Sách in lại "Nhân tử tu tri tư hiếu địa lý tâm học thống tông" (Những điều con cái cần biết để báo hiếu: tổng hợp học thuật về địa lý chọn đất táng), quyển bốn, phần trên, mục hai.
Sơn nhân đất Giang Hữu (vùng Giang Tây) là Từ Thiện Kế thuật lại, cùng soạn.
Thái cực (cái gốc ban đầu sinh ra âm dương) tĩnh mà sinh âm. Vì vậy quầng tròn gầy lõm là âm, tức có hình dạng hang hốc. Đó là cái động trong cái tĩnh, tức là nói trong chỗ phao (chỗ phồng lên như bọt nước) có ổ lõm, trong chỗ đột (gò nổi) có hốc. Đào huyệt mộ nên sâu, không nên nông.
Thái cực động mà sinh dương. Vì vậy quầng tròn béo nổi là dương, tức có hình dạng gò nổi. Đó là cái tĩnh trong cái động, tức là huyệt mà trong ổ lõm có chỗ phồng, trong hốc có gò nổi. Đào huyệt mộ nên nông, không nên sâu.
Tập này chuyên bàn những điểm cốt yếu của việc định huyệt (huyệt: điểm sinh khí kết tụ trên đất, chỗ đặt quan tài). Định huyệt vốn dựa vào chủ sơn (quả núi chính sinh ra huyệt). Có các quy tắc sau.
- Mạch dương đến thì huyệt âm nhận, mạch âm đến thì huyệt dương nhận.
- Mạch đến xiên thì đặt huyệt ngay, mạch đến ngay thì đặt huyệt xiên.
- Mạch thẳng thì huyệt cong, mạch cong thì huyệt thẳng.
- Mạch gấp thì đặt huyệt ở chỗ thoai thoải, mạch thoai thoải thì đặt huyệt ở chỗ gấp.
- Mạch đến cứng thì đặt chỗ mềm, mạch đến mềm thì đặt chỗ cứng.
- Núi cao vút thì "thiên" (cắm cọc đặt huyệt) ở chỗ thấp phẳng, núi thấp phẳng thì cắm ở chỗ cao vút.
Đó là phép nhất định không thay đổi. Ngoài ra còn các bí quyết: Thái cực, Lưỡng nghi, Tam thế, Tứ sát, Nhiêu giảm, Hướng bối, Cận thủ chư thân (lấy hình gần ở thân người mà ví), Viễn thủ chư vật (lấy hình xa ở muôn vật mà ví)… Những bí quyết ấy cũng đều là chỗ cốt yếu của việc định huyệt. Nay gom lại đây để thấy đại khái.
Dùng Thái cực để định huyệt
Các bậc nho trước nói: "Thái cực là bản thể của âm dương." Lại nói: "Mỗi vật đều có một Thái cực." Đó là cội nguồn của lý và khí. Dùng Thái cực định huyệt là dựa vào dáng vẻ ẩn hiện, mờ mờ phảng phất của nó để nhìn ra điểm chính xác của huyệt mà thôi.
Sách "Vạn vạn sơn huyệt pháp khẩu quyết" nói: "Ẩn ẩn hiện hiện, phảng phảng phất phất, nhìn qua có hình, nhìn kỹ không vật." Triệu Duyên Đốc trong sách "Huyệt quyết" nói: "Nhìn xa như có, nhìn gần thì không, nhìn nghiêng thì lộ, nhìn thẳng thì mờ." Những câu ấy đều khéo tả cái vi tế của Thái cực.
Phép định huyệt bằng Thái cực như sau. Đứng trong khu huyệt nhìn quanh, thấy có một quầng tròn ở khoảng mờ mịt nửa ẩn nửa hiện, gọi là Thái cực vựng (quầng Thái cực). Phía trên quầng cần có nước phân ra, phía dưới quầng cần có nước hợp lại. "Nước" ở đây là chỗ hơi thấp: cao hơn một tấc tức là núi, thấp hơn một tấc tức là nước. Chỗ nước hợp lại gọi là tiểu minh đường (khoảng đất nhỏ ngay sát trước huyệt, nơi nước đọng tụ). Không cần câu nệ rộng hẹp, chỉ cần đủ chỗ cho một người nằm nghiêng là được. Có quầng tròn thì sinh khí (khí sống, khí tốt chảy trong đất) tụ vào trong, nên đó là huyệt thật. Không có quầng thì không phải huyệt.
Thấy quầng rõ ràng thì làm phép đảo trượng (phép đặt cây gậy để định đường tim và hướng của huyệt) ngay ở tâm quầng. Phải ngồi cho ngay: hoặc nối liền với mạch đến, hoặc gối lên nhạc sơn (núi tựa ở phía sau huyệt). Bên trong thì cưỡi lên sinh khí, bên ngoài thì đón khí của minh đường. Phía trước phải đối với án sơn (gò núi thấp ở trước huyệt, như cái bàn đặt trước người ngồi). Phía dưới phải kề minh đường (khoảng đất trống trước huyệt, nơi nước tụ lại). Hai bên phải phân rõ Long Hổ (Thanh Long là dãy núi bên trái, Bạch Hổ là dãy núi bên phải, ôm lấy huyệt). Phải "thập đạo" (bốn núi trước, sau, trái, phải đối nhau thành hình chữ thập để định tâm huyệt) không lệch mới được.
Sau đó ở tâm quầng dựng một cọc mốc, ở mép cung phía trên và mép cung phía dưới mỗi nơi dựng thêm một cọc mốc. Mọi việc nhiêu giảm (dời huyệt lệch sang một bên để đón khí), tiến lui đều lấy các cọc này mà định số phân. Nếu ở đỉnh quầng lại thấy một hai nửa quầng giống hình trăng mày ngài, thì gọi là thiên luân (vòng trời). Có ba vòng là đất đại quý.
Phép định huyệt bằng Thái cực trên đây là sát thực nhất, càng nên nhận cho kỹ, không được qua loa. Liêu công nói: "Nếu cuốc phá vòng Thái cực ra xa, nước và kiến sẽ xâm vào quan tài." Lại nói: "Lan đài (chỗ đặt quan tài) chỉ ở trong quầng tròn, cuốc ra ngoài thì làm hại long." (Long: mạch núi dẫn sinh khí đến huyệt.)
Kinh nói: "Ngoại khí hiện thành hình ngang, nội khí dừng lại mà sinh." Ngoại khí là "tạt đạo" (?) (đường rãnh nước nhỏ ép sát hai bên). Nội khí là quầng tròn. Dương công lấy quầng tròn làm Kim. Vòng Kim tròn ấy chia ra và uốn quanh: bên trái là dương, bên phải là âm. Vì vậy nói "long chia hai mảnh, lấy theo âm dương" (?). Tạt đạo là huyết mạch, từ hai bên trái phải chia ra rồi hợp làm tiểu minh đường. Vì vậy nói "nước hợp ở chỗ ba ngả, phải nhận kỹ dấu vết". Đó gọi là "thư hùng giao độ" (đực cái giao nhau, tức âm dương gặp nhau).
Có nơi gọi chỗ ấy là cầu thiềm (gờ tròn như mép mái hiên của quả cầu), hợp khâm (chỗ nước nhỏ hai bên hợp lại như vạt áo khép), la văn (vân xoáy), thổ tú (gò đất nhỏ), nhất điểm linh quang (một điểm sáng thiêng), ngưỡng phúc mai hoa (hoa mai ngửa, hoa mai úp)… Tất cả đều chỉ là tên gọi khác nhau mà thôi.
Sách "Táng thư" nói "thừa Kim, tướng Thủy, huyệt Thổ, ấn Mộc", cũng chẳng qua là quầng của một Thái cực mà thôi.
- Thừa Kim là cưỡi lên chỗ nổi lên của quầng tròn Thái cực.
- Tướng Thủy là cần nước hai bên kèm đỡ quầng tròn, chia ra hình chữ "bát" (hai nét xòe như chữ 八), rồi đến chỗ tiểu minh đường thì hợp lại.
- Huyệt Thổ là ở chính giữa không lệch, nông sâu vừa phải.
- Ấn Mộc là cần trước huyệt có "chiên" có "thần" (thảm, môi: phần đất thừa trải ra trước huyệt), nhả ra thành dấu hiệu hình nhọn tròn.
Không nói đến Hỏa, vì Hỏa thì nhọn sắc mang sát khí (khí dữ gây hại), vả lại Hỏa không có huyệt.
Phàm khi điểm huyệt, phải chặt cây cắt cỏ cho sạch hết, trên dưới trái phải dựng cọc mốc, xem cho kỹ, xét cho tường, để tìm quầng tròn Thái cực này. Lấy huyệt không được quá cao, quá thấp, lệch trái hay lệch phải, như vậy mới được chỗ huyền diệu của phép huyệt. Rất kiêng cuốc phá quầng tròn, làm hư hại "miệng mũi" của huyệt.
Ở quê ta, các ngôi mộ nổi tiếng từ đời Đường, Tống vẫn còn nguyên hình dạng ban đầu. Oa, kiềm, nhũ, đột (bốn dạng huyệt: oa là lõm như tổ chim, kiềm là có hai càng như cái kìm, nhũ là thòng xuống như bầu vú, đột là gò nổi) đều rõ ràng. Giới thủy (đường nước nhỏ làm ranh giới quanh huyệt) gọn gàng, không bị tổn hại. Đó vốn nhờ các bậc thầy giỏi như Ngô, Liêu truyền dạy bằng miệng, không cho tùy tiện đắp bồi hay đào xẻ. Cũng vì phong tục nghiêm cấm việc chôn lấn, nên lâu đời vẫn giữ được cái hay của diện mạo ban đầu. Nơi khác ít bì kịp.
Thường thấy có kẻ cốt làm cho đẹp mắt, liền thêm xây dựng mà không biết thế nào mới thật là đẹp. Rất kiêng tùy tiện đắp đào làm hỏng hình thật của đất, chẳng hạn:
- làm tổn hại đầu mặt của "tinh thần" (ngọn núi; mỗi đỉnh núi được ví như một ngôi sao, ở đây chỉ núi sinh ra huyệt);
- cắt mất phần môi, phần thảm của dư khí;
- lấp nghẽn nước ranh giới của mạch;
- làm hại vòng Thái cực.
Làm như thế là "đập ngói, vẽ tường" (phá hỏng thứ đang tốt), đổi tốt thành xấu. Huống chi có kẻ còn xây tường rào rộng, đào ao hình bán nguyệt sâu, dựng nhiều nhà cửa, dựng cổng bài lâu cao, lại làm đài cao, đá vọng. Khiến cho sa thủy (sa: các núi gò nhỏ quanh huyệt; thủy: dòng nước) ở phương tốt bị che khuất không thấy, còn những thứ thừa thãi như bướu thịt lại chất chồng sát thân mộ ở vị trí tốt. Như thế mấy ai không tự chuốc lấy tai họa!
Sách "Táng thư" nói về "công sức đầy đủ". Họ Bốc nói: "Núi có thừa thì nên xẻ thì xẻ; đất không đủ thì nên bồi thì bồi." Đó là nói về sa thủy, chứ không phải nói long và huyệt có thể do người làm ra. Người khôn hãy xét kỹ.
Dùng Lưỡng nghi để định huyệt
Lưỡng nghi là âm dương. Muôn vật không vật nào không có âm dương. Trời lấy mặt trời, mặt trăng làm âm dương; người lấy nam nữ làm âm dương; vật lấy giống cái, giống đực làm âm dương; đất lấy núi và nước làm âm dương. Trong âm dương lại mỗi bên có âm dương riêng. Cho nên nhà địa lý nói long có âm dương của long, huyệt có âm dương của huyệt. Âm dương của huyệt là: trong quầng, chỗ béo nổi là dương, chỗ gầy lõm là âm. Đó là lưỡng nghi.
Phàm làm huyệt ngay trên thân long thì đó là âm long, nên dùng huyệt dương. Nếu long lại nổi lên một "ngôi sao" (đỉnh núi) thì đó là dương long, nên dùng huyệt âm. Làm trái điều này thì dù long và huyệt là thật, lúc mới táng cũng ắt gặp điều lỗi.
Bài "Long huyệt ca" nói: "Dương long chớ đặt huyệt dương, chết dọc đường, sống thì ly biệt. Nếu cắm huyệt âm thì rất hợp, con cháu làm quan. Âm long nếu đặt huyệt âm, đàn bà sinh chuyện kiện tụng. Nếu cắm huyệt dương ắt làm quan, giàu sang đủ ruộng vườn."
Có những trường hợp:
- nửa trên béo nổi, nửa dưới gầy lõm;
- nửa dưới béo nổi, nửa trên gầy lõm;
- bên trái béo nổi, bên phải gầy lõm;
- bên phải béo nổi, bên trái gầy lõm.
Những trường hợp ấy đều là hai khí giao cảm, không kể long âm hay long dương đều dùng được.
Phàm huyệt âm hay huyệt dương đều nên nhiêu giảm. Nếu không nhiêu giảm thì khí đến thẳng, huyệt chính ắt lệch và khô. Phép nhiêu giảm xem ở phía sau. Riêng huyệt giao cảm này thì lấy chỗ chính giữa âm và dương, không dùng nhiêu giảm, là cách quý nhất. Nhưng chỗ cao thấp mờ nhạt, chỗ béo gầy phảng phất cũng không dễ nhận ra. Phải phát dọn cây cỏ cho khu huyệt sạch sáng rồi mới phân biệt được, may ra khỏi lầm. Chớ làm cẩu thả, tạm bợ.
Âm
Dương
Giao
Cảm
Hình (Hình âm dương giao cảm)
Hình này lấy màu đen và trắng để chia âm dương, ví với chỗ béo nổi và chỗ gầy lõm của huyệt. Không kể mạch thẳng hay mạch ngang, sao huyệt (núi sinh ra huyệt) hay long phía sau, chỉ nhìn chỗ đặt huyệt: hoặc nửa trên béo nổi, hoặc nửa dưới béo nổi, hoặc bên trái béo, hoặc bên phải béo. Lấy chỗ béo làm dương, chỗ gầy là âm. Đặt quan tài nên ở chỗ nửa béo nửa gầy, vì đó là nơi hai khí giao cảm.
Bổ nghĩa: Kinh Dịch nói: "Trời đất hòa quyện, muôn vật hóa thành thuần hậu; nam nữ giao hợp tinh khí, muôn vật hóa sinh." Nam nữ tức là âm dương. Sách "Thái cực đồ thuyết" nói: "Hai khí hóa sinh muôn vật." Cho nên trong quầng tròn, chỗ béo nổi là dương, chỗ gầy lõm là âm. Hoặc nửa trên béo nổi, nửa dưới gầy lõm; hoặc nửa dưới béo nổi, nửa trên gầy lõm; hoặc bên trái béo nổi, bên phải gầy lõm; hoặc bên phải béo nổi, bên trái gầy lõm. Tất cả đều là hai khí giao cảm, âm dương phối hợp. Không câu nệ long đến là âm hay dương, đều tốt.
Đặt huyệt ở khoảng nửa âm nửa dương, nửa béo nửa gầy, tức là nơi dương khí giáng xuống, âm khí thăng lên. Đó là nơi "địa thiên giao thái" (theo quẻ Thái trong Kinh Dịch: trời đất giao thông, mọi sự hanh thông), "thủy hỏa ký tế" (theo quẻ Ký tế: nước lửa giúp nhau thành việc), là nơi âm dương tụ hội, không cần nhiêu giảm.
Không kể đất bằng hay núi cao, chỗ đặt huyệt cần có một trong các dấu hiệu sau:
- hình bóng, góc miệng; oa, đột; huyền lăng (gờ cung, sống cạnh);
- hóa sinh não (chỗ nổi tròn như đầu ở trên huyệt);
- cầu thiềm;
- hà tu giải nhãn (đường nước nhỏ như râu tôm, chỗ trũng nhỏ như mắt cua ở hai bên huyệt);
- mai hoa ngửa, mai hoa úp;
- kim ngư giới hợp (hai đường nước nhỏ như vây cá vàng hợp lại);
- trên âm dưới dương, trên dương dưới âm, trái âm phải dương, phải dương trái âm;
- bên sáng bên tối, bên chết bên sống, bên cứng bên mềm, bên béo bên gầy.
Những chỗ ấy đều gọi là nơi âm dương giao hợp, là huyệt tốt.
Dùng Tam thế để định huyệt
Tam thế là thế đứng, thế ngồi, thế nằm, tức là ba hạng phép huyệt: thiên (trời), địa (đất), nhân (người). Liêu công nói: "Một ngôi sao có ba thế, ngồi, nằm, đứng khác nhau. Đứng là thân vươn cao, khí nổi lên trên, huyệt thiên tìm ở chỗ này. Ngồi là thân cong lại, khí ẩn ở giữa, huyệt nhân là hợp nhất. Nằm là thân ngửa, khí trĩu xuống dưới, huyệt địa ở đây là phải." Đó là cách định của ba thế.
Huyệt thiên có: huyệt ngưỡng cao (ngửa mặt trên cao), huyệt kỵ hình (cưỡi lên sống núi), huyệt bằng cao (tựa vào chỗ cao). Huyệt địa có: huyệt nhũ đầu (đầu vú), huyệt thoát sát (thoát khỏi sát khí), huyệt tàng quy (rùa ẩn). Huyệt nhân chỉ có một hạng, gọi là huyệt tàng sát (giấu sát khí).
Huyệt thiên là nơi thế núi như đứng, đầu sao như cúi xuống. Chỗ ra mạch, kết huyệt, sinh quầng đều ở trên cao. Núi chầu, núi đối, Long Hổ, bốn thế đều ngang nhau. Minh đường, thủy thành (dòng nước bao quanh huyệt như tường thành) đều ứng hợp. Trước huyệt lại có đất bằng. Đó đều là núi nước kết tụ ở trên, dời xuống thì tán.
Thể của huyệt thiên có ba:
- Ở trên đỉnh núi, gọi là huyệt ngưỡng cao.
- Ở dưới đầu sao, gọi là huyệt bằng cao.
- Ở giữa sống núi, gọi là huyệt kỵ hình. Kiểu sao Thiên tài gác trên sống núi (?) đều thuộc loại này.
Hai huyệt đầu đều dùng phép cái (đặt huyệt ở trên đỉnh như cái nắp đậy). Huyệt kỵ hình dùng phép tràng (đặt huyệt ngay chính giữa, đón thẳng mạch). Ngoài ra như huyệt điên (huyệt trên đỉnh), huyệt hùng, huyệt tọa sát, phàm huyệt tụ ở trên đều thuộc loại này. Huyệt tuy cao, nhưng khi lên huyệt nhìn ra cục thế thì như đang ở đất bằng, không thấy cao, mới được. Huống chi huyệt thiên như cưỡi gió mà xuống, mạch đến nên thoai thoải; nếu mạch gấp thì không phải.
Huyệt ở đỉnh núi ngửa mặt lên, nên gọi là ngưỡng cao. Chỗ đặt huyệt cần có chỗ bằng phẳng mới là thật.
Huyệt ở trên sống long, nên gọi là kỵ hình. Chỗ đặt huyệt cần bằng phẳng mới là thật. Huyệt này cũng gọi là "Huyền Vũ thè lưỡi" (Huyền Vũ: núi ở phía sau huyệt). Sách "Ngô công huyệt pháp" nói: "Mỏ Huyền Vũ dài thì điểm ở chỗ cao, ở chỗ cao tìm chỗ bằng phẳng." Dương công gọi huyệt này là "địa kiếp". Kinh nói: "Dưới huyệt địa kiếp vốn có mỏ, 'Huyền Vũ khiêng thây' chính là nói nó. Bút lui ruộng động, trâu đất chạy (?), thực ra chỉ là Huyền Vũ dài mà thôi. Tuy dài, nếu có núi nước chắn ngang, địa kiếp lại hóa thành thêm phúc." Huyệt này giống với huyệt áp sát.
Huyệt ở dưới đầu sao, nên gọi là bằng cao. Chỗ đặt huyệt cần có chỗ bằng phẳng mới là thật.
Huyệt địa là nơi thế núi như nằm, đầu sao như ngửa. Chỗ ra mạch, kết huyệt, sinh quầng đều ở thấp. Núi chầu, núi ứng, Long Hổ, bốn thế đều ngang nhau. Minh đường, thủy thành đều ứng hợp. Đây là núi nước kết tụ ở dưới, dời lên thì tán.
Thể của huyệt địa có ba:
- Ở chân núi, tức là huyệt huyền nhũ (vú treo).
- Ở dưới thân sao, tức là huyệt thoát sát. Huyệt ở dưới thân chính thì kiêng nước giao kiếm (hai dòng nước giao nhau như hai lưỡi kiếm chéo, chọc vào trước huyệt). Huyệt có dạng như hình trăng giấu rùa (?), tức là cái gọi là "hoa nở bên nước, đỏ trong lòng nước". Nên dùng phép niêm (đặt huyệt dính sát chân núi).
- Ở trên đất bằng, giữa ruộng, tức là huyệt tàng quy, nên dùng phép tràng.
Huyệt địa theo nước mà xuống, mạch đến nên gấp. Huyệt này được nước gần minh đường. Nếu minh đường ngay ngắn, nước hợp phép tắc, thì cầu giàu rất nhanh.
Huyệt huyền nhũ ở đầu bầu vú thòng xuống, kết huyệt ở chỗ dính sát chân núi. Nên dùng phép niêm, đặt theo xuyết trượng (cách đặt gậy nối dính liền vào chân núi).
Huyệt thoát sát ở dưới thân sao, kết huyệt ở chỗ rời khỏi mạch núi. Nên dùng phép niêm, đặt theo ly trượng (cách đặt gậy tách rời khỏi chân núi một khoảng).
Huyệt tàng quy ở đất bằng, kết huyệt ở chỗ có kiềm nhẹ, đột nhẹ. Nên dùng phép tràng mà đặt.
Huyệt nhân là nơi thế núi như ngồi, đầu sao không cúi không ngửa. Chỗ ra mạch, kết huyệt, sinh quầng đều không cao không thấp. Núi chầu, núi ứng, Long Hổ, bốn thế đều ngang nhau. Minh đường, thủy thành đều ứng hợp. Đây là núi nước kết tụ ở giữa, dời lên hay dời xuống đều tán.
Huyệt nhân chỉ có một thể, ở lưng chừng núi, gọi là huyệt tàng sát, dùng phép tràng. Nếu mạch đến gấp thì dùng phép ỷ (đặt huyệt nép sang một bên mạch). Huyệt nhân tránh gió mà xuống, mạch đến nên không thoai thoải cũng không gấp.
Huyệt nhân chỉ có một cách này, ở lưng chừng núi. Mạch đến thoai thoải thì huyệt ở giữa, tức là phép tràng. Mạch đến gấp thì huyệt ở một bên, tức là phép ỷ. Huyệt không được quá cao; quá cao thì thành huyệt thiên cương (chỗ khí cứng dữ, phạm sát), làm hại long. Huyệt không được quá thấp; quá thấp thì thành huyệt nê thủy (huyệt bùn nước), làm hại huyệt.
Huyệt thiên chủ về quý, huyệt địa chủ về giàu, huyệt nhân có giàu có quý. Đó chỉ là lời đại khái, không thể tin hẳn. Chỉ là đất quý phần nhiều cao sáng, đất giàu phần nhiều trầm tối. Cao sáng phần nhiều là huyệt thiên, trầm tối phần nhiều là huyệt địa. Vì đất quý thì long, huyệt, sa, thủy tự nhiên thanh tú, huyệt thiên thì núi nước rộng mở. Còn huyệt giàu phần nhiều kề ruộng, sát nước (?), núi không sáng, nước không đẹp mà gần với đục. Đó cũng là sự ứng nghiệm tự nhiên.
Phàm huyệt ở cao không nên câu nệ minh đường. Chỉ cần có sa đóng chắn, đứng trên huyệt không thấy nước chảy đi, hoặc hoàn toàn không thấy nước cũng không sao. Dương công nói: "Núi cao không bàn đến nước." Chân nhân Trương Tử Quỳnh trong "Huyệt pháp thi" nói: "Huyệt ở đoạn trên, nhà hào cường; chủ khách vươn vượt, Long Hổ ngẩng cao. Núi cao chẳng cần hỏi nước chảy, thầy tầm thường chớ câu nệ minh đường." Họ Liêu nói: "Nếu huyệt cao mà minh đường xa, chỉ cần có thủy thành vòng quanh. Chớ vì dáng như thế mà sinh nghi, long dừng lại mới là thật." Chính là nói điều ấy.
Dùng Tam đình để định huyệt (tam đình: ba đoạn trên, giữa, dưới của một quả núi)
Theo sách "Địa lý tập giải": "Phép điểm huyệt tam đình tức là phép huyệt tam tài (ba ngôi trời, đất, người): thiên, địa, nhân. Khi điểm huyệt phải lấy kỹ cho các núi tương xứng, tránh hung sát, hợp phép tắc; điểm và cắt định không được qua loa."
"Nếu núi hai bên trái phải thấp, núi ứng (núi phía trước ứng với huyệt), núi án cũng thấp, thì phải theo tài lộc mà điểm huyệt địa. Không được tham núi xa mà điểm huyệt thiên và huyệt nhân, như thế là lầm. Nếu điểm huyệt thiên, huyệt nhân thì núi trái phải đều bị đạp đổ dưới chân. Đã đạp núi trái phải, núi ứng, núi án xuống dưới chân thì núi tài không lên tay, ắt chủ của cải hao tán. Huống chi bốn núi đã thấp mà riêng huyệt cao, tất trơ trọi lộ liễu, liền bị gió, chủ con cái lẻ loi, cô quả."
"Nếu núi trái phải cao lớn, núi ứng, núi án cũng cao lớn, che khuất núi phía trước, thì dù phải tìm chỗ cao, miễn thấy núi phía trước rõ ràng, là hợp điểm huyệt thiên. Không được sợ huyệt cao mà nước rơi. Lại có khi mỏ Huyền Vũ dài mà điểm huyệt nhân, huyệt địa, đều là lầm. Nếu điểm huyệt nhân thì núi trái phải, núi ứng, núi án lấn ép quá tầm mắt, chủ con cháu ngu đần, phúc lộc không thịnh. Nếu điểm huyệt địa thì núi trái phải, núi ứng, núi án đè lên khu huyệt, chủ con cháu suy tuyệt, tai họa dồn dập. Lâu dần thì tuyệt người, của cải bại sạch."
"Nếu núi trái phải, núi ứng, núi án không cao không thấp, thì nên theo tài lộc mà điểm huyệt nhân là phải. Không được vì sợ Huyền Vũ dài, nước rơi mà điểm huyệt địa. Huyệt địa ấy tuy tài lộc không lui, nhưng cũng không phát lớn được, lại không bền lâu. Huống chi bốn núi cao ép, ắt không vượng người. Cũng không được tham vẻ đẹp ở xa mà điểm lầm huyệt thiên. Vì huyệt thiên cao mà tài lộc ở thấp, chủ tài sản sa sút lạnh lẽo, và phải lìa quê, bại tuyệt."
Bổ nghĩa: Phép điểm huyệt tam đình trên đây là do sách "Địa lý tập giải" viết như thế. Kẻ ngu này xét thấy: phép huyệt giống như tượng người đồng dùng trong châm cứu, theo đúng huyệt mà chữa thì không sai mảy may. Có long sinh thành tự nhiên thì ắt có huyệt sinh thành tự nhiên. Huyệt không thể cao lên một thước, không thể thấp xuống một thước, không thể quá về trái, không thể quá về phải. Vừa có sai sót là cưỡi khí không trúng, nước và kiến vào quan tài, hại long hại huyệt, tai họa không nói xiết.
Thuyết của "Tập giải" nghe tựa đúng mà thực ra sai. Nếu không có khẩu quyết thì ắt dẫn đến lầm. Phép lấy huyệt tam đình ấy chỉ lấy độ cao thấp của núi trái phải, núi chầu, núi ứng mà định huyệt, không thể không phân biện.
Kinh nói: "Quá cao thì lộ, quá thấp thì chìm." Lại nói: "Ở cao thì cần tàng phong (che kín gió), ở thấp thì chớ mất mạch." Lại nói: "Cao thì hại long, thấp thì hại huyệt." Lại nói: "Cao thì phạm cương, thấp thì phạm đãng; phạm cương thì chết chóc, phạm đãng thì tuyệt tự." Những câu ấy đều lấy chỗ định tự nhiên của chính quả núi để định huyệt. Huyệt nên cao thì cao, nên thấp thì thấp, nên ở giữa thì ở giữa, không thể dời đổi. Khi ấy núi trái phải và núi ứng, núi án tự nhiên phù hợp, mới là hoàn hảo.
Vì vậy nói: "Cao thấp không cần đo theo núi phía trước." Nhưng cũng không thể câu nệ vào thiên tinh (phép xem phương vị theo sao trời), nên lại nói: "Chớ đem la kinh (la bàn phong thủy) mà dời lên xuống, trong đó vốn tự có cao thấp." Há có thể chỉ câu nệ cao thấp của núi trái phải và núi ứng đối mà định huyệt?
Cho nên phép lấy huyệt tam đình tuy là chỗ tinh vi của phép người xưa lập ra, nhưng càng không thể "theo tranh tìm ngựa" (làm máy móc theo khuôn mẫu). Có kẻ thấy một núi thòng vú xuống, không cần xét nó có gấp, dốc, trơ cứng hay không. Thấy núi trái phải, núi chầu, núi ứng cao thì cắm huyệt ở chỗ cao, gọi lầm là huyệt thiên. Thấy núi trái phải, chầu ứng vừa phải thì đục huyệt ở lưng núi, gọi lầm là huyệt nhân. Thấy bốn núi thấp nhỏ thì đục huyệt ở chân núi, gọi lầm là huyệt địa, để làm lầm người.
Họ không biết rằng cái mà người xưa gọi là tam đình, thì chỗ nhận huyệt phải tự nhiên rộng phẳng, dung chứa được, rõ ràng là oa, kiềm, nhũ, đột, không có thế dốc gấp nguy hiểm. Người xưa chỉ lấy bốn núi để cân nhắc chuẩn đích cao thấp mà thôi. Há có thể ở quả núi trơ cứng, dốc gấp mà đục huyệt dựng đứng như vách!
Sách "Địa lý tập giải" do Ngô Tích, hậu duệ của Ngô quốc sư (quốc sư: danh hiệu bậc thầy của vua), soạn, tên là "Vãng mục". Người sau thường đổi tên sách: có bản gọi là "Trực giải", có bản gọi là "Chỉ nam", có bản gọi là "Tiệp kính" (Đường tắt) (?), có bản gọi là "Khải mông chưởng tâm quyết", có bản gọi là "Gia truyền khẩu quyết". Có bản ghi họ Tô soạn, hoặc Trương Lạc Phách soạn, hoặc họ Đặng, họ Từ, họ Dư, họ Du soạn, đều không đúng. Đó đều là vì yêu thích mà chiếm làm của mình.
Ông Thư Trực Am, tên Thanh, người huyện ta, làm phương bá (quan đứng đầu một tỉnh), từng khắc in truyền đi. Gần đây ông Dư Hoằng, người Duyên Sơn, làm viên ngoại (một chức quan ở các bộ), lại khắc in ở Trường Thọ đất Thục, truyền ra khắp nơi. Sách ấy nửa tinh nửa tạp, tiện cho người mới học. Nay chọn phần tinh, đưa vào các thiên luận. Riêng thuyết điểm huyệt tam đình thì rất lầm, nên ở đây đặc biệt biện chính.
Phép định huyệt bằng tam thế ở thiên trước lấy sao huyệt làm chủ. Vì sao huyệt có ba thế ngồi, nằm, đứng, nên chỗ khí tụ cũng theo thế ấy mà chia ra ba hạng thiên, địa, nhân. Đó là lẽ tự nhiên, nhất định không đổi. Thiên này lấy huyệt theo tam đình, tức là chia một quả núi làm ba đoạn, theo độ cao thấp của các núi ứng bốn phía mà định huyệt ở trên hay ở dưới. Nhưng ắt phải có chỗ lõm phẳng tự nhiên, rồi nhờ cái khéo của lòng và mắt mà xét cho trúng.
Hình tam đình | Tam tài ở mặt bên
Huyệt tam đình cần rõ ràng có chỗ lõm phẳng, giấu được xe, ẩn được ngựa, mới là huyệt thật. Nếu chỗ bằng phẳng ở trên là huyệt thượng đình; ở lưng núi là huyệt trung đình; ở chỗ thấp là huyệt hạ đình. Ba huyệt thiên, nhân, địa ở chính diện như sau. Huyệt thiên đón gió mà xuống, cần có chỗ lõm che chở, tụ khí. Huyệt nhân tránh gió mà xuống, cần phía trên không gấp, phía dưới không dốc. Huyệt địa theo nước mà xuống, cần bốn núi thấp, thế đến mạnh.
Tam tài ở mặt bên là ở sườn bên của sao huyệt có chỗ lõm phẳng. Ở cao gọi là huyệt thiên, ở giữa gọi là huyệt nhân, ở thấp gọi là huyệt địa. Đều cần chỗ đặt huyệt không dốc, có chỗ lõm phẳng mới là thật. Ba huyệt thiên, nhân, địa ở sườn dốc: sườn dốc cũng có ba cách, giống với phép huyệt chính diện. Đều cần có ổ lõm, chỗ phồng sinh thành tự nhiên mới phải; nếu gượng đục huyệt thì không phải.
Trương Tử Vi trong "Ngọc tủy kinh" nói: "Khuyên ông chẳng cần bàn tam tài, chỉ cần huyệt trời sinh tự có sẵn." Thái Tây Sơn trong sách "Phát huy" nói: "Bàn huyệt theo tam tài là thầy thuật uốn theo ý mình để lừa người tục, đòi tiền của. Thuyết của họ là: được ngần ấy tiền thì cắm huyệt thiên cho, ngần ấy thì cắm huyệt nhân cho, nếu tiền thưởng không đủ thì cắm huyệt địa cho. Người đời không chỉ kẻ u mê cho là phải, mà người sáng suốt cũng có khi cho là phải. Họ không biết phép huyệt là trời làm đất đặt, không thể dời đổi. Dù có khi vì tránh ác sát, hoặc vì muốn thấy núi nước phía trước mà đặt cao hay thấp, thì cũng là chỗ tự nhiên nên cao nên thấp, chứ chẳng phải sức người có thể uốn theo được."
Nhưng có ngôi sao chỉ kết một huyệt, lại có ngôi sao kết hai ba huyệt đều đặt được. Như đất tổ của tri huyện (quan đứng đầu một huyện) họ Vương ở Vụ Nguyên, đất tổ của phó hiến (quan phó trong ngạch quan giám sát, xét xử) họ Hoàng ở Ma Thành, đều có thể đặt ba huyệt, nhưng rốt cuộc vẫn quy trọng về một huyệt làm chính. Hai hình đều ở dưới.
Đất này ở Tân An, tên tục là Xích Sơn, thuộc hình con rắn. Lần đầu có người táng huyệt dưới, sinh ra một chủ bạ (quan coi sổ sách giấy tờ của huyện) ở Bồ Điền, rồi bại. Lại có một nhà táng huyệt giữa, sinh ra một huyện thừa (quan phó của huyện) ở Bồ Điền, rồi bại. Họ Vương được đất, táng huyệt trên, sinh ra người quý, cũng làm tri huyện Bồ Điền. Ba huyệt thiên, địa, nhân đều sinh người làm quan ở Bồ Điền, đó là ứng với phân dã (phép chia vùng đất ứng với các chòm sao trên trời). Trong ba huyệt, huyệt của họ Vương là huyệt chính.
Đất bên trái ở Vạn Nhân Nhai, cách huyện bốn mươi dặm về phía tây. Nhập thủ (đoạn long cuối cùng đi vào huyệt) là sao Mộc (núi hình thẳng đứng, thân dài), kết ba huyệt thiên, địa, nhân, lấy huyệt giữa làm chính. Có nước chín khúc chầu về, đỉnh núi đẹp đứng riêng nổi bật. Đất sinh ra ông phó hiến Công Quyển (?) cùng ông … (khuyết chữ) làm châu thủ (quan đứng đầu một châu), ông giải nguyên (người đỗ đầu kỳ thi hương) Hải Vũ (?). Phúc lộc đang thịnh. Lấy thế long, phép thủy, núi chầu núi đối mà bàn, thật là khí tượng của bậc đài tọa (quan đại thần ở triều đình).
Dùng Tứ sát để định huyệt
Tứ sát là tàng sát, áp sát, thiểm sát, thoát sát. Liêu công nói: "Điểm huyệt trước hết phải phân tứ sát, để tâm chớ đào bậy." Cái gọi là sát là tên chung cho những gì nhọn sắc và thẳng cứng. Vì vậy nói: "Ác sát không gì hơn thẳng và nhọn, thật khiến người ghét." Nhưng có hai thuyết: một là chỗ mạch đến nhập thủ kết huyệt mang sát; hai là sao huyệt và núi Long Hổ hai bên mang sát. Cả hai đều nên dùng phép tứ sát này để định huyệt.
Định huyệt theo tứ sát của mạch đến như sau:
- Mạch đến uyển chuyển êm hoãn, không thẳng không gấp, không cứng không dốc, thì đặt huyệt tàng sát, tức là phép tràng.
- Mạch đến thẳng xuống, nhả ra hình nhọn sắc gấp cứng, không thể tránh lại khó cắt bỏ, thì đặt huyệt áp sát, tức là phép cái.
- Mạch đến thẳng ra, đầu nhọn, không thể đặt dính hay đặt rời, bốn thế tụ ở giữa, thì đặt huyệt thiểm sát, tức là phép ỷ.
- Mạch đến gấp, thế núi dốc, các núi ứng tụ ở dưới, thì đặt huyệt thoát sát, tức là phép niêm.
Còn định huyệt theo sát của sao huyệt và Long Hổ thì như sau.
Hai chân trái phải dưới sao huyệt và núi Long Hổ hai bên gần huyệt đều tròn sạch, không có chỗ nhọn thẳng, gọi là thần sát ẩn phục. Huyệt nên ở giữa, đặt huyệt tàng sát, giống với phép tràng. Nhưng ở đây nói về hình, còn ở trên nói về mạch.
Hai bên hoặc dưới chân sao huyệt nhọn thẳng, núi Long Hổ hai bên cũng có chỗ nhọn thẳng, gọi là thần sát xuất hiện. Huyệt nên ở chỗ cao. Họ Đổng nói: "Ở cao thì bầy hung hàng phục." Nên đặt huyệt áp sát, gọi là "kỵ hình phá sát", giống với phép cái. Nhưng ở đây nói về hình, còn ở trên nói về mạch.
Sao huyệt và núi Long Hổ, hoặc bên trái hoặc bên phải có chỗ nhọn thẳng, gọi là thần sát lộ lệch. Huyệt nên nép vào bên tròn sạch, gọi là "hướng cát tránh hung". Nên đặt huyệt thiểm sát, tránh mạch dữ để theo khí lành, thoát khỏi cái hung mà táng, giống với phép ỷ. Nhưng ở đây nói về hình, còn ở trên nói về mạch.
Sao huyệt hình thế dốc gấp, hai bên thấp xuống, gọi là thần sát chạy tán. Huyệt nên ở chỗ thấp, đặt huyệt thoát sát. Huyệt thoát sát có bốn thể, đều lấy núi ứng, núi nhạc làm chứng cứ.
Bốn thể của huyệt thoát sát như sau:
- Huyệt xuyết: áp sát chân sao.
- Huyệt niêm: xuống thấp hơn một bậc.
- Hai huyệt trên đều lấy núi phía sau làm sao huyệt.
- Huyệt tiếp: dưới huyệt niêm một bậc.
- Huyệt phao: lại xuống thêm một bậc.
- Hai huyệt này đều lấy núi phía sau làm long, lấy sườn bằng làm sao huyệt.
Hai thể tiếp và phao phải có tượng "tô tại trản" (như váng sữa đọng trong chén) mới được. Không thế thì dễ thoát mạch, hoặc thành huyệt nê thủy, cùng các loại huyệt như "miết quần tuyệt" (mép váy ba ba, tuyệt tự) (?). Lại đều kiêng nước giao kiếm; phải dùng đất bồi nối, khiến nước chảy ra hai bên mới được. Phép này hơi giống phép niêm, nhưng ở đây nói về hình, còn ở trên nói về mạch và sao.
Đó là trường hợp sao huyệt và Long Hổ mang sát, mà dùng phép tứ sát để định huyệt. Hình đặt bên dưới:
Liêu công nói: "Hai bên tròn sạch gọi là toàn cát, huyệt tàng sát là bậc nhất. Không nhiêu không giảm, huyệt ở giữa, diệu dụng đoạt cả công thần." Hai chân trái phải dưới sao huyệt đều tròn sạch, không có chỗ nhọn thẳng, mạch đến êm hoãn, kết huyệt tự nhiên, nên gọi là tàng sát.
Liêu công nói: "Dưới huyệt nếu mọc chân nhọn thẳng, nên làm huyệt áp sát. Kỵ hình cao thấp tự không hung, giống với phép nép vào Kim (nép vào quầng tròn)." Hai bên hoặc dưới chân sao huyệt nhọn thẳng, mạch đến kết tụ ở trên. Vì huyệt ở chỗ cao, nên gọi là huyệt áp sát.
Huyệt thoát sát có bốn cách
Liêu công nói: "Khí mạch đến thẳng, hình thế gấp, nên lập huyệt thoát sát. Phải biết huyệt niêm rơi xuống chỗ bằng phẳng, chớ chê huyệt có bùn nước." Sao huyệt hình thế dốc gấp, hai bên thấp xuống, huyệt ở chỗ thấp, nên gọi là huyệt thoát sát.
Hình huyệt thiểm sát
Liêu công nói: "Một bên nhọn thẳng chạy theo đến, nên dùng huyệt thiểm sát. Xưa nay ỷ mạch cũng như thế, chớ nói huyệt nằm lệch." Sao huyệt hoặc bên trái hoặc bên phải có chỗ nhọn thẳng, huyệt nép vào bên tròn sạch, núp về một bên, nên gọi là thiểm sát.
Dùng thư hùng (cái và đực) để định huyệt
Dương công nói: "Thư hùng, thập đạo cùng đông tây, ta đoán thầy tầm thường đều chẳng biết. Đặt huyệt chỉ cốt bàn cục đẹp, chẳng biết dưới chỗ ngồi có … (mất hai chữ) (?). Cao thấp chẳng cần đo núi trước, một khí hòa xung ở trong chỗ tụ tán. Biết được mảy may không sai lầm, phải biết dưới chỗ ngồi có thư hùng." Những câu ấy đều làm rõ rằng phép huyệt thư hùng chỉ định trong chỗ tụ tán mà thôi. Khí ở trên tán thì chính khí ắt tụ ở dưới, kết thành huyệt thư (huyệt cái). Khí ở dưới tán thì chính khí ắt tụ ở trên, kết thành huyệt hùng (huyệt đực). Cái gọi là thư hùng cũng như nói cao thấp.
Phàm huyệt hùng tụ ở trên phần nhiều kết thành huyệt bằng cao. Bốn núi quanh huyệt đều cao, huyệt bằng phẳng, thế sao đứng, trên tụ dưới tán, tức là huyệt thiên.
Phàm huyệt thư tụ ở dưới phần nhiều kết thành huyệt niêm, huyệt xuyết, huyệt thoát sát. Bốn núi đều thấp, huyệt có nhiều chiên nhục (thảm đệm: đất thừa trải ra trước huyệt), trên tán dưới tụ, sao huyệt gấp, thế nằm, tức là huyệt địa.
Dùng nhiêu giảm để định huyệt
Nhiêu giảm mang nghĩa tiêu trưởng (lúc bớt lúc thêm) của âm dương, tức là thu sa thủy hai bên trái phải về đoái lại huyệt. Đại để lấy bên đến trước làm chủ, và lấy bên ngược nước làm hạ quan (cửa chắn phía dưới) là đúng. Việc này phần nhiều xét sự thêm bớt ở hai núi Long Hổ.
Vì vậy núi Long đến trước thì giảm Long mà nhiêu Hổ, huyệt ắt ở bên trái. Núi Hổ đến trước thì giảm Hổ mà nhiêu Long, huyệt ắt ở bên phải. Huyệt ở bên trái thì lấy núi trái làm quan chắn, cần nước bên phải chảy qua trước huyệt mà khóa lại. Huyệt ở bên phải thì lấy núi phải làm quan chắn, cần nước bên trái chảy qua trước huyệt mà khóa lại. Từ trên xuống gọi là nhiêu, từ dưới lên gọi là giảm. Lại có thuyết nói bên nhiều là giảm, bên ít là nhiêu.
Nhiêu giảm cũng gọi là thuận nghịch. Người xưa nói: "Nhận ngay gọi là thuận, đặt xiên gọi là nghịch." Điều này phân biệt trên mạch gấp hay mạch hoãn.
- Nên nghịch mà thuận thì sinh kiến.
- Nên thuận mà nghịch thì ẩm ướt, mục nát.
- Thoát khí thì rễ cây mọc đâm vào.
- Hại long thì xương khô mục mà hơi đỏ.
- Nếu thẳng xuống không gãy khúc thì xương sạch mà mọc rêu trắng (?).
- Nên đặt lên mà đặt xuống thì nước trên dội đầu, nước dưới cướp huyệt.
- Không biết tránh thì sinh họa bùn đen, nước đọng.
Lại nói: "Phép nhiêu giảm là đón ngược mạch đến. Nếu long mạch thuận mà không nhiêu giảm, gọi là hại long, chủ chết oan, ít con trai, kiện tụng. Nếu huyệt không có mạch, ngồi chỗ trống mà lập hướng, nhiêu giảm quá mức, nối mạch không trúng, gọi là hại huyệt, chủ sa sút, tuyệt người. Hai trường hợp ấy, một là khí đến rồi dừng, một là mạch thẳng mà gấp. Cho nên núi trái ngược nước quay lại thì giảm Long, núi phải ngược nước quay lại thì giảm Hổ. Đều bàn thuận nghịch trên mạch của chính thân núi."
Đây là gốc ở thuyết của sách "Long kinh". Nhưng phàm dời nép vào thì chỉ từ hai phân đến ba phân là dừng; quá số phân ấy thì lại không đúng. Đại để đảo trượng đã rõ thì nhiêu giảm đã ở trong đó. Phép nhiêu giảm các sách phần nhiều lầm, như "Địa lý trích kỳ", "Địa lý hội nguyên" đều chưa nhận rõ.
Núi phải đến trước, Hổ ôm Long, huyệt hướng sang phải, gối về bên trái, là nhiêu Long giảm Hổ. Cần nước từ bên trái đến, chảy đi về bên phải, núi phải ngược nước.
Núi trái đến trước, Long ôm Hổ, huyệt hướng sang trái, gối về bên phải, là nhiêu Hổ giảm Long. Cần nước từ bên phải đến, chảy đi về bên trái, núi trái ngược nước.
Dùng tụ tán để định huyệt
Khí tụ thì tốt, khí tán thì xấu. Cho nên phép lập huyệt phải xét chỗ khí tụ mà cắm. Tụ tán có hai loại: tụ tán của đại thế và tụ tán của khu huyệt. Phải xét tụ tán của đại thế trước, rồi mới xét tụ tán của khu huyệt.
Tụ tán của đại thế là: các núi quây tụ, các dòng nước họp về, la thành (vòng núi bao quanh như tường thành) kín đáo, khí gió hòa kết, chỗ khuyết được bù, chỗ trống được che, không sụt không rơi. Có thế đại tụ ấy thì phải ở đó xét quả núi nhận huyệt, xem mạch đến dừng ở đâu.
Chỗ mạch dừng rõ ràng có ổ lõm, hang hốc, hoặc thòng vú, hoặc mở miệng, hoặc nhả môi, hoặc làm kiềm, hoặc làm chỗ phồng. Bốn núi ôm theo, hạ thủ (cánh núi ở phía nước chảy đi) có lực. Đó là chỗ khí tụ. Ắt có nước ranh giới rõ ràng, trên có chỗ phân, dưới có chỗ hợp, trước có núi ứng, sau có núi nhạc. Đó là chân khí kết tụ.
Nước ở minh đường tự nhiên đến họp: hoặc hồ đầm, hoặc ao, hoặc khe suối, hoặc ruộng nguồn. Nếu nước không đọng lại thì ắt phải là đặc triều (nước chầu thẳng về huyệt), thế là nước cũng theo đó mà tụ. Nhưng ở chỗ chân khí tụ, minh đường quyết không rộng trống. Nếu minh đường rộng, cục thế lớn, thì phải trước huyệt có nội đường (minh đường bên trong): hoặc ruộng thấp, hoặc dòng nước nhỏ, hoặc suối thiêng, hoặc ao hồ đổ tụ, mới là kết tụ thật.
Vì vậy nói: "Minh đường chứa được vạn ngựa, cũng kiêng rộng mà hoang." Phải có bãi âm châu (cồn bãi thấp) chắn ngang giữ nội khí. Nước nguyên thần (dòng nước nhỏ phát ra ngay trước huyệt) phải tụ ở minh đường. Nước bên ngoài thì hoặc từ xa chầu về, hoặc vắt ngang như dải. Như thế thì minh đường tuy rộng cũng không sao.
Lại có tụ tán của sao huyệt, càng nên xét kỹ.
- Khí mạch tụ ở trên thì huyệt nên cao.
- Khí mạch tụ ở dưới thì huyệt nên thấp.
- Khí mạch tụ ở giữa thì huyệt nên ở giữa.
- Khí mạch tụ bên trái thì huyệt nên về bên trái.
- Khí mạch tụ bên phải thì huyệt cũng nép bên phải.
Đó đều là chỗ diệu của việc định huyệt bằng tụ tán.
Dùng hướng bối (quay về và quay lưng) để định huyệt
Thái Mục Đường nói: "Hướng bối là tình tính của núi sông." Địa lý với việc người không cách xa nhau. Tình tính của người không giống nhau, nhưng đạo hướng bối thì có thể thấy được. Kẻ hướng về ta ắt có ý quấn quýt kết giao; kẻ quay lưng với ta ắt có dáng chán bỏ không đoái.
Cho nên phép xét huyệt là xem các dấu hiệu sau:
- khách chủ đối nhau có tình;
- Long Hổ ôm che, không có dáng ngoảnh đi nơi khác;
- thủy thành ôm thân, không chảy xiên đi;
- khí minh đường quy tụ, không nghiêng đổ;
- thảm đệm trải ra, không dốc đứng.
Đó đều là khí kết tụ, tình của núi nước hướng về nhau. "Khẩu quyết" của Ngô công nói: "Chỉ cần lên huyệt chính thử nhìn một lần, hít thở bốn phương không đâu không đến."
Kẻ chưa đặt được huyệt thật, xét kỹ ắt thấy vô tình. Tuy chung núi, chung nước, chung minh đường, chung Long Hổ, chung núi án núi đối, chỉ cách gang tấc mà hoặc cao hoặc thấp, hoặc lệch trái hoặc lệch phải, thì đã không phải huyệt chính, tự nhiên núi nước không chiếu ứng nhau. Đại thế trông như có tình, mà xét kỹ thì trái ngược. Vì vậy nói: "Chung núi chung nước chung gò đến, lổn nhổn xếp hàng như trồng gừng. Chỉ có một mộ phát phúc được, núi đến nước đi đều hợp tình." Lại nói: "Nếu sai xa một ngón tay, như cách muôn trùng núi." Đổng công Đức Chương nói: "Một đầu núi đặt mười mộ, một mộ phú quý, chín mộ nghèo; chung núi chung hướng chung nước chảy, chỉ xem tình huyệt thật hay không."
Vì huyệt chính nên cao mà cắm thấp thì bốn núi cao ép, sao có tình được? Huyệt chính nên thấp mà cắm cao thì sự ôm che, kèm chiếu không với tới, sao có tình được? Huyệt chính nên ở giữa mà cắm lệch sang trái phải thì núi án và khí minh đường đều lệch, Bạch Hổ, Thanh Long mất vị trí: hoặc xộc tới, hoặc gấp, hoặc sà xuống minh đường, hoặc đè lên mộ, sao có tình được? Cho nên không được sai gang tấc, cốt sao cho ngay giữa không lệch. Tự nhiên núi nước bốn phía có tình, mà được điểm chính xác của huyệt.
Dùng "trương sơn thực thủy" (mở ra đón núi, thu nhận nước) để định huyệt
Sách "Chỉ nam" nói: "Phàm lập huyệt, nếu thấy núi nước phía trước từ bên trái đến thì lập khu huyệt về bên trái; nếu núi nước từ bên phải đến thì lập khu huyệt về bên phải; nếu núi nước từ chính giữa trước mặt đến thì lập khu huyệt ngay giữa. Đó là tìm huyệt bằng trương sơn thực thủy. Làm trái lại thì không dung nạp được núi nước, chủ hung."
Sách "Trác ngọc tập" nói: "Lập huyệt cần đón tài, tiếp lộc." Lại nói: "Có tài có lộc phải đón tiếp, đón tiếp đem về huyệt. Đón tiếp không được thì chẳng can hệ gì, uổng có muôn trùng núi. Hoặc cong hoặc khúc uốn lượn qua, đón lấy về chỗ ngồi và hướng." Lại nói: "Nghìn núi muôn nước, minh đường đẹp, khiến trong huyệt được hưởng thụ." Khâu công trong "Chỉ mê thi" nói: "Chớ để lúc thu nhận không đến, muôn nước nghìn núi đều chẳng đoái." Quốc sư Trâu Trọng Dung trong khẩu quyết nói: "Chỉ theo nước theo núi tự chọn mà cắm, sao giữ được trăm năm hơn?" (?) Đều nói khu huyệt cần thu nhận được núi đẹp nước đẹp.
Cho nên phép điểm huyệt là: chỉ cần thấy trước mắt có núi đẹp nước đẹp thì phải để ý cân nhắc, lập huyệt để thu nhận, hưởng thụ, khiến núi đẹp nước đẹp được đón vào khu huyệt. Không được bỏ lỡ khiến không hưởng thụ được. Nếu tuy có núi lạ nước đẹp mà khu huyệt không hưởng được thì không phải huyệt thật, ắt không phát phúc. Huyệt nào trương sơn thực thủy, đón được núi nước thì ắt dễ phát phúc. Đó là phép đón cái trong trẻo, múc lấy cái tươi đẹp, tức là ý "đón quan theo lộc" để định huyệt.
Nhưng đây chỉ là một thuyết. Huyệt chính, long thật thì tự nhiên ngầm hợp, không cần gượng ép. Nếu vốn không có huyệt mà gượng tham núi lạ nước đẹp để lập một huyệt trống rỗng không có khí, thì dù có núi đẹp nước đẹp cũng không ứng phúc. Đó gọi là "dưới chỗ ngồi không có long, núi chầu núi đối thành không". Lại nói: "Tham núi chầu mà mất huyệt, khiến núi bút văn hóa thành bút vẽ, núi dao ngà hóa thành dao giết người", thì có ích gì! Quyết nói: "Dưới chỗ ngồi nếu không có khí mạch thật, trước mặt uổng có muôn trùng núi." Hãy xét cho kỹ!
Họ Tạ Song Hồ bàn về thuyết "đắc thủy" (được nước) rất hay, vì "thực thủy" cũng mang nghĩa đắc thủy.
Dùng "gối tai, gối sừng rồng" để định huyệt
Phép định huyệt bằng gối tai, gối sừng rồng tức là ý: phía sau chỗ ngồi xuyên qua nhạc sơn, kẹp giữa hai tai. Vì sừng ở sau tai, nếu lấy sừng làm núi ứng, núi nhạc thì không đối xứng ngang hàng với huyệt. Thế là huyệt không có nhạc mà bị gió lay, không tốt. Lấy huyệt thì đo lường cho ngang bằng với tai, đối xứng nhau mà thôi, không được dời bậy lên xuống. Tai với huyệt ngang nhau, sừng với huyệt rời nhau.
Vì vậy nói: "Đặt đầu rồng, gối tai rồng, không quá ba năm sinh quý tử; đặt đầu rồng, gối sừng rồng, không quá ba năm nhà tiêu tán." Đó gọi là đực cái ứng nhau để che gió trong lòng đất.
Xét: sách "Địa lý đại toàn" cho đây là phép nông sâu, nhất thiết không được dời bậy lên xuống. Phải lấy tụ tán định huyệt trước, rồi mới cân nhắc nông sâu của huyệt.
Thơ nói: "Long mạch phần nhiều từ tai sừng mà trốn, nông sâu trong huyệt định từng phân. Bốn bề bằng ứng, diệu nơi giấu báu, chẳng sợ gió bốn phía rít gào."
Lại nói: "Nông sâu thầy tầm thường sao biết, đặt đầu gối rồng quý ở suy kỹ. Gốc rễ chỉ sợ gió lay động, một khi cắm hoa phù dung chớ làm bậy."
Lại nói: "Đặt đầu rồng chừ gối tai rồng, ẩn mà không lộ thật đáng lấy. Núi nhạc hai bên ở cạnh tai, táng xong tự nhiên nhiều phú quý. Đặt đầu rồng chừ gối sừng rồng, lộ mà không ẩn, huyệt hẳn lầm. Núi nhạc hai bên không chiếu huyệt, cắm vào ắt chủ nhà tiêu điều."
Những câu ấy đều lấy tai, sừng, gối, nhạc để định huyệt cao hay thấp. Tóm lại, nông sâu cao thấp đều nên lấy việc gối và nhạc không rời huyệt làm quý. Hình kèm theo:
Đặt đầu rồng, gối tai rồng: ẩn mà không lộ. Hai bên lấy núi tai, núi nhạc chiếu vào huyệt, hoặc hai cánh tay trên dưới không câu nệ. Chỗ vai, chỗ cánh của núi dày dặn cũng được.
Đặt đầu rồng, gối sừng rồng: lộ mà không ẩn. Hai bên rời khỏi sừng, núi nhạc không chiếu vào huyệt, không phải huyệt đích thực. Ở phía dưới tai sừng, núi cao trăm thước thì lấy mười thước cho tương xứng, tùy núi lớn nhỏ mà chia.
Dùng "hướng cát tránh hung, giấu thần phục sát" để định huyệt
"Ngọc tủy kinh" nói: "Phàm những 'diệu' (mũi núi nhọn nhô ra) ở trước mặt, người đời hễ thấy là trông mà sợ. Dù có đất tốt như đất của Chu Công, Khổng Tử cũng không dùng; dù có thuật như của Tăng, Dương (các bậc thầy địa lý nổi tiếng) cũng không tin. Họ chẳng biết rằng vẻ tú của ngũ tinh (năm loại hình núi ứng với Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ), hợp tinh hoa của lưỡng nghi, đều có diệu khí. Đó là điều kỳ lạ nhất, hoàn toàn ở chỗ thu nhận thế nào; nhọn mà chiếu tới thì hại gì?
Điều đáng ghét là những mũi nhọn chiếu thẳng, chĩa ngay mặt, chiếu ngang, lướt qua thân. Đứng trong huyệt mà thấy chúng thì gọi là hình sát, mới không thể dùng. Nhưng nếu quả là long thật huyệt chính, vẫn nên dùng phép tránh và theo mà dùng. Tránh, theo không được rồi mới bỏ. Hoặc có thể đắp gò, trồng bình phong che chắn thì cũng dùng được. Việc này như thầy thuốc chữa bệnh, làm tiêu bướu, cắt u. Há là không có thuật? Chỉ là với long huyệt không hợp được mới dùng những phép này. Nếu xem kỹ, chọn kỹ mà đất không đáng lấy thì bỏ đi là được."
Họ Bốc nói: "Lập hướng quý ở đón quan theo lộc, làm huyệt cần hướng cát tránh hung." Đây là quyết định huyệt "giấu thần phục sát". Sách "Chỉ nam" nói: "Đại phàm trong minh đường trước huyệt có núi vỡ vụn, nước hung dữ, đều là thần sát. Khi lập huyệt, hoặc cao hoặc thấp, hoặc trái hoặc phải, hoặc tiến ra hoặc lùi vào, tránh được thì tránh, khiến trong tầm mắt sạch sẽ là tốt. Vì núi đẹp nước đẹp ở trước chưa chắc làm nên phúc, mà núi xấu nước xấu ngay trước mặt thì e lập tức chuốc họa."
Bài "Nhập thức ca" nói: "Các núi hợp hình, một núi vỡ, chiếu thẳng minh đường như người nằm ngửa. Thuyết cũ gọi là 'điếu Phá Quân' (Phá Quân: tên một sao hung trong chòm Bắc Đẩu, chỉ núi hình vỡ nát), phúc lộc chưa đến đã mắc họa trước."
Long thật kết tụ mà có khi có chút tì vết nhỏ, thì nên ở chỗ lập huyệt, định hướng mà tránh đi, gọi là hướng cát tránh hung. Nếu bỏ được thì bỏ, bồi được thì bồi. Như người có bướu thừa, nên cắt thì cắt, không hại gì đến việc tốt. Nếu không bỏ được, lại không tránh được, thì đó là "kiếp" (đất bị cướp khí). Quyết nói: "Núi kiếp nước kiếp hoàn toàn không có đất, kiếp nhắm trước huyệt không chỗ né. Thầy tầm thường chớ đặt mộ bậy, táng xong nhà người tai họa đến."
Nhưng long thật kết tụ thì nước tú, sa sáng, các núi các nước đều có dáng đoái về chủ, không dám đi nơi khác. Như bề tôi chầu vua, như tôi tớ hầu chủ, nghiêm trang cung kính còn không kịp, sao dám có dáng chạy xộc, bay động, xiên nghiêng, xông đấu, nhọn chiếu, xấu ác! Có những thứ đó thì không phải đất tốt, không phải kết tụ thật.
Chỉ là trời đất không có công trọn vẹn. Chỗ núi sông chung đúc không thể việc gì cũng hợp phép, khí thuần túy không thể không có pha tạp. Đã không thể không pha tạp thì đẹp xấu, tốt dở bày la liệt trước mắt, cũng là lẽ tất nhiên. Cho nên sự kết tụ của núi sông là ở trời, còn việc cắt sửa núi nước là ở người. Ban đầu chẳng qua là cái khéo của con mắt, cái đủ của công sức. Về sau thì đoạt được công thần, đổi được mệnh trời, người với trời không còn cách biệt. Cho nên dù có núi hung nước dữ, là ở chỗ người hướng theo, né tránh thế nào.
Vả lại, đất đại quý thì long khí bản thân nặng, không khỏi có sát khí. Các núi nước hộ tống, chầu ứng như võ phu lính dữ, mặc giáp cầm binh khí đứng bên, không khỏi có dáng đáng sợ. Nhưng người ta không biết rằng chúng đều là hầu vệ ta, để ta dùng, không phải khinh nhờn ta. Vì vậy nói: "Sa như người đẹp, sang hèn theo chồng; nước như lính tinh, tiến lui do tướng." Điều cốt yếu là ở sang hèn của long huyệt, không ở đẹp xấu của sa thủy. Nếu long huyệt không thật thì núi dao ngà còn hóa thành dao giết, núi bút văn còn hóa thành bút vẽ, huống những thứ hung ác đáng sợ? Cái gọi là hướng theo, né tránh ở đây là khi long thật huyệt thật, chẳng qua có hung sát chiếu rọi mà thôi.
Trương Tử Vi nói: "Như long thật huyệt thật mà có hung sát chiếu rọi, thì chỉ ở việc thu phục. Thu phục được thì dù có hung sát, chúng đã để ta dùng, không hình khắc chỉ trỏ. Ví như quan lớn, thì lính bị thích chữ, đồ hèn hạ đều để mình dùng. Vì sao? Vì quyền ở ta. Lại như kẻ thích giết chóc nổi dậy nơi cỏ rậm, bọn tham lợi cướp phá xóm làng, một khi thu phục, tùy tài mà dùng: có kẻ làm được đại tướng, có kẻ làm mưu chủ, kẻ nhỏ cũng làm được tướng giáo, đầu mục. Chỉ là không được để chúng không có chỗ quy về." Đó đều là ý hướng theo, né tránh, cắt sửa. Quách Cảnh Thuần nói: "Theo chỗ toàn, tránh chỗ khuyết, đuổi quỷ đón thần." Cũng chẳng qua là né tránh hung thần ác sát mà thôi.
Cho nên quyết hướng theo, né tránh trong phép huyệt là: núi trái đè mộ thì huyệt về phải, núi phải đè mộ thì huyệt về trái. Bên trái có thể gặp các điều xấu sau:
- nước bên trái xông chiếu;
- sa bên trái hung ác;
- minh đường bên trái nghiêng đổ;
- Thanh Long vô tình, hoặc Thanh Long mang sát;
- sa bên trái bay đi;
- núi bên trái xấu ác;
- nước bên trái pha tạp âm dương;
- bên trái có chỗ trống khuyết;
- núi chầu bên trái vô tình;
- núi bên trái vỡ vụn.
Phàm gặp như thế thì huyệt nên nương về bên phải, hoặc hướng cắm ngoảnh về bên phải, để tránh cái hung mà theo núi nước có tình, tốt đẹp. Nếu sa thủy ở phía phải có những điều như thế thì huyệt nên cắm nương về bên trái, hoặc hướng ngoảnh về bên trái, để theo núi nước bên trái có tình, đẹp đẽ. Đó là đạo hướng theo, né tránh.
Hoặc cắm cao mà bầy núi hùng hàng phục; hoặc đặt thấp mà tứ thú (bốn linh vật Thanh Long, Bạch Hổ, Chu Tước, Huyền Vũ, chỉ núi bốn phía) hòa bình; hoặc lùi sau mấy thước mà không thấy sa bay; hoặc tiến lên mấy thước mà không thấy nước chạy. Đều là phép hướng cát tránh hung.
Thái Mục Đường nói: "Biến thái của núi sông không giống nhau, dời chuyển gang tấc liền khác hẳn. Có chỗ nhìn từ thấp thì xấu, nhìn từ cao thì đẹp. Có chỗ nhìn từ trái thì đẹp, nhìn từ phải thì xấu. Có chỗ tú khí tụ ở dưới mà ở cao thì không có. Có chỗ tình ý dồn về bên phải mà bên trái thì thiếu. Như thế không thể không biết lựa chọn. Biết lựa chọn mới mong được đạo hướng theo, né tránh." Đó cũng là lời xác đáng.
Long thật huyệt đích mà tình cờ có một sa đáng ngại, người ta không dám tin, thì nghĩ đến dùng hát hình để chế ngự. (Hát hình: đặt tên hình tượng cho cả cuộc đất, như "tướng quân ngồi", để các sa trở thành đồ vật phù hợp với hình ấy.) Vì hát hình cũng có thể áp chế các sa. Họ Bốc nói: "Giáo nhọn vốn là hung khí, gặp võ sĩ lại thành kỳ; thây trôi vốn chẳng lành, thấy bầy quạ lại hóa tốt." Những loại ấy cũng có lý. Cho nên phàm thấy sa không sạch thì nghĩ đến hát hình để khống chế, cũng là một phép.
Như núi hình cờ vốn kiêng ở ngay trước mặt. Nhưng nếu đặt hình "tướng quân ngồi lớn", hoặc "Chân Vũ làm phép" v.v. thì núi cờ thành thứ được dùng, không còn là điều kiêng. Những điều đó đều ở chỗ linh hoạt của người, gặp loại nào thì mở rộng ra.
Như Liêu Kim Tinh đặt đất tổ cho họ Hứa ở Minh Khê, tại Trần Gia Nguyên, huyện Nhạc Bình. Sa trước huyệt có núi hình chặt đầu, núi hình ngục tù. Liêu biết là không hại. Đặt xong, có một thầy Man (thầy đất người phương khác) (?) đến xem. Thầy Man nói: "Núi chặt đầu hiện ra." Kim Tinh nói: "Ta chặt đầu kẻ khác!" Thầy Man nói: "Núi ngục tù hiện ra!" Kim Tinh nói: "Có nước ân xá chầu về." Về sau họ Hứa quả sinh người quý, giữ chức phiên niết (quan bố chánh và án sát cấp tỉnh), chuyên việc chém giết, xử phạt, ứng với câu "ta chặt đầu kẻ khác". Đó là khéo dùng hát hình để khống chế. Hình ở trên.
Bài khóa của ông viết: "Mười dặm xa thăm thẳm, long đến cuộn ở phương Hợi (phía tây bắc lệch bắc trên la bàn). Núi đẹp đứng ở Thìn, Đinh (phía đông nam lệch đông và phía nam lệch tây), nước lành cuộn trong khe. Nếu hỏi việc tiền đồ, làm quan trấn phiên lớn. Về sau kẻ không biết, chớ nói chuyện rắc rối." Ghi tháng tám năm Hy Ninh thứ ba.
Dùng "gần lấy ở thân người" để định huyệt
Định huyệt bằng cách gần lấy ở thân người, tức là phép của Kim Tinh lấy chỗ khớp xương cử động trên thân người để ví với huyệt. Kim Tinh từng làm "Xích nhân đồ" (hình người trần), bàn huyệt với người khác, nói: "Chỗ động là huyệt." Người nghe khá tỉnh ngộ.
Nay lấy thân người mà nói thì có các huyệt: huyệt đỉnh đầu Bách hội, huyệt yết hầu, huyệt kiên tỉnh (hõm vai), huyệt tim ngực, huyệt vú, huyệt rốn, huyệt đan điền (vùng dưới rốn), huyệt bàng quang, huyệt hoài bão (lòng ôm), huyệt khúc trì (khuỷu tay), huyệt đáp tất (đầu gối), huyệt thử nhục (bắp tay), huyệt vãn lam (xách giỏ), huyệt cúc đáp (ôm vắt) (?), huyệt bãi cước (đung đưa chân), huyệt thùy đầu (cúi đầu), huyệt eo, huyệt hiến hoa (dâng hoa), huyệt gót chân, huyệt chân … (khuyết chữ), huyệt chỉ chưởng (ngón tay, bàn tay), huyệt xoa thủ (khoanh tay), huyệt tiên quan trái phải. Cách thức và hình như dưới đây:
Huyệt vú | Huyệt vành rốn | Huyệt đan điền | Huyệt bàng quang | Huyệt lòng ôm | Huyệt khúc trì
Thơ: Long lớn đôi vú, huyệt cùng thòng, hai huyệt cùng cắm, phúc lực ngang nhau. Đặt riêng một huyệt khó thấy phát, dạy ông lẽ này có chỗ huyền vi.
Thơ: Thế giáng xuống ngay tròn, khí mạch mạnh, Long Hổ hai bên lại ngang ngực. Phải xuyên thẳng lấy huyệt vành rốn, điểm cao cắm thấp đều là không.
Thơ: Long Hổ quấn quanh mở như đùi với tay, huyệt đan điền cần phân minh. Cao thì phạm thiên cương, thấp thì phạm tuyệt, đùi tay đối nhau, huyệt mới cân.
Thơ: Thế giáng cao mạnh, Long Hổ thấp, hai bên thòng xuống lại có hố khe. Chỉ nên táng lấy huyệt bàng quang, nếu cao thêm một bậc liền hung nguy.
Thơ: Huyệt hoài bão nằm trong lòng ôm, nếu cắm trên đỉnh liền gặp hung. Vì huyệt trên đỉnh nước nguyên thần dốc, trong lòng ôm thì nước tụ đầy.
Thơ: Thủy tú (núi thuộc sao Thủy, hình gợn sóng) phần nhiều kết khúc trì, làm huyệt hai bên ít người hay. Thiên tinh (chỗ gò nhỏ nổi lên trên huyệt) nổi lên mới là đích, hoặc như giọt sương treo ngọn cỏ.
Huyệt đầu gối | Huyệt thịt chuột (bắp tay) | Huyệt đốt eo | Huyệt bìu | Huyệt gót chân | Huyệt chân … (khuyết chữ)
Thơ: Ba sao che huyệt, nhận minh đường, một núi ôm vòng, một núi dài. Thế tiên nhân ngồi lớn vắt chân, đặt huyệt đầu gối là tốt nhất.
Thơ: Huyệt thịt chuột ở giữa cánh tay, huyệt tuy ở lệch mà thế cong vòng. Minh đường bằng phẳng là đích thật, rất kiêng nước nguyên thần nghiêng đổ dài.
Thơ: Được phép đặt mộ, táng đốt eo, eo ong gối hạc là mầm long. Chỗ eo lồi lõm đều táng được, cần phải núi vòng và nước chầu.
Thơ: Huyệt bìu một huyệt rất lạ lùng, huyệt ở chỗ thấp chớ nên ngờ. Rất cần núi chầu phía trước đẹp, ắt sinh người quý trong cung hầu sân son (triều đình).
Thơ: Thế đến trùng trùng, khí mạch thư thái, một huyệt ở giữa lại thành hư. Long thật lệch về huyệt gót chân, cũng vì minh đường các thứ chưa quy về (?).
Thơ: Núi nước đường đường bày trước mặt, … đầu (khuyết chữ) một huyệt tự nhiên thành. Tuy rằng đất này không có Long Hổ, nước quanh núi vòng, khí mạch toàn.
Huyệt xách giỏ | Huyệt cúc đáp | Huyệt đung đưa chân | Huyệt cúi đầu | Huyệt đỉnh đầu Bách hội | Huyệt yết hầu
Thơ: Long đến nhấp nhô kết thành yên ngựa, huyệt này mời ông đặt chỗ chính giữa. Có núi ứng xách giỏ là huyệt chính, nếu không có ứng, nhạc thì cắm rơi … (khuyết chữ).
Thơ: Huyệt cúc đáp gối nhạc mà đặt, khí cần cắm xiên, phía trước rộng. Thân mình một cánh tay như sừng trâu, táng xong con cháu đời đời làm quan.
Thơ: Huyệt đung đưa chân cắm chỗ động, cần tìm chỗ uyển chuyển tự nhiên. Hai bên có hộ vệ, thân long quý, làm quan ắt đến trước rèm (gần vua).
Thơ: Huyền Vũ cúi đầu có long thật, huyệt này trời sinh khó gặp. Mạch đến gấp thì nhận chỗ hoãn, nên dùng ly trượng, trăm miệng con cháu hưởng lộc muôn chung (bổng lộc rất lớn).
Thơ: Táng ở đỉnh nhánh núi là huyệt đỉnh đầu, giữa chỗ bằng có một chỗ lồi là thật nhất. Nếu như mở miệng, nhả môi kiềm, huyệt hướng về chỗ môi kiềm, mở miệng mà tìm.
Thơ: Thế đến thô mạnh, huyệt ắt cao, bốn bên chầu ứng cắm tận mây. Theo hầu hộ tống đều cao ngửa, nên ở yết hầu dụng ý cân nhắc.
Huyệt ngay tim
Thơ: Không nhiêu không giảm, huyệt ngay tim, bốn thế ngay ngắn chẳng cần tìm. Núi chầu, núi án có tình, khí minh đường tụ, giờ Dần táng xong, giờ Mão hết nghèo.
Huyệt kiên tỉnh (hõm vai)
Thơ: Núi như người ngồi, làm hình người, Long Hổ bừng bừng đón khí. Trong hõm vai chung đúc chính khí, cao thấp lấy ứng cần phân minh.
Sách "Chỉ nam" nói: "Phàm đất nổi đỉnh, thòng vú, lại có hai cánh tay làm Long Hổ, thì lấy theo hình người, đặt các huyệt yết hầu, kiên tỉnh v.v. Nếu không có hai cánh tay, chỉ làm sườn nhỏ, kiềm v.v., thì lấy theo quyết bàn tay: đặt ở gốc ngón cái, gốc ngón 'điểm muối' (ngón trỏ), và trong hổ khẩu (chỗ lõm giữa ngón cái và ngón trỏ). Cái gọi là 'có tay quấn vòng thì chỉ giống người, không tay thì chia trong bàn tay' là thế." Nay đem quyết định huyệt bằng ngón tay, bàn tay trình bày kỹ dưới đây:
Dùng ngón tay, bàn tay để định huyệt
Đào công trong "Tróc mạch phú" nói: "Há biết huyệt bàn tay chia ra trái phải. Ở hai ngón thì hổ khẩu là quý; ở ngón giữa thì chỗ gập là lạ. Ngón út là huyệt giàu, ngón áp út uổng phí tâm cơ." Bốc Ứng Thiên trong "Tuyết tâm phú" nói: "Bàn tay trái, cánh tay phải, hoãn gấp khác nhau như băng với than; ngón trỏ, ngón áp út, cách gang tấc mà khác như mây với bùn."
Dương công nói: "Bàn tay ngửa thì huyệt cần ở trong lòng bàn, nép trái nép phải e chẳng phải." Lại nói: "Cũng từng thấy huyệt như bàn tay nghiêng, lại cùng bàn tay ngửa chẳng hai dạng." Lại nói: "Có tay quấn vòng thì chỉ giống người, không tay thì chia trong bàn tay. Thứ nhất gốc ngón điểm muối là quý, gốc ngón cái là bậc nhất." Những câu ấy đều là định huyệt bằng ngón tay, bàn tay.
Hồng Ngộ Trai lại suy diễn quyết mười hai chữ trượng (mười hai phép đặt gậy định huyệt), cũng lấy ngón tay, bàn tay để giải rõ. Chẳng qua muốn người dễ biết chỗ diệu, như chỉ vào lòng bàn tay vậy. Nay lấy các hình chỉ bày ở sau.
Phàm không nổi hai cánh tay, chỉ làm sườn nhỏ, kiềm, thì nên đặt huyệt hổ khẩu. Đỉnh nhận được mạch đến thì không được quá thấp; phạm vào huyệt thịt mềm thì chủ tuyệt tự. Xem thế long: từ phía ngón cái đến thì đặt huyệt đại quý, từ phía ngón điểm muối đến thì đặt huyệt đại phú. Đều phải có núi ứng, núi nhạc mới là thật.
Hình bên phải là tiên cung, cả thảy bảy huyệt, bốn huyệt tốt, ba huyệt xấu. Bài "Viên cơ ca" nói "Bảy kiến tinh (?) có ba cái hung, tiên cung trái phải một dạng như nhau" chính là thế.
Các huyệt trên bàn tay như sau:
- Huyệt cầu ở giữa ngón cái và ngón điểm muối, giống huyệt hổ khẩu, tốt.
- Huyệt đại phú ở đốt thứ nhất ngón cái, là huyệt tốt.
- Huyệt hồng kỳ (cờ đỏ) ở đốt thứ nhất của ngón thứ hai, là huyệt tốt.
- Huyệt khúc trì ở đốt thứ hai của ngón thứ hai, là huyệt tốt.
- Huyệt tuyệt ở đầu ngoài ngón cái, chủ tuyệt tự, xấu.
- Huyệt tảo đãng (quét sạch) trên không có đỉnh mà dưới tán, là huyệt xấu.
- Huyệt táo hỏa (lửa khô) trên cũng không có đỉnh mà dưới nhọn, là huyệt xấu.
Huyệt đại phú cần nổi đỉnh ngay ngắn, không thì gần huyệt tuyệt, dễ sai, nên xét kỹ. Thơ nói: "Đại phú nước đón, núi đến trước, đông tây nên có nước vòng quanh. Lại cần đốt khí không nghiêng lệch, rất kiêng dòng dài, cửa không đóng."
Huyệt khúc trì cần nổi đỉnh, có núi nhạc phía sau, tiểu minh đường bằng phẳng, nước tụ. Sợ nước nguyên thần chảy thẳng. Nếu nước nguyên thần không tụ mà không có quan chắn thì không được đặt. Thơ nói: "Dư khí xa xa đến khúc trì, rất cần nhạc sau che gió thổi. Lại phòng nước nguyên thần bắn như tên, trái phải giao lưu không được thiếu."
Huyệt cầu ở giữa ngón cái và ngón điểm thực (?) (ngón trỏ), giống huyệt hổ khẩu, tốt nhất. Thơ nói: "Huyệt bằng trong cầu quý ở tròn đầy, nước cần cong vòng đến trước mặt. Nếu như giao lưu rồi chảy thẳng ra trước, cũng phải hung ác, mất trâu ruộng."
Trên không có đỉnh mà dưới nhọn sắc gọi là huyệt táo hỏa, rất xấu. Đặt lầm thì chủ ôn dịch, hỏa hoạn.
Trên có đỉnh mà dưới lồi tán gọi là huyệt tảo đãng. Đặt lầm thì chủ tuyệt diệt.
Trên có đỉnh mà dưới tròn gọi là huyệt hồng kỳ, rất tốt, chủ phú quý. Thơ nói: "Hồng kỳ với táo hỏa, tảo đãng trông giống nhau, đặt huyệt còn nên nhìn cho thật. Lại cần thiên tâm (chính giữa huyệt) rõ ràng nổi lên, nếu như nghiêng lệch đều chẳng linh."
Huyệt táo hỏa, huyệt tảo đãng, huyệt hồng kỳ, ba thứ cùng một thể mà chia ba cách, tốt xấu cách nhau như trời với vực. Táo hỏa, tảo đãng nghiêng lệch xiêu đổ, không có thể cách ngay ngắn. Hồng kỳ nổi đỉnh, nhả môi, ngay ngắn tôn nghiêm, khác hẳn.
Quyết lòng bàn tay là lập huyệt ở chính giữa ổ lõm. Cũng có chỗ gờ dày nối được mạch đến thì có thể điểm huyệt. Khi ấy cần có núi ứng, núi nhạc hai bên, và bốn núi cùng minh đường hợp phép. Vì vậy nói ngón út là huyệt giàu, gốc ngón cái là huyệt quý; điều đó tùy ở thế núi, long mạch thế nào mà thôi.
Bốc công nói: "Ngón giữa và ngón áp út, cách gang tấc mà khác như mây với bùn." Chính là nói chỗ gập của ngón giữa là huyệt lòng bàn tay. Chỗ gập của các ngón khác đều lệch mà không chính, không được lập huyệt. Dương công nói "Bàn tay ngửa thì huyệt cần ở trong lòng bàn, nép trái nép phải e chẳng phải", lời ấy thấu đáo, gần như không còn sót gì. Phàm gặp hình "tiên nhân dâng bàn tay", phải xét đến tận cùng như thế thì huyệt không lầm.
Tiên cung trái | Tiên cung phải | Núi tài ôm bên trái thì cắm cung phải, khí mạch đi đến ở bên trái. Minh đường có nước gãy khúc như hình chữ "chi" (uốn lượn qua lại), phòng trưởng (dòng con trưởng) táng xong giàu ngất trời. Núi tài ôm bên phải thì cắm cung trái, hoặc ở ngay đầu, hoặc ở vai. Minh đường ngay ngắn, sa vòng quanh, phòng nhỏ (dòng con thứ) phú quý hơn trăm năm.
Huyệt tiên cung là nghĩa thứ nhất của phép "phác thủ" (?) (lấy bàn tay mà ví), là tổ của các huyệt. Sơn nhân Bành Tử Nghi nói: "Nghìn huyệt vạn huyệt chỉ có hai huyệt; trong hai huyệt chỉ có một huyệt." Vì chia ra mà nói thì là tiên cung trái và tiên cung phải, gộp lại mà nói thì chỉ là một huyệt tiên cung. Nghìn vạn huyệt đều từ đây biến ra.
Cắn rận trái | Cắn rận phải | Phàm huyệt đơn đề (một cánh đơn nhấc lên), huyệt nữu hội (thắt nút gặp nhau), huyệt tiên nhân cắn rận, huyệt cung cước (chân hình cánh cung) đều là cách biến của tiên cung. Huyệt này tên là huyệt tiên nhân cắn rận, cũng gọi là huyệt nữu hội.
Bàn tay nghiêng trái | Bàn tay nghiêng phải | Huyệt bàn tay nghiêng: núi nước trong minh đường (?) không tụ, thân sao nghiêng về một bên. Hoặc mượn núi nhạc, hoặc không cần mượn núi nhạc, chỉ xem núi chầu phía trước và thủy thành đối nhau rõ ràng, hạ thủ có lực là chính. Thơ nói: "Một bên núi nước tụ đón nhau, tiên nhân bàn tay nghiêng rất rõ ràng. Phía sau trái phải có dài ngắn, cần phải núi chầu, núi án phía trước có tình."
Bổ nghĩa: Đại phàm trước huyệt không có lẽ nào nước nguyên thần không chảy đi. Chỉ cần có chân sa giao kết, hai bên trái phải chặn lại, khiến nước nguyên thần chảy quanh co như hình chữ "chi", chữ "huyền" thì tốt. Chỗ cốt yếu khi lập huyệt, trước hết phải xét điều này. Nếu trước huyệt có sa ngang ôm chặn nước nguyên thần thì huyệt kết là thật.
Duyên Đốc trong "Tỏa quyết" nói: "Mười cái đơn đề chín cái thật, mười cái tiên cung chín cái quý." Bài phú nói: "Bên ngoài cao nghìn tầng, không bằng một núi án hình cánh cung nằm." Đều nói trước huyệt có sa ngang chặn thu nước nguyên thần, khiến khí mạch kết tụ; hoặc dưới huyệt có nước ruộng bằng đọng chứa như cái túi, đều có thể đóng giữ sinh khí. Họ Bốc nói "Trước huyệt kiêng thấy hố sâu", lại nói "Dưới huyệt rất kiêng máng rò". Đều là nói không thu giữ được nước nguyên thần.
Người nay động một chút là nói "vào núi tìm thủy khẩu" (cửa nước: chỗ nước trong cuộc đất chảy ra). Họ chẳng biết thủy khẩu là cửa thành, là của chung mọi nhà. Trước hết cần nhà mình chắc chắn. Như người ở trong nhà, của báu đều cất trong buồng sâu. Trước phải có cửa giữa kín chặt, rồi đến cửa thứ nhất, cửa thứ hai, cửa lớn, sau đó mới cần đến cửa thành. Cho nên huyệt đơn đề, huyệt tiên cung đều có quan chắn sát gần huyệt, như buồng sâu có cửa giữa kín chặt, mới giấu được của báu.
Dùng "xa lấy ở vật" để định huyệt
Từ đời Tấn về trước chuyên bàn về sao (hình thể núi theo ngũ tinh), từ đời Đường về sau chuyên bàn về hình (hình tượng con vật, đồ vật). Bàn sao thì trong lòng có chủ kiến, còn bàn hình thì khiến mọi người đều biết. Họ Tạ Song Hồ nói: "Hát hình vốn để dạy người mới học. Nhưng người mới học mù mờ về lẽ ngũ tinh, đỉnh mạch, Long Hổ, phân hợp, quyết không thể nhân hình mà biết huyệt. Người rành phong thủy thì tự biết huyệt, không cần tìm ở cái thô của hình vật." Thật là lời xác đáng.
Tuy vậy, phép hình tượng cũng có khi tình cờ hợp, không thể bỏ hết, chỉ là không thể câu nệ hết. Trương Tử Vi là bậc vĩ nhân một đời, sách "Ngọc tủy kinh" ông soạn uyên bác biết bao. Chỉ vì bàn đất chuyên câu nệ vào hình để điểm huyệt, nên không thể sánh ngang với Tăng, Dương, Ngô, Liêu.
Vì hình là cái bề ngoài của núi. Tuy nói hình thật thì huyệt thật, nhưng hổ với sư tử dáng tương tự, nhạn với phượng hoàng khác gì nhau? Nếu câu nệ hình, há không có kẻ nhận giun làm rắn, chỉ hươu bảo ngựa sao? Cho nên núi sông thì có thể hiểu bằng lý, không thể bó buộc bằng hình; đó là định luận. Chỉ có thể nhân huyệt mà hát hình, không thể nhân hình mà câu nệ huyệt. Nếu theo hình mà vẽ tượng thì lại là "dán chặt trục đàn mà gảy đàn" (cứng nhắc, không biết biến thông). Vì vậy đặc biệt gạt bỏ, không nói thêm.
Dùng lưu tinh để định huyệt (lưu tinh: xem hình sao trên thân long mà đoán trước dạng huyệt ở phía trước)
Dương công nói: "Ta xem tinh thần trên long, định trước hình tượng huyệt ở phía trước. Là kiềm, là nhũ hay là sườn, hoặc hiểm, hoặc bằng, hoặc là bàn tay. Xem khắp các hình huyệt đều như thế, lớn nhỏ theo hình không hai dạng. Đó là phép định huyệt lưu tinh, chẳng chịu nói dối với người." Kẻ ngu này xét thấy: đó là vì long với huyệt có lẽ ứng hợp tự nhiên. Cho nên Kinh lại nói: "Người nay cắt định huyệt chỉ bàn hướng, chẳng xem sao trên long phía sau. Xem sao mà cắt định huyệt mới là thật, không bàn tinh thần là dối trá." Lại nói: "Huyệt theo sao giáng xuống làm kiềm, làm nhũ, hình thần lớn nhỏ theo dòng long."
Đó gọi là nhìn long biết huyệt, thấy huyệt biết long, vốn phù hợp nhau, không có gì thần dị. Cũng như xét chỗ ra mạch, chỗ quá hiệp (chỗ mạch núi thắt nhỏ lại để nối hai đoạn) mà biết phép kết huyệt ở phía trước, lẽ là một. Đại ý cốt ở xem xét thân sao trên thân long mới biết chỗ đích của huyệt kết ở phía trước.
Nhưng long thật nghìn biến vạn hóa, dáng vẻ không thường. Thà theo từng bước long mà xét huyệt, chứ không cốt ở cái khéo nhìn long định huyệt. Làm thầy địa lý không được khoe lạ làm quái; nhà cầu đất càng không được tin nhẹ mà tự mê. Nay đặc biệt nêu tên để phân biện, không nói kỹ thêm.
Dùng bát quái để định huyệt (bát quái: tám quẻ, ở đây chỉ tám phương vị trên la bàn)
Quan Vật Ông nói: "Xét hình thế của núi đến, sự cong thẳng của thủy thần (dòng nước). Nếu Long Hổ có tình, chủ khách ứng nhau, việc gì cũng hợp phép, rồi mới xét mạch, điểm huyệt. Điểm huyệt đã định rồi mới định hướng. Phương hướng đã định rồi mới đối chứng bằng phép tắc thiên tinh, tức là quyết phương vị bát quái."
Xét sách "Tiết thiên cơ" nói: "Tứ tượng (bốn dạng huyệt oa, kiềm, nhũ, đột) đã định thì nên chia bát quái. Trước hết đặt kim la bàn ở trên dưới sống phân thủy của sao huyệt, định xem mạch từ phương nào đến. Kế đó đặt kim ở cọc mốc tâm quầng, định xem mạch đi về phương nào. Lại đặt kim ở giữa minh đường, định xem nước từ phương nào đến, đi về phương nào.
Như mạch dương được hướng dương, nước dương đến, nước dương đi; mạch âm được hướng âm, nước âm đến, nước âm đi, gọi là âm dương thuần túy, rất tốt. Nếu mạch dương mà thấy nước âm đến đi, hoặc cắm hướng âm; mạch âm mà thấy nước dương đến đi, hoặc cắm hướng dương, gọi là âm dương pha tạp, rất xấu. Hướng tốt nước xấu thì trước tốt sau xấu; hướng xấu nước tốt thì trước xấu sau tốt." Đây là cương lĩnh của phép định huyệt bằng bát quái.
Xét: hướng với nước nếu không hợp, mà hình thế, long huyệt, sa thủy, khí minh đường tự nó tốt, thì trong huyệt dùng phép khống chế, tức là cái gọi là "quẻ hướng làm ở trong huyệt". Đại để hướng và nước pha tạp, tuy họa phúc lẫn lộn, nhưng không hại đến phú quý. Chuyển hung thành cát hoàn toàn ở chỗ phép táng hợp khuôn phép mà thôi. Bát quái thống quản can chi (mười thiên can và mười hai địa chi, dùng để ghi phương vị); phương vị và âm dương thuộc về chúng xem ở tập Khôn.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video