Thiên 12 — Quyển 3 hạ — Huyệt đột và các dị hình

 In lại sách "Nhân tử tu tri tư hiếu địa lý tâm học thống tông" (Những điều người làm con phải biết: tổng hợp học thuật địa lý tâm truyền, giúp làm tròn đạo hiếu), quyển ba, phần dưới.

 Từ Thiện Kế và Từ Thiện Thuật, người ở ẩn đất Giang Hữu (tức vùng Giang Tây), cùng soạn.

 Bàn về huyệt dạng "đột"

 Hình vẽ huyệt đột

 Huyệt (điểm đất tụ sinh khí, nơi đặt mộ) ở vùng núi non hang hốc cần "tàng phong" (kín gió: có núi che chắn để sinh khí không bị gió thổi tan). Vì vậy, huyệt đột (huyệt nằm trên một gò đất nổi lên) ở vùng núi phải có núi bên trái vòng lại, núi bên phải ôm vào. Rất kỵ trơ trọi, lộ ra hứng gió. Họ Bốc (Bốc Tắc Cự, tác giả "Tuyết tâm phú") nói "vùng núi trước hết cần kín gió" là ý này.

 Huyệt ở vùng đồng bằng cần "đắc thủy" (có nước: được dòng nước bao quanh, dừng tụ). Vì vậy, gò đột ở đồng bằng dù bốn phía bằng phẳng cũng không hại gì. Chỉ cần giới thủy (dòng nước, rãnh nước chảy hai bên vạch ranh giới cho mạch đất; nước gặp đâu thì khí dừng ở đó) rõ ràng, thế nước dồn về tụ lại, hoặc lượn quanh ôm lấy huyệt là tốt. Họ Bốc nói: "Đồng bằng trước hết phải có nước."

 Huyệt đột cũng chính là huyệt "bào" (huyệt hình bọt nước nổi lên). Sách "Táng thư" (sách về phép chôn cất, tương truyền của Quách Phác) nói "hình như cái chuông vàng úp, đặt ở đỉnh thì có thể giàu" là nói về loại này. Phàm những tên gọi như "tim gà", "bong bóng cá", "trứng ngỗng", "ngọc của rồng", cùng các hình "Tử Vi", "vượng long"…, đều là tên khác của huyệt đột mà thôi. Đó là loại huyệt mà trên chỗ bằng phẳng của huyệt tinh (ngọn núi hay gò đất kết huyệt) lại nổi lên một gò.

 Họ Liêu (Liêu Vũ, tức Liêu Kim Tinh, thầy địa lý đời Tống) nói "như ốc xoắn, như cái gáo úp"; họ Bốc nói "giữa chỗ bằng nổi lên một gò là lạ quý"; Quách Tham quân (Quách Phác) nói "đất có khí tốt thì đất theo đó mà nổi lên". Tất cả đều là nói về huyệt đột. Huyệt này đồng bằng hay núi cao đều có, nhưng đồng bằng nhiều hơn.

 Gò đột ở núi cao thì hai bên trái phải phải vòng ôm, hai cánh tay núi che bọc quanh mới là thật. Rất kỵ trơ trọi lộ gió, làm sinh khí (khí sống trong lòng đất, theo phong thủy đem lại phúc cho con cháu) bay tan. Đất đồng bằng bỗng nổi lên một gò, chỉ cần giới thủy rõ ràng, mạch đến rõ rệt, thì hai bên dù đều bằng phẳng cũng không hại gì. Núi cao thì tìm huyệt lõm, đồng bằng thì tìm huyệt nổi, cho nên ở đồng bằng nhiều hơn. Dân gian gọi là các hình "nhện giăng tơ", "rùa rắn vùi bùn"… Bởi ở đất bằng, gió lướt qua trên mặt đất nên không sợ gió. Dương công (Dương Quân Tùng, tổ sư địa lý đời Đường) nói "đồng bằng không sợ gió tám hướng thổi" là ý ấy.

 Ngoài phần bàn về hình thể huyệt tinh riêng (xem quyển nói về huyệt tinh), thì hình huyệt đột có bốn cách: đại đột (gò lớn), tiểu đột (gò nhỏ) – hai loại này là chính cách; song đột (hai gò), tam đột (ba gò) – hai loại này là biến cách. Hình của bốn cách lại mỗi loại có thế cúi, thế ngửa khác nhau. Thân gò cúi (đổ dốc về phía trước) thì huyệt nên đặt sát phần "diềm" (mép thấp quanh chân gò, như mái hiên), tránh phần "cầu" (phần đỉnh tròn nổi cao của gò); mặt gò ngửa (thoải lên) thì huyệt nên đặt sát phần cầu, tránh phần diềm. Không thể không xét kỹ.

 Nếu long mạch (dãy núi, mạch đất dẫn sinh khí tới huyệt, ví như con rồng) phía sau thật và rõ, đoạn nhập thủ (đoạn cuối của long mạch đi vào huyệt) rõ ràng, huyệt tinh đúng cách, các chứng tá (núi, nước xung quanh làm bằng chứng xác nhận huyệt thật) rõ ràng, thì huyệt này quý nhất. Bởi huyệt có gò nổi thì ánh linh khí đọng tụ ở giữa, dư khí (khí còn thừa) lan tràn ra ngoài, cho nên gọi là huyệt tốt. Điều cốt yếu là mặt gò sáng sủa tròn trịa, hình thể khác thường nổi bật. Ở núi cao rất kỵ gió thổi, ở đồng bằng nhất định phải có nước, đó là điều hết sức quan trọng.

 Lại có những gò trên đoạn long mạch đang đi dẫn mạch, gò la tinh ở thủy khẩu (thủy khẩu: chỗ nước chảy ra khỏi khu đất; la tinh: gò đất hay đá nổi giữa chỗ nước chảy ra, có tác dụng chặn giữ), gò đống ở chỗ eo thắt của mạch, gò rơi vãi ở chân núi, gò dạng kho đụn trên thân rồng, và gò ấn (gò nhỏ tròn hoặc vuông như con dấu)…, đều có dáng nổi gò, gọi là đột giả, đột rỗng. Cần phải phân biệt kỹ. Nếu lầm mà táng vào đó thì chủ về nghèo khổ, cô độc, trôi dạt lẻ loi. Không thể không thận trọng.

 Bốn cách của hình đột

 Đại đột, tiểu đột: hai loại này là chính cách. Song đột, tam đột: hai loại này là biến cách. Hình vẽ ở dưới:

 Hình đại đột — Hình tiểu đột — Hình song đột — Hình tam đột

 Đại đột là gò nổi cao lớn. Ở đồng bằng hay núi cao đều không nên quá cao lớn. Nếu quá cao lớn thì gần với thô cứng, không thành cách đột. Phải lớn mà cân đối, không đến mức thô sưng, cứng trơ, lười nhác mới tốt. Cốt yếu là mặt gò sáng tròn, hình thể khác thường nổi bật mới hợp cách. Gò lớn phần nhiều là gò la tinh ở thủy khẩu, hoặc gò kho đụn rơi vãi trên thân rồng, hoặc loại "hòm vàng ấn ngọc" (những gò hình hòm, hình ấn nằm bên thân long, chỉ là vật phụ chứ không phải huyệt). Phải phân biệt kỹ, không được nhầm.

 Tiểu đột là gò nổi lên nhỏ, hơi nhô. Ở đồng bằng hay núi cao đều không nên quá nhỏ. Nếu quá nhỏ thì gò nổi không thật. Phải nhỏ mà hợp cách, không đến nỗi yếu ớt, không chỗ dựa mới tốt. Cốt yếu là mặt gò sáng mập, hình thể khác thường nổi bật mới hợp cách. Nếu nhỏ quá, cao thấp không rõ, giới thủy rộng toang, hoặc nước cắt bốn phía, yếu ớt không chỗ dựa, thì đều không phải huyệt thật. Phàm gò nhỏ phần nhiều là bọt khí trên đoạn mạch dẫn, hoặc mấy hạt "châu" ở chỗ eo thắt (?), hoặc loại gò ấn. Phải phân biệt kỹ, không được nhầm.

 Song đột là trên huyệt tinh nổi lên cùng lúc hai gò. Người xưa gọi là "song tinh" (hai sao). Cũng có loại hai bên mọc ra hai chẽ như nanh (?), người xưa gọi là "kỳ lân". Đều có thể táng hai huyệt. Cốt yếu là lớn nhỏ, cao thấp, béo gầy đều nhau, mặt gò ngay ngắn, hình thể khác thường nổi bật mới hợp cách. Nếu lớn nhỏ không bằng nhau, béo gầy không đều, cao thấp so le, thì phải phân biệt kỹ, chọn cái nổi bật khác thường mà táng. Nếu cái này cái kia đều tựa như được mà không ngay chính, ngờ vực khó phân, tốt xấu không rõ, thì đều không phải kết huyệt thật, không được táng.

 Tam đột là trên huyệt tinh nổi lên cùng lúc ba gò. Người xưa gọi là "tam thai" (ví với ba ngôi sao Tam Thai), có thể táng ba huyệt. Cốt yếu là lớn nhỏ bằng nhau, mặt gò sáng mập, hình thể khác thường nổi bật mới hợp cách. Nếu lớn nhỏ không đều thì lại nên xét cái nổi bật khác thường mà táng. Nếu cái này cái kia đều ngờ vực, tốt xấu không phân, thì không phải kết huyệt thật, không được táng.

 Phàm hình đột có loại nổi lên mà tròn (như hình ⊙), nổi lên mà vuông, nổi lên mà có góc cạnh, nổi lên mà thẳng, nổi lên mà nằm ngang, nổi lên mà cong, vốn không thể kể hết. Lại có năm cách: xuất Kim, xuất Mộc, xuất Thủy, xuất Hỏa, xuất Thổ (xếp hình gò theo ngũ hành: Kim tròn, Mộc thẳng, Thủy uốn lượn, Hỏa nhọn, Thổ vuông).

 Tròn là xuất Kim, nên nương theo thế Kim, đặt huyệt ở chỗ khí rủ xuống. Thẳng là xuất Mộc, nên đặt huyệt theo cách "cắt Mộc" (đặt ngang thân gò thẳng như cắt ngang thân cây). Cong là xuất Thủy, nên đặt huyệt ở chỗ "động" (chỗ mạch uốn chuyển). Nhọn là xuất Hỏa, nên đặt huyệt theo cách "cắt Hỏa" (tránh mũi nhọn, đặt ở chỗ đã cắt bỏ phần nhọn). Vuông là xuất Thổ, nên nương chỗ tròn mà theo chỗ vuông để đặt huyệt.

 Các huyệt đột trên đây đều có năm loại này, cùng tám cách có "diệu" (mỏm đất đá nhô ra bên gò như tia sáng, chứng tỏ khí mạnh); hình vẽ nhiều, không kịp ghi đủ. Các huyệt đột ở phần huyệt tinh phía sau đều theo đó mà suy. Dấu tích những ngôi đất huyệt đột do các bậc thầy xưa để lại ghi ở dưới:

 Ngôi đất ở hình bên phải nằm sau thành huyện Thạch Đại; long mạch chung với long mạch của huyện, không kể lại. Đoạn nhập thủ: đất bằng nổi liền ba gò như ba hạt châu, gò cuối kết huyệt; mặt gò tròn bằng, đào phá gò mà đặt huyệt. Phía sau tựa đỉnh có mạch đến, phía trước có thần chiên (phần đất thừa trải ra trước huyệt như môi, như tấm thảm), hai bên trái phải giao hội, khe lớn chảy ngang lượn quanh. Minh đường (khoảng đất trống phía trước huyệt, nơi nước tụ), núi triều đối (núi phía trước chầu về huyệt), thủy khẩu đều tốt. Sau khi táng, ông Tùng Pha tên Thương đỗ hội khôi (đỗ đầu một kinh trong kỳ thi Hội), thăng dần đến chức Hộ bộ thượng thư (quan đứng đầu bộ Hộ, coi tài chính, hộ khẩu); đến nay phúc lộc chưa dứt.

 Ngôi đất ở hình bên trái nằm cách huyện Giang Sơn sáu mươi dặm về phía nam, tên đất là Thạch Môn Quy Sơn. Long mạch phát từ núi Giang Lang, đổ mạch xuống ruộng bằng, đi qua dốc rộng chừng một dặm, lại thu gom thắt cổ, thành cách "lô tiên" (mạch nhỏ dài như chiếc roi, như đốt cây lau), làm thế mạch thắt như thỏi bạc, rồi bỗng nổi lên một gò lớn, thành sao Thái âm Kim tinh (gò thuộc hành Kim, tròn mà thấp dẹt, sáng như mặt trăng), liền khí mà kết huyệt đột. Trên gò hơi mở miệng kiềm (khe lõm như hai càng kẹp), dân gian gọi là hình con rùa. Long nhập thủ từ các phương Tốn, Tị, Bính (phương đông nam đến nam trên la bàn), đặt huyệt quay mặt hướng Hợi kiêm Nhâm (hướng bắc lệch về tây bắc). Sau khi táng, sinh ra ông Phương Tuyền tên Đường, đỗ tiến sĩ khoa Đinh Mùi niên hiệu Gia Tĩnh (năm 1547), vào viện Hàn lâm, làm quan đến Đô ngự sử (quan đứng đầu Đô sát viện, coi việc can gián, đàn hặc). Đến nay nhân tài nối nhau xuất hiện, phúc lộc chưa dứt.

 Ngôi đất ở hình bên phải nằm cách huyện Phong Thành tám mươi dặm về phía đông nam, tên đất là Long Môn. Long mạch từ núi La Sơn tới. Sắp vào đoạn nhập thủ thì bày ngang một dãy "đại trướng" (dãy núi dang ngang như bức màn trướng che chở long mạch), vây quanh như cờ lọng (?). Mạch chính từ giữa bỗng nổi lên hình con ngài dang cánh, chín đỉnh liền một khí. Đến đầu mạch nổi lên Thổ tinh "ngự bình" (núi đỉnh phẳng vuông như tấm bình phong của vua), dưới bình phong là Thái dương Kim tinh (gò tròn cao, sáng như mặt trời), mạch rủ xuống thanh kỳ mà kết huyệt đột, nhỏ nhắn tròn sạch đáng yêu. Dưới huyệt tuy dốc, nhưng long hổ (thanh long: dải núi bên trái; bạch hổ: dải núi bên phải huyệt) sát thân cong ôm, giao nhau bền chặt. Hai bên có bình phong kẹp như hai tai, vòng long hổ ngoài lớp lớp giao nhau, nước lượn quanh uốn khúc như nét chữ "chi", chữ "huyền"; các gò hình sư tử, voi, rùa, rắn trấn chặn thủy khẩu. Gọi là hình "tướng quân ngồi ghế lớn", huyệt ở chỗ "bìu". Leo núi cao vạn trượng, đây cũng là thiên xảo huyệt (huyệt trên cao do trời khéo tạo). Gần có án sơn (núi thấp ngay trước huyệt như cái bàn) dạng quý nhân (núi đỉnh tròn cao thanh tú) đẹp đẽ, xa có núi như bảng treo tên người thi đỗ bày ra chầu về. Sau khi táng, sinh ra ông Phỉ, đỗ tiến sĩ, làm quan Đại tham (Tham chính, quan cấp cao ở ty Bố chính của tỉnh); ông Hàn, đỗ tiến sĩ, làm Thái thú (quan đứng đầu một phủ). Lại có một người cha chín người con, văn học thịnh vượng, giàu sang đủ cả, phúc lộc chưa dứt.

 Ngôi đất ở hình bên phải nằm cách huyện Hoàng An hai mươi dặm về phía tây nam. Long mạch từ núi Thất Cá tới, tách ra nhánh bên phải, chập chùng phóng tới hơn mười dặm. Khi vào cuộc đất thì xoay mình quay ngược, mở trướng, thành dạng tam thai gấp khúc (?), giữa rút ra một dải gò bằng, lại hạ dần mấy đốt, rút mạch xuống chân núi, sát ruộng chấm nước, nổi một gò nhỏ kết huyệt. Mặt gò tròn bằng, phía dưới mở miệng kiềm. Phá gò đặt huyệt ngay đối miệng kiềm; nội đường (minh đường bên trong) tụ khí, hạ quan (dải núi khóa phía dưới, chặn nước chảy đi) có lực. Bên trái có dải núi thuận chiều quấn gần, thấp xuống chạy qua huyệt, rồi lại nổi gò đống để khóa khí bên trong, chặn thủy khẩu. Nước ruộng ở ngoại đường (minh đường bên ngoài) từ hơn mười dặm chảy thẳng chầu về; được nước lại kín gió, thật là đất đẹp. Chỉ có điều sa (núi đồi nhỏ quanh huyệt) quý hình mũ chiếu ở núi chầu phía trước không đối thẳng, việc đón sinh khí hơi lệch, phép táng chưa khéo, nên chưa sinh người hiển quý, chỉ giàu lớn, đông người, có hơn mười người được làm quan nhờ tuế cống (học trò được tiến cử hằng năm lên Quốc tử giám) hoặc theo lệ quyên nạp (nộp tiền theo lệ để được bổ quan) mà thôi. Nhưng bạn tôi là ông Thiếu Ngu tên Tâm Học, nổi tiếng một thời về Lý học (học phái Nho giáo đời Tống – Minh bàn về lý và tính), là bậc thầy Nho học trong huyện, cũng là nhờ khí tốt của ngôi đất này hun đúc.

 Ngôi đất ở hình bên trái nằm cách huyện Phong Thành nửa dặm về phía đông, tên đất là Bạch Sa Đôn. Long mạch kết ở sau huyện, dư khí theo lối "băng hồng" (long mạch đi ngầm qua sông nước hay chỗ trũng rồi nổi lên lại) mà vượt qua, lại nổi lên ở ruộng bằng, trải bằng như trải thảm trải chiếu, mạch mờ như dấu chân ngựa, như tơ nhện. Bỗng giữa chỗ bằng nổi lên một gò, mặt bằng dạng Thái âm mở miệng, thành chỗ lõm tự nhiên. Có điều long mạch phía sau bị đào khoét, mất hình gốc, khó xem xét nhận ra. Họ Đinh sau khi táng thì thi đỗ nối nhau: ông Duy Thành làm Ngự sử (quan can gián, đàn hặc); ông Duy Nam làm Tự thừa (phó quan ở các tự như Đại lý tự…); ông Duy Dương làm Chủ chính (chủ sự ở các bộ); các ông Tuấn, Sĩ, Cơ, Xán, Khản đều hiển quý; ông Lộ làm Đại tham; ông Luyện làm Thiếu khanh (phó quan các tự). Giàu sang chưa dứt.

 Ngôi đất ở hình bên phải nằm ở Viên Phường; long mạch xa, không kể lại. Vào cuộc đất thì mở trướng đất bằng, phẳng rộng không bờ. Đoạn nhập thủ là một gò giữa nước, nổi lên tròn sạch. Dưới gò nhả ra phần môi, bốn mặt là nước lớn mênh mông, bờ hồ hai bên lượn ôm có tình. Xa có một ngọn núi chầu về. Mạch từ phương Ly (phương nam) tới, đặt huyệt quay hướng Quý (hướng bắc lệch đông). Sau khi táng thi đỗ liên tiếp: ông Nhuận đỗ tiến sĩ; ông Phương đỗ tiến sĩ, làm Tham nghị (quan phụ tá ở ty Bố chính); ông Quang Nho làm Tri châu; các ông Quang Hàn, Thành, Ứng, Kỳ, Thực, Du, Quốc, Ninh đều đỗ tiến sĩ; các ông Quang Độ, Quân, Hàm, Bá Tung, Bá Duệ, Bá Thược, Bá Nhã, Khuê đều đỗ thi Hương (đỗ cử nhân). Đời đời làm quan chưa dứt.

 Trở lên là bốn dạng huyệt: oa (huyệt lõm như tổ chim), kiềm (huyệt có hai càng kẹp như cái kìm), nhũ (huyệt dạng bầu vú nhô thõng xuống), đột (huyệt dạng gò nổi). Chỗ dùng tuyệt diệu của hình huyệt không gì hơn thế. Nhưng cơ trời đất tạo hóa có lúc ẩn lúc hiện, không như nhau. Hiện thì dễ thấy, ẩn thì khó phân. Những hình cách đã lập ra là thể hiện rõ của nó, theo hình vẽ mà tìm lẽ thì người ta còn có thể biết. Còn ngoài thể chính lại có hình lạ: biên oa, tịnh oa; phân kiềm, hợp kiềm; thiểm nhũ, trắc nhũ; cốt đột, tịnh đột; và những trường hợp có oa kiềm mà không táng vào oa kiềm, có đột nhũ mà không táng vào đột nhũ — đó lại là những thể quái lạ, ẩn kín khó phân. Nếu không được thầy giỏi truyền chỉ, xem xét qua nhiều cách cổ, thì bỗng nhiên gặp phải ắt sẽ kinh sợ mà ngờ vực. Đúng như câu: "Dẫu anh thông minh hơn Nhan Uyên, Mẫn Tử Khiên (hai học trò giỏi của Khổng Tử), không gặp thầy thật thì đừng cố đoán."

 Những huyệt lạ này hình thể tuy khác nhau, nhưng sức lực vốn chẳng khác. Có điều chỉ long mạch cực quý mới có loại huyệt này, phải được thầy thật truyền dạy mới nhận ra cách này. Nếu chưa nắm đúng chỗ then chốt mà cậy thông minh, càn chỉ khối đất chết ở dốc bằng là biên oa, tịnh oa; chân núi nghiêng lệch là thiểm nhũ, trắc nhũ; rãnh nước rò rỉ là phân kiềm, hợp kiềm; đất rộng toang thô cứng là cốt đột, tịnh đột; mượn cớ quái lạ mà làm càn, thì chẳng khác gì kẻ học đi ở đất Hàm Đan (người nước Yên sang Hàm Đan học dáng đi, chưa học được lại quên cả cách đi của mình), gây hại càng lớn. Phải thận trọng! Thận trọng! Xin kính cẩn thuật lại các khẩu quyết về những cách thể lạ, hình quái ở sau đây.

 Thể oa có hai: biên oa, tịnh oa. Thể kiềm có hai: phân kiềm, hợp kiềm. Thể nhũ có hai: thiểm nhũ, trắc nhũ. Thể đột có hai: cốt đột, tịnh đột.

 Bàn về cách biên oa

 Biên oa là huyệt oa mà đường gờ viền (đường mép gờ cong như dây cung bao quanh chỗ lõm) thiếu mất một bên, nên gọi là biên oa (oa một bên), là biến cách của thể oa. Bởi huyệt tinh đã dừng, nhưng mặt dốc, rộng, trống trải, không thể kết huyệt, lại ở bên dưới nhả ra một dốc bằng như trải thảm, như nhả môi, mà một bên hơi nổi lên cong ôm, đó là biên oa. Trong lòng oa tốt nhất là nông, hẹp, bằng phẳng, đường gờ rõ ràng, che chứa tụ khí có tình, bốn phía chầu kẹp, mới hợp cách. Rất kỵ trong lòng oa quá rộng, trong miệng có hố sụt. Quá rộng thì sinh khí không tụ, hố sụt thì tạo hóa không hòa kết, đều không thể táng, càng nên thận trọng. Huyệt này phần nhiều ở núi cao, làm thể ngửa lên cao; đất bằng hiếm có. Chỉ có ngôi đất mà tiên sinh (Phó) Bá Thông, quốc sư đời Tống, người huyện tôi, tự táng cha mình là hợp cách này, nhưng lại ở chân núi, sát đất bằng. Hình vẽ ở sau.

 Ngôi đất ở hình bên trái nằm ở đô thứ mười bốn huyện tôi (đô: đơn vị hành chính dưới huyện), tên đất là thôn Phó Gia. Núi tách xuống từ long lớn, mở trướng xuất mạch, chập chùng lẫm liệt. Mấy đốt là dạng "văn tinh ngựa phi" (?), mở … dang cánh (?). Đoạn nhập thủ nổi bật lên một Kim tinh, mặt chính dốc gấp, trải xuống một dốc bằng. Bên trái hơi cao năm bảy tấc, cong vốc ôm lấy huyệt, hợp cách biên oa. Núi đá bên ngoài cao vút, thế như đè ép. Người mắt tục xem thì chỉ thấy huyệt rời khỏi thân sao, mạch nối không tới; lại thêm dải ôm phía dưới ngắn co, bên phải cao ngất, nên ai cũng bỏ. Đâu biết Mộc tinh dốc gấp thì khí tụ ở dốc bằng. Sa phía dưới tuy co, nhưng sát huyệt có một vốc đất, phảng phất cao thấp, lờ mờ lượn ôm. Núi bên phải tuy cao, nhưng vì oa này khuyết bên phải nên vừa hay để bù đỡ che huyệt. Cho nên lấy cách "ngựa trời hí gió". Thêm núi chầu phía trước đẹp đẽ, thủy khẩu có núi khóa chặn. Sau khi táng, ông Bá Thông vâng chiếu vua Cao Tông (Tống Cao Tông), được phong là bậc kỳ nhân, cầm cờ tiết đi xem chọn đất Lâm An (kinh đô tạm của Nam Tống) — có bài biểu "Lâm An hành tại biểu". Cháu ông là Văn Ý công, lại hiệu Sơ Am, làm quan đến Tập hiền đại học sĩ (học sĩ cao cấp ở viện Tập hiền). Con của học sĩ là Nham Khanh làm quan đến Tập hiền trực học sĩ. Người trong họ rất đông, không suy.

 Lại nữa, ngôi đất Bạch Ngưu Thản mà Liêu Kim Tinh táng cho họ Trương ở huyện tôi cũng hợp cách này. Ở đất ấy, long lớn đi tiếp về phía trước, giữa lưng có một nhánh mở trướng. Trong trướng hạ mạch mấy đốt, lưng chừng núi bỗng bằng phẳng, bên trái mờ mờ vốc quay lại, thành cách biên oa. Vốc đất bên trái cũng chỉ cao mấy tấc, đầu mộ còn lộ ra, chỉ đủ che quan tài mà thôi. Ngoài đó thì thế núi thấp xuống, nhìn ra chỉ thấy trời xanh, rất trống trải. Trước mặt có một lớp án sơn vừa gần lại vừa cao. Huyệt nằm ở chỗ cao, trống nơi đầu nguồn, người mắt tục thấy thì ai cũng kinh hãi mà chê là sai. Đâu biết huyệt hồi long (long mạch quay ngược lại) xoay mình nhìn về núi tổ, tự nhiên nguồn nước không xa; án sơn tuy gần cao nhưng chính là núi tổ của mình, như con cháu gặp ông cha, không phải là đè ép huyệt. Long phía sau tuy đi tiếp, nhưng nhánh này xoay mình kết thành trướng lớn, trong trướng xuất mạch kết huyệt, phần núi đi tiếp chỉ là dư khí mà thôi. Tuy cao dốc, nhưng một cánh tay núi của chính nó vốc quay lại, phía trước dốc đứng đều bị che không thấy. Lên tới huyệt thì bằng phẳng, không thấy là đang ở đỉnh núi cao vạn trượng. Bên trái tuy trống, nhưng thanh long vòng quay lại, lờ mờ lượn ôm, huyệt không bị gió. Đây là chỗ tuyệt diệu của địa lý, là chỗ Kim Tinh khéo vận dụng. Phía dưới chỗ kết huyệt, chân núi bốn năm nhánh phơ phất đi xa, nên dân gian gọi là cách "trướng gấm treo móc bạc". Sau khi táng, họ Trương sinh ra một văn quan, một võ quan, một thần tiên, giàu sang lâu dài, đến nay không suy. Tuy không hẳn đều do ngôi đất này, nhưng trong các đất Liêu Kim Tinh làm cho họ Trương, chỉ đất này là sớm nhất, nên đây lại là cội nguồn giàu sang của họ Trương. Hình vẽ ở dưới.

 Xét: những ngôi đất Kim Tinh táng cho họ Trương, các lời khóa (lời ghi chép, phán đoán của thầy địa lý khi táng) được gộp chung thành một tập, đề là "Chung tú đồ". Xét năm tháng thì đất này là sớm nhất.

 Hình ngôi đất Bạch Ngưu Thản của họ Trương ở Ngô Viên do Liêu Kim Tinh táng.

 Lời khóa rằng: Núi từ xa, từ phương Càn Hợi nổi cao kết đỉnh, chuyển sang Cấn, đi như rắn bò, như cờ phướn bay. Vào Đinh, Dậu, Đoài, lại chuyển Cấn, uốn khúc vào Hợi, đặt huyệt quay hướng Bính (nam). Nước nguyên thần (dòng nước ngay trước huyệt chảy ra) ở phương Bính, năm bước về Đinh, chuyển Mão, chuyển Tốn mà chảy dài. Là hình "rồng cuộn ngắm trăng". Trước mặt có núi hình cờ, trống, bút văn bày hàng, trong cửa "thiên mã" có núi quý nhân chầu chắp tay. Chọn ngày Mậu Dần, mười bốn tháng bảy năm Kỷ Dậu, giờ Thân, động thổ đào sâu năm thước. Lời ghi rằng: "Khí tía cưỡi mây muốn chạm trời, âm dương bên trái bên trái (?) gần trước huyệt. Núi nước cùng chầu, sao Liêm Trinh (dạng núi đỉnh đá nhọn lởm chởm như lửa) hiện, làm quan thanh liêm tiếng đồn bốn phương. Mộc, Kim cao vút ngó nhau, một Thổ âm dương cùng một dải. Sát khí vào mây chụm chơm chởm, chiếu phượng (chiếu vua) mời sang ra làm quan. Dưới trướng cầu tiên thế quanh co, lên huyệt rõ ràng ở lưng trời. Nam Cực vút lạ ứng Tân, Tốn, có văn có võ có thần tiên." Tháng tám năm Hy Ninh thứ hai (năm 1069), Liêu Vũ ghi.

 Xét: ngôi đất này leo lên tới huyệt cao ba dặm, lại có chỗ bằng hơn một mẫu như lòng bàn tay. Dư khí dưới huyệt chạy đi rất dài, (người ta) đào giếng để chặn khí lại; lại do long lớn hạ mạch từ trong trướng mà kết huyệt, huyệt ở đỉnh núi cao vạn trượng. Cái hay chỉ ở chỗ trên chỗ dốc có chỗ bằng, lên huyệt không biết là cao, đó là thiên xảo huyệt, không phải điều người thường nhận ra được. Người đời tìm long chỉ biết tìm đất ở chỗ long lớn dừng hẳn, loại huyệt này thì bị bỏ. Than ôi! Không có con mắt thần của thầy Liêu và sự sáng suốt của chủ nhà thì ai làm được? Về sau quả nhiên sinh ra Trung Định công tên Đảo, làm Tham tri chính sự (chức phó tể tướng đời Tống); ông Giáp được phong Trung Liệt hầu; tiên quân tên Phạm, tức Tử Quỳnh chân nhân — rốt cuộc đúng như lời Kim Tinh (về Tử Quỳnh chân nhân xem kỹ trong "Liệt tiên truyện").

 Bàn về cách tịnh oa

 Hình tịnh oa

 Đây là hai oa cùng kết, cần táng cả hai huyệt thì mới phát.

 Đây là ba oa cùng kết, nên táng cả ba huyệt.

 Tịnh oa là một huyệt tinh mà có nhiều oa. Có hai oa thì táng được hai huyệt, có ba oa thì táng được ba huyệt, đều có giàu sang. Trong ba oa thì sức huyệt giữa hơn chút ít. Phải là long mạch đến rất quý mới kết loại hình huyệt này. Cần trong lòng oa tròn sạch, đường gờ rõ ràng, lớn nhỏ bằng nhau mới hợp phép. Đất tổ họ Chu ở Dư Diêu, Chiết Giang hợp cách này.

 Ngôi đất ở hình bên trái nằm ở huyện Dư Diêu, Chiết Giang, tên đất là Văn Gia Yển. Long mạch rất đẹp; sắp nhập thủ thì nổi lên dạng "hoa cái tam thai" (núi như cái lọng hoa với ba đỉnh liền), rải xuống đất bằng, xuyên qua hồ, giữa hồ bỗng nổi lên một Thái âm Kim tinh mà kết cách tịnh oa. Bốn mặt đều là nước hồ mênh mông. Bên trái huyệt có một khối đá hình ấn nổi trên nước, rất kỳ lạ. Các ngọn núi bày hàng, chầu vái ngay ngắn. Đời Tống, người họ Văn táng huyệt bên phải, sinh hơn mười người đỗ trạng nguyên, tiến sĩ, sức phát đã hết. Nay họ Chu táng oa bên trái, sau khi táng năm mươi năm, sinh hơn mười người đỗ khoa cử, đến nay giàu sang chưa dứt. Đất này là dạng "văn tinh nổi trên nước". Nếu phép táng sâu nông và phân kim (phép chia độ trên la bàn để định hướng quan tài thật chính xác) đúng mực, thì họ Chu lẽ ra sinh người đỗ nhất giáp (nhóm ba người đứng đầu kỳ thi Đình).

 Hình "các sao quây quanh mặt trăng", long nhập thủ từ phương Hợi. Họ Văn đặt huyệt hướng Bính, họ Chu đặt huyệt hướng Tốn. Mấy nhà táng huyệt giữa đều suy bại.

 Bàn về cách phân kiềm

 Phân kiềm là biến cách của trực kiềm (kiềm có hai càng thẳng) trong thể kiềm. Đó là huyệt tinh mở miệng kết huyệt, mà hai càng kiềm tách hướng ra hai bên trái phải, nên gọi là phân kiềm (kiềm tách). Cần trong lòng kiềm che chứa tụ khí, đường gờ rõ ràng, lên huyệt không thấy thế hai bên bay tách ra. Dưới có phần thảm môi bằng phẳng, lớp che bên ngoài bao bọc, chân khí hòa kết mới hợp cách. Rất kỵ đứng ở huyệt thấy hai bên bay tách, dưới không có thảm môi, lớp che bên ngoài không ôm, dưới huyệt rơi thành rãnh, giới thủy xối vào đầu huyệt — như vậy không phải kết huyệt thật, không được táng. Cách này cốt yếu phía trước trải ra phần thảm thừa là tốt. Như đất Hạ Dương của họ Tôn ở huyện tôi là cách này.

 Ngôi đất ở hình bên trái nằm ở đô thứ năm huyện tôi, tên đất là Hạ Dương. Long mạch đến từ xa, không kể chi tiết. Khi vào cuộc đất thì liền vút mấy ngọn, chập chùng lẫm liệt. Lại dừng thành bốn ngọn Tham Lang (dạng núi đỉnh tròn mà nhọn như búp măng, thuộc Mộc), thế hạ xuống như con ngài, mạch rủ xuống dốc bằng. Lại nổi lên Kim tinh mở miệng, thành cách phân kiềm kết huyệt. Dưới huyệt trải bằng thảm môi. Đỉnh và miệng trong lòng kiềm rõ ràng, phía trước có ấn tinh (gò hình ấn) làm chứng, dòng nước lượn quanh dồn về, minh đường tụ tròn, thủy khẩu giao chặt, long vượng huyệt ấm, thật là đất đẹp. Núi chầu có hai đỉnh cao đẹp; vì chân núi có thế bay bổng nên gọi là hình "người Hồi múa sư tử". Sau khi táng, sinh ông Tây Khê tên … (khuyết chữ), làm châu thủ ba châu Nhã, Trịnh, Thái. Ông Xuân giàu có, sống lâu, khỏe mạnh, yên ổn; các ông Tông Vũ, Tông Đạo đều được tuế cống, làm Lang quan (quan chức ở các bộ). Đến nay người và của đều thịnh, phúc lộc đang lên.

 Ngôi đất ở hình bên phải nằm ở huyện Y, phủ Huy Châu, tên đất là Hoàng Phản Viên. Long phát từ núi phương Đoài (tây), chuyển Hợi, thoát xuống đồng bằng, thành huyệt phân kiềm; đặt quan tài sát gò mà theo chỗ lõm (?), sa bên ngoài bao bọc, núi chầu phía trước đẹp đẽ. Sau khi táng, sinh quan Thị lang (phó quan đứng đầu một bộ), lại có quan châu huyện không dứt. Người địa phương gọi là mộ bà Uông.

 Bàn về cách hợp kiềm

 Hợp kiềm ở hình bên trái là biến thể của cách kiềm. Khí từ hai càng kiềm hợp lại, nên gọi là hợp kiềm. Đó là long mạch đã hết, huyệt tinh đã dừng, nhưng chỗ tụ hội thì dốc cứng không có huyệt, trong lòng kiềm lại không có nhũ nhỏ hay oa nhỏ; khí hòa kết ở phía dưới, chỗ hai càng kiềm thu lại, ở giữa hợp tụ thành huyệt, hơi có gò nổi như bọt, như càng kìm kẹp vật; dân gian cũng gọi là hình "đôi đũa gắp bánh bao". Cần thảm môi tròn chỉnh, có diệu khí làm chứng, huyệt tinh ngửa mặt mới hợp cách. Rất kỵ rãnh giữa quá sâu, miệng kiềm không thu, thảm môi không rõ, diệu tinh không chiếu; có một trong những điều ấy thì không phải kết huyệt thật, không được táng. Quốc sư họ Ngô (Ngô Cảnh Loan, thầy địa lý đời Tống) táng cho họ Trương ở Ngô Viên một ngôi đất hợp cách này, dân gian gọi là hình "đũa ngọc gắp bánh bao". Hình vẽ ở dưới.

 Ngôi đất ở hình bên phải nằm ở huyện tôi, tên đất là Kim Sơn. Trên huyệt hầm đất có rãnh, dân gian gọi là "máng vàng rãnh bạc", cũng gọi là "đũa ngọc gắp bánh bao". Tọa núi phương Quý, quay hướng Đinh. Tiên sinh Ngô Cảnh Loan táng tổ tiên cho con rể là ông Trương Tu. Sau khi táng, ông Tu làm Thông phán (quan phó) châu Kiền; Trương Căn, Trương Phác đều vào viện Hàn lâm.

 Ở huyện Quảng Vĩnh Phong cũng có một huyệt giống thế này, dân gian cũng gọi là hình "đũa ngọc gắp bánh bao". Bạn tôi là Nhậm Tư Mai người Diên Sơn kể cho tôi. Tôi chưa thấy nên không vẽ hình.

 Bàn về cách thiểm nhũ

 Thiểm nhũ ở hình bên phải là nhũ từ bên lệch hạ xuống, né sang một bên, nên gọi là "thiểm" (né tránh), như nghĩa đứa trẻ né trốn; là biến cách của thể nhũ. Thế long đến đây nổi đỉnh, lệch xuống làm huyệt, còn nhũ chính giữa thì thô cứng, xiên cong, không có huyệt để táng; chính khí né sang một bên, lấy nhũ giữa làm sa long hổ che chở. Huyệt này cực khó nhận. Long từ trái tới thì thiểm nhũ ở bên phải; long từ phải tới thì thiểm nhũ ở bên trái. Cũng có khi mạch long ở giữa nổi lên đều nhau, hai huyệt đều táng được. Tốt nhất là đầu nhũ sáng sủa, hai vốc có tình, không thô không dốc mới hợp cách. Nếu thô phình dốc gấp, hoặc gầy yếu nhỏ bé, thì không phải kết huyệt thật, không được táng. Đổng Đức Chương táng cho họ Nghê ở Vụ Nguyên một ngôi đất hợp cách này. Hình vẽ ở dưới.

 Đất tổ của quan Ngự sử họ Nghê ở Vụ Nguyên.

 Huyệt chính đất họ Nghê, vì núi bên trái bao bọc nên che hết phía trước, núi nước ngoài xa chẳng thấy gì cả. Cuộc đất lại chật hẹp, không có minh đường lẫn núi chầu. Chỉ là kín gió tụ khí, chỗ huyệt rất ấm. Vì vậy táng xong ngay đời ấy sinh ra Ngự sử, giàu sang phát đột ngột. Giống như đất tổ của Hứa học sĩ ở Minh Khê do Liêu Kim Tinh táng, ngay đời ấy sinh người hiển quý; đều là chỗ huyệt chặt kín, chẳng thấy gì bên ngoài. Than ôi! Đất như thế, không có thầy sáng suốt, chủ nhà minh mẫn thì chỉ là thứ bỏ đi thôi.

 Ngôi đất ở hình bên phải nằm cách tuần kiểm ty Đại Bạch (đồn tuần tra) huyện Vụ Nguyên một dặm về phía đông. Long mạch từ xa thăm thẳm tới, chập chùng kỳ lạ. Sắp nhập thủ thì xuyên eo mở trướng, huyệt tinh tôn nghiêm. Kết huyệt che chứa tụ khí, hai bên các lớp núi hộ vệ trùng trùng. Ở hạ quan có một ngọn núi quấn ngược dòng sông, khóa lấy nội đường, che chắn vùng trống bên ngoài. Nước ruộng theo long bằng phẳng, bốn thế tụ quanh, hòa kết thật tốt. Nhưng huyệt rất kỳ quái: Đổng Đức Chương ban đầu táng ở chỗ trống cao trên nhũ giữa, vì ham cảnh đẹp bên ngoài; không lợi. Lại đặt huyệt thấp sát minh đường, cũng không lợi. Họ Nghê muốn dời sang chỗ khác. Thầy Đổng bèn tự trách: "Chân long không có lẽ sinh ra vô ích. Có long như thế, sao có thể bỏ? Ắt là ta lầm." Bèn lén đến núi ấy, đi vòng quanh xem kỹ, nhờ vậy biết huyệt kết ở thiểm nhũ, những chỗ táng trước đều sai. Bởi nhũ giữa phía trên đã thẳng cứng, phía dưới lại cong quay vào trong, nên mạch chính dồn vào thiểm nhũ, còn nhũ giữa chỉ là sa hộ vệ. Nhưng huyệt thiểm nhũ rất xấu, quái; một cánh sa bên trái lại che hết cảnh đẹp bên ngoài, không thấy minh đường, núi chầu, như ngồi đáy giếng, như quay mặt vào tường — không phải điều mắt tục biết được, nói thẳng ra ắt họ chẳng tin mình. Muốn đặt tên để khiến họ ưa thích mà chưa tìm được tên thích hợp. Rồi vào thôn xóm, tình cờ thấy khung cửi dệt, bỗng nhiên tỉnh ngộ, bèn gọi là hình "người đẹp ném thoi", huyệt đặt ở chỗ nhũ động. Lại báo họ Nghê, họ quả nhiên tin, bèn đặt huyệt táng ở đó. Long đi theo phương Hợi, Cấn, chuyển gấp ở Dậu, Tân, nhập thủ từ Tuất, Càn; đặt huyệt tọa Tân quay hướng Ất. Đỉnh gấp, nhũ nhỏ, dùng phép "Ly trượng" (một trong mười hai phép đặt huyệt của Dương Quân Tùng: đặt huyệt tách rời khỏi chỗ mạch dốc gấp, lùi xuống phía dưới) mà táng. Sau khi táng, họ Nghê sinh ông Tiến Hiền, đỗ tiến sĩ, làm Ngự sử; các ông Dĩ Phu, Đỉnh đỗ thi Hương. Một thời phát đột ngột. Nhưng ông Ngự sử làm người cũng không mấy ngay thẳng, cũng là do huyệt né lệch gây nên.

 Lời bổ nghĩa: ngôi đất này, lần đầu táng ở chỗ tụ hội của nhũ giữa, lần sau táng ở cuối nhũ giữa. Nên biết đều do ham sa thủy, minh đường, long hổ mà lầm. Lại đặt huyệt ở trên thiểm nhũ, mới được chỗ thật. Ôi! Sáng suốt như ông Đổng mà còn phải ba lần đặt huyệt mới được huyệt chính, huống người khác thì sao? Đủ thấy sa thủy dụ người, đến thầy giỏi cũng không tránh khỏi. Người có chí nên cân nhắc được hay không, chớ thấy một lần không lợi mà đã bỏ.

 Bàn về cách trắc nhũ

 Trắc nhũ là nhũ từ bên cạnh hạ xuống, lệch về một bên mà không ngay chính. Bên có bên không, phần nhiều làm các hình "thoa vàng", "rồng cuộn", "rắn treo cây"… Cần núi bên ngoài tụ lại mới hợp cách. Đất của cha Hạ các lão (các lão: cách gọi tôn quan đại học sĩ nội các, tức tể tướng) ở Quý Khê hợp kiểu này.

 Hình bên phải là đất của cha Văn Mẫn công Hạ Ngôn. Trước huyệt có một vốc đất chặt kín, kín gió tụ khí. Nhưng chật hẹp, không có minh đường, không thấy cảnh bên ngoài. Ngay đời ấy sinh người hiển quý, giống đất họ Nghê.

 Đất này ở huyện Quý Khê, tên đất là Lưu Khẩu, hình rồng cuộn, là huyệt trắc nhũ. Long và huyệt đều quý, nhưng khí minh đường chật hẹp. Núi phía trước đã gần lại cao, không thấy núi chầu bên ngoài. Ông Quế (Hạ Ngôn, hiệu Quế Châu) về già không có con, tự ngờ vì nhà địa lý có câu "ngoài một lớp án sơn thấy trời xanh, đời sau ít khói bếp (ít con cháu)", bèn dời mộ đi. Khi mở huyệt, quan tài bên dưới còn như mới, rễ dây leo đan kết, hơi bốc lên như đồ xôi. Chẳng bao lâu ông gặp họa (bị xử chém). Nhưng khi táng đất này ông đã hiển quý rồi, họa phúc chưa hẳn đều do đất này. Tôi từng xem một ngôi mộ tổ của ông ở cung Thượng Thanh, tên đất là Quế Thụ Châu, rất đẹp; việc ông làm tể tướng là nhờ ở đó. Lúc ấy (ở đó) cũng xây cất lớn, làm tổn hại long mạch (?), lấp giới thủy. Lại mới táng một ngôi đất ở Trịnh Phường, Thượng Nhiêu, trước huyệt thấy thẳng núi Thạch Nhân, rõ ràng như hình người đứt đầu — đều có thể chuốc họa. Tuy vậy, ông là người ngay thẳng, lấy thân chết vì nước vốn là chí bình sinh; bị gièm mà bị giết, chưa hẳn đều do đất. Nhưng xét theo các nhà thuật số, sự ứng nghiệm họa phúc dường như cũng không sai. Nên chép cả vào đây, như để răn những người làm việc khinh suất.

 Bàn về cách cốt đột

 Cốt đột nghĩa là mơ hồ không rõ. Huyệt tinh rộng lớn, hơi có giới thủy, nhìn qua thì không có, xét kỹ thì có; cũng là loại "thái cực vựng" (vòng quầng mờ như vầng quầng quanh mặt trăng bao quanh huyệt, dấu hiệu khí kết), là huyệt quý nhất. Đất tổ của phu nhân "chín bướu" họ Lư ở Phù Lương do ông Ngô táng, và đất tổ của Dương thượng thư ở Phong Thành, hợp cách này. Hình vẽ ở dưới.

 Ngôi đất ở hình bên trái nằm ở làng phía đông huyện Phù Lương, do quốc sư Ngô Cảnh Loan táng. Quốc sư thân với Lý Đức Hồng; núi nước trong làng ấy ông cũng chỉ bảo cho nhiều. Riêng đất này thì táng cho họ Lư. Táng xong, ông bảo Lý: "Hôm qua tôi táng cho họ Lư một ngôi đất sinh hoàng hậu."

 Lý nói: "Sao không chỉ cho tôi?" Quốc sư nói: "Đất tốt của ông đã nhiều, sao tham thế?" Lý nói: "Công hầu tướng tướng sao bằng được sự tôn quý của hoàng hậu?" Quốc sư nói: "Việc ấy không khó, tôi sẽ lo cho ông." Lý hỏi: "Bảo họ đào lên mà bán đi chăng?" Đáp: "Không phải, mà khiến quý khí ấy về nhà ông thôi. Nhưng chớ tiết lộ." Thế rồi quốc sư bảo họ Lư: "Ngôi đất trước tôi táng là hình 'tướng quân cầm kiếm', trên kiếm nên đắp chín đống (chín sao), thì sự ứng nghiệm thần tốc." Họ Lư quả đắp. Quốc sư dặn Lý: "Ông nên răn con cháu: họ Lư có con gái được chọn làm phi, sắp đi thì nổi bướu, đó là người con gái quý, nên cưới. Sau sinh con ắt hiển quý." Họ Lý theo lời ấy răn con cháu, có lời dạy "cưới vợ phải cưới con gái họ Lư". Về sau họ Lư quả sinh một con gái, dự tuyển của triều đình, đến kỳ bỗng nổi chín cái bướu, không được chọn. Con cháu họ Lý theo lời ông dặn, quả cưới người con gái ấy. Về sau sinh chín con, đều hiển quý, đều đeo đai vàng (làm quan to). Đến nay ở Phù Lương còn truyền gọi là phu nhân "chín bướu".

 Ngôi đất ở hình bên phải nằm cách huyện Phong Thành hai mươi dặm về phía đông nam, tên đất là Thạch Than, dân gian gọi là hình "rồng cười trời". Long mạch khởi từ núi Tủng Phong làm tổ, rải xuống đồng bằng, thuận dòng quanh co mà tới hơn hai mươi dặm, ẩn ẩn hiện hiện, trải bằng như thảm như chiếu. Sắp kết huyệt thì xoay mình ngược nước, giương ra chầu về, mở rộng mặt bằng hình con ngài. Mạch xuất từ góc, huyệt sát mép nước. Lên huyệt nhìn thì như tản mát vô tình; xét kỹ huyệt thì hơi nổi bọt nhỏ, hai bên lờ mờ lượn ôm. Ngay trước mặt có ruộng cao ở Thạch Than chắn ngang làm án gần; ngoài án có núi Từ dạng hoa cái chầu từ xa. Trước mặt nước làng phía đông chầu vào huyệt. Phía dưới, ngoài cửa Đồng Đinh có gò hình cá bơi trấn chặn thủy khẩu. Núi nước hội lớn, thật là đất quý. Họ Dương sau khi táng sinh ông Nguyệt Hồ tên Liêm, làm quan đến Thượng thư, là danh thần Lý học của bản triều (triều Minh); đến nay con cháu hưng thịnh chưa dứt.

 Bàn về cách tịnh đột

 Tịnh đột là hai gò dính liền nổi lên cùng nhau; theo phép nên đặt huyệt ở giữa chỗ giáp ranh. Bởi hai gò hợp khí, hòa tụ ở giữa, nên gọi là "tịnh" (song song). Huyệt này cực quý, chỉ long lớn vượng thịnh mới có, rất khó nhận ra, phải phân biệt kỹ, không được sơ suất. Quốc sư Ngô Trọng Tường (tức Ngô Cảnh Loan) táng cho họ Đổng ở huyện tôi một ngôi đất hình "hai hổ tranh thịt", hợp kiểu này. Hình vẽ ở dưới.

 Ngôi đất ở hình bên phải nằm ở đô thứ tám huyện tôi, tên đất là cách Hải Khẩu năm dặm về phía nam. Long rất vượng; sắp nhập thủ thì nổi Thái âm, hạ thành dốc bằng, lại nổi Thái âm, hai sao chiếu nhau, huyệt đặt giữa dốc bằng, chỗ hai gò liền nhau. Phía trước chầu có án "quý nhân đứng ngựa". Sau khi táng sinh hàng chục tiến sĩ, mấy người làm Hàn lâm, mấy nhà Lý học. Tiên sinh Bàn Giản tên Thù, tiên sinh Thâm Sơn tên Đỉnh đều là học trò Chu Tử (Chu Hy), đều do đất này hun đúc.

 Hai mặt đều là Thái âm tinh kẹp huyệt, lấy hình "hai hổ tranh thịt", huyệt đặt ở chỗ miếng thịt.

 Ngôi đất ở hình bên trái nằm ở phía nam núi Bạch Hồ, Nam Xương. Long này chia vượng khí của long tỉnh thành, lọt ra mà kết huyệt. Từ gò Hạc Tiên mở trướng Kim Thủy, rút ra từ trong trướng; đến cửa thành đông thì vượt eo, lại đến núi Trướng Mạc, năm sao tụ hội (núi đủ năm dạng Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ tụ lại), mở ngang trướng lớn "cầu tiên", rút ra từ giữa; đến cửa thành tây lại đứt lớn, nổi lên Mộc tinh vút trời ở Bạch Hồ, thanh tú đáng yêu. Mạch chính vượt sông đi kết thành tỉnh. Long này phát từ mặt bên của Bạch Hồ, thành thể tam thai chính. Từ ngọn giữa một mạch nhỏ như sợi chỉ rút xuống, lại nổi Thái dương Kim tinh — long già rút ra cành non mà kết huyệt. Nhưng mặt chính bằng phẳng, như oa mà không phải oa, là oa rỗng, không có khí. Huyệt né sang một bên, lại hạ xuống chỗ thấp bằng, kết thành thế tụ phía dưới. Người không hiểu có khi chê long ngắn. Không biết đây là chỗ vượng của cán long lớn, tấc nào cũng là ngọc. Huống chi kết huyệt ở một đốt tam thai là cách chí quý. Chỉ có điều huyệt tinh có oa mà không táng, cực khó nhận. Bởi chân khí né về bên trái, hơi thành gò nhỏ, như con trai già nhả ngọc, khác thường nổi bật. Hai bên cong ôm có tình, trước mặt nước sông lượn quanh, núi lạ chầu vái, thật là đất đẹp. Năm Tuyên Đức thứ chín (năm 1434), họ Lưu táng xong thì người và của đều vượng, khoa cử nối liền. Lời ký có đóng dấu của Hà Dã Vân chép ở sau.

 Năm Tuyên Đức thứ mười, năm Ất Mão (1435), tôi đi ngang Tử Khê, Nam Xương, nhân thăm ông Lưu Quý Trực, gặp nhau như quen cũ, sớm tối không biết mỏi. Cùng bàn về thuyết âm dương địa lý, tôi nói: "'Xem bói chọn mộ phần mà yên táng', đó là việc lớn của người làm con. Huống từ xưa đến nay, những người có nước có nhà không ai không chọn thế núi sông để định nhà ở của người sống và mộ phần của người chết, làm kế lâu dài cho con cháu." Quý Trực vâng dạ. Hơn mười ngày sau, ông bảo tôi: "Mùa đông năm ngoái tôi táng người vợ đã mất ở núi Bạch Hồ, mong thầy xem giúp." Tôi nhận lời, bèn đi xem. Thấy đất ấy quả là chỗ mồ mả nghìn năm, nhân đó để lại lời ký làm chứng nghiệm về sau. Lời ký rằng: "Đất đẹp núi hồ, huyệt khó đặt, bên trái cung tiên anh chiếm trước. Hai mươi bốn thần đều chắp tay vái, ba mươi tám tướng thảy chầu về. Tiếng chày giã thuốc còn chưa dứt, rồng này dừng gậy, rồng già ngủ. Tọa Sửu hướng Mùi, nước Khôn Thân, con cháu được vời vào thềm vàng điện ngọc. Trước sinh hàm Văn Lâm, Phụng Nghị (các phẩm hàm quan văn), xóm nam thôn bắc tậu ruộng vườn. Tiền thuế ba vạn bảy nghìn quan, vàng ngọc đầy hòm chẳng kể năm. Ba đời thần đồng như thi đỗ, cây sắt cũng sinh khói. Nếu hỏi người đinh bao nhiêu số? Một hộc vừng còn phải thêm. Bốn phòng anh em đều phát phúc, đốt chút tiền giấy bên lò ngọc."

 Ngôi đất ở hình bên phải nằm cách huyện Hoa Dung tám mươi dặm về phía đông, tên đất là núi Thất Phong. Long mạch đến rất xa, không kể chi tiết. Khi vào cuộc đất thì mở trướng lớn, hạ dần mấy ngọn, chập chùng lẫm liệt, thế long hùng tráng, khí rất vượng thịnh. Nhưng đốt nhập thủ thì rút ra bằng thoải, thành cách quý "lô tiên" mà kết huyệt. Huyệt mở miệng kiềm, trong lòng kiềm dốc đứng, không thể hòa kết. Bèn theo mạch, bỏ kiềm mà điểm "cái huyệt" (huyệt đặt ở trên cao như cái nắp), sa thủy cũng đều ứng hợp. Đây là "đến chậm thì nhận gấp", nên không táng vào kiềm mà nhấc lên cao lấy huyệt, cũng là để tránh chỗ dốc trong lòng kiềm. Khá giống đất tổ ở núi Ô Thạch của trạng nguyên họ Phí ở Diên Sơn, do ông Lôi người Giang Hữu chọn. Táng năm Kỷ Sửu niên hiệu Gia Tĩnh (1529), năm Quý Tỵ (1533) sinh ông Kiều Quế, đỗ tiến sĩ khoa Mậu Thìn (1568), làm Hàn lâm thứ cát sĩ (chức học quan tập sự ở viện Hàn lâm dành cho tiến sĩ ưu tú); nay phúc lộc chưa dứt.

 Ngôi đất ở hình bên phải nằm cách huyện lỵ huyện tôi năm dặm về phía nam, tên đất là Trường Đường. Long đến từ xa, không kể (phép xem long có ở phần "lưng mặt" phía sau). Đoạn nhập thủ là cách long hình chữ "Công", mạch vượt qua như dải khăn choàng ráng. Nổi Thổ tinh, huyệt treo ở góc: mạch từ trái tới, huyệt nhận ở bên phải, có "châu rủ khí đổ", thành đầu não Thái dương, mở miệng dưới đầu não, hợp đúng cách huyệt góc của Thổ tinh. Cho nên không lấy nhũ, vì nhũ giữa thẳng cứng không nhận huyệt, còn huyệt treo góc thì tụ khí kín gió; phía sau có quỷ tinh (gò nhô ra sau lưng huyệt tinh, như chỗ dựa đỡ), phía trước có thảm nệm, hai bên kẹp chiếu, đường gờ rõ ràng, chứng tỏ huyệt thật. Dân gian gọi là hình "chó nằm ngủ", huyệt ở chỗ khí động trong lòng. Sau khi táng sinh ông Khẳng Do tên Oanh, đỗ tiến sĩ khoa Bính Tuất niên hiệu Gia Tĩnh (1526), làm Thái thú phủ Cù Châu; người đinh rất đông, giàu lớn, thuế nộp nghìn thạch (?), mấy chục người theo lệ quyên nạp được vào sổ quan.

 Ngôi đất ở hình bên trái nằm cách huyện Vĩnh Khang năm dặm về phía tây. Long mạch tách khỏi long của huyện từ ngoài mấy chục dặm, ngược dòng khe chạy lên, lại cuộn quay vào cuộc đất, ngược nguồn ruộng mà quay về phía bắc kết huyệt. Hình huyệt quái lạ, có gò. Có gò mà không táng vào gò, không thuận theo thế long, không đối minh đường, long hổ, mắt tục cho ngay là chỗ khí chết. Sa bên trái chạy cứng, chắn ngay trước mặt, minh đường nghiêng lệch. Đâu biết nguồn ruộng mười dặm ngầm chầu về, lượn qua minh đường mà quấn lấy Huyền Vũ (phía sau huyệt), nước khe lớn giao hội, là chỗ chân long dồn hết khí mà tốt. Trước có một nhà táng, suy bại rồi dời đi. Thầy giỏi Lưu Vĩnh Thái lại chỉ cho họ Từ táng vào chỗ cũ. Họ Từ hỏi: "Họ đã không tốt, sao lại táng huyệt cũ?" Ông Lưu đáp: "Sâu nông khác nhau thì đón khí cũng khác. Vả đất này vốn chủ trước xấu sau tốt. Nay họ đã suy bại một đời, ông táng thì khí xấu đã qua, khí tốt sắp tới." Họ Từ làm theo, táng ở đó, quả sinh quan Thị lang, lại thêm mấy người đỗ khoa cử, giàu sang chưa dứt. Nay các vị hiển quý như Thái thú Sư Quỳ, Sư Cao đều do đất này mà ra.

 Lời khóa của Lưu Vĩnh Thái: "Đời một lẻ loi, đời hai nghèo, đời ba khá có người đi học, đời bốn làm quan thường gần vua, đời năm đời sáu bảng đỗ nối nhau." Tọa Tị hướng Hợi.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video