**Nhân tử tu tri tư hiếu địa lý tâm học thống tông** (bản in lại; tên sách nghĩa là: Những điều người làm con cần biết để giúp tròn đạo hiếu — tổng hợp tinh yếu về địa lý), quyển bốn, phần trên.
Người ở núi đất Giang Hữu (tức vùng Giang Tây) là Từ Thiện Kế thuật lại; cùng soạn với người khác.
Tập này chuyên bàn những điều kiêng kỵ của huyệt (chỗ đất được chọn để đặt mộ, nơi khí của đất tụ lại). Những điều kiêng kỵ của huyệt cũng chỉ là xét qua hình dáng của núi đất mà thôi. Vì chôn cất là để đón lấy sinh khí (luồng khí sống của đất, có thể đem phúc đến cho người chết và con cháu). Khí bị giới hạn trong hình, nên nhìn hình mà xét khí. Cho nên núi thô xấu thì khí hung bạo; núi lẻ loi lạnh lẽo thì khí yếu ớt; núi tản mạn thì khí cũng tản mạn; núi hư hao thì khí cũng hư hao. Cho đến các loại như đá lởm chởm, dốc đổ thẳng xuống, sưng phình, lõm khuyết, âm u lạnh lẽo, dốc gắt, cứng đờ… đều không loại nào không nhìn hình mà thấy được khí tốt hay xấu. Đó là những điều mà huyệt phải kiêng tránh, không thể coi thường, nên gom chép lại đây.
**Thô ác** (thô xấu)
Thô ác là thế núi to thô, xấu xí dữ dằn, hoặc lẫn đá lớn ngổn ngang, không non tươi, thanh nhã, nhỏ nhắn khéo léo. Phàm chỗ kết huyệt, quý ở chỗ huyệt tinh (ngọn núi hay gò đất nơi huyệt kết) non tươi, có sắc sáng, nhỏ nhắn khéo léo; kỵ thô kệch, xấu dữ. Bởi xem núi cũng giống như xem tướng người. Người thô xấu, xấu xí thì lòng dạ ắt hung ác, không lương thiện, tức là cái gọi là "mặt xấu lòng hiểm", như Lư (chữ sau bị khuyết, có lẽ là Lư Kỷ, gian thần đời Đường) (?) mặt xanh như chàm mà gian hiểm vậy. Cho nên hình núi thanh tú thì sinh ra người thanh tú; hình núi xấu dữ thì sinh ra người xấu dữ. Không thể không cẩn thận. Không những đặt huyệt cần chỗ thanh tú lạ đẹp, kỵ chỗ thô xấu, mà phàm đến một huyện, một làng, nếu hình núi ở đó xấu dữ, thô kệch, thì đất ấy ắt nhiều người hung hiểm, thích giết chóc, chuộng sức mạnh, dân hay tranh giành đánh nhau. Đó cũng là lẽ khí giống nhau thì cảm ứng, gọi nhau mà thôi.
**Tuấn cấp** (dốc gắt)
Tuấn cấp là thế núi dốc gắt đến nỗi không đứng chân được. Phàm chỗ đặt huyệt, quý ở chỗ bằng phẳng, mềm mại, thoai thoải; kỵ dốc gắt, thẳng cứng. Bởi chỗ dốc gắt vốn không chứa giữ được gì, khí không hòa tụ kết lại. Nếu ở chỗ dốc gắt mà cố đục đào làm huyệt thì gọi là "đấu sát" (đối chọi với sát khí — luồng khí dữ gây hại); theo phép thì chủ về hại người, cùng kiện tụng với quan, bị sung quân đi đày, lập tức gặp binh đao, hỏa hoạn, cực kỳ hung, không thể không cẩn thận. Nếu giữa chỗ dốc gắt bỗng có chỗ bằng phẳng thì lại là huyệt quý, không xét theo điều này. Hoặc phía trên dốc gắt mà phía dưới bằng phẳng, thì đặt huyệt vào chỗ bằng phẳng, dùng các phép "phao", "ly" (cách đặt huyệt lùi ra, tách khỏi chỗ dốc) mà táng xuống thì cũng tốt. Chỉ là lúc mới táng cũng không tránh khỏi có điều hung; sau khi điều hung đã ứng nghiệm thì mới phát phúc. Như ngôi mộ tổ họ Chu ở dưới núi Lạc Bình do Liêu Kim Tinh (thầy phong thủy nổi tiếng đời Tống) đặt, lời đoán rằng: "Nửa đêm vợ chồng, tám trăm người con cháu". Lại có ngôi đất hình hổ mà Đổng Đức Chương (một thầy phong thủy nổi tiếng) đặt cho họ Trình ở Cảnh Xuân, huyện Hấp, phủ Huy Châu, lời đoán giống như của họ Chu. Lại có ngôi đất hình hổ của họ Trình ở Sơn Đẩu, huyện Hưu Ninh, cũng hợp cách này, tương truyền cũng do Đổng Đức Chương đặt. Ba ngôi đất ấy đều dốc gắt, điểm "niêm huyệt" (huyệt đặt sát dưới chân chỗ dốc, như dính vào phần đất thoải), dùng phép "ly trượng" (một trong các phép xác định chỗ đặt quan tài: đặt huyệt rời xa khỏi chỗ mạch dốc gắt) mà táng xuống thì tốt; đó chính là cách này. Có hình vẽ dưới đây:
Phần trên của huyệt tinh dốc gắt, không đặt huyệt. Phía dưới trải ra phần "dư chiên" (khoảng đất thừa bằng phẳng trải ra trước huyệt như tấm thảm), đặt niêm huyệt, dùng ly trượng mà táng. Long (dãy núi mang mạch khí chạy đến huyệt) đến từ phương Khôn (tây nam), nước phương Dần (đông bắc lệch đông) chầu về.
Ngôi đất bên trái ở Lạc Bình, tên đất là Tiền Sơn Hạ, đô mười tám, do Liêu Kim Tinh đặt. Lời đoán rằng: "Nửa đêm vợ chồng, tám trăm người con cháu", dân gian gọi là hình "hổ dữ ra rừng". Huyệt tinh dốc gắt, phía dưới trải dốc bằng; long chạy theo phương Càn Hợi (tây bắc), chuyển sang Tý, Dậu, Tân, rồi lại chuyển sang mạch Khôn mà "nhập thủ" (đoạn mạch cuối cùng đi vào huyệt), đặt hướng Dần Giáp, nước phương Dần chầu vào. Sau khi táng thì gặp chuyện hung trước, sinh ra cảnh mẹ góa giữ nhà, rồi giàu to. Hai đời sau người đinh rất thịnh, quả đúng như lời đoán.
Truyện chép để ngờ (truyền thuyết, chưa chắc thật): sau khi họ Chu táng được nửa kỷ (sáu năm; một kỷ là mười hai năm), có người tên Nhân Cửu chỉ có một con trai tên là Củng. Năm hai mươi tuổi Củng mới cưới vợ. Đêm cưới, ngủ đến nửa đêm, nhà hàng xóm hò hét đuổi hổ ầm ĩ. Củng đang ngủ say giật mình tỉnh dậy, vì chữ "hỏa" (lửa) và chữ "hổ" đọc gần giống nhau nên nghe lầm, vội khoác áo chạy ra cửa, tưởng là đi chữa cháy. Vừa lúc gặp con hổ, bị hổ vồ mà chết. Mới cưới chỉ được chung chăn gối nửa đêm mà người vợ đã có thai, sau sinh con trai, đặt tên là Di (nghĩa là "để lại"). Di sinh chín con, mười sáu cháu, người đinh rất thịnh. Đến nay người trong làng đều gọi là "họ Chu ở dưới núi hổ cắn".
Lại có ngôi mộ tổ mà Đổng Đức Chương đặt cho họ Trình ở Cảnh Xuân, Huy Châu; hình thế núi cùng phương hướng long đến, hình huyệt, phép xem nước đều gần giống ngôi này, lời đoán cũng ứng nghiệm, nay không chép.
Lại có ngôi đất hình hổ mà Đổng Đức Chương đặt cho họ Trình ở Sơn Đẩu, Hưu Ninh, ở bên đường cái quan Sơn Đẩu, cũng giống ngôi này; hình vẽ ở bên phải:
Phần trên của huyệt tinh dốc gắt, không đặt huyệt. Phía dưới trải dư chiên bằng phẳng, đặt niêm huyệt, dùng ly trượng mà táng. Hướng núi và phép xem nước giống như trước.
Ngôi đất này ở huyện Hưu Ninh, tên đất là Sơn Đẩu, là mộ tổ họ Trình. Lời đoán rằng: "Nửa đêm vợ chồng, tám trăm người con cháu", dân gian gọi là hình "hổ dữ nhảy suối", lại gọi là hình "hổ dữ xuống núi". Sau khi táng thì gặp chuyện hung trước, sinh ra cảnh mẹ góa giữ nhà. Về sau giàu to, người đinh đông đúc, quả đúng như lời đoán.
Truyện chép để ngờ: người họ Trình ở Huy Châu tên Càn Nhân, năm mươi tuổi chỉ có một con trai tên Phụng. Năm Hồng Vũ thứ bảy (năm 1374, đời Minh Thái Tổ), vợ Càn Nhân là bà Uông qua đời. Ông Đổng đặt đất cho, lời đoán rằng: "Nửa đêm vợ chồng, tám trăm người con cháu". Táng được nửa kỷ thì con trai Càn Nhân lấy vợ. Đêm đầu tiên sau cưới, có con hổ vào gian nhà ngoài, bước đi có tiếng như người giẫm đất. Phụng ngờ là trộm, vượt ra mở cửa định bắt, bị hổ vồ chết. Mới cưới chỉ chung chăn gối nửa đêm mà người vợ đã có thai, về sau con cháu đông đúc, quả đúng lời đoán.
Xét: ba ngôi đất trên, lời đoán đều nói "Nửa đêm vợ chồng, tám trăm người con cháu", nghe như quái lạ hoang đường, vậy mà đều ứng nghiệm. Đến nay lời truyền tụng của dân hai làng ấy không sai, cũng thật là thần diệu thay! Thật vì hình thế, huyệt tinh, phương vị, cách xem nước của ba ngôi đất đều giống nhau. Phía trên huyệt dốc gắt mang sát khí, nên trước hết gặp tai họa. Long phương Khôn nhập thủ, nhận khí "Quỷ Kim" (khí của sao Quỷ — một trong hai mươi tám chòm sao, thuộc hành Kim, là sao mang ý tang tóc), nên sinh ra mẹ góa. Nước chảy vào từ độ sao Cơ (sao Cơ ứng với phương Dần, mà Dần thuộc con hổ), nên bị hổ vồ. Dưới huyệt đều có dư chiên, cho nên người đinh thịnh. Thuật của họ Đổng truyền từ họ Liêu, mà ông khéo vận dụng như thế, cũng có thể thấy được đại khái. Thuyết "pháp nhãn" (con mắt tinh tường thấu suốt) của nhà địa lý, há chẳng đáng tin sao!
**Đơn hàn** (lẻ loi, lạnh lẽo)
Đơn hàn là núi trơ trọi, gò lẻ loi, bốn phía không có núi theo hầu; hoặc ở chỗ huyệt trơ trọi phơi ra mà không ẩn kín, không tụ khí. Dương Công (Dương Quân Tùng, bậc thầy phong thủy đời Đường) nói: "Long sợ lẻ loi, huyệt sợ lạnh". Cho nên chỗ đặt huyệt quý ở chỗ kín đáo, ấm áp, vững chắc, mà kỵ chỗ lẻ loi, phơi trống, cô quạnh, lạnh lẽo. Phàm huyệt cô hàn chủ về nghèo khó, góa bụa, mồ côi, dần dần tuyệt diệt, không chỉ là nhà cửa suy yếu mà thôi. Điều này hung nhất, không thể không cẩn thận. Còn như có long lớn đứng cao một mình, nhập thủ kết huyệt, mà giữa huyệt mở ra dạng "oa" hoặc "kiềm" (oa: chỗ lõm như cái tổ; kiềm: hai cánh đất ôm lấy như càng kìm), tự che chở được cho huyệt, không bị gió thổi — tức là cái gọi là "lên đến huyệt thì thấy ấm áp, khí tụ" — thì lại không câu nệ theo điều này.
**Ủng thũng** (sưng phình)
Ủng thũng là tinh thần (các ngọn núi, gò đất, được ví như các vì sao) to thô, phình béo, sưng phù, mà không mở ra kiềm, oa hay "đầu mặt" (phần mặt núi có dáng rõ ràng). Phàm huyệt, quý ở chỗ tinh thần "khai diện" (mở mặt, có mặt núi rõ ràng sáng sủa), như mày mắt người có thần sắc sáng. Kỵ sưng phình thô đầy, lan tràn thô xấu. Nếu lỡ táng vào đó thì tai họa đến ngay, không thể không cẩn thận.
**Hư hao**
Hư hao là long khí hư yếu, nên rắn, chuột nhân đó mà đục khoét làm hao tổn. Bởi chỗ sinh khí hòa tụ thì đất chắc đặc, các loài vật vốn không thể làm hại được. Chỉ vì đất xốp rỗng, nên các loài dế dũi, kiến, rắn, rắn độc, cáo, chuột mới đào xuyên ra vào được, làm thoát mất mạch đất, đất rỗng khí hao mà không dùng được. Thái Văn Tiết công (Thái Nguyên Định, nhà Nho kiêm nhà địa lý đời Tống) nói: "Các sách táng của các nhà, không sách nào không răn tránh hang rắn, ổ kiến. Vậy mà người đời thường lấy thuyết 'đào đất gặp vật sống là được sinh khí' để che lỗi, rốt cuộc chuốc lấy tai họa". Đó là lời bàn xác đáng. Cũng có một loại mạch đất ấm áp, có vật sống như rùa, như rắn, như chim, như thú, thì tự khác; chúng không đục hang hốc mà ở sâu dưới vài thước, cũng chỉ một hai con. Nếu nhiều thì hung. Còn chỗ bị đục thành hang rỗng, ổ trống thì đều chỉ có hung mà không có lành.
Truyện chép để ngờ: Khi tiên sinh Phương Hiếu Nhụ ở Thiên Thai chưa sinh ra, cha ông sắp táng ông nội, đã chọn sẵn ngày. Bỗng đêm mơ thấy một người mặc áo đỏ đến quỳ trước mặt nói: "Nghe nói ngài muốn táng cụ nhà ở đồng bằng chân núi nọ. Nhưng chín họ nhà tôi sống ở đó đã mấy trăm năm, con cháu đông đúc không biết bao nhiêu mà kể. Mong ngài hoãn lại hai tháng, tôi sẽ dời đi tránh chỗ. Xin ngài lấy lòng nhân từ khoan thứ, chấp thuận lời xin". Nói xong từ biệt ra đi. Hôm sau khởi công, liền gặp một cái hang rộng hơn sáu trượng, bên trong có hơn nghìn con rắn đỏ ở chung một hang, con dài đến mấy thước — ấy chính là người áo đỏ trong mộng. Cha tiên sinh vốn không tin chuyện quỷ thần, thấy rắn thì không muốn tha, cũng không nhớ đến lời trong mộng, chất củi phóng lửa đốt. Có một luồng khói bay thẳng về phía nhà tiên sinh. Lúc ấy mẹ ông đang mang thai được mấy tháng, rồi sinh ra tiên sinh, hình dạng rất lạ, lưỡi thè ra liếm được vào trong mũi. Lúc nhỏ thông minh sáng dạ, lớn lên theo học Tống Cảnh Liêm (Tống Liêm, danh nho đầu đời Minh), văn chương dồi dào tuôn chảy, làm quan đến chức Học sĩ, hết lòng trung với vua, bị giết sạch chín họ — người ta cho là do khí rắn báo oán. Sách "Cô thụ suy đàm" (?) chép như thế. Tuy đó là quả báo của việc giết hại sinh vật, nhưng thực cũng vì chỗ ấy là nơi độc khí núi sông dồn tụ, nên sinh nở nhiều rắn. Theo đó mà táng, cũng chuốc lấy tai họa độc dữ lạ thường. Chép lại để làm gương.
Phàm khi đào huyệt thấy có rùa, rắn, sâu bọ, cá, nhất thiết đừng tùy tiện giết hại. Huống chi làm mất mạng sống không phải là đức của người nhân, hãy cẩn thận. Thuyết "trong huyệt có vật làm chứng ứng" là do thầy thuật mượn đó để thần thánh hóa mình, chứ với việc tốt xấu của đất vốn chẳng liên quan gì. Ngẫu nhiên có vật thì cũng không lấy làm lạ. Huống chi dính đến chuyện quái đản là điều người sáng suốt coi khinh, người quân tử lo việc an táng tuyệt đối không nên câu nệ.
**Ao khuyết** (lõm khuyết)
Ao khuyết là chỗ lõm sụt, thấp khuyết. Chỗ đặt huyệt quý ở chỗ kín đáo, có che chắn, kỵ bên trái trống, bên phải khuyết. Nếu ngay chỗ huyệt có chỗ lõm khuyết gãy sụt, "gió độc" (gió lùa qua khe hẹp) bắn thẳng vào huyệt, thì rất không tốt, chắc chắn chủ về người đinh tuyệt diệt; bên trái ứng con trưởng, bên phải ứng con út, chịu họa sát sườn. Bài Phú nói: "Nếu ở trong hang núi, thì cần phải tàng phong (kín gió)". Bởi đất đồng bằng bốn phía không che chắn, thì cứ thế mà chẳng sợ gió thổi. Còn trong hang núi mà bỗng có chỗ lõm đứt, thì đáng sợ nhất. Như người ở nơi rộng mênh mông, chỗ nào cũng đón gió, thì dù giữa mùa đông rét buốt cũng không sinh bệnh. Còn nếu qua khe cửa, kẽ cửa sổ có gió độc lùa vào, hoặc xói vào lưng, thổi vào đầu, thì lạnh như tên bắn, ắt trúng độc. Đó là lý do chỗ huyệt kỵ lõm khuyết. Cũng có chỗ trông như lõm khuyết mà thực không phải: Long Hổ của chính thân núi (Thanh Long là dãy núi ôm bên trái huyệt, Bạch Hổ là dãy núi ôm bên phải) hoặc thấp hoặc sụt, nhưng núi bên ngoài dồn tụ lại bù che, thì không có gì phải kỵ. Thái Tây Sơn (tức Thái Nguyên Định) nói: "Khuyết lâu không đều, là chỗ kỳ lạ của trời đất" — trời đất lấy điều đó để giấu kín đất lớn, khiến người không nhận ra. Như mộ tổ ông Dư viên ngoại (viên ngoại: chức quan phó ở các bộ) ở Duyên Sơn, cùng mộ tổ họ Lý ở Hồ Mang, Phong Thành, và mộ tổ ông Chúc hoàng môn (hoàng môn: chỉ chức Cấp sự trung, quan can gián) ở huyện tôi, chính là cách này. Có hình vẽ dưới đây.
Ngôi đất bên phải ở Duyên Sơn, tên đất là Tân Phong, dân gian gọi là hình "tiên nhân ngồi lớn". Long phát từ đỉnh Thống Vương, xa xôi chạy dài mấy chục dặm. Vào cục (khu vực kết huyệt) thì vụt dựng lên "đại trướng" hình hoa phù dung (dãy núi giăng ngang như bức màn lớn, đỉnh xòe như hoa sen), từ đó rơi xuống một mạch, nổi lên "kim tinh trong mây" (ngọn núi tròn như sao Kim ẩn trong mây), thế đổ xuống như con thiêu thân bay, tạo thành các dạng núi "Hoa Cái" (như cái lọng), "Tam Thai" (ba đỉnh liền nhau như ba sao Tam Thai), lớp lớp rõ ràng mà nhập thủ, kết huyệt dạng "thái dương" (núi Kim tròn lớn) mở kiềm, huyệt tụ ở trên. Trước huyệt bằng phẳng mấy trượng, chỉ có cánh tay phía dưới thấp nằm rạp, núi Thanh Long thì cao vọt, phía bên phải lõm sụt. Lại thêm huyệt ở lưng chừng núi, mắt thường khó nhận ra. Nhưng khi lên tới huyệt thì bằng phẳng như ở đất bằng, mà ngay chỗ huyệt không bị gió từ chỗ lõm khuyết thổi vào, nơi huyệt rất ấm. Phía trước có các "sa" quý (sa: các núi nhỏ, gò đất quanh huyệt) như quý nhân dưới trướng, nha đao (dao ngà), kim ấn (ấn vàng), thiên mã (ngựa trời), báo tiệp (báo tin thắng), tiên chiếu (chiếu tiên), giao sàng (ghế xếp), tinh tiết (cờ tiết của sứ giả) — đủ loại, xếp hàng lớp lớp. Táng được hai kỷ (hai mươi bốn năm), trước hết sinh ra một vị trung quan (hoạn quan trong cung), ngày ngày được gần mặt vua. Ông viên ngoại tên Hoành, đỗ đầu kỳ thi hương, làm quan ở kinh. Cha ông nhiều lần nhận sắc phong của vua, sống lâu, mạnh khỏe yên ổn. Các cháu đông đúc, giàu sang chưa dứt.
Ngôi đất bên phải ở phía nam huyện hai dặm, tên đất là Trường Đường, là nhánh kết của long huyện. Sau khi tách long, phát mạch từ núi Giao Trì, có năm sao tụ hội (năm ngọn núi theo năm hành tụ lại). Rồi dàn ngang ra đại trướng thành năm đỉnh; mạch giữa trướng lớp lớp rõ ràng, ẩn hiện lượn né qua mấy đốt, rồi đứt hẳn mà "quá giáp" (chỗ mạch núi thắt lại, hạ thấp khi đi qua giữa hai núi). Hai bên có núi dạng thái âm, thái dương kẹp chiếu lấy long mạch. Lại nổi lên liền bốn đốt kim tinh như chuỗi hạt, đều đặn hợp cách, thành dạng "thái âm văn tinh" mà kết huyệt. Chỉ có điều hai cánh tay trái phải đều lõm khuyết, trông như bị gió. Thực ra nơi huyệt có "vầng thái cực" tròn (vầng mờ tròn như hình thái cực trên mặt đất nơi huyệt, dấu hiệu khí kết) kỳ diệu; dưới huyệt hai bên trái phải có rùa, rắn (gò đất hình rùa, rắn) nâng chân, dư khí trải thảm. Phía trước có suối thiêng, nhỏ như tấm gương mà bốn mùa không tràn không cạn; dân gian gọi là hình "rồng đen giỡn ngọc". Long phương Hợi, nhập thủ qua Tân, Tuất, đặt hướng Mão. Ở "ngoại đường" (khoảng sân rộng bên ngoài trước huyệt) có nước phương Mão chầu thẳng tới, phía trước các ngọn núi đẹp bày hàng. Do ông Thư Văn Đồng ở Mã Sơn, huyện tôi, đặt. Lời đoán rằng: "Đời một hiu quạnh, đời hai bình thường, đời ba đời bốn có nhiều người đi học. Đời năm đời sáu đỗ đạt liên tiếp. Đời bảy đời tám ruộng liền bờ nối khoảnh, được tâu tên theo lệ. Đời chín đời mười đời đời tắm ơn vua. Một cô gái họ ta cũng lấy người tuổi Thìn, nói thẳng dám can vua, trong triều ngoài nội nổi tiếng. Rốt cuộc sẽ sinh một bậc tài tử, tuấn tú thông minh, giỏi văn giỏi võ, uy chấn biên cương". Táng xong quả nhiên đời đầu không thuận. Đến đời thứ năm sinh ông Trấn, đỗ cao. Cháu ông là Ước Trai, tên Lan, sinh năm Bính Thìn, đỗ tiến sĩ, làm quan Đô cấp sự (quan đứng đầu một khoa can gián), can ngăn vua Vũ Tông bị đánh đòn, tiếng ngay thẳng vang khắp thiên hạ, quả đúng câu "nói thẳng dám can". Phu nhân ông họ Thư, là cháu gái gọi ông Mã Sơn bằng chú họ, quả ứng câu "một cô gái họ ta lấy người tuổi Thìn". Rồi các ông Giới Hiên, Tĩnh Am, Liêm Đồng cùng Thái Vũ nối nhau đỗ đạt, lên làm quan hiển hách, người đinh và thuế lương thịnh nhất huyện, quả ứng các câu "đỗ đạt liên tiếp" và "ruộng liền bờ nối khoảnh". Nay giàu sang chưa dứt.
Huyệt này cực kỳ lạ. Ngày ấy ông Trần Linh Tuyền đến xem lúc mặt trời xế, thấy bóng nắng làm hiện ra vầng thái cực tròn bên cạnh huyệt. Tôi cùng anh Thiếu Phong, Diệp Lý Phong, Chúc Tế Sa cũng đến xem lúc mặt trời xế, quả thấy chỗ diệu kỳ ấy, mới biết huyệt này quý.
Ngôi đất bên trái ở phía đông huyện Phong Thành bốn mươi dặm, tên đất là núi Tê Long ở Hồ Mang. Long khởi từ núi Chiêu Vân, lấy một ngọn "hỏa tinh" rực trời (núi nhọn như ngọn lửa) làm núi tổ mà đến. Đi hơn ba mươi dặm, giữa chừng xuyên qua ruộng, vượt qua giáp, ra trướng vào trướng, không kể hết được. Sắp đến chỗ kết cục thì vụt dựng lên ngọn núi, nhảy nhót phóng tới, rất hùng vĩ. Đến đầu mạch thì thẳng cứng như sống gươm, trên huyệt mặt đất căng, hơi mở ra chỗ lõm nhỏ như lúm đồng tiền. Đặt quan tài nằm ngang, gọi là phép táng "ngậm củi". Lên đến huyệt thấy chật hẹp gấp gáp, mắt thường không ưa. Xét bên ngoài thì núi sông hội tụ. Lại nữa, sau chỗ kết huyệt, sao Bạch Hổ (dãy núi bên phải) đổ dốc chạy đi, kết thành mộ tổ của ông Đô hiến (quan Đô ngự sử) họ Dương. Chân nhánh tuy chạy đi nhưng có quay đầu nhìn lại. Bên trái gần huyệt hơi trống, nhưng Thanh Long phía ngoài cũng vòng xa lại làm "chính án" (núi thấp nằm ngay trước huyệt như cái bàn). Ngay trước mặt có núi Tam Thai, núi hình mũ chiếu chồng lớp. Lại có gò Hạc Tiên, núi Bạch Hồ, núi Trướng Mạc như quý nhân, ngựa trời, màn gấm làm núi chầu từ xa; cục thế trọn vẹn vững chắc, núi sông quanh quẩn. Họ Lý táng xong, chi út liên tiếp đỗ đạt, tiếp đến chi giữa phát. Chỉ chi trưởng không phát, vì Thanh Long gần huyệt trống trải. Về sau gặp thầy giỏi, dạy đắp thêm đất làm một Thanh Long nhỏ, gọi là hình "con rết gãy sừng". Ngạn ngữ nói: "Rết gãy sừng nay thêm một sừng, từ nay Hồ Mang phát lừng lẫy". Hồ Mang chính là chi trưởng. Làm như vậy rồi, cha con anh em liên tiếp đỗ đạt. Thượng thư bộ Lễ là ông Cơ, Thượng thư bộ Binh là ông Toại đều thuộc chi trưởng.
Truyện chép để ngờ: Nhà sư lạ tên Cô Thác là người trong họ Cô ở Cô Phường, Nam Xương. Thuở nhỏ xuất gia, ở chùa Long Môn tại Phong Thành. Giỏi thuật kham dư (tức phong thủy), mộ phần các nhà thế gia phần nhiều qua tay ông bình phẩm. Phàm chỗ còn sót huyệt, ông đều để lại lời sấm. Có lần ông đi chơi chùa Long An ở Hồ Mang, chọn núi Tê Lung cho họ Lý; thế long thẳng gấp, giữa có sống gươm. Đến kỳ táng, ông dặn: "Đợi ta về đến chùa Long An, đánh chuông rồi mới được hạ huyệt". Khi đi đến nửa đường, tình cờ chùa Long Tiễu đánh chuông. Họ Lý không biết, nghe chuông liền hạ huyệt. Lúc ấy bỗng có sấm nổ vang lớn, rồi không thấy nhà sư đâu nữa. Người trong làng bảo nhà sư bị sét đánh chết, lẽ ấy có lẽ đúng. Họ Liêu nói: "Điều thứ nhất chớ táng vào long sống gươm, giết thầy ở trong đó". Cô Thác vốn biết vậy mà rốt cuộc không tránh được. Người làm nghề này nên biết mà sợ.
Ba ngôi đất trên đều có long phía sau rất đẹp, chỉ có chỗ vào huyệt lõm khuyết: đất họ Chúc khuyết cả hai bên, đất họ Lý khuyết bên trái, đất họ Dư khuyết bên phải. Lại thêm nơi huyệt ẩn khuất kỳ lạ, trông như mơ hồ. Vậy mà đều táng xong thì vinh hiển hưng thịnh; thật vì long thật đất lớn là nơi linh khí dồn tụ, là chỗ tạo hóa giấu kín, quỷ thần cai quản, không phải thầy giỏi thì không đặt được, không phải người có đức dày thì không có được, không phải phúc duyên hội đủ thì không tin được. Than ôi! Thái Văn Tiết công nói: "Huyệt ngay ngắn, cục chỉnh tề thì người dễ nhận ra. Chỉ có hình kỳ quái, cục khiếm khuyết là khó đặt mà khó tin". Bởi trời đất đóng kín, cất giấu tạo hóa, không để lộ ra bằng hình dạng ngay ngắn, mà lại bày ra cho người thấy vẻ xấu xí, như trong hòn đá thô chứa ngọc đẹp; người biết nhìn mà được thì đó là viên ngọc bích đáng giá liền mấy thành.
**Sấu tước** (gầy mỏng)
Sấu tước là hình núi ở chỗ huyệt không đầy đặn tươi tốt mà yếu gầy, mỏng mảnh như bị gọt. Họ Liêu nói: "Yếu là gầy trơ xương", thật vì long khí yếu ớt, như người khí huyết suy kiệt mà hình dáng tiều tụy gầy gò. Hình núi như thế thì không cần tìm đất. Dù là long hợp cách, cũng chỉ làm chỗ cho thần ở (đặt đền miếu) mà thôi.
**Đột lộ** (nhô trơ)
Đột lộ là chỗ huyệt không ẩn kín tụ khí mà nhô trơ ra đón gió. Huyệt đột lộ phần nhiều là long đơn hàn. Bởi long lẻ loi thì sinh khí không đến, huyệt phơi trơ thì sinh khí không tụ. Thầy tầm thường không được truyền dạy, chỉ thấy một ngọn núi đẹp đứng riêng thì cho là đẹp. Chẳng biết rằng ngọn núi không xuất ra từ dưới trướng thì tuy đẹp cũng chẳng quý, vì nó cô hàn. Bài "Khôn giám ca" nói: "Mạch gò thấp phẳng chỉ một ngọn, nếu không mở trướng gọi là long lẻ. Long ấy chỉ hợp làm chùa chiền, cho một ông già học đạo tham thiền". Ngô Công (Ngô Cảnh Loan, thầy phong thủy đời Tống) nói: "Long không giăng trướng chỉ lẻ loi, đẹp vút tầng mây cũng vô ích. Nếu lại làm huyệt cô lộ, thì tham thiền tìm đạo ngồi núi lạnh". Dương Công nói: "Long quý lớp lớp ra vào trướng, long hèn không trướng hùng mạnh suông". Cho nên ngọn núi đẹp ắt phải ở trong trướng; quý nhân không thể cô độc phơi trơ, tức cái gọi là "ắt ở trong rèm màn". Ngạn ngữ nói: "Đất tốt như con gái đẹp trong khuê phòng, không chịu ló đầu lộ mặt". Tạo hóa trời đất tự nhiên ngầm hợp như thế. Long cô hàn đi tới, nếu không làm đền thần, điện Phật, thì ắt là huyệt giả cô lộ, ắt không có "hạ quan" (núi hoặc gò chắn ở phía dưới, nơi nước chảy đi, để khóa giữ khí). Dù có hạ quan thì ắt thấp nhỏ không che chở được huyệt, gọi là "quan giả", rất dễ làm lầm người. Nếu bị thầy tầm thường mê hoặc mà táng vào thì chủ về góa bụa, mồ côi, chết trẻ, sinh ra tăng ni đạo sĩ mà thôi, không thể không cẩn thận. Nếu long thành cách quý, chẳng may mà cô hàn, mà có huyệt tự nhiên hoàn mỹ, thì cũng có đại quý, nhưng phần nhiều ứng vào tăng đạo mà thôi. Họ Liêu nói: "Nếu cách tốt mà chỉ cô hàn, thì tăng đạo làm quan cao". Như mộ cha của Đào Chân nhân (tức Đào Trọng Văn, đạo sĩ được vua Minh sủng ái) ở Hoàng Cương chính là cách này. Ngôi đất ấy ở phía trên Đoàn Phong ba mươi dặm, tên đất là Phương Nhất Độ. Long từ núi Văn Đài đến, rất xa. Bên trái là nguồn sông Ma Thành, bên phải là nguồn sông Hoàng An; hai sông của hai huyện kẹp đưa, hợp vào sông lớn. Hơn hai trăm dặm là gò lớn cao ngất. Vào cục thì biến thành đồi bằng, lan dài mấy chục dặm, đổ xuống bờ hồ, lại thành dốc bằng mấy dặm, như thế con rắn sống lao xuống sông. Lại đứt hẳn rồi vọt lên gò cao, thành dạng "ngựa chạy Tam Thai", lách sang trái một mạch, giữa chỗ bằng có chỗ nhô, trên chỗ nhô mở miệng kết huyệt. Sa bên phải xuôi theo nước quấn qua trước huyệt, như cánh cung nằm cong ôm, rất có tình. Sát thân có một dòng nước theo sa quấn quanh, đó là sa đai ngọc, nước đai ngọc. Ngoài ra lại có nước sông chầu thẳng tới, núi xa bày hàng, quả cũng là đất đẹp. Tiếc rằng cách long đơn độc, kết huyệt cô hàn, lại là nhận khí "Ngưu Kim" (khí sao Ngưu, thuộc hành Kim) khi nhập thủ, mà đặt hướng Quỷ Kim. Táng được vài năm, Chân nhân lại nhờ phương thuật được vua Túc Hoàng đế (vua Thế Tông nhà Minh, niên hiệu Gia Tĩnh) biết đến, nhận ân sủng đặc biệt, lễ phong khác thường, làm quan dần lên đến Thiếu sư, kiêm Thiếu phó, Thiếu bảo (ba chức hàm cao quý bậc nhất), Thượng thư bộ Lễ, Đại chân nhân, tước Cung Thành bá, tên thụy (tên đặt sau khi chết) là Vinh Khang.
Truyện chép để ngờ: Đào Trọng Văn ở Hoàng Cương làm viên lại ở phủ, khi cha mất đi tìm đất, vừa lúc ở Đoàn Phong có viên quan coi sở Hà Bạc (sở quản việc sông nước, thu thuế nghề cá), giỏi thuật kham dư, thân với ông. Viên quan bảo: "Bên bờ hồ ven sông có đất lớn, có thể ngay đời này được đeo đai ngọc. Nhưng chỗ ấy cạnh nhà của người đánh cá (?), nên đến mà tính lấy". Đào làm theo lời, mua nhà để đổi lấy đất. Đến khi táng, viên quan chỉ huyệt cho đào "kim tỉnh" (hố huyệt để đặt quan tài) rồi nói: "Tôi không biết phúc của ông thế nào, không dám chọn giờ. Ông tự xin điềm báo mà hạ huyệt". Đào nằm ngủ trong huyệt, treo áo tang bằng gai lên bờ rào tre. Đào mơ thấy con trăn lớn cuộn quanh áo mình, giật mình tỉnh dậy nói: "Đúng giờ rồi!". Liền táng, quả nhiên ngay đời ấy được sang quý mặc áo mãng bào, đeo đai ngọc.
**Phá diện** (vỡ mặt)
Phá diện là ở chỗ huyệt, giữa đầu mặt của huyệt tinh bị đào đục lấy đất đá, làm cho đầu mặt núi bị vỡ nát. Chỗ đặt huyệt cần trọn vẹn vững chắc, không thương tổn, kỵ vỡ nát. Bởi vỡ nát thì khí mạch thoát ra, táng vào thì có họa không có phúc. Phàm như vậy thì không kể long mạch sang hèn, thật giả, đều không lấy. Dù long mạch quý đẹp, núi chầu ứng có tình, minh đường (khoảng đất trống phía trước huyệt) và "thủy thành" (dòng nước bao quanh huyệt như bức thành) đều đẹp, mà chẳng may kẻ tầm thường quê mùa không biết gì, chỉ vì tiện lấy đất đá mà ngày đêm đào đục, hoặc sâu vào mấy thước, hoặc dài đến hơn một trượng, ngay vào mạch huyệt, làm thoát long khí, thì không dùng được nữa. Sách "Minh đường kinh" nói: "Đục đá lấy đất, làm rung núi kinh động thần, đứt mạch thoát khí, tổn thương chân khí, theo phép không được táng, hại người, làm nghèo". Còn nếu đào hại nhỏ, không ngay vào mạch huyệt, chưa đến mức quá nặng, thì cũng có thể dùng, lại không xét theo điều này. Sách "Phát huy" nói: "Nên theo phép chữa đất mà cứu. Ví như người bị tổn thương chút ít ở da, chưa đến mức lo cho bụng tim, thì còn chữa khỏi được. Nếu bị đục hại quá nặng thì không thể làm gì được nữa". Mộ tổ của Vương Hựu đời Tấn, thầy tướng nói có khí thiên tử. Hựu cho đục đi, thầy tướng lại nói: "Vẫn còn sinh ra một vị Tam công (một trong ba chức quan cao nhất) gãy tay". Chẳng bao lâu Hựu ngã ngựa gãy tay; bởi chỗ đục không ngay mạch mà ở phần cánh tay, nên ứng vào gãy tay vậy.
Lại có chỗ đã từng bị triều đình đời trước (?) đục phá long mạch, hoặc đào hỏng nơi huyệt, vừa sâu vừa rộng, đã bị tổn hại, không thể táng nữa. Lại có chỗ nguồn nước phát lũ, sạt lở thành rãnh nước chảy, đều là hung, không táng được. Chỗ đã bị đào đục nhiều, tổn hại, sinh khí hao tán, cũng không táng được. Phàm gặp những chỗ như thế, ắt là có hình rồng thế hổ, khá vừa mắt người thường, nhưng không phải là huyệt chân chính của long chính. Chỉ vì sa, nước chầu phía trước đẹp đẽ mà táng bừa, nên con cháu người táng đều suy sụp, mồ mả không người trông coi, mặc người đào phạm, ắt chẳng phải chốn tốt. Cũng có chỗ long mạch, nơi huyệt đều tốt, nhưng táng bừa làm hại huyệt, đào đục đã nhiều, mất hẳn diện mạo vốn có, không thể làm gì được nữa. Cũng có một loại long tốt mà huyệt kỳ quái, ai cũng biết là đất tốt mà không định được huyệt. Người táng gặp họa bại, liền dời đi, đem bán cho người khác; người trước đã sai, người sau lại chưa được huyệt. Xe trước đã đổ mà xe sau không biết răn, cứ thế nối nhau, càng táng càng sai, càng thương tổn càng suy bại. Thầy thuật vội mưu lợi, bèn nói rằng xưa nay tuy có người táng, nhưng chưa ai táng trúng chính huyệt; nay nếu được, đào sâu kim tỉnh thì vượng khí đều dồn cả về phù hộ cho mình. Chẳng biết rằng huyệt đã tổn hại thì mạch đất đã tan, ví như đầu mặt người bị khoét đục cắt xẻo, gần như không còn chỗ lành, người ấy sống được chăng? Chết chăng? Cho nên Trương Tử Vi (thầy phong thủy đời Tống) gọi chỗ bị đào đục táng bừa là "Huyền Vũ chết" (Huyền Vũ: núi tựa phía sau huyệt), không thể dùng lại. Thật vì một đầu gò bị đục mấy chục ngôi mộ, có ngôi còn, có ngôi mất, vỡ nát như thế, dù quả thật là long thật huyệt chính, nhưng sau khi đã tổn hại thì làm sao dùng lại được. Tuyệt đối không nên tin thuyết táng sâu của thầy đời, cho rằng có thể gom khí của các huyệt, dồn mạch của các huyệt, mà lầm táng huyệt sâu để chuốc lấy suy bại tuyệt tự. Huống chi độ nông sâu của phép huyệt tự có lẽ nhất định không đổi. Đáng nông mà đào sâu thì khí đi qua phía trên, há có chuyện đào sâu hơn mà cướp được khí của các huyệt sao? Quyết không có lẽ ấy. Hãy cẩn thận!
Lại có chỗ huyệt từng bị đào làm nền, định làm nhà ở, đền thần, nhà học. Phàm thế đều đã tổn hại, làm thoát sinh khí, không thể dời mộ đến táng. Bởi chỗ đào ắt sâu, chỗ đắp ắt cao. Muốn đặt huyệt thấp thì mạch đã đứt; muốn đặt huyệt cao thì mạch đã gấp. Giả sử không đứt không gấp, thì cũng đã làm vỡ đầu mặt của núi, cuốc hỏng phần "thần khẩu" (phần đất nhô ra trước huyệt như môi miệng) và kiềm, oa. Liêu Kim Tinh nói: "Nếu đánh vỡ vầng thái cực, nước và kiến liền xâm vào quan tài". Trương Lạc Phách nói: "Nếu cuốc vỡ hết môi miệng, dẫu là thần tiên cũng phải ngờ". Huống chi tổn hại đến thế, dù long thật huyệt đẹp, người hiểu biết thấy cũng chỉ than tiếc mà thôi. Nếu còn táng bừa vào, ắt chủ về gia đạo cũng đứt gãy hư hại như núi, sự nghiệp sa sút, việc thờ cúng tuyệt dứt.
**Ngật đầu** (đầu ghẻ lở)
Ngật đầu là chỗ đất có cát đá đen trắng xen lẫn lộn xộn, cây cối không mọc, chỉ có cỏ tranh vàng thưa thớt cùng gai góc mọc lan xa (?), vừa mọc đã chết, như đầu người bị ghẻ lở, tóc ngắn lơ thơ chỗ có chỗ không. Ở người thì đó là khí huyết hư hoại, da và mạch không lưu thông nên sinh bệnh ấy. Ở đất thì đó là long thần khô héo, khí mạch hư yếu nên thành hình ấy. Trương Tử Vi nói: "Dời táng làm mộ thì khí không rót vào, con cháu suy tuyệt, cơ nghiệp khó giữ".
Sách "Ngọc Phong bảo truyện" nói: "Núi có loại cốt đá, có loại cốt cát". Núi cốt đá thì khí mạch trọn vẹn vững chắc, không chịu thoát ra, mộc mạc nguyên khối, không mọc cỏ cây; đó không phải là núi trọc, mà vì rễ không bám được. Long này nếu mang hình sao (có ngọn núi rõ dạng), sinh ra "thổ huyệt" (huyệt bằng đất trên núi đá) thì ắt giòn xốp khéo léo, thanh tú; sinh ra người ắt chất phác, trầm tĩnh kín đáo, bền chắc chịu đựng; giàu thì ắt thịnh, sang thì ắt hiển, con cháu cũng ắt lâu dài. Núi cốt cát thì vốn là khí mạch khô kiệt, không thể hòa kết; cứng không thành đá, xốp không thành đất, nên tan ra thành cát sỏi, hoặc trắng hoặc đen, như người không có mạch, như có máu mà không có thịt, cho nên cỏ cây không mọc, chỉ có cỏ tranh vàng, mùa xuân mọc, mùa hạ héo, mùa thu vàng, mùa đông chết. Đôi khi có chỗ cát mịn đá vụn, chim mổ hạt rơi xuống, tạm mọc cây nhỏ, chưa đầy một gang, rốt cuộc cũng khô chết. Long này hẳn không mang hình sao, sinh ra huyệt thô lởm chởm, cát sỏi đầy trước mặt, nước rỉ đá ẩm; sinh ra người ắt tầm thường xấu xí, ngu đần khó dạy; giàu thì ắt hiểm, sang thì ắt nhỏ; đàn bà khó sinh, của cải hao tán. Nếu khô cạn quá mức, không thể ngấm ngầm thấm nhuận chỗ khô héo, thì ắt đến tuyệt tự. Xét: "Bảo truyện" ở đây bàn về đất cốt cát; huyệt kết ở đó ắt là huyệt tinh ngật đầu, chủ về thây khô xương mục mà không táng được. Tử Vi lại có thuyết "Huyền Vũ tiều tụy", "Huyền Vũ khô ráo". Tóm lại đều là đất cát đá, cỏ tranh thưa vàng, không có sức sống mà khô cạn thôi. Các nhà Nho đời Tống nói: "Chọn đất tốt thì thần linh yên". Thế nào là đất tốt? Cũng chỉ lấy lớp đất dày sâu, cỏ cây tươi tốt làm chứng mà thôi.
**Tán mạn** (tản mạn)
Tán mạn là chỗ bằng nhạt, rộng toang. Phàm đặt huyệt, quý ở chỗ thu gọn, bó tụ, kỵ tản mạn. Nếu nơi huyệt bằng nhạt rộng toang, mà không có "giới thủy" (đường nước phân ranh giới quanh huyệt), lại không có chỗ nhô hay chỗ lõm, thì không có hòa kết. Táng vào đó chủ về bệnh vàng da phù thũng, nghèo khốn, dần dần tuyệt người, không thể không cẩn thận.
**U lãnh** (âm u lạnh lẽo)
U lãnh là đất âm u lạnh lẽo, chủ về "dưỡng thi" (giữ xác không rữa): dù hơn trăm năm mở quan tài ra vẫn như còn sống, không đổi sắc, da dẻ trong mịn; gặp gió rồi mới đổi màu. Đại phàm đất dưỡng thi đều là long không có mạch thật, núi không có huyệt chính, chỗ táng lạc mất mạch, không có khí, chỉ là bốn bề núi cao che chắn, không bị gió thổi; đó là âm hàn thê lạnh, nên giữ được xác. Tử Vi nói: "Bốn phía núi cao, hình huyệt đồ sộ, cây cổ thụ cao vạn nhận vươn cành cao; Long Hổ cài răng, bên trong sâu thẳm; núi không có huyệt chính mà gượng làm" — chính là thế. Có người vặn tôi rằng: Người con tìm đất là để cha mẹ được yên. Nay có đất giữ được xác, trăm năm không rữa, dung nhan như sống, còn gì tốt bằng? Thế mà lại bỏ đi để tìm huyệt dễ rữa dễ mục, khiến thân thể cha mẹ chóng nát, mong cầu giàu sang cho người sống, há phải là lòng người con hiếu sao? Tôi đáp: Không phải ý ấy. Muôn vật cùng quy về hóa (tan rữa trở về đất), đâu có lẽ nào không hóa? Xác được giữ không hóa kia là do đất cực âm cực lạnh, như người phương bắc trữ băng, vì là đất rét khắc nghiệt nên nước không tan. Phương nam không rét khắc nghiệt thì nước dễ tan mà không trữ được. Người xưa khâm liệm phi tần, lấy thủy ngân rót vào xác, cũng lâu không hóa, ấy là vì thủy ngân rất lạnh giữ xác nên không hóa. Nay đất dưỡng thi, hơi lạnh xâm vào xác, xác tuy không hóa nhưng hồn và hài cốt không yên, há là lòng người con muốn cha mẹ yên? Lại còn cảm ứng đến người sống, không sinh con nối dõi, hoặc sinh ra mà không nuôi được, dần đến tuyệt tự, há lại là lòng người con hiếu với cha mẹ? Sách "Táng thư" (của Quách Phác đời Tấn) nói hài cốt khô được khí, đó là sinh khí hòa thuận của mạch đất, không phải khí lạnh cực âm. Được sinh khí thì ấm, ấm thì thịt rữa dễ hóa mà xương cốt còn lâu, thân thể cha mẹ để lại (tức con cháu) cũng nhờ đó được che chở, nòi giống nối dõi đông đúc, việc thờ cúng không dứt; hiếu lớn là ở đó.
**Tiêm tế** (nhọn nhỏ)
Tiêm tế là chỗ huyệt nhọn sắc, nhỏ mảnh. Họ Đổng nói: "Đầu giáo chớ táng, đuôi chuột đừng đặt", vì nó nhọn nhỏ yếu ớt, sinh khí không dồn về. Nhưng cũng có núi lớn rải xuống thành bãi dốc, khí tụ ở đầu nhọn; khi ấy cần chỗ nhọn nổi lên chỗ nhô, lại có kiềm như miệng, có núi bao bọc thì mới được.
**Đãng nhuyễn** (bằng nhão)
Đãng nhuyễn là chỗ huyệt sụp xuống rộng toang trống trải, mềm như da bò, bằng nhạt. Chỗ đặt huyệt nên bó tụ, bó tụ thì có sinh khí. Kỵ bằng nhão, bằng nhão là khối đất chết, không thể đặt huyệt. Đất bằng kỵ nhất điều này; nếu lầm táng vào, chủ về nước ngâm hài cốt, nhà gặp tai ách, hao tổn, người đinh thưa thớt tuyệt dứt, cực kỳ hung dữ, không thể không cẩn thận. Nếu giữa chỗ bằng có chỗ nhô, hoặc giữa chỗ bằng mở ra kiềm như miệng, thì lại là trong tản có tụ, không xét theo điều này.
**Ngoan ngạnh** (cứng đờ)
Ngoan ngạnh là hình núi thẳng đờ như chết, không linh động, đầu thô mà gấp cứng. Phàm chỗ đặt huyệt, quý ở chỗ linh động, uốn lượn mềm mại; kỵ thô cứng gấp gáp. Bởi những chỗ cứng đờ như vậy, nếu không dốc thẳng thì phần nhiều là núi đổ thẳng gấp xuống đất, vốn không hòa kết, không thể đặt huyệt. Nếu không biết kiêng tránh mà cố đục huyệt ở chỗ cứng gấp thì tai họa đến ngay. Nếu quả là long thật, nên tìm chỗ mở kiềm, oa, chỗ có đốt có bọt nổi (gò nhỏ nổi lên như đốt tre, như bọt nước), hoặc chỗ thấp bằng có thảm có môi, thì đặt huyệt dựa hoặc huyệt dính (huyệt tựa vào bên cạnh hoặc dính sát dưới chân mạch) để lánh khỏi sát khí mới được. Nếu không có các hình kiềm, oa, đốt, bọt thì không phải là chỗ kết thật, không đáng để ý.
**Sàm nham** (đá lởm chởm)
Sàm nham là chỗ sát huyệt đá nhô ra chênh vênh, lởm chởm đáng sợ. "Táng thư" nói: "Khí nhờ đất mà tụ, nên núi đá không táng". Ngô Công nói: "Đá là xương của núi, cần phải ẩn đi, rất kỵ thô hùng và dữ dằn ngẩng lên". Phàm chỗ đặt huyệt nên có mặt đất sáng đẹp, kỵ đá dữ lởm chởm. Nếu không biết tránh mà lầm táng vào, chủ về hung ác giết chóc, họa sung quân đi đày, tranh giành đánh nhau. Cũng có long lớn khí thịnh, núi kết huyệt có đá lô nhô, nhưng giữa huyệt không thấy hình lởm chởm đáng sợ, thành dạng "núi đá huyệt đất", thì lại là đất tốt, không câu nệ điều này. Như mộ Mao trạng nguyên ở Tây Hồ, Hàng Châu, cùng các ngôi đất họ Phàn ở Tiến Hiền, họ Tiêu ở Bồ Điền, chính là cách này. Có hình vẽ dưới đây.
Ngôi đất bên phải ở Tiến Hiền, tên đất là Tiệm Lĩnh. Long lấy Tiền Lĩnh làm núi tổ, "rời lầu xuống điện" (mạch rời núi tổ cao, hạ dần xuống như từ lầu cao bước xuống điện), nhảy nhót phóng tới hơn mười dặm, vụt dựng lên Tiệm Lĩnh, thành dạng "ngự bình" (bức bình phong của vua) đứng sừng sững. Từ đó rút ra kết mấy huyệt, đều chung một cục, đều ngược dòng nước, quay mặt ra sông, mà dùng thế các núi quấn xuôi để khóa vòng quanh. Huyệt kết ở tận cùng là mộ tổ họ Phàn, dân gian gọi là "huyệt dưới chuông của hình sư tử", là kim tinh dạng thái dương mở miệng. Trên huyệt tinh đá lớn lởm chởm, đáng kinh đáng sợ, nằm ngay trên huyệt, mắt thường không ưa. Đây là chỗ long cán (mạch núi chính, lớn) đến tận cùng, nằm sát sông lớn, chính cần "thạch diệu" (đá nhô lên lộ ra như sao sáng) bày lộ thì mới là chỗ kết thật. Nên họ Phàn táng xong, liên tiếp phát sáu khoa thi, giàu sang thịnh vượng. Huyệt kết đầu tiên là mộ tổ họ Tề, do Thác trưởng lão đặt, dân gian gọi là đất "trăm con nghìn cháu"; từ giữa ngự bình rơi xuống, rủ thành nhũ (gò nhô ra như bầu vú) mà kết huyệt, Long Hổ cong ôm có tình, trước huyệt dư khí dài, nên người đinh thịnh. Sinh ra một vị Đại tham (quan Tham chính, phó quan đứng đầu một tỉnh), giàu sang đủ cả. Các họ Từ, Vương, Lý đều là đất tốt, đều phát khoa đỗ đạt. Bởi long cán sức lớn, lại tựa sông lớn, long đến tận cùng thì khí dồn tụ vậy.
Ngôi đất bên trái ở phía đông nam huyện Bồ Sơn (?) tám mươi dặm. Long đến từ rất xa. Đến bờ biển thì vòng lượn nhảy nhót, nghìn hình vạn dạng, biến hóa linh hoạt khó lường. Đá lớn chênh vênh, đáng kinh đáng ngạc. Sắp nhập thủ thì vòng gập, nghiêng xuống, lén lách mà kết huyệt. Dưới huyệt mở kiềm rõ ràng, hai bên trái phải ôm vốc có tình. Gần trước mặt có ngọn núi đá đứng thẳng làm núi chầu, sừng sững ngay ngắn chắp tay. Bốn bề kín đáo, ẩn tụ đáng yêu. Đất ven biển dễ bị gió, kỵ nhất trống trải. Huyệt này như ngồi trong nhà, vì thế mà đẹp. Họ Tiêu táng xong, sinh ra ông Yên Sơn tên Kỳ Huân, đỗ tiến sĩ năm Quý Sửu niên hiệu Gia Tĩnh (năm 1553), làm Viên ngoại bộ Hộ ở Nam Kinh, đến đâu cũng có tiếng tốt. Em là Kỳ Hùng, đang làm Tri châu. Em nữa là Kỳ Hưu, tài giỏi về lý học. Nhân tài văn học đông đúc, giàu sang hưng thịnh. Một nhà trăm miệng ăn, hòa thuận nghĩa tình đầm ấm, sáu đời ở chung, vua nay đã ban biển khen.
Ngôi đất bên phải ở phía tây thành Bồ Điền ba dặm. Long chia từ vượng khí của long cán của phủ, đến từ rất xa. Từ núi Tam Tử bàng bạc nối dài mấy trăm dặm, vòng lượn hòa hội, khí thế hùng vĩ, nghìn hình vạn trạng, không kể hết được. Sắp vào cục thì mở trướng cao ngất, chập chùng lớp lớp. Mạch chính từ giữa trướng ẩn hiện lượn né, uốn khúc quanh co, không thể nắm bắt. Nhập thủ kết huyệt "tử khí rủ đầu" (tử khí: tên gọi núi dạng sao Mộc, thân thẳng cao; rủ đầu: đầu núi cúi xuống). Trước huyệt bằng phẳng, hai bên có núi chầu hầu. Long của phủ ôm ngược lại làm hạ quan, thu hết các núi các dòng nước, rất có sức. Phía trước có hai ngọn núi chầu đẹp vút tầng mây, thật là đất đẹp. Nhưng khắp núi đá lớn đứng san sát, mắt thường không ưa. Thế mà lên đến huyệt thì không thấy, vì thế mà đẹp. Long phương Tân nhập thủ, đặt tọa Dậu hướng Mão (lưng quay về phía tây, mặt nhìn về phía đông), dùng "phân kim" (cách chia độ chính xác trên la bàn để định hướng đặt quan tài) Đinh Dậu, Đinh Mão. Táng xong sinh ra ông Thạch Khê tên Ngôn, sinh năm Đinh Mão, đỗ khôi cả thi hương lẫn thi hội, làm quan Lang trung. Con là ông Túc Am tên Kinh Bang, sinh năm Đinh Dậu, đỗ khôi cả thi hương lẫn thi hội, vào viện Hàn lâm, đang làm Thái tử tân khách (quan phụ đạo thái tử), Thị lang bộ Lễ, phúc lộc chưa dứt.
Ngôi đất bên phải ở ngoài cửa Nguyệt Ba, Hàng Châu, phía trong Tây Hồ (hình tướng quân ngồi lớn). Long phát ra từ Tam Thiên Trúc, vụt dựng đại trướng, lớp lớp mở vai giang cánh. Ở giữa xuất ra mạch xương thanh tú lạ thường, núi đẹp khác thường, có "bóc" có "đổi" (mạch đi qua nhiều lần biến đổi hình dạng các ngọn núi, từ thô sang tinh). Đến chỗ nhập thủ làm huyệt, thành dạng "kim tinh mang phúc". Phía trước đối diện đỉnh Nam Cao, đến đây lại có dạng "lâu đài năm phượng" làm chính án. Nhưng sa bên phải sát thân đâm thốc vào minh đường, còn sa bên trái thuộc phía dưới thì lại nhẹ yếu, nên mấy ngôi mộ dưới huyệt đều không tốt; chỉ có huyệt tổ của họ Trương vun đất làm "thiên huyệt" (huyệt đặt ở chỗ cao) thì tứ thú (bốn phía núi bao quanh huyệt: Thanh Long bên trái, Bạch Hổ bên phải, Chu Tước phía trước, Huyền Vũ phía sau) mới hòa bằng.
Huyệt Thạch Xảo (?) thì phát mạch từ đỉnh Phi Lai, rơi xuống đất bằng thành một sợi, lại nổi lên gò cao làm huyệt, long đỉnh thuận cục. Hai dòng nước giao nhau trước huyệt, chín khúc mới ra cửa, đổ vào Tây Hồ. Trong huyệt không thấy nước hồ, chỉ thấy hai đỉnh Nam Cao, Bắc Cao bày hai bên trái phải. Long phía sau là xương đá lởm chởm mấy dặm, vụt dựng một ngọn núi, bên trong đều rỗng như nhà đá, bốn cửa sáng sủa, vào trong chứa được trăm mấy chục người ngồi. Bốn bên rủ xuống bốn cột, vân đá không liền với đất, nên gọi là đỉnh Phi Lai (bay đến). Xưa có lời sấm rằng: "Trên trời bay đến người chẳng hay, muôn hộc ngọc quý giấu trong đá thô. Ai táng được huyệt trong thịt, người sống được phong hầu, người chết được thờ trong miếu". Họ Trương gặp thầy giỏi điểm huyệt ở gò đất, lấy hình "ốc nhả thịt": coi núi động đá là vỏ ốc, gò đất là thịt ốc nhả ra ngoài, nên gọi là "huyệt trong thịt". Táng xong sinh ra ông Nguyên Châu tên Hoán, đỗ tiến sĩ, làm quan đến Thượng thư bộ Lại. Ông Liêm đỗ giải nguyên (đỗ đầu thi hương), tiến sĩ, làm quan đến Tả thiêm đô ngự sử. Ông Ứng Kỳ đỗ tiến sĩ. Ông Ứng Hựu đỗ đầu thi hương, được phong Chủ chính bộ Binh. Các ông Hiệp, Tuân, Phổ, Châu, Giang, Thù đều nối nhau đỗ đạt, nhân tài văn học đông đúc, phúc lộc đang thịnh.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video