừa đủ giấu xe giấu ngựa. Thế long hùng vĩ mà huyệt nhỏ xinh khéo léo, thật là cách quý.

 Không cần núi bên ngoài bao bọc, huyệt tự kín đáo tàng tụ, trời sinh đáng yêu. Trước huyệt lại bằng phẳng mấy thước, dưới có suối lành chảy vào, rộng chưa đầy một mẫu, bốn mùa không cạn không tràn. Ao này tức là nội đường (minh đường bên trong). Trước minh đường có một núi, gần đến mức có thể với tay hái lấy, xinh đẹp vuông bằng, không áp sát không nghiêng lệch, ngay ngắn chắp tay chầu. Đứng ở huyệt chỉ thấy núi này, còn ngoại dương (khoảng trống rộng bên ngoài) và mọi núi nước hai bên đều không thấy, yên lặng như ngồi trong phòng kín. Phía sau tựa đại trướng, cao, sát và có lực, chẳng khác gì ngồi ngay ngắn trong màn trướng. Tục truyền là hình "ghế giao có lọng ngọc trai che", án hình mũ phốc đầu (mũ của quan), thật là đúng.

 Rồi xem xét kỹ, các núi bên ngoài trùng trùng điệp điệp ôm hộ bày hàng, chồng chất ngầm chầu, có thế muôn quân theo như bóng. Hai khe Hỗn Cảng và Hồng Cảng kẹp đưa thân long, giao hội ở ngoài năm dặm. Các núi ở thủy khẩu đều là đại long quấn giao. Chỉ có điều huyệt kết ở lưng núi, phía dưới trải ruộng nương, dư khí rất dài, không khỏi có chỗ dốc rơi, thế giống thuận cục (nước chảy xuôi theo long), đó là điểm khác. Nhưng thế núi cao lớn, huyệt tuy cao vẫn là chân núi. Lên đến huyệt thì bằng phẳng tàng tụ, không biết là cao, cũng không biết bên ngoài có cái họa dốc đổ, đó là chỗ đẹp. Nhưng phải xa quê mới quý, cũng vì lẽ ấy.

 Tuy vậy, thế long liền dải, sát khí chưa sạch. Kim tinh cao kết huyệt lại là võ tinh (sao chủ việc võ). Kim vượng ở phương Tây, lấy mạch Canh (phương Tây hơi lệch Nam) nhập thủ, đặt hướng Mão (chính Đông), nên cái quý đều do võ công là phải. Lại chia nhận từ chính cán, đúc lấy chính khí núi sông, chủ trung trinh, bền lâu không suy.

 Ký cũ có câu: "Phía Đông Hỗn Cảng, phía Tây Hồng Cảng, trong có ao đầm, ngoài có khe" (nói hai dòng nước kẹp đưa long thật, chỗ kết huyệt bên trong có suối chảy vào, bên ngoài có khe đưa tiễn). "Giống như rồng con đi tìm mẹ" (long già rút ra cành non, quanh quẩn quyến luyến), "lại như rồng mẹ đi vòng quanh con" (núi lớn bao bọc, núi nhỏ kết huyệt). "Nhìn xa thì núi đứt mà không đứt, nhìn gần thì mẹ con không rời nhau" (huyệt tinh áp sát giữa đại trướng). "Hốt ngà đầy giường là chuyện thường, trăm vạn tiếng quân đồng thanh hô" (nói người quý nhiều, đều do võ). Nay ở quê truyền rằng Dương Quân Tùng tránh loạn Hoàng Sào, đi qua đây yêu thích, xin đất để táng mẹ. Sau có người cháu làm Thứ sử (quan đứng đầu một châu) Lân Châu, gặp thời loạn, thiên hạ chia Nam Bắc, không về được, bèn ở lại Thái Nguyên, đời đời làm tướng biên. Tức như Dương Vô Địch v.v., cũng không khảo được thực hư.

 Xét: đất này thế núi thô hùng, không thấy thoát xác (chỗ mạch núi trút bỏ cái thô cứng để thành mềm mại), mà sát khí chưa trừ. Lại thêm nằm hẻo lánh giữa muôn núi, cuộc đất rất chật hẹp, không có Long Hổ minh đường, không thấy ngoại dương, mắt thường không ưa. Chỉ có tình huyệt là một oa nhỏ có thể nhận táng, như ngọc còn trong đá thô, không phải thầy sáng suốt thì không phân biệt được.

 Truyện còn ngờ về Dương Vô Địch: người Thái Nguyên đầu đời Tống. Cha là Tín, đời Hán (Bắc Hán) làm Thứ sử Lân Châu. Vô Địch tên là Nghiệp, thờ Lưu Sùng (vua Bắc Hán), nhiều lần lập chiến công, người đương thời gọi là Vô Địch. Tống Thái Tông đánh Thái Nguyên, Nghiệp khuyên chủ là Kế Lễ (?) đầu hàng để giữ mạng dân chúng. Thái Tông cho gọi đến gặp, cho Nghiệp làm quan ở Đại Châu kiêm Đô bộ thự binh mã đóng quân ở Tam Giao (chức chỉ huy quân sự một vùng). Nhiều lần đánh với Khiết Đan, bị bắt, nhịn ăn mà chết. Nghiệp không biết chữ, nhưng trung liệt, dũng mãnh, có mưu trí, cùng ngọt đắng với quân lính nên quân lính vui lòng ra sức. Con là Diên Chiêu, thời Thái Tông lấy chức Sùng nghi sứ coi Bảo Châu, nhiều lần đánh bại Khiết Đan. Sau làm Phó đô bộ thự ở Thương Dương quan (?), trí dũng giỏi đánh. Khiết Đan sợ, gọi là Dương Lục Lang. Con Diên Chiêu là Văn Quảng, theo Địch Thanh đánh phương Nam, làm Kiềm hạt (quan chỉ huy quân) Quảng Tây, coi hai châu Nghi, Ung; Tống Anh Tông khen là danh tướng. Nhiều lần thăng làm Phòng ngự sứ Hưng Châu, Phó tổng quản Tần Phượng. Sau dời đến Định Châu, thăng Đô ngu hầu bộ quân. Người Liêu tranh địa giới, Văn Quảng dâng bản đồ trận và kế lấy U, Yên, chưa được trả lời thì mất. Đời sau làm tướng soái ở biên giới.

 Đất bên trái ở huyện Phong Thành, tên tục là Ổ Sọt Tre ở Nghiêu Phường, là mộ tổ họ Lục.

 Long của nó khởi từ Chân Quân Não, lấy hỏa tinh (núi nhọn thuộc hành Hỏa) vút trời làm tổ mà đến. Xa xăm đến Nghiêu Phường thì thoát xác thành đồi thấp, lúc dừng bên trái, lúc né bên phải, uốn lượn linh động. Sắp nhập thủ thì nổi lên kim tinh hình ngựa chạy. Mấy đốt đứt mạnh, nổi lên kim tinh thái dương chính thể, mở miệng thành cách huyệt oa lớn. Lên huyệt nhìn thì có vẻ trống trải thô to. Đâu biết rằng nước nghịch chiều dâng như triều, chỗ diệu là ở thô to. Huyệt tuy trống trải cũng không đáng sợ. Bên hạ thủ (phía nước chảy đi) có núi Miếu thu hết nước các dòng chầu về. Núi sông cân bằng, tứ thú (bốn phía: Thanh Long trái, Bạch Hổ phải, Chu Tước trước, Huyền Vũ sau) hòa bình. Họ Lục táng xong, người và của đều phát, có ông Lục Thời Thông làm quan Thị ngự (quan giám sát). Mộng Lân làm Thị ngự, Mộng Báo làm Chủ sự; Ứng Xuyên và Sách đỗ khoa giáp, phúc lộc chưa dứt.

 Đất bên phải ở phía Nam huyện Lạc Bình bảy mươi dặm, tên tục là Quân Sơn. Long của nó gốc gác dài xa, không thuật kỹ. Sắp vào cuộc, giữa ruộng bằng đồng rộng bỗng vọt lên núi cao, thế chạm mây trời, liền dải hơn trăm dặm, hùng vĩ nhất một vùng. Đỉnh núi chồng lớp, mạch chính đi ra giữa, chân nhánh sinh sôi. Nhập thủ mở đại trướng, giữa trướng buông mạch, quanh co mà xuống, uốn lượn như rắn. Rút ra đồi thấp, áp sát trong trướng bên. Lại nổi đỉnh mở oa kết huyệt, trong oa bằng nông như mâm ngửa, huyền lăng tròn trịa, trời sinh đáng yêu. Hai cúc cong ôm hữu tình. Cánh trái có một núi ôm nghịch qua huyệt làm án gần, để thu nước khe lớn. Cách khe có núi xa chầu về, bốn thế tôn nghiêm, nội đường kẹp chặt, ngoại dương thoáng rộng, thật là đất lành. Gọi là hình Ông chài tung lưới, long Mão, hướng Canh Dậu (phương Tây). Họ Hứa là dòng họ lớn ở huyện Lạc Bình, mà đất này lại đứng đầu các đất của họ Hứa. Liêu Kim Tinh từng khen: "Đi hết đường Lạc Bình, không đâu bằng mộ bà Hứa." Thật không phải khen suông. Táng xong, từ Tống Nguyên đến nay họ Hứa có mấy chục người đỗ khoa cử, hơn trăm người ra làm quan, lại nhiều người trung trinh tiết nghĩa.

 Có điều sau huyệt có một dòng nước, giao mùa xuân hạ từ trên trướng bay xuống như thác trăm trượng, là tượng lưỡi đao trắng. Thác này đứng trên huyệt không thấy, cũng không nghe tiếng, chỉ từ phía sau huyệt bay xuống. Cho nên đầu đời Minh, Hứa Viện vì trung nghĩa mà chết tiết ở phủ Thái Bình. Minh Thái Tổ bình định thiên hạ xong, xét công truy phong làm Cao Dương hầu, đó là ứng nghiệm. Nay con cháu đông đúc, giàu sang chưa dứt.

 Xét: suối thác có hình như lưỡi đao trắng, nhà ở hay mộ đều không nên trông thấy; dù là đất lành cũng có ứng về binh đao. Nước này nên ở khoảng thủy khẩu, gọi là "nước treo gươm"; bên trong ắt có đất lớn. Như thác Khuông Lư (núi Lư Sơn) chính là thủy khẩu của Tây Giang.

 Đất bên phải ở ngoài cửa Nam huyện tôi năm dặm, tên đất là Trường Đường. Long của nó sau khi chia mạch với long của huyện, nổi lên thế ngũ tinh tụ giảng, vào cuộc mở trướng hoa mai năm đầu, lừng lững mấy đốt. Đứt mạnh xuyên qua ruộng, nổi lên bốn ngọn kim tinh như chuỗi ngọc. Lại đứt mạnh uốn lượn, ba sao kết thành kim tinh mở miệng, thành cách huyệt oa sâu. Oa tuy sâu nhưng giữa có buông nhũ nhỏ, huyệt đặt ở đầu nhũ. Ông Lại táng, gọi là hình Rắn cỏ thè lưỡi. Long Cấn, đặt tọa Quý (gần chính Bắc) hướng Đinh (gần chính Nam). Táng xong, họ Dư liên tiếp đỗ khoa giáp, giàu sang đủ cả, đến nay chưa dứt.

 Xét: cách oa sâu, oa đã sâu thì ắt phải có nhũ nhỏ, tức trong dương lại có âm, mới có kết tụ. Nếu không thì thuần dương không có khí hóa sinh, không kết được huyệt, gọi là oa rỗng, táng vào thì chủ tuyệt người. Nhưng loại nhũ nhỏ này không phải thầy sáng suốt thì không phân biệt được. Đất này nếu lấy thế núi và sao núi mà gọi hình thì chẳng giống rắn chút nào. Ông Lại lại đặt tên là "Rắn cỏ thè lưỡi", ấy là hoàn toàn lấy theo tình huyệt, ý tứ thật tinh vi kỳ diệu. Thầy sáng suốt coi trọng huyệt như thế, ai bảo họ Lại chỉ chuyên về thiên tinh mà không bàn hình huyệt!

 Trên đây là cách huyệt mở oa, tức huyệt mở miệng của Liêu Kim Tinh. Tạm phụ mấy hình vẽ này để thấy đại khái. Huyệt oa là cách đứng đầu trong phép huyệt. Chỉ cần lớn nhỏ sâu nông vừa phải: không được nhỏ quá, không được lớn quá, không được sâu quá, không được nông quá. Oa lớn, oa sâu lại phải trong oa có nhũ nhỏ đột nhỏ mới có khí hóa sinh. Oa nhỏ, oa nông thì cốt phải có huyền lăng rõ ràng, hai cúc cong ôm, trong oa bằng phẳng tự nhiên, như thế là kết tụ thật. Nếu nhỏ nông quá thì e mở oa không rõ, lại không phải kết thật. Phải xét kỹ, không được qua loa. Cẩn thận! Cẩn thận!

 Bàn về huyệt hình kiềm

 Phàm trong kiềm hơi có nhũ thì nên đặt huyệt ở đầu nhũ. Kỵ đầu nhũ dốc gấp, dưới chân lọt rãnh.

 Phàm trong kiềm hơi có oa thì nên đặt huyệt trong oa. Kỵ lọt rãnh, nước xuyên đỉnh, giới thủy (dòng nước phân ranh chảy hai bên mạch) xối lên đầu.

 Huyệt kiềm chính là "huyệt khai cước" (huyệt mở chân) của ông Liêu. Phàm các hình gọi là cái thoa, miệng hổ, hợp cốc (kẽ giữa ngón cái và ngón trỏ), huyệt kẹp, tiên cung, đơn đề, song tý, đơn cổ, cung cước đều là tên khác của huyệt kiềm mà thôi. Đó là huyệt tinh mở ra hai chân, đất bằng núi cao đều có. Trừ thể sao núi bàn riêng (xem quyển Huyệt tinh), hình kiềm có tám cách: kiềm thẳng, kiềm cong, kiềm dài, kiềm ngắn, kiềm kép; năm thứ này là chính cách. Lại có một bên thẳng một bên cong gọi là tiên quan; một bên dài một bên ngắn gọi là đơn đề; một bên đơn một bên kép gọi là điệp chỉ (ngón chồng); ba thứ này là biến cách.

 Tám cách mỗi cách có hai thể. Một là trong kiềm hơi có nhũ, do huyệt nhũ biến thành, nên cắm huyệt ở đầu nhũ. Cần giới thủy hai bên rõ ràng, đỉnh đầu tròn ngay. Rất kỵ đầu nhũ thô cứng, dưới chân lọt rãnh, trái phải gãy sụt, nguyên thần (dòng nước trong lòng huyệt chảy ra phía trước) thẳng dài. Hai là trong kiềm hơi có oa, do hình oa biến thành, nên đặt huyệt trong oa. Cần huyền lăng rõ ràng, đỉnh đầu tròn ngay. Rất kỵ lọt rãnh, nước xuyên đỉnh, giới thủy xối đầu, không thể không xét. Hình tám cách lại mỗi cách có thế cúi thế ngửa khác nhau. Thân cúi thì phải có nhũ nhỏ, mặt ngửa thì phần nhiều có oa nhỏ, cách táng suy như trước.

 Ông Liêu nói: "Phàm huyệt mở chân, linh quang hướng vào trong mà ẩn giấu, dư khí sát thân mà hộ vệ. Trái phải có khi không đều, trên dưới vốn không hai dụng, cho nên gọi là huyệt tốt." Chính là vậy. Đại yếu là đỉnh trên đoan chính tròn trịa, trong kiềm tàng tụ. Chân cong như cung thì phải nghịch thủy (quay ngược chiều nước chảy để chặn nước); chân đơn thì rất kỵ thẳng dài. Sợ nhất là lọt rãnh, nước xuyên đỉnh, giới thủy xối đầu, nguyên thần trút đổ, nước minh đường như rèm cuốn (nước chảy tuột xuống thành bậc trước minh đường).

 "Kinh" nói: "Huyệt kiềm như cây thoa treo nơi góc vách, chỉ ghét trên đỉnh có nước chảy đến. Đầu thoa không tròn phần nhiều vỡ nát, nước đổ vào huyệt ắt sinh tai họa." "Bí quyết" của ông Ngô nói: "Nguyên thần của huyệt kiềm phần nhiều không thu, chớ để chảy thẳng mà mất ruộng mất trâu. Minh đường tụ hòa, sa tài lộc vây quanh, ắt có danh vang khắp chín châu (khắp thiên hạ)." Chính là vậy.

 Lại có những kiềm thẳng ở giữa các nhiêu trạo, trong cành lá, giữa giới thủy, gọi là kiềm giả, kiềm rỗng, phải phân biệt kỹ. Nếu lầm táng vào thì chủ hao bại tiền của, sinh nhiều bệnh tật, mồ côi, góa bụa, rồi theo đó mà tuyệt diệt, không thể không cẩn thận. Nếu long phía sau là thật, nhập thủ rõ ràng, sao núi hợp cách, chứng cứ rõ ràng, thì huyệt này quý nhất.

 Tám cách hình kiềm: kiềm thẳng, kiềm cong, kiềm ngắn, kiềm dài, kiềm kép; năm thứ trên là chính cách. Kiềm một bên cong một bên thẳng, kiềm một bên dài một bên ngắn, kiềm một bên đơn một bên kép; ba thứ trên là biến cách.

 Hình kiềm thẳng. Hình kiềm cong. Hình kiềm dài. Hình kiềm ngắn.

 Kiềm thẳng là hai chân trái phải đều thẳng. Hai chân đã thẳng thì rất kỵ dài cứng, phải mềm mại ngắn nhỏ mới tốt. Nếu gần phía trước có án chắn ngang thì đẹp. Đại yếu là đỉnh trên đoan chính tròn trịa, trong kiềm tàng tụ mới hợp cách. Nếu hai chân thẳng dài, kéo lê quá nặng, phía trên không ngay ngắn, phía dưới lại dốc tuột, khí bên trong đã đổ, bên ngoài không có gì chặn, thì không kết tụ, không thể táng.

 Kiềm cong là hai chân trái phải cong ôm vào trong. Hai chân đã cong thì cốt nhất phải cong như sừng trâu, ôm như cánh cung quanh huyệt trường (khoảng đất nơi đặt huyệt); nếu trái phải đan xen như răng cài nhau thì càng hay. Đại yếu là đỉnh trên đoan chính tròn trịa, trong kiềm tàng tụ mới hợp cách. Nếu hai chân tuy cong mà đỉnh không tròn ngay, giới thủy xối đầu, thì không phải kết thật, không thể táng.

 Kiềm dài là hai chân trái phải đều dài. Hai chân đã dài thì rất kỵ thẳng cứng, cũng không được dài quá. Dài quá thì nguyên thần chảy thẳng, kéo động thổ ngưu (ý nói làm tiêu tán ruộng đất của cải). Phải dài vừa phải, mềm mại mới tốt. Chỉ khi gần có án thấp ôm ngang thì không kỵ dài. Đại yếu là đỉnh trên tròn đều, trong kiềm tàng tụ mới hợp cách. Nếu hai chân dài cứng, nguyên thần trút đổ, khí bên trong không thu, bên ngoài lại là đồng trống, thì không kết tụ, không thể táng.

 Kiềm ngắn là hai chân trái phải đều ngắn. Không nên ngắn quá; ngắn quá thì không che được huyệt, mở chân không thật. Phải ngắn vừa phải, hoặc bên ngoài có núi ôm hộ, mới hợp cách. Nếu ngắn không che được huyệt thì đến nỗi lộ thai (huyệt trơ trọi, khí thoát). Nếu bên ngoài không bao bọc thì huyệt ắt cô lạnh. Thêm nữa đầu sao núi dốc gấp hoặc không tròn đều thì đều không phải kết thật. Huống chi huyệt kiềm ngắn rất kỵ thô to. Chỉ non khéo mềm mại, đầu mặt sáng sủa, bốn phía ứng hợp hữu tình là đẹp. Nếu trái lại thì không kết tụ, không thể táng.

 Phàm kiềm thẳng, kiềm dài đều phải kẹp chặt sát thân, vào huyệt ôm khum hữu tình. Không giống như Long Hổ đẩy xe, dài thẳng vô tình, như thế mới là cách thật.

 Hình kiềm kép thứ nhất. Hình kiềm kép thứ hai. Hình kiềm kép thứ ba.

 Hình này hai bên đối nhau đều, một dài một ngắn, không tranh đấu nhau, thì tốt. Hình này hai cung ôm như cánh cung, một trước một sau, đan răng che huyệt, không chĩa nhọn vào nhau, thì tốt. Hình này hai cánh bên trong rất ngắn nhỏ, gọi là giáp thế; kỵ chĩa nhọn, chĩa nhọn thì gọi là giáp nhận (lưỡi dao kẹp), là hung.

 Kiềm kép là hai chân trái phải đều mọc cành đôi. Ba hay bốn cành trở lên cũng vậy. Nhưng kiềm nhiều thì phải đan răng mới đẹp, nếu không thì nguyên thần quá dài, chân khí không tụ. Cách kiềm kép có ba thể. Có loại trái phải đều có đôi cành đến, cần cong hữu tình, không thành thế đấu nhau. Có loại trái phải một trước một sau đến, cần đan răng ôm như cung, không chĩa nhọn vào nhau. Có loại hai cánh bên trong ngắn nhỏ, ông Liêu gọi là giáp thế; không được chĩa nhọn, chĩa nhọn thì thành giáp nhận. Giáp thế thì quý, giáp nhận thì hung. Nên dùng công cuốc bỏ chỗ nhọn sắc, làm thành hình móng ngựa thì tốt. Đại để kiềm kép phải trái phải che chở nhau, đan răng, mới hợp cách. Nếu hai cung chĩa vào nhau, hoặc trống trải không giao, đều không phải huyệt tốt, không thể vì nó hợp kiềm kép mà dùng.

 Biến cách hình kiềm

 Hình một bên cong một bên thẳng. Hình một bên dài một bên ngắn. Hình một bên đơn một bên kép.

 Hình này bên phải cong bên trái thẳng, gọi là hữu tiên quan, cũng gọi là hữu quan cước. Hình này bên trái cong bên phải thẳng, gọi là tả tiên cung, cũng gọi là tả quan cước. Hình này bên phải dài bên trái ngắn, gọi là tả đơn đề (?). Hình này bên trái dài bên phải ngắn, gọi là tả đơn đề (?). Hình này là huyệt kiềm bên phải kép bên trái đơn, gọi là hữu điệp chỉ. Hình này là huyệt kiềm bên trái kép bên phải đơn, gọi là tả điệp chỉ.

 Đây là kiềm mà trái phải không đều, một bên cong một bên thẳng. Ông Liêu gọi là cung cước (chân cong như cung), tức chân trái phải hoặc trái cong phải thẳng, hoặc phải cong trái thẳng; cũng gọi là tiên cung. Phải là chân cong nghịch thủy mới hợp cách. Nếu chân cong thuận thủy (xuôi theo nước), lại nhọn sắc chạy trốn đi, thì rất không tốt. Ông Bốc nói: "Cung đông chạy vượt sang cung tây, con trưởng bại tuyệt; cánh phải chĩa nhọn vào cánh trái, con út nghèo khổ." Rất ứng nghiệm, không thể táng.

 Đây là kiềm mà trái phải không đều, một bên dài một bên ngắn. Ông Liêu gọi là đơn cổ (một vế), tức chân trái phải hoặc trái dài phải ngắn, hoặc trái ngắn phải dài; cũng gọi là đơn đề. Phải là chân dài nghịch thủy mới hợp cách. Nếu chân dài thuận thủy thì không phải huyệt tốt.

 Đây là kiềm mà trái phải không đều, một bên đơn một bên kép. Ông Liêu gọi là điệp chỉ, tức chân trái phải hoặc trái đơn phải kép, hoặc phải đơn trái kép. Tuy trái phải đơn kép không đều, nhưng cần đứng ở huyệt nhìn thấy cân đều mới tốt. Lại phải bên kép nghịch thủy, vế ngoài dài cong ôm như cung, mới hợp cách. Nếu cành dài thuận thủy, có thế bay đi, thì không thể táng. Huyệt này hình giống ngón tay chồng nhau, chủ người chơi bời không chừng mực, ham cờ bạc. Nhưng long thật huyệt đúng thì quyết không phá nhà. Đến khi long tận khí dứt, phúc lực đã cạn, cũng vì cờ bạc mà bại. Chủ sinh người sáu ngón.

 Phàm huyệt kiềm mỗi loại có hai thể: một là trong kiềm hơi có nhũ, một là trong kiềm chỉ có oa. Các cách cong thẳng dài ngắn của kiềm lại mỗi cách có trái phải chuyển Kim, chuyển Hỏa, chuyển Thủy, chuyển Mộc, chuyển Thổ, và một chân chuyển Kim, một chân chuyển Mộc, một chân chuyển Thủy, một chân chuyển Hỏa, một chân chuyển Thổ, gồm hai mươi lăm cách, cùng các cách huyệt kèm diệu, đều tương tự huyệt oa ở trước. Hình vẽ nhiều nên không in, người học theo lệ mà suy là được.

 Các hình vẽ đất nổi tiếng có huyệt kiềm phụ ở sau.

 Đất bên phải ở phía Nam huyện Kinh Sơn hai mươi dặm, tên tục là Âu Gia Xung. Long của nó đến từ xa, không thuật kỹ. Vào cuộc nổi lên thổ tinh (núi đỉnh bằng vuông thuộc hành Thổ) hình bình phong vua, mạch chính đi xuống giữa, uốn lượn mấy đốt. Đến đầu lại thúc khí (mạch thắt nhỏ lại để gom khí), nổi lên kim tinh, mở kiềm kết huyệt. Chân kiềm khum ôm, cong hữu tình. Phía dưới nhả ra phần chiên dư (phần đất thừa trải ra trước huyệt như tấm thảm) bằng phẳng. Nước ruộng ở minh đường chầu thẳng về. Sa phía trước có Thiên Mã, Quý Nhân, Cờ Trống, quan nha bày hàng (tên các hình núi chủ quý hiển) xếp đặt; thủy khẩu giao kết chặt chẽ. Núi ở phương Đoài (chính Tây) đứng vút riêng đẹp, là đất giục quý. Họ Vương táng ông Ngự sử Hồng Đường. Con gái ông Tông Mậu gả cho Thái sử Lý Duy Trinh, tuổi trẻ đã được cáo phong (triều đình ban sắc phong), đó là ứng nghiệm. Nay phúc lộc đang thịnh.

 Phàm núi ở ba phương Tốn (Đông Nam), Ly (chính Nam), Đoài (chính Tây) mà đẹp vượt bậc thì chủ sinh con gái quý hiển. Đất này núi Đoài đẹp riêng, hơn hẳn các núi, nên ứng vào con gái quý.

 Đất bên trái ở phía Bắc phủ Thừa Thiên bốn mươi dặm, tên đất là Lão Nhân Thương. Long ở xa, không thuật. Vào cuộc là đồi thấp mở trướng, quá giáp, liền nhau như sóng dâng, xoay gập linh động. Nhập thủ thành kim tinh thái âm, mở hai kiềm kết huyệt. Đỉnh tròn mà chân kiềm kẹp thẳng, non mịn xinh đẹp. Dưới huyệt bằng phẳng như lòng bàn tay, bốn thế hòa bình. Táng xong, đến đời thứ tư sinh ra ông Đoan Mẫn (thụy hiệu), khí tiết lớn (?), đỗ tiến sĩ, làm quan đến Binh bộ Tả thị lang, được tặng Thượng thư. Nay đời đời làm quan chưa dứt.

 Đất bên trái ở phía Bắc thành Phủ Điền một dặm. Long của nó chia từ chỗ vượng khí của cán long phủ, chạy phi lừng lững. Nhập thủ nổi lên kim tinh, mở kiềm kết huyệt. Phía sau tựa núi Cửu Hoa, phía trước đối núi Hồ Sơn, huyệt rất tôn quý. Có điều hai kiềm đã dài, phía trước lại trải đất thừa, lấp nghẽn nội đường. Táng xong ba đời, tình cờ bỏ đi đất trước huyệt, thì ông Nhị Tuyền tên Trừng Nguyên liền đỗ hội khôi (đỗ đầu một kinh trong kỳ thi Hội), làm quan đến Phương bá (quan đứng đầu một tỉnh). Nay nhân tài đông đúc, phúc lộc chưa dứt.

 Xét: đất này long vượng huyệt đẹp, đặt quan tài đón thẳng mạch, rất tốt. Bỏ đi đất thừa cũng là trời mở lòng cho vậy. Tạo hóa ban phúc cho người làm thiện, há phải ngẫu nhiên!

 Đất bên phải ở phía Nam phủ lỵ Hưng Hóa ba dặm. Long của nó chia từ chỗ vượng của long phủ, bàng bạc liền dải, khí thế hùng vĩ. Đến lúc nhập thủ, đứt mạnh xuyên ruộng, biến thành đồi thấp. Chân nhánh cân đều hợp cách, kết huyệt mộc tinh (núi dáng dài thẳng thuộc hành Mộc) nằm đổ dưới đất, có đốt bao bọc. Mở kiềm rõ ràng, hai cúc mờ mờ cao chừng một thước, cong ôm hữu tình. Trên huyệt nhả ra chiên thần (phần đất nhô ra trước huyệt như môi, như tấm thảm), chứng cứ rõ ràng. Minh đường tụ hòa, thủy khẩu có một gò, khóa giao chặt chẽ, thật là đất đẹp. Táng xong, sinh ra ông Mai Phong tên Hành, đỗ tiến sĩ, làm Phương bá. Con là Sĩ Tân, đỗ hội khôi, làm Chính lang (quan đứng đầu một ty trong bộ). Cháu là ông Kinh Pha tên Cửu Kim, tuổi trẻ đỗ tiến sĩ năm Mậu Thìn đời Gia Tĩnh, nhiều lần giữ chức Thiêm hiến (quan giám sát cấp tỉnh). Nhân tài nối nhau, giàu sang đang thịnh.

 Đất bên phải ở phía Tây Nam huyện Lâm Hải năm dặm. Long của nó phát từ nhánh trái núi Vọng Hải, nổi lên đại trướng. Giữa có mộc tinh vút trời, lật mình chuyển đổi, rút ra thủy mộc (núi kiểu kết hợp hành Thủy và Mộc), liền đi mấy đốt. Hai bên có núi đưa tiễn cùng đến. Mạch giữa rơi đứt để quá giáp, có núi khiêng kẹp hai bên. Lại nổi đại trướng, buông mạch làm huyệt, mở kiềm rõ ràng, tọa Thìn (Đông Đông Nam) hướng Tuất (Tây Tây Bắc), cưỡi khí Càn (Tây Bắc) nhập thủ. Án phía trước như bình phong như ghế, nghịch thủy hữu tình. Sông lớn vòng ngang, bên kia sông có núi Trách Sơn đứng thẳng, cạnh sông có hai ngọn tháp đẹp lạ. Minh đường bằng phẳng, lại có dòng nước nhỏ giao khóa. Lên huyệt mà xem, các ngọn núi đua lạ, dù mắt thường cũng biết là đất lành. Ấy là long dương hướng dương, kết thành cục dương, hình thế hùng mạnh, sức ắt lớn; đây là bằng chứng, ai bảo Thìn Tuất có thể bỏ?

 Có điều cần tránh khí Kim mới hay. Tứ Kim tức Thìn, Tuất, Sửu, Mùi. Thìn có sao Cang Kim, Tuất có sao Lâu Kim, Sửu có sao Ngưu Kim, Mùi có sao Quỷ Kim (bốn chòm sao thuộc Kim trong nhị thập bát tú, tức hai mươi tám chòm sao chia vòng trời). Khi cưỡi khí phân kim (phép chia độ trên la bàn để định chính xác hướng đặt quan tài), ắt phải tránh các độ của Cang, Lâu, Ngưu, Quỷ. Nhưng ngũ hành theo độ trời lại có chỗ vi diệu. Trong khoảng bốn sao Kim lại có độ thuộc Thổ, thuộc Thủy, càng là độ tốt, không thể nhất loạt cho là khí Kim. Cho nên Sửu Mùi hơn Thìn Tuất. Thìn Tuất cũng có độ đại cát, ắt người được chân truyền mới biết, mới dùng được. Đây là mộ ông Vương Xa Khê ở Thai Châu, sinh ra năm đời liên tiếp đỗ tiến sĩ. Ông Thạch Lương làm Thái thú. Vương Tông đỗ hội khôi, tiến sĩ, làm Tri phủ. Văn đỗ tiến sĩ, làm Tham chính. Miện đỗ hương khôi (đỗ đầu một kinh trong kỳ thi Hương). Nguyện làm Viên ngoại lang bộ Hình. Lân đỗ tiến sĩ. Độ đỗ tiến sĩ, làm Tri phủ. Dận Đông và Lượng đỗ tiến sĩ. Phúc lộc chưa dứt.

 Đất bên phải ở phía Đông Bắc huyện Long Tuyền ba dặm. Long của nó chia vượng khí của long huyện, mở trướng quá giáp, liền nổi ba đốt kim tinh, kết luôn hai huyệt, đều tốt. Bên phải là huyệt chính, là đất của cha quan Ngự sử. Huyệt bên trái là của ông nội. Khí diệu phát lộ, không lợi những năm đầu. Táng xong hơi không tốt, ba mươi năm sau mới phát quý, rất thịnh, chủ hiển quý giàu lớn, nay phúc lộc đang hanh thông.

 Xét: đất này long chia vượng khí mạch huyện, mở trướng quá giáp, qua mấy đốt mà kết huyệt, tình huyệt rõ ràng, khí diệu phát lộ, thật là đất lành. Huyệt bên trái sức hơi kém. Bên phải là huyệt chính, táng chưa lâu, phúc lộc chưa phát mạnh. Ông Ngự sử tên Nguyên Khải, hiệu Văn Phong.

 Bàn về huyệt hình nhũ

 Hình không nữu hội (hai cánh không vặn giao vào nhau).

 Hai cánh trái phải ôm như cánh cung, không nữu hội. Hình nữu hội.

 Hai cánh trái phải ôm như cánh cung mà nữu hội.

 Huyệt nhũ chính là "huyệt huyền nhũ" (huyệt vú treo) của ông Liêu, một tên là thùy nhũ (vú rủ), một tên là nhũ đầu (đầu vú). Đó là huyệt tinh mở hai cánh, ở giữa mọc ra nhũ. Đất bằng núi cao đều có. Trừ thể sao núi bàn riêng (xem quyển Huyệt tinh), hình nhũ có sáu cách: nhũ dài, nhũ ngắn, nhũ lớn, nhũ nhỏ; bốn thứ này là chính cách. Song thùy nhũ (hai nhũ rủ), tam thùy nhũ (ba nhũ rủ); hai thứ này là biến cách. Sáu cách mỗi cách có hai thể: một là hai cánh trái phải ôm như cung mà nữu hội, một là hai cánh trái phải ôm như cung mà không nữu hội. Bởi huyệt nhũ rất kỵ khuyết lộ, lõm gãy, nên ắt phải có hai cánh che chở (?) mới là kết thật.

 Hình sáu cách lại mỗi cách có thế cúi thế ngửa khác nhau. Thân cúi thì phải thoát sát tựu niêm (tránh chỗ khí dữ ở đầu dốc, đặt huyệt dịch xuống chỗ khí hiền dính vào). Mặt ngửa thì nên thấu cầu tiếp mạch (dịch huyệt lên sát chỗ tròn để tiếp mạch). Không thể không xét. Nếu long phía sau là thật, nhập thủ rõ ràng, sao núi hợp cách, chứng cứ rõ ràng, thì huyệt này cực quý. Ông Liêu nói: "Phàm huyệt huyền nhũ, sinh khí ngưng tụ mà rủ xuống, linh quang phát lộ mà hiện ra ngoài. Hai cung đều đến, một nhũ chính giữa, cho nên gọi là huyệt tốt." Chính là vậy.

 Đại yếu là trong vòng thư thái, trên nhũ sáng tròn. Kỵ nhất là hai cánh vô tình, trái trống phải khuyết, gãy sụt lõm thiếu, nước xuyên gió thổi vào. "Kinh" nói: "Huyệt đầu nhũ sợ gió lọt chỗ khuyết, gió lọt vào thì người tuyệt diệt." Chính là vậy. Lại có nhũ rủ mà xiên cong, gọi là nhũ giả. "Kinh" nói: "Phàm huyệt nhũ hễ cong là không phải; cong là núi bao bọc, không phải huyệt chính." Chính là vậy. Bởi ở chính giữa là nhũ rủ, còn xiên cong là chân núi. Và có nhũ rủ mà thô trơ, phù thũng, dốc gấp, lởm chởm, nhô trơ, cứng dữ, đều gọi là nhũ hung. Ông Liêu nói: "Bụng phình thô như cái nong úp, xấu xí sao chịu được mà xem." Ông Ngô nói: "Thô hùng phù thũng và dốc gấp, đụng sát xung hình rất không nên." Chính là vậy. Những loại này phải phân biệt kỹ. Nếu lầm táng vào thì chủ có lính, giặc, chết trẻ, cô lạnh tuyệt tự, không thể không cẩn thận.

 Sáu cách hình nhũ: nhũ dài, nhũ ngắn, nhũ lớn, nhũ nhỏ; bốn thứ này là chính cách. Song thùy nhũ, tam thùy nhũ; hai thứ này là biến cách.

 Hình nhũ dài. Hình nhũ ngắn. Hình nhũ lớn. Hình nhũ nhỏ.

 Nhũ dài là nhũ rủ giữa hai cúc dài. Không nên dài quá, dài quá thì mạch không linh hoạt. Người đời trước thường chia nhũ dài làm ba đoạn để lập huyệt, gọi là huyệt tam tài Thiên, Địa, Nhân (trời, đất, người, tức ba đoạn trên, dưới, giữa). Ắt phải có chỗ rõ ràng bằng phẳng, xét tình ý bốn thế trước sau trái phải mà điểm. Không được gượng đục huyệt ở chỗ dốc gấp, thẳng cứng. Đại yếu là hai cung ôm lại, một nhũ chính giữa, không nghiêng không lệch, không dốc không thô, mới hợp cách. Nếu dài mà cứng, thô mà dốc, như bụng phình chân sưng, như sào tre, như ngọn giáo ném, thì không phải kết thật, không thể táng.

 Nhũ ngắn là nhũ rủ giữa hai cúc ngắn. Không được ngắn quá, ngắn quá thì sức yếu khí kém. Phải ngắn vừa phải, giới thủy rõ ràng mới tốt. Đại yếu là trái vòng phải ôm, một nhũ chính giữa, không thô không dốc, mới hợp cách. Nếu ngắn quá mà gấp cứng thô dốc, giới thủy không rõ, hoặc như cái nong úp, hoặc như cái chuông đặt, thì không phải kết thật, không thể táng.

 Nhũ lớn là nhũ rủ giữa hai cúc lớn. Lớn thì gần với thô. Không được lớn quá, lớn quá thì ắt thô trơ phù thũng. Phải lớn vừa phải, không thô không phình mới tốt. Đại yếu là trái phải cong vòng, ôm che hữu tình, một nhũ chính giữa, không nghiêng không dốc, mới hợp cách. Nếu lớn mà thô, cứng mà gấp, bụng phình phù thũng, rộng lớn lười thoải, thì không kết tụ, không thể táng.

 Nhũ nhỏ là giữa hai cúc có nhũ nhỏ. Không được nhỏ quá, nhỏ quá thì sức yếu khí kém, lại e hai cúc trái phải lấn át đè huyệt. Phải nhỏ vừa phải, đầu nhũ sáng tròn, trái phải cân xứng mới đẹp. Đại yếu là hai cung vòng ôm, một nhũ chính giữa, nhỏ mà không yếu, giới thủy rõ ràng, không nghiêng không dốc, mới hợp cách. Nếu nhỏ quá mà rất mờ, gầy yếu nhọn mảnh, trái phải lấn huyệt, núi bên cạnh đè cao, thì không phải huyệt thật, không thể táng.

 Hình song thùy nhũ. Hình tam thùy nhũ.

 Song thùy nhũ thuộc biến cách hình nhũ là giữa hai cúc rủ xuống hai nhũ. Cần lớn nhỏ, dài ngắn cân đều. Có thể táng hai huyệt, phúc lực ngang nhau. Phải sao núi tôn nghiêm, hai nhũ cùng rủ, trái phải ôm che hữu tình, mới hợp cách. Nếu một dài một ngắn, một lớn một nhỏ, một gầy một béo, một xiên một chính, thì không phải; nên xét cái nào đặc biệt nổi trội mà táng. Nếu lại không ngay ngắn, thế không tự nhiên, thì ắt không kết tụ, không thể táng.

 Tam thùy nhũ thuộc biến cách hình nhũ là giữa hai cúc rủ xuống ba nhũ. Cần lớn nhỏ, dài ngắn, béo gầy ngang nhau. Có thể táng huyệt tam đài (ba huyệt như ba sao Tam Thai). Phải là long phía sau vượng thịnh, khí thế lớn lao mới kết huyệt này. Ắt phải ba nhũ cùng rủ, trái phải vòng quanh, mới hợp cách. Nếu ba nhũ không đều, xiên chính đẹp xấu khác nhau, nên xét nhũ giữa hợp cách mà táng. Nếu nhũ giữa cũng không đáng xem thì không kết tụ, không thể táng.

 Huyệt nhũ, phía dưới nhũ lại mỗi loại có năm cách xuất Kim, xuất Mộc, xuất Thủy, xuất Hỏa, xuất Thổ, kể dưới đây:

 Thùy Kim (Kim rủ). Sinh Thủy. Giáp Mộc (Mộc kẹp). Đới Hỏa (mang Hỏa). Xuyên Thổ.

 Hình tròn là thùy Kim, nên lập huyệt ở chỗ Kim sắp rơi xuống mới hợp phép. Hình cong là sinh Thủy, nên lập huyệt ở chỗ bằng nơi Thủy động xuống mới hợp phép. Hình thẳng là giáp Mộc, nên chia ba đoạn mà lập huyệt mới hợp phép. Hình nhọn là đới Hỏa, nên lập huyệt theo cách đè sát khí, cắt bỏ Hỏa mới hợp phép. Hình vuông là xuyên Thổ, nên cưỡi chỗ tròn, theo chỗ vuông, đo chính giữa mà lập huyệt. Dưới nhũ rủ mà bằng phẳng chính là xuyên Thổ.

 Phàm huyệt nhũ đều có năm loại này, cùng tám cách kèm diệu. Hình vẽ nhiều, không kịp bày đủ. Các huyệt tinh về sau đều theo đó mà suy. Các hình vẽ đất nổi tiếng có huyệt nhũ phụ ở dưới.

 Đất bên phải ở phía Nam huyện lỵ Ngân năm dặm, tên tục là Ổ Đồng Mộc. Long của nó đến từ xa, không thuật. Đến lúc vào cuộc, mở đại trướng, trên đỉnh trướng nổi ba ngọn Tam Đài (ba núi xếp như sao Tam Thai), buông mạch lừng lững như bầy dê ra chuồng nhảy nhót, mấy ngọn đáng yêu. Nhập thủ lại đứt mạnh quá mạch, xoay mình nổi lên sao núi kết huyệt. Giữa rủ nhũ dài, hai bên mở hai vai, huyệt đặt ở đầu nhũ, không gấp không phình. Phía trước nhả chiên dư, bên phải kéo ra khí diệu. Án gần có một núi khóa chặt khí bên trong, thu ngược nước sông lớn. Núi chầu phía trước là hình Quý nhân trên ngựa, ngay ngắn chắp tay hữu tình. Nội đường kẹp chặt, ngoại dương mở rộng. Lại Bố Y ghi: "Trong Ổ Đồng Mộc đặt hướng Giáp (Đông hơi lệch Bắc), ba đời làm quận hầu, nhà giàu thịnh." Họ Dư táng xong, quả sinh ra ba Quận thú, ông Thuật Tiên là một. Đều làm quan coi Từ Châu, giàu thịnh chưa dứt.

 Đất bên trái ở sau nhà Thủy Xa huyện tôi. Long trong ổ vào cuộc, liền đứng mấy ngọn, chạy phi lừng lững. Sắp nhập thủ, đứt mạnh để độ mạch, xoay mình rủ nhũ ngắn kết huyệt. Phía trước nhả chiên dư, phía sau kéo quỷ tinh (gò núi nhỏ chống đỡ phía sau huyệt). Cánh dưới ôm ngược có lực, khe lớn vòng quanh. Núi phía trước là Quý nhân trên ngựa chầu về. Táng xong sinh ra ông Niệm Đình tên Ngao, đỗ tiến sĩ, làm Ngự sử, nay phúc lộc chưa dứt.

 Đất phía dưới ở phía Đông Nam phủ lỵ Thai Châu bảy mươi dặm, tên đất là Thủy Gia Dương. Long của nó đến từ núi Thương Sơn, qua Hoàng Nham, xa xăm mấy trăm dặm; khoảng giữa bóc đổi (núi đổi dạng, trút bỏ cái thô để thành tinh) không kịp thuật kỹ. Đến ngoài mấy dặm trước chỗ sắp kết, như mây theo mù vây, nổi lên ngọn sao núi, mở ngang đại trướng, lớp lớp quá giáp, vọt lên bình phong vua. Giữa bình phong rút ra một mạch, xương đá trong trẻo lạ lùng, nhọn đẹp khác thường như búp măng ngọc, gọi là Sừng Trâu Nhọn. Dưới chỗ nhọn có núi như chuỗi ngọc, như ngựa chạy, lại quá giáp, nổi lên thái dương (kim tinh lớn tròn). Giữa rủ nhũ lớn, hai vai giang cánh, cũng như thế mũ quan đời Đường. Gọi là hình Tiên nhân phanh bụng, án là Tiên đồng.

 Núi chầu phía trước là từ tổ chung cách mấy chục dặm chia cành, vòng quanh hai mươi dặm, ngược nước chạy lên đến ngay trước huyệt để làm ứng chính, lại thu nước minh đường. Núi bên trái cũng từ tổ chung cách mười dặm chia cành, sao núi đẹp lạ, liên tiếp đưa đến phía thượng thủ huyệt (phía nước chảy tới) thì dừng. Nổi lên ngọn núi đá cao Bạch Lâu, đó là Bắc Thần (gò núi kỳ dị đứng ở thủy khẩu như sao Bắc Cực, chủ đại quý), chắn lấp nước bên trong, đứng vút lạ lùng, trong huyệt không thấy. Nước thì hai nguồn trái phải đều từ ngoài mười dặm kẹp đưa đến minh đường nhỏ trước huyệt mà giao nút. Nước triều biển đến thì chín khúc mà vào. Nước sông lớn giao hội lớn: một bên là nước ba huyện Thiên Thai, Tiên Cư, Lâm Hải hội lại; một bên là nước hai huyện Thái Bình, Hoàng Nham hội lại. Hai núi ở cửa biển lớn đều từ ngoài nghìn dặm đến đây giao hội để làm cửa ngõ. Cửa này tức là thủy khẩu lớn của quận Thai, đất này lại gần cửa ngõ, chính là câu "đất lớn phần nhiều ở khoảng thủy khẩu".

 Táng xong, sinh ra ông Thái thú tên Bàng, đỗ tiến sĩ năm Quý Sửu; ông Thượng thư tên Khoan, đỗ tiến sĩ năm Canh Tuất; nhà nho làm quan là Lân Kiều. Tọa Canh hướng Giáp, cái quý ứng vào Canh, Giáp: ông Thượng thư sinh năm Giáp Tuất, ông Thái thú sinh năm Canh Ngọ. Nhưng người sinh năm Canh, Dậu, Tân, Giáp, Quý đều quý. Vả lại huyệt tinh đoan nghiêm, ứng vào vị trí Văn Xương, Văn Khúc (hai sao chủ văn học), đáng có ứng sinh ra danh thần lý học, người trung hiếu liêm tiết. Hình huyệt đầu nhũ lớn mà lại mở miệng bằng phẳng, cách làm huyệt kỳ quái. Lúc đầu táng ở bậc dưới, sau dời lên bậc trên mới được huyệt thật.

 Đất bên phải ở phía Nam phủ lỵ Thai Châu ba dặm, tên tục là Tử Sa Áo. Long của nó phát từ núi Vọng Hải, "từ lầu xuống điện" (rời núi tổ cao mà xuống dần), lúc nổi lớn lúc nằm nhỏ, uốn lượn chạy đi, có bóc có đổi. Đến lúc kết huyệt thì làm thành Cự Môn thổ tinh (núi đỉnh bằng vuông vức). Giữa buông một mạch, thành kim tinh đới phúc, hơi mở miệng mà nhả ra chiên thần bằng phẳng trăm trượng. Phía sau tựa Cự Môn như bình phong, sau bình phong là núi Vọng Hải cắm vào mây. Hai bên vọt lên các ngọn nhọn; Thiên Ất, Thái Ất, Tứ Thần, Bát Tướng, Tam Cát (tên các phương vị và các núi cát lợi) đều chầu chiếu. Thanh Long là một cánh của bản thân bao bên ngoài; hai ngọn tháp đứng thẳng, núi ứng xa tận trên mây. Hạ quan (núi chắn phía nước chảy đi) nghịch nước vòng lên, lại có âm sa (núi gò thấp mờ) cong ôm, nước nhỏ quấn dưới chân, giao kết chặt chẽ kín đáo, thật là đất lành.

 Huyệt bên trái lại càng hay. Nó chia xuống từ phía trước kim tinh đới phúc, lại quanh co đi mấy đốt, xoay mình làm huyệt. Giới thủy hợp lại rõ ràng, nước nội đường đến đây tụ rót. Phía trước có núi hạ quan nghịch thủy làm án chính, âm sa sát thân cong như đai vàng. Thủy tổ táng xong, khoa giáp nối nhau như ve nối tiếng, đó là mộ tổ của hai ông Lập Ái và Lập Vi.

 Đất bên phải ở phía Bắc phủ lỵ Nam Khang, tên tục là Ngũ Lý Bài. Long của nó khởi từ đỉnh Ngũ Lão núi Lư Sơn, lấy Liêm Trinh hỏa tinh (núi nhọn lởm chởm như lửa) làm tổ, mở đại trướng, mạch chính đi ra giữa, uốn lượn, đứt mạnh để quá giáp, nổi lên núi thiếu tổ (núi tổ gần huyệt). Lại mở trướng liền đốt, sao núi nổi rơi, dừng né, xuyên ruộng độ giáp, nổi lên kim thủy tinh, giang cánh như con ngài bay mà nhập thủ kết huyệt. Mở kiềm, giữa rủ nhũ nhỏ, gọn gàng tròn sạch. Trước huyệt bằng phẳng, chiên thần hai bên cong vòng khum ôm hữu tình.

 Long của phủ lỵ từ núi thiếu tổ chia mạch trái, nghịch nước chạy lên, quấn qua trước huyệt, bao bọc có lực. Ngay trước huyệt sụp xuống ruộng bằng để phô cái đẹp bên ngoài. Sau chỗ sụp lại nổi núi cao, vòng ngang bên phải, khóa chặt chẽ để thu khí bên trong. Minh đường nhỏ phía trước là ruộng thấp chỉ hơn mười trượng. Bên ngoài là sóng nước mênh mông, hồ lớn Tả Lễ mấy chục dặm ngầm chầu về. Phía trước là Quý nhân trên ngựa, cách hồ ngay ngắn chắp tay. Phía dưới là núi Bạch Sa, như cờ vén, như gông ngang, như dập đầu, như tù nô, nằm phục bày hàng ở dưới, thật là đất đẹp. Táng xong sinh ra ông Kiếm Phong tên Đào Thượng Đức, đỗ tiến sĩ năm Bính Tuất đời Gia Tĩnh, làm quan đến Thượng thư bộ Hình. Mẹ ông sống trăm tuổi, được phong hai lần, con cháu rất đông.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video