Khắc in lại sách "Nhân tử tu tri tư hiếu địa lý tâm học thống tông" (Những điều người làm con cần biết – tông chỉ tổng hợp của môn địa lý giúp làm tròn đạo hiếu), quyển bốn, phần dưới.
Từ Thiện Kế, người ẩn cư vùng Giang Hữu (tức vùng Giang Tây), thuật lại; cùng biên soạn.
Tập này bàn tiếp về những điều kiêng kỵ của huyệt (huyệt: điểm trên mạch đất nơi sinh khí tụ lại, chỗ đặt quan tài khi táng). Các bài quyết như "năm điều hại", "năm điều cốt yếu", "năm chỗ không táng", "sáu điều răn", "mười chỗ không xem", "ba mươi sáu điều sợ", cùng các thế xấu như "ba mươi sáu huyệt tuyệt", "mười loại không có mạch" đều là những điều huyệt phải kiêng, không thể không xét kỹ. Nay thu nhặt gom lại để người đọc biết điều cần thận trọng.
Trình Tử (tức Trình Di, nhà Nho đời Tống) nói: "Chọn đất trước hết phải tránh năm điều hại. Phải làm sao cho ngày sau chỗ ấy không thành đường đi, không thành tường thành, không thành ngòi rãnh ao hồ, không bị kẻ quyền thế cướp mất, không bị cày bừa lấn tới."
Lại nói: năm điều hại là ngòi rãnh, đường sá, phải tránh làng xóm, phải xa giếng và lò gốm.
Xét sách "Ngữ lục" của Trình Tử có chép: "Bói chọn nơi đặt mộ là bói xem đất tốt hay xấu, chứ không phải bói họa phúc như các nhà âm dương vẫn nói. Đất tốt thì linh hồn người chết được yên (?), con cháu hưng thịnh. Cũng như vun gốc thì cành lá tươi tốt, lẽ vốn như vậy. Đất xấu thì ngược lại." Vậy thế nào là đất tốt? Màu đất sáng bóng, tươi nhuận, cây cỏ tốt tươi, đó là dấu hiệu. Cha ông và con cháu cùng chung một khí, bên kia yên thì bên này yên, bên kia nguy thì bên này nguy, lẽ cũng là như thế. Nếu không lấy việc phụng thờ tổ tiên làm mục đích, mà chỉ chăm chăm lo làm lợi cho đời sau, thì lại càng không phải tấm lòng của người con hiếu khi an táng cha mẹ. Chỉ riêng năm điều hại thì không thể không cẩn thận.
Chu Tử (tức Chu Hy, nhà Nho lớn đời Tống) nói: "Phàm chọn đất, trước hết phải xét thế của núi chủ mạnh hay yếu, gió và khí tụ hay tán, nước và đất nông hay sâu, đường huyệt lệch hay chính, sức đất đầy đủ hay không." Lại nói: "Nếu chọn không kỹ, đất không lành, thì ắt có nước suối, kiến dế, gió ngầm trong đất làm hại bên trong, khiến hình hài và hồn phách người chết không yên; con cháu cũng có nỗi lo chết chóc, tuyệt diệt, thật đáng sợ. Hoặc tuy được đất lành mà chôn không dày, giấu không sâu, thì gặp lúc binh đao loạn lạc, không khỏi bị đào bới, phơi bày; đó lại là điều đáng lo lớn."
Lại nói: "Chỗ đã bị đào xới nhiều thì khí đất đã tiết ra hết, dù có đất lành cũng không còn đủ sức. Còn bên cạnh mộ tổ mà nhiều lần động thổ, làm kinh động, cũng có thể gây ra tai họa."
Khâu Văn Trang công (tức Khâu Tuấn, đại thần đời Minh) nói: "Thuyết phong thủy tuy không thể tin hết, nhưng việc nương theo sinh khí để an táng di hài ông cha thì hợp với lời bàn về gốc rễ và cành lá của Y Xuyên (tức Trình Di), nên các bậc Nho trước thường chấp nhận. Văn Công tiên sinh (tức Chu Hy) cùng Thái Quý Thông đã bói chọn trước chỗ đặt huyệt; học trò mang lương khô, kéo dây linh cữu, đi sáu ngày mới tới, ấy cũng là chọn lựa thận trọng. Chu Tử bàn việc chọn đất, cho rằng trước hết phải xét thế núi chủ mạnh hay yếu, gió khí tụ hay tán, nước đất nông hay sâu, đường huyệt lệch hay chính, sức đất đủ hay không, sau đó mới có thể so xem đất tốt hay xấu. Người đời sau chọn đất chôn, nếu thật dựa vào thuyết ấy của Chu Tử, lại tham khảo thêm các dấu hiệu 'màu đất sáng nhuận, cây cỏ tốt tươi' của Y Xuyên và việc phòng năm điều hại, thì được."
Quách Cảnh Thuần (tức Quách Phác, đời Tấn) trong sách "Táng thư" nói có năm loại núi không thể táng: "Khí nhờ sự hòa mà sinh, nên núi trọc không thể táng." Họ Hồng (Hồng Lý?) chú: "Không mọc cây cỏ thì gọi là không có áo, tức là trọc. Trình Tử lấy màu đất sáng nhuận, cây cỏ tốt tươi làm dấu hiệu đất tốt."
"Khí theo hình núi mà tới, nên núi bị đứt không thể táng." Họ Hồng chú: "Nếu núi sụt lở hoặc bị đào đứt, khí mạch không nối liền thì không thể táng." Sách "Bí yếu" nói: "Một hơi thở không tới thì thân chỉ còn là cái vỏ", chính là ý này. Nhưng điều này khác với chỗ mạch núi tự nhiên hạ thấp, ngắt quãng rồi nối lại. Núi đi tuy có chỗ đứt mà mạch không đứt thì vẫn tốt.
"Khí theo đất mà đi, nên núi đá không thể táng." Họ Hồng chú: "Đá ấm nhuận, màu sắc tươi sáng thì tốt." Lại có thế đất kỳ lạ ẩn giữa đá mà có huyệt bằng đất; lại có chỗ đục vỡ lớp đá cứng thì bên dưới có huyệt đất; những chỗ ấy đều là đất lành, không câu nệ điều này. Chỉ có đá cháy sém, đá rỗ đen, đá phiến xanh, dùi đục không vào, đá cứng trơ, thì không thể táng.
"Khí theo thế núi mà dừng, nên núi đi ngang qua không thể táng." Họ Hồng chú: "Khí theo thế mà dừng, huyệt theo hình mà kết. Nếu thế núi cứ đi mãi không dừng thì gọi là quá long (long: mạch núi uốn lượn như rồng, mang sinh khí; quá long là mạch đang đi qua, chưa dừng lại kết huyệt). Hai bên có nhánh núi cắm ra như mái chèo, trông giống long hổ (núi hai bên tả hữu ôm lấy huyệt: bên trái gọi là Thanh Long, bên phải là Bạch Hổ), người không hiểu lầm mà táng vào. Lại có huyệt kết ở lưng mạch và huyệt 'trảm quan' (huyệt đặt chặn ngang ngay trên đoạn mạch đang đi), khác với loại này." Dương công (tức Dương Quân Tùng, thầy phong thủy đời Đường) nói: "Đất tốt phần nhiều hạ xuống từ lưng mạch, nhánh thừa quay lại làm thành quách (các núi bao quanh huyệt như vòng tường thành)." Đó không phải là núi đi qua. Lấy gì phân biệt? Đáp: ở chỗ có huyệt hay không.
"Khí nhờ long hội tụ, nên núi đơn độc không thể táng." Chi long (mạch núi nhánh) khi đi thì như anh em cùng một gốc, thư hùng (âm dương, đực cái) cùng ra. Đến khi dừng lại, thành quách kín đủ, các núi hội tụ về, mới thành hình huyệt. Nay núi đơn độc trơ trọi, phơi ra, không có tình, nên không thể táng. Nhưng có loại chi long không mọc nhánh như tay chân, một lên một xuống, đi theo hình Kim, hình Mộc (theo ngũ hành, núi tròn thuộc Kim, núi thẳng dài thuộc Mộc), suốt đường là đất bằng, hai bên lấy nước làm hộ tống, làm nuôi dưỡng che chở. Khi dừng lại thì âm dương giao hội, sông lớn hoặc chảy chầu về hoặc chảy ngang qua, án sơn (núi thấp phía trước huyệt như cái bàn) phía ngoài ở xa, mờ mịt. Dù có sa (gò đồi nhỏ quanh huyệt) bên âm cũng chỉ cao vài tấc. Thế đất này lại không thể vì trơ trọi mà bỏ đi. Vì sao? Bởi được nước là bậc nhất, che được gió là thứ hai, cho nên đáng quý.
Lại nói huyệt có năm điều cốt yếu, táng có sáu điều hung.
Táng vào chỗ khí hội tụ, nương theo chỗ khí tới, xét chỗ bị bỏ, chọn chỗ được núi giúp, tránh chỗ có hại. Âm dương lẫn lộn sai lệch là điều hung thứ nhất; năm tháng thời tiết trái ngược là điều hung thứ hai; sức nhỏ mà mưu việc lớn là điều hung thứ ba; cậy phúc, ỷ thế là điều hung thứ tư; lấn át bề trên, chèn ép kẻ dưới là điều hung thứ năm; điềm biến dị quái lạ hiện ra là điều hung thứ sáu.
Lại nói huyệt có ba điều tốt. Ánh trời rọi xuống, đức đất nâng lên, thần hồn được chôn hợp với ngày giờ lành, thần đón quỷ tránh, là điều tốt thứ nhất. (Họ Hồng chú: "Trời có một ngôi sao thì đất có một huyệt; sao trời và hình đất trên dưới ứng nhau." Trương Yến công (tức Trương Thuyết, đời Đường) nói: "Thần là thần hồn của người; hợp sóc là hợp năm tháng ngày giờ; ý nói thần hồn được chôn vào đúng ngày giờ lành." Thần đón quỷ tránh cũng là ý được năm tháng tốt.)
Âm dương hòa hợp, năm loại đất có đủ bốn, là điều tốt thứ hai. (Dương đơn lẻ không sinh, âm đơn lẻ không thành. Âm dương và ngũ hành cảm ứng hòa hợp mới thành hài hòa. Chỗ cứng và mềm bổ cho nhau là huyệt tốt. Sách "Trung Dung" nói: "Đạt tới trung hòa thì trời đất yên vị, muôn vật được sinh nuôi." Chính là nói điều này chăng? Năm loại đất có đủ bốn, màu đen không tính. Đất đỏ, đất vàng là bậc trên.)
Mắt nhìn tinh khéo, công sức đầy đủ, theo chỗ trọn vẹn tránh chỗ khuyết, đắp chỗ cao bồi chỗ thấp, là điều tốt thứ ba. (Mắt tinh khéo thì biết theo chỗ trọn vẹn tránh chỗ khuyết; công sức đầy đủ thì biết đắp cao bồi thấp; vì thế việc sửa sang, giúp đỡ cho trời đất là ở con người. Đại phàm phép sửa đất thì tùy chỗ mà liệu, nghìn biến vạn hóa, vốn không có khuôn mẫu nhất định, hoàn toàn nhờ lòng và mắt linh lợi tinh khéo mà xem xét. Thái Mục Đường (tức Thái Phát, đời Tống) nói: "Người giỏi thì làm hết điều nên làm mà không hại đến cái tự nhiên; người dở thì câu nệ cái tự nhiên mà rốt cuộc không biết điều nên làm." Đạo không tự đi, cốt ở con người mà thôi.)
Ba điều không táng của Dương công: một là có long mà không có huyệt thì không táng; hai là có huyệt mà không có người xứng đáng thì không táng (người không có đức); ba là có người mà không gặp thời thì không táng (năm tháng chưa thuận lợi).
Bốn điều không hạ huyệt của Lệ Bá Thiều: không có huyệt thì không hạ, không có đức thì không hạ, không có phúc thì không hạ, không đúng kỳ hạn tốt thì không hạ.
Bốn điều cần của Trần Hi Di tiên sinh (tức Trần Đoàn, đạo sĩ thời Ngũ Đại – đầu Tống): cần long thật, cần huyệt chính, cần táng đúng phép, cần thời hợp. Xét: Hi Di tiên sinh từng chọn cho Chủng Phỏng một nơi để táng mẹ, ở hang Báo Lâm. Định huyệt xong nhưng thời chưa thuận, bèn hẹn ngày. Đến ngày hẹn, tiên sinh chưa tới, họ Chủng liền táng. Chôn cất xong, tiên sinh mới đến, than rằng: "Đất này lẽ ra sinh ra mấy đời tể chấp (bậc tể tướng, đại thần nắm việc nước), tiếc rằng phép táng chưa đúng, chỉ sinh ra vài vị tướng mà thôi." Quả nhiên về sau sinh ra Chủng Thế Hành, Chủng Ngạc và mấy người nữa, làm tướng có tiếng. Chuyện này chép ở truyện Chủng Phỏng trong sách "Tống đại danh thần ngôn hành lục" do Chu Tử soạn. Qua đó thấy khuôn phép táng không thể sai sót, mà cái tinh diệu của việc đặt huyệt thật khó thay!
Sáu điều răn của Liêu Kim Tinh (tức Liêu Vũ, thầy phong thủy đời Tống): Thứ nhất, chớ táng ở đất có nước chảy đi, sẽ thấy ngay nhà cửa sa sút; thứ hai, đừng tìm long sống kiếm (mạch núi có sống nhọn sắc như sống gươm), trong đó ẩn sát khí hại cả thầy địa lý; thứ ba, kỵ nhất huyệt có gió lùa qua chỗ núi lõm, ắt người trong nhà tuyệt tự; thứ tư, rất ghét không có án sơn, cơm áo ắt khó khăn; thứ năm, rất sợ minh đường (khoảng đất trống phía trước huyệt, nơi nước và khí tụ lại) dốc tụt xuống, ắt phá tan gia nghiệp; thứ sáu, ghét nhất long hổ bay chạy ra ngoài, người trong nhà phải chia lìa.
Mười chỗ không xem của Thanh Điểu tiên (vị thầy phong thủy trong truyền thuyết đời Hán)
Một là không xem chỗ đá thô cứng xấu xí. Đá cứng thô xấu, hình dạng hung dữ thì không thể xem. Cũng có khi thân long và huyệt tinh (ngọn núi nơi kết huyệt), cùng long hổ hai bên đều là đá thô, nhưng ở chỗ huyệt không thấy đá, mà huyệt tinh toàn là đất, thì tốt. Như đất mộ của Mộc quốc công (tức Mộc Anh, công thần đầu đời Minh), long tới toàn là đá, vươn cao vào mây. Nhìn gần thì lởm chởm hiểm dốc đáng sợ. Đến chỗ huyệt thì hai bên đều là đá, chỉ có ngay chỗ huyệt là toàn đất, sáng sủa tươi rõ, cho nên tốt. Các đất danh tiếng ở Hưng Hóa, Tuyền Châu thuộc Phúc Kiến phần nhiều có đá.
Hai là không xem chỗ nước chảy xiết tranh dòng. Nước xiết giao nhau như hai lưỡi kiếm, tranh dòng mà chảy, thấy ở trước huyệt thì cực hung, không thể xem.
Ba là không xem chỗ tận cùng nguồn nước, nơi đất cùng tận. Bốc thị (tức Bốc Tắc Ngụy, tác giả "Tuyết tâm phú") nói: "Nguồn cùng hõm vắng, há có long thật?" Quả thật chỗ hẻo lánh tận cùng dòng nước là nơi long mạch mới bắt đầu phát ra, không thể xem. Nhưng có loại long lớn quay mình vào nguồn, chạy tới đáy hõm mà kết huyệt thì không câu nệ điều này.
Bốn là không xem đầu long đơn độc. Núi đơn, gò lẻ, cô quạnh lạnh lẽo, không có chỗ nương tựa thì không thể xem. Họ Hồng nói: "Chữ 'độc' (đơn độc) nên hiểu là 'lộ' (phơi trống), không phơi trống thì không kỵ." Cũng có long lớn đi một mình, nhưng đến chỗ kết huyệt thì mở ra oa, kiềm (các dạng huyệt: oa là chỗ lõm như tổ chim, kiềm là chỗ hai nhánh ôm như càng kìm), có long hổ, thì không kỵ.
Năm là không xem chỗ trước đền thần, sau chùa Phật. Bốc thị nói "Trước đền thần sau chùa Phật, kỵ nghe tiếng chuông trống" chính là điều này. Nhưng anh em tôi đã thấy nhiều đất đẹp không câu nệ điều này. Như đất mộ tổ của Dương Văn Mẫn công (tức Dương Vinh, đại thần đầu đời Minh) ở núi Bạch Hạc, Kiến Ninh, Phúc Kiến; đất mộ tổ của Uông thượng thư ở Dặc Dương, tại chùa Khiếu Nham; đều sát gần chùa chiền. Lại như Liêu Kim Tinh chọn đất làm thọ cơ (mộ xây sẵn khi người còn sống) cho Trương thiếu bảo (thiếu bảo: một chức hàm cao của triều đình), chỗ ấy đền thần đã chiếm trước, phải dỡ đền đi mà đặt huyệt. Những chuyện như vậy kể không xuể. Vậy thì "trước đền thần, sau chùa Phật" dường như cũng không đáng kỵ chăng?
Trộm nghĩ, đền miếu chùa quán phần nhiều ở chỗ âm lẻ dương ít, long mạch đơn độc, hoặc ở núi nơi thủy khẩu (cửa nước, chỗ nước chảy ra khỏi vùng đất), cho nên thuộc loại không xem. Thỉnh thoảng cũng có chỗ kết đất, thì long ấy có các núi dạng đài, bình phong, màn trướng, lọng che phía sau, không thể sánh với loại đơn độc. Có âm có dương, có núi vây quanh hầu hạ hộ vệ, không phải loại núi canh giữ cửa nước. Chỉ vì long ấy rất vượng, khí thiêng sông núi đọng lại, nên trước khi có người táng đã có thần linh nương náu; hoặc dư khí phát tiết ra mà thành đền miếu chùa quán. Như thế thì trước đền thần sau chùa Phật có gì đáng sợ? Tục ngữ nói: "Núi danh tiếng trong thiên hạ phần nhiều bị nhà sư chiếm", chính là ý này chăng!
Dù vậy, cũng không thể vơ đũa cả nắm rằng chỗ đền miếu đều có huyệt mà chỉ chăm chăm ham chuộng những chỗ ấy. Những nơi như thế không kết huyệt rất nhiều, có kết huyệt chỉ ngẫu nhiên một hai chỗ mà thôi. Nếu ở chỗ không kết huyệt mà gượng ép táng vào thì càng không nên, không thể không thận trọng. Nếu thật có huyệt tốt thì phải hết lòng thành, dùng cách tử tế mà cầu; không được thì thôi, phó mặc cho duyên phận. Tuyệt đối không được cậy thế cưỡng cầu, làm điều trái lẽ. Thường thấy vì thế mà phong thủy chưa được, lại chuốc lấy tai họa lớn; người quân tử há có thể không thận trọng!
Chuyện truyền lại, chưa chắc thực: Ông nội của Dương Văn Mẫn công ở Kiến An tên là Đạt Khanh, thích bố thí, đem một vạn cây gỗ cúng cho sư ở núi Bạch Hạc, nhân đó được đất này. Trước đó có người xem khí nói núi này có khí lạ, muốn đào đứt mạch. Ban ngày đào đứt thì ban đêm đất lại đầy lại, bèn thôi. Sau khi họ Dương táng ở đó, Văn Mẫn công đỗ đạt vinh hiển, làm quan tới thái sư. Lại có mấy chục người đỗ khoa cử, đến nay giàu sang không suy.
Xét: đây cũng là đất thôi quan (đất giúp thăng quan nhanh chóng). Khi táng ở đất này, Văn Mẫn công đã hơn mười tuổi. Ông có bài "Bạch Hạc sơn phòng ký" ghi rõ nguyên do được đất, xem trong sách "Kiến Ninh chí"; bản vẽ có ở quyển bàn về phép xem long.
Lại chuyện Liêu Kim Tinh chọn thọ cơ cho Trương Tiềm công ở gò Chú Ấn, huyện Đức Hưng. Chỗ huyệt ấy là nền miếu Ngô vương Nhuế (tức Ngô Nhuế, vua nước Trường Sa đầu đời Hán), thần rất linh thiêng, không thể xúc phạm. Liêu nói: "Hãy tạm để đó, đợi đến năm Nhâm Thân, nhà ông ắt sinh quý tử. Hãy bảo vú nuôi khi đứa trẻ còn bọc tã, lúc cho ăn thì dạy nó nói tiếng 'dỡ'. Đến ba bốn tuổi nói đã rõ, thì bế đứa trẻ vào miếu, đặt lên bàn thờ, bảo vú nuôi đút hoa quả cho ăn, nó ắt sẽ nói 'dỡ'. Định sẵn hơn trăm gia nhân đến miếu, chờ đứa trẻ nói 'dỡ' thì cùng đồng thanh đáp 'xin tuân lệnh', lập tức dỡ miếu, rồi đặt huyệt là được." Quả nhiên đến năm Nhâm Thân sinh ra Trương Trung Định công tên Thọ. Làm theo lời Liêu công, dỡ miếu đặt huyệt. Sau này Trung Định làm quan tới thiếu bảo, Tiềm công cũng được truy tặng thiếu bảo; nay gọi là mộ Thiếu Bảo.
Sáu là không xem mộ và nhà đang lúc hưu tù (hưu tù: trạng thái suy yếu, mất thời theo ngũ hành; ở đây chỉ vận khí của đất đang suy). Mộ và nhà gặp lúc hưu tù thì khí vận suy bại, dù có huyệt tốt cũng không phát phúc, không thể xem. Bởi khí vận của đất có lúc thịnh, có lúc suy. Khi thịnh thì chỗ kết nhỏ cũng phát phúc; khi suy bại thì dù chỗ kết bậc trên cũng không phát được. Cho nên xưa nay vẫn là một đất Lạc Ấp, vẫn là một đất Trường An, xưa là đất giàu sang phồn hoa mà nay thành bãi cỏ gai góc; không phải vì gò núi hang hốc đổi dời, mà là do khí vận khiến vậy. Thầy địa lý trước hết phải biết điều này.
Bảy là không xem chỗ núi gò rối loạn. Thế núi và các gò đồi chạy lung tung, nhánh nào cũng không có tình, long và huyệt không tụ lại, không thể xem.
Tám là không xem chỗ gió nước buồn thảm. Gió nước buồn thảm là núi thô hùng mà không mềm mại xinh đẹp, nước dốc xiết mà có tiếng, gió thổi chéo nhau như gào như khóc. Hoặc ở giữa hồ đầm, hoặc trên sườn dốc mênh mang, hoặc ở vùng núi non, gió nước buồn thảm, phần nhiều là chiến trường; cứ vài chục năm ắt có một lần chiến tranh chém giết. Hoặc giặc cướp kéo qua, hoặc quan quân dẹp trừ bọn cường đạo, đó là sự ứng nghiệm tất nhiên.
Chín là không xem chỗ ngồi tựa thấp mềm. Phàm chủ sơn (núi chính phía sau làm chỗ dựa cho huyệt) thì cần thịnh vượng, cao ráo, sáng sủa. Nếu chỗ tựa thấp mềm thì không có khí mạch, phần nhiều là loại đất mềm yếu, da nhão (?), khí chết, không thể xem.
Mười là không xem chỗ long hổ đầu nhọn. Long hổ đầu nhọn mà chọi nhau thì mới hung. Nếu nhọn mà không chĩa bắn, không chọi nhau, thì phần nhiều là diệu tinh (những mỏm núi nhọn nhô ra, là khí quý lộ ra ngoài) phát lộ, là bằng chứng của đất quý, chưa thể cho hết là hung.
Dương công nói: "Hoặc chọi hoặc chĩa, nhọn như kim, hai bên cùng chỉ về thì tìm huyệt phía trước. Chẳng những con cháu nhiều người thanh cao quý hiển, lại còn chứa ngọc chất vàng." Bởi long hổ như thế, nếu long và huyệt là thật, thì đó là diệu tinh sáng rõ, chủ về quý hiển càng rõ rệt.
Tám bệnh của huyệt tinh theo Liêu Kim Tinh: Trảm (chém) là có vết gãy kéo dài dưới cổ (?); Phá toái (vỡ vụn) là đá lởm chởm; Đoạn kiên (đứt vai) là có nước xuyên qua cánh tay núi; Phẫu phúc (mổ bụng) là trên đầu có hang dài; Chiết tý (gãy tay) là hai bên vốn thấp; Phá diện (vỡ mặt) là có vết như sóng rủ xuống; Hãm (sụt) là chân núi đâm vào nước; Thổ thiệt (thè lưỡi) là mọc ra mỏ nhọn.
Lại có bốn bệnh của mặt huyệt: Quán đỉnh (xuyên đỉnh) là mạch rút từ trên đầu xuống, ngọn núi không thấy đầu; Trụy túc (rơi chân) là mạch từ dưới chân đi xuống, ánh thiêng không tụ ở trong (?); Banh diện (mặt căng) là mặt núi nổi ngang mấy đường mạch, sinh khí ngầm tự tiêu tan; Bão đỗ (bụng no) là bụng núi thô như cái nia úp, xấu xí sao đáng xem.
Lý Thuần Phong (nhà thiên văn đời Đường) bàn mạch có tám bệnh: giống quả bầu thì không phải nhũ (huyệt dạng bầu vú nhô xuống); giống bong bóng cá thì không phải bào (huyệt dạng gò nhỏ như bong bóng); xuyên đỉnh như cây tre mà không nổi đỉnh thì không phải đốt; xuyên qua đỉnh mà ra mạch thì không phải cứng (?); tròn mà có sống thì không phải khối; nối chuỗi mà không rõ thì không phải châu (hạt); trôi chảy mà ra mạch thì không phải chuyển bì (?).
Hình vẽ tám bệnh.
Lại nói huyệt có bảy điều hung: xuyên đỉnh nối mạch, lộ thai (mạch lộ trơ ra không có gì che), mặt căng, lưng ba ba chết, đứt như bị chém, nhận sát khí, nhả sát khí.
Ba mươi sáu huyệt tuyệt của Hoằng sư (vị sư thầy địa lý đời Đường)
Phúc nguyệt (trăng úp): là huyệt ở góc dưới sao Thái Âm (núi đầu tròn như nửa vầng trăng). Vì sao gọi là tuyệt trăng úp? Vì ắt là trơ trọi, phơi trống, căng cứng, không có chỗ nhận huyệt, long tới không thật. Phần nhiều là loại la tinh (gò đống nổi giữa cửa nước), lầm táng thì tuyệt.
Ngưu tỵ (mũi trâu): một mình cao mà trơ trọi rủ xuống, không có gì che chở, gió thổi chéo vào. Bài quyết nói: "Mưa đập lưng cóc, gió thổi đầu mũi trâu; ai đặt huyệt này, ruộng đất chẳng còn một thửa."
Cùng nguyên (tận nguồn): chỗ nguồn nước tận cùng, long chưa dừng, chỉ là chỗ núi lớn mới bắt đầu khởi chân, thế núi ắt hùng hiểm, bức bách. "Tuyết tâm phú" nói: "Nguồn cùng hõm vắng, há có long thật?" Nhưng cũng có long lớn quay mình uốn khúc kết huyệt ở đầu nguồn, cũng có chỗ trông như đầu nguồn mà thật ra không phải, thì lại không câu nệ điều này.
Ngưu giác (sừng trâu): nhọn, lộ ra mà nhô ra không nhiều, là diệu khí, không kết huyệt, lầm táng ắt tuyệt.
Thoa cổ (chân trâm): cứng và lộ, mạch hết, khí tuyệt.
Đới đao (đeo dao): dốc cứng, nghiêng lệch, không có chỗ đặt huyệt.
Khiên thành (thành bị kéo; thành ở đây là thủy thành – dòng nước vòng quanh huyệt như tường thành): nước kéo xiên không có tình, ắt không kết tụ.
Đảo thành (thành đổ): nước nghiêng đổ chảy tuột đi.
Tam tiễn (ba mũi tên): nước bắn thẳng, dốc xiết; dù chảy tới hay chảy đi đều hung.
Chàng thành (thành đâm): nước đâm thẳng vào huyệt.
Đoạn thành (thành đứt): nước xông phá.
Tứ điếu (bốn dây treo): bốn dòng nước chảy thẳng đi, không đọng tụ lại.
Khỏa thành (thành bọc đầu): nước bọc lấy đầu núi, không còn dư khí. Bài quyết nói: "Trong thành bọc đầu chớ đặt mộ; nước cướp hai bên đông tây liền phát ôn dịch."
Xà đầu (đầu rắn): khí hung bạo, sát khí nặng, không mở ra oa kiềm, không thể đặt huyệt. Nếu có chiên (khoảng đất bằng nhô ra trước huyệt như tấm đệm) thì đặt niêm huyệt (huyệt dính sát chân núi) ở phía dưới, lại không câu nệ điều này. Hoặc đặt huyệt hình chữ Vương, hoặc đặt huyệt ở tai, đều cần có chỗ lõm, chỗ phồng tự nhiên; nếu không thì hung.
Xà vĩ (đuôi rắn): nhọn sắc, nhỏ mà dài, cũng là chỗ mạch hết khí tuyệt.
Phù bài (tấm bảng nổi): rộng mà khí tán, không kết huyệt. Nếu long thật thì có thể làm dương cơ (nền đất để dựng nhà ở, làng ấp).
Viễn cương (gò xa): là sa quấn quanh hộ vệ, gió thổi nước cướp, không có nhánh chân; hoặc có đường đi vòng ngang dọc, đều hung.
Lê bích (lưỡi cày): cao dốc mà dưới nhọn, gió tám hướng thổi chéo, không có dáng chứa giữ, chủ hung.
Giao kiếm (kiếm bắt chéo): núi giao kiếm là núi nhọn sắc chỉ bắn vào nhau; nước giao kiếm là hai dòng nước giao hội. Núi giao kiếm chủ chém giết, đánh nhau, bị sung quân đi đày; nước giao kiếm là chỗ mạch đã tận hẳn, chủ tuyệt.
Tử xà (rắn chết): không uốn khúc mà mềm yếu không có khí, chủ tuyệt.
Thùy túc (duỗi chân): dáng như người ngồi xoạc chân như cái nia, hung.
Thiên bại (trời làm hỏng): chỗ sụt lở, nơi khí đã bại. Lầm tưởng là oa mà táng vào, chủ tuyệt.
Huyền châm (treo kim): long lớn đi qua mà rủ xuống nhánh chân, trên to dưới nhọn sắc như cây kim treo, không kết huyệt, chủ tuyệt.
Hài tiêm (mũi giày): hơi nhô lên mà trơ trọi, không có mạch tới, gió thổi nước cắt.
Lang nha (răng sói): nhọn và lộ.
Ly hương (rời quê): núi hai bên bay chạy xuôi theo nước, không có gì thu giữ.
Cung cúc (cung cong): hai đầu rủ xuống.
Cung huyền (dây cung): thẳng và gấp.
Thử đầu (đầu chuột): nhọn và co rút.
Quá cung (đi qua cung): khí đi qua, không kết tụ. "Táng thư" nói: "Khí theo long mà dừng, nên núi đi qua không thể táng."
Bất súc (không chứa): âm dương không giao, chỗ nước phân ra và hợp lại quanh huyệt không rõ ràng, sinh khí tản mát không thu giữ được. Gọi là bất súc, tức là không tụ chứa. "Táng thư" nói "Huyệt không tụ chứa là chỗ chôn làm mục xương", chính là điều này.
Đằng lậu (bốc lên, rò xuống): bên trái trống, bên phải khuyết, phía trước trống trải, phía sau tụt xuống, sinh khí trong đất bị gió thổi tan hết, không kết tụ được. Khí chìm của lũng (long ở vùng núi cao) bốc lên trên, khí nổi của chi (long ở vùng đất bằng) rò xuống dưới; táng vào đó chẳng ích gì cho người sống lẫn người chết, chỉ đủ làm mục nát quan tài, xương cốt. Kinh nói "Huyệt bốc rò là chỗ chôn làm hỏng quan tài", chính là điều này.
Ngọa thi (xác nằm): sưng phồng, thẳng cứng, như xác chết nằm trên đất. Đó là long không uốn lượn, không kết huyệt. Lầm táng chủ tuyệt.
Thoa đầu (đầu trâm): trước đã nói chân trâm là cứng mà lộ; đây nói đầu trâm là cứng mà nhọn, đều hung.
Mười hai lệ nhập thức (mười hai kiểu hình thế cần biết), bàn tạp, có tốt có xấu
Một là Phá (vỡ): đỉnh núi, gò đồi sụt vỡ, đất gò đứt, hào rãnh hỏng; hoặc bị nước chảy xói hỏng, hoặc bị sét đánh làm kinh động.
Hai là Đãi (lệch): nghiêng lệch không ngay ngắn; ở bên phải thì đàn bà không đoan chính, phá sản; ở bên trái thì sinh ra người gian xảo.
Ba là Lưu (trôi): chảy đi không ngoảnh lại, theo nước mà đi. Hoặc núi hai bên không thu giữ, hoặc Huyền Vũ (núi phía sau huyệt), Chu Tước (núi phía trước huyệt) nhọn mà chạy trốn đi.
Bốn là Xạ (bắn): núi chạy thẳng tới, mũi nhọn chĩa bắn vào mộ hay nhà. Hoặc như kéo ngọn giáo, hoặc như treo thanh đao, hoặc như đuôi rồng con.
Năm là Hồi (quay về): núi non vây quanh, đi vào như vái chào nhau, long hổ uốn lượn ôm vòng, quay về không chảy đi.
Sáu là Phục (nằm rạp): núi nằm rạp thấp xuống, không cao vút được, hoặc như xác úp, hoặc như con tằm nằm.
Bảy là Viên (tròn): núi cần tròn mà không cần thô, cần nhỏ mà không cần to. Thô to thì đần đục, tròn nhỏ thì thanh tú kỳ lạ.
Tám là Xảo (khéo): khéo là đẹp đẽ như tranh vẽ, đứng cao như cờ dựng. Hoặc nằm ngang như đai ngọc, hoặc nhô lên như lư hương đặt quỳ (?), hoặc quay như ghìm ngựa, hoặc cuộn như rồng đùa, hoặc chồng lớp như rèm buông, hoặc cụm như màn treo, hoặc bày hàng như quan lại đứng hầu ở công đường, hoặc chiếm chỗ như bàn án, hoặc như lùa đàn dê, hoặc như phượng bay; nghìn hình vạn dạng, không thể chép hết, người có trí tự hiểu được.
Chín là Ám (tối): hình dạng không rõ ràng, ở chỗ âm u tối tăm. Hoặc mờ mịt không rõ, hoặc các núi cùng vây kín một núi.
Mười là Loạn (rối): lộn xộn nhiều nhặng, không có thứ tự, như hoa rối, như ném que tính, tản ra bốn phía, không thể ghi chép được.
Mười một là Thủy (nước): có núi không có nước gọi là cô (mồ côi), có nước không có núi gọi là quả (góa bụa). Nước cần sâu mà không xiết, cần phẳng lặng mà không có tiếng. Ngoài mười dặm có dòng nước đẹp chảy vào minh đường là đất đại quý.
Mười hai là Thạch (đá): đào huyệt mộ thấy đá xanh thì hung, thấy đá đỏ như bột thì tốt. Đá đơn độc như cái trống, đá xấu như vách núi lở, khối đá cứng nhọn sắc, đều hung. Đá vụn lởm chởm, núi không cây cỏ, và giữa kẽ đá ẩm ướt, đều hung. Nếu có đá năm màu mịn như bột, cùng đất năm màu, thì chủ là đất đại phú quý.
Mười loại tuyệt không có mạch của Lưu Bạch Đầu
Sơn ao tuyệt (tuyệt vì núi lõm); Thành môn tuyệt (tuyệt ở cửa thành); Phúc chung tuyệt (tuyệt chuông úp); Mã nhãn tuyệt (tuyệt mắt ngựa); Can lưu tuyệt (tuyệt dòng cạn).
Sơn ao tuyệt: Nếu ở trong hang núi thì cần phải che được gió. Núi này lõm mà lưng long hổ khuyết sụt, gió thổi vào huyệt, chủ tuyệt. Liêu thị nói: "Thứ nhất chớ táng huyệt có gió lùa chỗ lõm, ắt người trong nhà tuyệt tự."
Thành môn tuyệt: Long thật huyệt chính đã kết ở bên trong, còn ở chỗ cửa (hai núi canh cửa nước) tuy có dáng như tinh thần (ngọn núi có hình sao) nhưng không kết huyệt, gọi là tuyệt ở cửa thành.
Phúc chung tuyệt: Hình như cái chuông úp, cao vút mà thẳng cứng dốc gấp; có thể tìm thổ huyệt hay niêm huyệt ở phía dưới, nhưng cần long hổ hộ vệ quanh cái chuông úp ấy. Người thường lấy huyệt ở phía trên là sai. Nếu quả có huyệt thì phải mở ra oa kiềm.
Mã nhãn tuyệt: Long tới gấp mà Huyền Vũ ngóc cao, không nhận huyệt, trơ trọi chịu gió thổi, nước ắt không tụ ở minh đường, chẳng có gì đáng lấy; cần gì câu nệ long hướng Hợi hay long hướng Cấn (Hợi, Cấn: tên phương vị trên la bàn; Hợi ở tây bắc lệch về bắc, Cấn ở đông bắc)!
Can lưu tuyệt: Long nằm ngang có oa trống rỗng, chạy theo dòng nước nguyên thần (dòng nước nhỏ chảy ra ngay trước huyệt) đã cạn, mà núi hai bên đều chạy trốn đi, long đi sang chỗ khác làm huyệt, ấy là quá long. Lầm táng ắt tuyệt người.
Lê chủy tuyệt (tuyệt mỏ cày); Nga đầu tuyệt (tuyệt đầu ngỗng); Can khòa tuyệt (tuyệt ổ cạn); Sơ long tuyệt (tuyệt long đầu nguồn); Đại phản tuyệt (tuyệt bãi rộng).
Lê chủy tuyệt: Thế núi hạ xuống gấp mà nhọn như mỏ cày, thẳng cứng mang sát khí, không thể đặt huyệt; lầm táng ắt tuyệt.
Nga đầu tuyệt: Núi hộ tống không ôm lấy huyệt mà đều nhọn sắc; bản thân long tuy uốn lượn cũng không thể gọi là long sống, mà là đầu ngỗng cổ vịt, đơn độc lạnh lẽo, yếu ớt, nên chủ tuyệt.
Can khòa tuyệt: Long đi qua mà kết giả thành ổ cạn, mạch ngang không thể đối với Hổ (?), lại không có môi, đệm làm chứng cho huyệt; ắt là hoa giả (dáng đẹp mà không thật kết), chủ tuyệt.
Sơ long tuyệt: Nếu thật là sơ long (đoạn long mới phát ra từ núi tổ) kết huyệt thì tốt. Nhưng nếu không phải sơ long, mà ở chỗ nghìn long phát ra, đặt mộ vào chỗ không có mạch, không có huyệt, núi thô nước ngắn, không long không huyệt, thì chủ tuyệt.
Đại phản tuyệt: Giữa bãi rộng không có long mạch, không có gò nổi, không có nguồn gốc, một dải bằng phẳng; hoặc đi qua chỗ mạch đứt, nước cướp, không nối liền nhau; táng vào chủ tuyệt.
Hai mươi bốn huyệt sát của Hồng Ngô Trai
Như đầu tinh (đầu ngọn núi kết huyệt) không rõ, chẳng ra hình Thổ chẳng ra hình Kim, chân nhánh chạy lệch, đá hiểm vỡ vụn, vách lở trơ đất đỏ (?), cờ đổ đá dữ, phì nộn sưng thô, như lá tranh như kéo giáo, lệch nghiêng mềm nhão, như giàn củi phơi lưới, như ô rách lởm chởm, mềm yếu cong queo, như rắn chết lươn chết, như hoa tản áo rối, đón tiễn không tới, xuôi xuống bay xiên, xõa đầu xòe tay, sụt lõm đón gió lạ (?), rèm cuốn ngay trước mặt, trâu đất bị dắt động... các huyệt như thế, nếu không tránh kỵ thì làm hại người đến bại tuyệt; nên phân biệt cho tinh, may ra mới phân được thật giả.
Huyền Vũ rủ xuống, cổ dài như sợi dây, lại mảnh nhỏ. Trên đầu thành hình sao mà chỗ nhập thủ (đoạn mạch cuối cùng đi vào huyệt) không ngóc lên, nước sát khí hai bên lại cướp mất, hoàn toàn không có sinh khí, không tốt mà hung.
"Tuyết tâm phú" nói: "Sau huyệt phải phòng ngói ngửa." Bởi phía sau ngửa lõm như viên ngói ngửa thì khí không kết tụ, sao có đất được? Chỉ có huyệt trên sao Thiên Tài (dạng núi đầu bằng phẳng thuộc Thổ) thì lại thích ngói ngửa.
Không mọc ra bào, nhũ, lại không có đệm, môi, thì long ắt không thật, không cần để mắt tới.
Huyền Vũ thè lưỡi, nếu long thật mà hai bên có tình thì cũng có phép cắt huyệt, tức câu "Huyền Vũ mỏ dài thì cắt ở chỗ cao."
Sưng phồng cong tới như vành chiếc vò, nước kim ngư (hai dòng nước nhỏ hai bên huyệt như vây cá) không tới thì là trâu đất bị dắt đi. Thầy thời nay bảo là nằm trong ổ túi, uổng phí tâm cơ, tốn tiền vô ích.
Như người dựng cái rá lên, nước chảy thẳng thì kim ngư không hội lại được. Khí mạch không ẩn tàng mà vẫn đặt huyệt suông, con cháu nghèo khổ, chịu cảnh lẻ loi.
Hình như cái ách trâu nằm ngang, không có đốt không có nhánh, nước hai bên tản ra, thế cục xuôi bay. Cứng thẳng sừng sững, không có núi hộ vệ vái chào, lầm đặt mộ thì con trẻ chết oan.
Như người ôm gối ngồi bên lò lạnh, cứng mạnh mà sinh ra, khí mạch thô. Hai bên không quay lại, núi nước tản mát, ruộng liền bờ cũng như không có.
Liêu công nói: "Mặt căng nổi ngang mấy đường mạch, sinh khí ngầm tự tiêu tan." Hơi khác với chỗ này, nhưng tóm lại đều là huyệt hung, không thể táng.
Liêu công nói: "Trụy túc là mạch ra từ dưới chân." Ở đây nói đầu nhỏ đầu to, đều cùng một lẽ, đều không thể táng.
"Táng thư" nói: "Khí nhờ sự hòa mà sinh, nên núi trọc không thể táng." Bởi núi trọc trụi, cây cỏ không mọc được, sao có sinh khí mà che chở cho người!
Đầu sào tre cứng mà mang sát khí, đã không có đốt lại không có vết, thật chỉ là một vật chết cứng, sao đặt huyệt được?
Huyệt tinh không thành hình, cứng thẳng như nắm tay vung lên, trơ trọi chịu gió, ắt do long tới không thật nên mới có huyệt xấu này, không cần ngó tới.
Như khuỷu tay quay ngược, không có tình hướng về huyệt, gọi là long hổ trợn ngược (?), chủ ngỗ nghịch tranh đấu, bất hiếu bất nghĩa, không gì hung hơn.
Mặt cứng như sao Thiên Cương (một sao hung, dạng núi nhọn cứng) mang hỏa khí như mỏ cây nỏ, không nhận huyệt, chớ khinh suất táng vào, chủ ôn dịch, hỏa hoạn, án mạng, chết oan, ít con trai.
Mặt như cái xẻng lúa (?), dốc cứng như vách đứng, không nhận huyệt; đó là long không thật nên thành hình dạng ấy, không cần tìm theo.
Huyền Vũ không cúi đầu xuống gọi là cự thi (cự tuyệt xác, không chịu nhận người chết). Cho nên phàm trước huyệt cần phải bằng phẳng, nếu không thì không nhận huyệt, đều là cự thi.
Bạch Hổ lấn vào minh đường, con cháu chết trẻ. Bởi núi Hổ ngóc cao thì gọi là ngậm xác; lại lấn vào minh đường thì gọi là lau nước mắt; đều đại hung. Nếu nước chảy tới bên phải thì Bạch Hổ nên mạnh, không câu nệ điều này.
Trên đây là hai mươi bốn huyệt sát: cổ dài là long tới yếu; cánh ngắn là không bao bọc che giấu; xuyên đỉnh là không có chủ tinh (ngọn núi chính làm chủ huyệt); mặt căng là sinh khí bị sát; như ba ba chết là âm dương không phân; rơi chân là sau nhẹ trước nặng; đầu trọc là khô trụi không có sinh khí; sào tre, nắm tay vung là sát khí thẳng; nước hiện, vành vò, ổ rỗng là không có đỉnh nhũ, ổ lõm trống rỗng; khối chết là cứng trơ; váy ba ba là khí tán; bụng phồng như quả bí đao, cùng với chuông úp, cái rá, đều là chết cứng, thô, dốc; miệng nia là tản mát; nia ngửa là ổ trống rỗng; ôm gối là bức bách; ngói ngửa là phía sau trống; thè lưỡi là lộ thai; Huyền Vũ như vách đứng là không nhận huyệt; Hổ ép minh đường là đấm ngực lau nước mắt. Đại để huyệt tinh thô cứng, vỡ vụn, dốc như vách, xấu xí, sưng phồng, nhọn sắc, gầy gọt, mềm yếu, mạch lộ, cứng thẳng không uyển chuyển, đều gọi là huyệt sát; ắt là do long tới không thật nên làm huyệt không đẹp. Dù thủy thành, án sơn đối diện, long hổ có hợp khuôn phép cũng chỉ là hoa giả; không thể ham sa và nước mà bỏ mất gốc rễ là long và huyệt.
Ba mươi sáu điều sợ trong phép huyệt của Tử Quỳnh Trương chân nhân (chân nhân: danh hiệu người tu đạo đắc đạo)
Huyệt sợ đặt thẳng vào chỗ sát khí xung chọi. Huyệt sợ sưng phồng, cứng trơ. Huyệt sợ trơ trọi, đơn độc lạnh lẽo. Huyệt sợ đá dữ lởm chởm. Huyệt sợ chỗ ngồi tựa thấp mềm. Huyệt sợ thấp ẩm, rỉ nước. Huyệt sợ đất bằng bẹt uể oải. Huyệt sợ sụt vỡ, bị đào đục tổn thương. Huyệt sợ trước cao sau thấp. Huyệt sợ núi bốn bên đè ép. Huyệt sợ trái trống phải khuyết. Huyệt sợ minh đường nghiêng tụt. Huyệt sợ đầu giáo đuôi chuột. Huyệt sợ đầu ngỗng mỏ vịt. Huyệt sợ núi cao đèo dốc. Huyệt sợ trước mặt như nhìn vào tường, ngồi như ở đáy giếng. Huyệt sợ nước chạy đi, sa bay đi. Huyệt sợ bị đốt lò, đắp đập. Huyệt sợ nước như rèm cuốn hiện ra trước mặt. Huyệt sợ sa cướp khí ngay trước mặt. Huyệt sợ gió từ chỗ lõm thổi bắn vào. Huyệt sợ nước nguyên thần chảy tuột thẳng đi. Huyệt sợ khí ở minh đường không thu giữ được. Huyệt sợ nước như mũi tên chảy thẳng. Huyệt sợ nước phân giới dội lên đầu. Huyệt sợ trâu đất bị dắt động. Huyệt sợ minh đường trống trải. Huyệt sợ nước phân giới bị lấp tối. Huyệt sợ gió tám hướng thổi chéo. Huyệt sợ nước như kiếm xông phá. Huyệt sợ hoàn toàn không có dư khí. Huyệt sợ đường đi xuyên qua cánh tay (long hổ). Trước huyệt sợ thấy hố sâu. Trước huyệt sợ thấy phản thành (dòng nước vòng ngược ra ngoài, quay lưng với huyệt). Sau huyệt sợ là ngói ngửa. Sau huyệt sợ là treo cao.
Bốn lời ví của Tử Thanh chân nhân Bạch Ngọc Thiềm (đạo sĩ đời Nam Tống)
Long tuy tốt mà không có huyệt, gọi là có mà như không; huyệt tuy tốt mà không có long, gọi là thực mà như hư; đất tuy lành mà táng không đúng phép, gọi là có chức quan mà không có bổng lộc; đất tuy lành mà năm tháng không thuận lợi, gọi là có thuyền mà không có mái chèo.
Chuyện truyền lại, chưa chắc thực: Ngọc Thiềm tiên ông chọn cho họ Ngô ở Lâm Xuyên một dương cơ ở Tân Xa, cách huyện trăm dặm về phía bắc, hình con lươn. Nền nhà cũ của họ Ngô thì ít người. Ông nói: "Đặt nền ở đây thì người trong họ rất đông đúc, nhưng năm tháng chưa thuận." Họ Ngô muốn nhanh, không kịp bói chọn ngày. Tiên ông nói: "Nước chảy ở phương Hợi, Mão, hợp với phương Càn (?), Tuất; năm tháng không thuận thì phú quý đến muộn." Họ Ngô quả nhiên người rất đông đúc. Từ đời Tống đến nay, ba trăm năm sau mới sinh ra Trung Giang công tên Thông, đỗ tiến sĩ năm Ất Mùi niên hiệu Gia Tĩnh, làm quan thiêm hiến (chức quan phụ tá trong ty án sát, lo việc giám sát, hình ngục ở cấp tỉnh). Các ông tên Phương, tên Tuệ, tên Tông Hán liên tiếp đỗ đạt, từ đó mới hanh thông.
Phân biệt huyệt thật, huyệt giả
Phụ chép: Phàm định huyệt, phải có chỗ định sẵn một cách tự nhiên, dời một bước cũng không được, mới là huyệt thật. Cũng như người đốt ngải, châm kim, tự có huyệt nhất định, không thể sai một li. Nếu dời sang trái một bước đặt quan tài cũng có vẻ đúng, dời sang phải một bước cũng có vẻ đúng, dời lên cũng chính, dời xuống cũng chính, không có chỗ xác đáng, thì không phải huyệt thật. Nhà thuật số gọi đó là "mặt Bồ Tát", mặt nào cũng đẹp, quyết không phải huyệt thật.
Không có dấu vết hình chữ "Cá" (mạch núi tách ra hai bên như nét chữ Cá, giống người dang tay), không có ba chạc đuôi én, không có môi, đệm làm chứng cứ.
Có hình chữ "Cá", có môi, đệm, có ba chạc. Long chia làm hai phía, huyệt ở chỗ ba chạc, chứng cứ rõ ràng mới là thật. Nếu dáng bằng phẳng, nhọn, tròn bước nào cũng có, thì đất này cũng chỉ được vinh hoa nhỏ.
Thuyết về làm tổn long, làm tổn huyệt
Phụ chép: Làm tổn long, làm tổn huyệt có hai thuyết. Một là điểm huyệt quá cao thì làm tổn long, điểm huyệt quá thấp thì làm tổn huyệt. Hai là đặt quan tài thuận theo đúng hướng mạch tới, khí xông thẳng vào đầu, gọi là tổn long; đặt cắm xiên quá mức, khí không thông vào được, gọi là tổn huyệt. Cả hai thuyết đều đúng. Nói theo khí: cao thì khí quá gấp, thấp thì thoát mất khí; thuận theo mạch tới mà đặt thẳng thì khí chọi xông vào đầu; còn phép nhiêu giảm (phép xê dịch huyệt lệch sang trái hay phải để đón khí) nếu làm quá mức thì mạch rót vào không trúng. Cho nên nói: "Cao thấp, xê dịch chỉ trong gang tấc, được mất lành dữ định từ đấy." Không thể không thận trọng. Tổn long thì họa đến nhanh, tổn huyệt thì họa đến chậm. Người xưa nói "Thà tổn huyệt, chớ tổn long" là nói theo họa đến nhanh hay chậm mà thôi; thật ra cả hai đều không được làm tổn. Lại có thuyết cho rằng đào xới quá rộng là tổn long, đào lòng huyệt quá sâu là tổn huyệt; đều phải thận trọng.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video