Thiên 18 — Quyển 4 hạ (2) — Bàn về quái huyệt

 Trùng san "Nhân tử tu tri tư hiếu địa lý tâm học thống tông" (In lại sách "Điều người làm con cần biết: địa lý giúp việc hiếu, tổng hợp học thuyết về cách nhìn đất"), quyển bốn, phần dưới, thứ hai.

 Sơn nhân xứ Giang Hữu (vùng Giang Tây) Từ Thiện Kế soạn thuật; cùng viết.

 Quyển này chuyên bàn về quái huyệt. Quái huyệt là huyệt (điểm sinh khí kết tụ, nơi đặt mộ) khác thường. Long (mạch núi chở sinh khí, ví như con rồng) thật mà ẩn giấu, hiểm hóc thì huyệt phần nhiều khác thường, người ta khó đoán biết, nên gọi là quái huyệt. Thật ra đó là then máy kín của tạo hóa, để dành chờ người có đức. Vì vậy phàm những khu đại địa (đất lớn, phúc lực rất mạnh) phần nhiều là quái huyệt.

 Nhưng huyệt thường thì dễ yên ổn, còn quái huyệt phần nhiều trông vào may rủi và hiểm. Huyệt thường thì thầy địa lý tầm thường còn biết được; quái huyệt thì không có pháp nhãn (con mắt tinh thông phép xem đất) không phân biệt nổi. Nếu nhận quái huyệt không đúng thì tai hại chẳng nhỏ. Vốn định gác lại không bàn, lại sợ bọn thầy tầm thường hám lợi mượn cớ "kỳ quái" mà khiến dân chúng như uống phải rượu độc (?). Lại sợ những kẻ tự cho mình thông minh, thích tìm chỗ ẩn kín, ưa điều lạ, mà tự đặt mình vào chỗ hiểm. Vì thế định nói lại thôi, muốn thôi lại không đành. Nghĩ rằng giấu kín không bàn, sao bằng nói thẳng ra để phá điều mê lầm? Nên mạo muội lấy khẩu quyết của thầy, xen thêm hiểu biết của mình, làm bài ca kèm lời chú, để thuật lại đại khái.

 Bài ca phá mê lầm về quái huyệt

 Long thật ẩn giấu hiểm hóc, huyệt lạ lùng kỳ quái, mắt người thường nào có ưa? Báu của trời, kín của đất, do quỷ thần cai giữ; chỉ chờ bậc minh sư (thầy địa lý sáng suốt, giỏi thật sự) chỉ điểm cho.

 Chú: "Tàng" là mờ tối mà ẩn kín. "Hãnh" là quỷ quyệt mà hiểm hóc. Bởi long thật kết tụ thì sức phúc khác thường, nên huyệt nó kết cũng khác khuôn thường: lẩn dấu, che ánh sáng, thu vẻ đẹp lại, thành hình huyệt kỳ dị, như có dáng đóng kín cất giấu, không cho người đời dễ nhận ra; nên gọi là "tàng hãnh" (ẩn giấu và hiểm hóc). Lệ Bá Thiều nói: "Chỗ tốt của then máy trời xưa nay vẫn kín, không cho mắt tục nhận ra điều kỳ lạ."

 Thế nên huyệt tốt của đất lớn người ta không dễ nhận ra, như thể trời đất che chở, giữ gìn để chờ người đức dày, không dễ trao cho ai. Nếu chẳng phải minh sư thấu hiểu sâu điều huyền diệu, thì làm sao vén được chỗ giấu của trời đất, tiết lộ được then máy của quỷ thần! Ông Trần, tên Sách, hiệu Linh Tuyền, người ấp Ngân (?), nói: "Đất có sẵn hình thành tự nhiên thì bắt huyệt dễ, chẳng cần đến thầy như Quản Lộ, Quách Phác (hai danh sư xem đất đời xưa); đất gặp hình quái dị thì huyệt khó cắm, phải gặp được thần tiên" — chính là ý ấy.

 Nhưng quái huyệt tuy phải chờ minh sư mới cắm được, thì danh sư cũng phải tích đức mới mời được. Cho nên nói tích đức là gốc của việc tìm đất, thật có lý do. Nếu huyệt đều chẳng kỳ quái, ai cũng cắm được, thì nhà làm điều ác cũng được đất tốt, như thế há đúng với ý sâu xa của tạo hóa là ban phúc cho người lành, giáng họa cho kẻ gian ác hay sao!

 Minh sư nhìn thấu khẩu quyết của then máy huyền diệu, nhưng giữ kín không dám nói; e rằng duyên phúc của ông còn mỏng, chỉ ra lại khiến ông kinh sợ ngờ vực.

 Chú: Trời tạo đất đặt, có khi đất tốt mà hình xấu, có khi hình tốt mà mang tật xấu. Như Đỗ hậu không có răng, đến khi hầu Chu vương (?) thì răng mọc; Câu Dặc phu nhân tay nắm chặt, gặp Hán Vũ Đế thì duỗi ra được — ấy là chờ đúng người mà thôi. Minh sư nhận ra quái huyệt, quái huyệt chờ minh sư, há phải ngẫu nhiên! Nhưng những đất lớn như thế, minh sư tuy nhận ra được, nhưng hình huyệt kỳ dị, mờ khuất khác thường; nếu chẳng phải nhà có âm công (đức làm điều thiện thầm lặng) dày, người có phúc, nhà có phước, thì dù có tài như Tằng Văn Địch, Dương Quân Tùng (các danh sư địa lý), có đất quý như của Chu Công, Khổng Tử, đem dâng ắt không nhận, nói ra ắt không tin, trái lại còn bụm miệng cười, hoặc kinh hãi ngờ sợ, thậm chí chê bai phỉ báng mà đổ lỗi cho thầy.

 Như quốc sư Ngô Cảnh Loan dâng đất "trung cán" (mạch rồng lớn chính giữa, đất của bậc đế vương) mà trái lại bị giam cầm — chuyện như vậy đời nào có ít! Vì sao? Thật bởi những đất lớn ấy không phải kẻ phúc mỏng đức bạc nên hưởng. Nếu không lường đức người mà dâng bừa, chỉ bừa, thì trời đất quỷ thần nổi giận, thầy địa lý lại chuốc lấy tai họa. Cho nên minh sư dù gặp huyệt kỳ dị của long thật đất lớn, cũng phải quý trọng giữ gìn, không được tiết lộ dễ dàng mà rước họa lỗi. Ông Lại (Lại Văn Tuấn) nói: "Đời suy phong tục đổi, người ít chân chất; gặp đất lớn chớ dễ hứa trao." Ông Liêu (Liêu Vũ) nói: "Người đời nửa tin nửa ngờ, tiết lộ then máy trời chỉ uổng công."

 Đất có loại kỳ khéo, có loại xấu vụng, gọi chung là quái huyệt. "Khéo" là hình huyệt đẹp mà lạ, nhưng vị trí khiến người ngờ; "vụng" là hình huyệt xấu xí, ngờ vực khó ra tay. Bậc cao nhân mang lẽ tạo hóa trong lòng, khéo hay vụng đều thông suốt cả.

 Chú: Long thật kết tụ, có chỗ nằm ở vị trí khác thường, gọi là "khéo"; có chỗ kết thành hình kỳ quặc xấu xí, gọi là "vụng". Gọi chung là quái huyệt, chỉ người có thuật cao mới hiểu rõ.

 Phàm quái huyệt đều có điều kỳ quặc, long phải thật mười phần kỳ lạ. Nhận rõ long thần đích thực là thật, quái huyệt mới đáng cắm kim (định huyệt bằng la bàn).

 Chú: Quái huyệt lấy long làm chuẩn để chọn hay bỏ, nên phải có long đẹp mười phần mới đặt mộ được. Bằng không thì phần nhiều sai lầm, tai họa đến ngay tức khắc. Kinh nói: "Long mà thật thì huyệt liền thật, long không thật thì ít có huyệt thật." Lại nói: "Sợ ông ngờ huyệt khó quyết đoán, hãy lần lên thân long phía sau mà suy. Đỉnh núi mọc trên long là rễ là hạt, hình huyệt phía trước là hoa nở. Rễ mà thật thì huyệt chẳng giả, vì từ giống ấy mà sinh ra" — chính là ý này.

 Huyệt khéo, huyệt khéo, thế nào là huyệt khéo? Xin kỹ càng nói cùng ông. Có khi nằm cao trên đỉnh muôn núi: ấy là huyệt thiên xảo, cắm được.

 Chú: Đất có chỗ kết trên đỉnh núi cao muôn trượng, thành huyệt thiên xảo (huyệt khéo trên cao như ở trời). Trương Tử Vi nói: "Thứ nhất là huyệt thiên xảo cao nhất, người thường sợ hãi dễ bỏ qua. Chỉ nói chỗ cao huyệt khó yên, nào biết huyệt khéo có khẩu quyết thật. Đỉnh núi thiên xảo chia long hổ, chỗ dốc lại bằng phẳng, có cửa ngõ. Người lên tới huyệt như ở lưng trời, nhìn bốn phía trăm dặm như hái được. Đất này sinh thần đồng và trạng nguyên, con con cháu cháu đều làm quan qua phủ."

 Người giải thích nói: "Huyệt không ở trên trời mà gọi là thiên xảo, vì nó cao vượt mây xanh, như ở trên trời, nên gọi là thiên xảo. Thường thấy hang vực nơi rồng ở, đền tiên chùa Phật phần nhiều ở trên gò cao núi chồng. Leo núi hoặc mấy chục dặm, hoặc hai ba chục dặm, nhiều đến năm sáu chục dặm, mới thấy hang động cung điện. Nơi nào cũng riêng có một cõi trời đất. Xem long huyệt ở đó, làm cung rồng, làm miếu tiên, làm chùa Phật, đều tùy chỗ thích hợp, không thể thay đổi. Bởi trời tạo đất đặt, phô bày điều kỳ lạ: trên núi có suối, đông hè không cạn; đỉnh núi có ruộng, nhiều đến muôn khoảnh. Khi chưa khai hoang thì rừng già cây rậm, ong dữ rắn độc, quỷ thần chiếm giữ. Đến khi duyên hội gặp gỡ thì sấm sét phá mở, quỷ thần dọn trừ, lối dài quanh co, đường rộng bằng phẳng. Ấy là chỗ huyền diệu của tạo hóa. Huyệt thiên xảo cũng không khác gì thế."

 Thật vậy, lời ấy! Cho nên phàm huyệt thiên xảo, tuy ở núi cao, nhưng khi lên tới nơi thì rộng mở thoáng đãng, cục thế (thế đất bao quanh huyệt) rộng và bằng, như ở đất bằng, không biết là đang ở đỉnh núi muôn trượng. Chỉ thấy bốn phương tám hướng phô bày vẻ lạ đẹp, như ba nghìn mỹ nhân, tám trăm ca kỹ xếp hàng lần lượt. Thành quách (các dãy núi vây quanh như tường thành) đầy đủ, triều án (núi phía trước huyệt: án là núi thấp gần trước mặt như cái bàn, triều là núi xa hướng về như chầu) chồng lớp, minh đường (khoảng đất trống trước huyệt, nơi khí và nước tụ lại) gọn chặt, tả hữu ôm vòng, tam dương (ba lớp minh đường trong, giữa, ngoài) đầy đủ, các thế tốt chầu quanh che chở, nước không đổ tuột đi, huyệt không cô lạnh — như thế mới là kết thật, sức phúc cực lớn.

 Long quý bậc trên thì thành cấm huyệt (đất dành cho bậc vua chúa, người thường không được dùng), hoặc sinh thánh hiền; long bậc giữa cũng có thể sinh người ra làm tướng vào làm tướng quốc, hoàng phi, thân thích nhà vua, thần đồng, trạng nguyên, cả nhà mặc áo đỏ áo tía (làm quan to); long bậc dưới thì không có kết tụ như thế.

 Những nơi anh em tôi từng thấy: như đất tổ của Hán Cao Tổ ở động Nha Cổ núi Linh Vân huyện Ninh Đô (xem Chí của phủ, quận và sách Nhất thống chí; tên cũ là huyện Kiền Hóa phủ Kiền Châu); đất tổ của Chu phu tử (Chu Hy) ở núi Quan Khanh huyện Vụ Nguyên, hình cái đấu vàng, huyệt trên sống núi; đất tổ của Phạm Văn Chính công (Phạm Trọng Yêm) ở Thái Hồ, Tô Châu, cách cục gọi là "vạn hốt triều thiên" (muôn thẻ hốt chầu trời — hốt là thẻ bài quan cầm khi chầu vua); và ở ấp tôi, ông Liêu đặt cho họ Trương đất tổ Bạch Ngưu Thản, sinh ra một văn, một võ, một thần tiên: Trương Trung Định công tên Đảo làm tham tri chính sự (chức phó tể tướng đời Tống), là văn; Giáp công được phong Trung Lợi hầu, là võ; Tử Quỳnh chân nhân Trương Quân Phạm, là tiên; đất tổ của thừa tướng Tằng Công Lượng ở Tuyền Châu, hình vó ngựa trời lật ngửa — đều thuộc cách này.

 Đại để những đất như thế, cần nơi đặt huyệt thật ấm áp, tuy ở núi cao mà không thấy cao mới tốt. Bằng không thì chiếm chỗ cao để hứng vẻ đẹp, khó tránh gió lạnh, lại phần nhiều kết thành hang nhà của thần tiên. Như cung Huyền Đế ở núi Thái Hòa, điện Địa Tạng ở núi Cửu Hoa, chùa Thiên Trì ở Khuông Lư (núi Lư Sơn), động La Hán ở Nhạn Đãng, cùng các nơi Thiên Du ở Võ Di, Tiên Chưởng ở Tây Hoa, Tam Tiên ở Thái Hoa, Tứ Tổ ở Hoàng Mai — đều là huyệt thiên xảo. Phàm tu Phật cũng phải chọn núi danh tiếng rồi mới thành đạo, ấy cũng là để thu lấy khí thiêng vẻ đẹp của núi sông.

 Người ta từng nói: "Tu tiên trước phải chọn núi danh tiếng (như động luyện đan của Hứa chân quân; Quách Cảnh Thuần — tức Quách Phác — chọn nhà họ Kim ở núi Dậu rồi mới thành đạo), rất kỵ đỉnh núi trơ trọi, nhìn bốn phía lạnh lẽo. Mời ông xem những nơi thành đạo từ xưa, động tiên đất phúc đều chẳng tầm thường (người xưa nói: 'Núi danh tiếng trong thiên hạ phần nhiều do sư chiếm')." Chẳng phải thế sao?

 Có khi nằm thấp trong núi sâu: huyệt chìm trong bùn cũng lấy được.

 Chú: Đất có chỗ kết ở nơi ruộng bằng trũng thấp. Ông Liêu nói "rùa ẩn, lẩn dấu trong ruộng" chính là vậy. Trương Tử Vi gọi là huyệt thiên bình. Ở vùng đất bằng rộng của Trung Nguyên, long đi trong lòng đất nên không thấy được, thỉnh thoảng lộ ra chút lông và sống lưng, thành đá ngầm, thành gò đống. Đến chỗ kết huyệt thì cũng phải cao thấp phân minh. Thế này cũng gọi là rắn rồng chìm trong bùn: ẩn nấp trong bùn, thỉnh thoảng có lông, sống lưng lộ ra ngoài bùn. Nghĩa là không thấy thân long, chỉ thỉnh thoảng lộ ra một hai chỗ, biết đó là rắn rồng đang ẩn nấp.

 Cách này hoàn toàn dựa vào việc xem thế nước để tìm huyệt. Cho nên Dương công (Dương Quân Tùng) nói: "Long thần ở đất bằng nhờ thế nước", lại nói: "Phàm đến đất bằng rộng chớ hỏi dấu vết, chỉ xem nước vòng quanh là long thật." Nhưng long ở ruộng bằng tản mác khó thấy, lại lẫn với mương rãnh, các dòng nước ngang dọc, không dễ xét kỹ; phải mắt sáng lòng khéo mới nhận ra. Bằng không thì cũng chỉ như ánh mặt trời bên bờ nước mà thôi (?).

 Có khi trơ trọi, gió tám phương thổi tới, nhưng lên tới huyệt thì tự có chỗ khuất kín tụ khí.

 Chú: Ông Liêu nói: "Ngồi trên chỗ trống mà xoay mặt hướng về núi chầu, thì chẳng sợ gió tám phương lay." Nhưng cũng không được để trên huyệt hứng gió; lên huyệt mà thấy khuất kín tụ khí mới tốt. Trương Tử Vi nói về huyệt thiên phong: "Đất mà gió tám phương thổi tới được, nhìn từ xa tưởng lạnh, đến gần thì ấm; nhìn tưởng trơ trọi, lên tới thì kín đáo." Sách Phát Huy nói: "Núi dốc huyệt cao, là tìm chỗ bằng trong chỗ dốc; núi trơ huyệt lộ, là nhờ hai vai có che chắn." Trông như trơ trọi hứng gió, thật ra kín gió tụ khí, vì thế mà tốt. Mắt tục không nhận ra, chê là trơ trọi.

 Có khi mạch đi thẳng, hai dòng nước bắn vào, nhưng đến huyệt lại có chỗ dựa che chắn.

 Chú: Dương công nói "Cũng từng thấy huyệt thẳng như ngọn giáo, hai dòng nước bắn vào hông tưởng khó chịu nổi" là vậy. Nhưng huyệt bị hai dòng nước bắn vào hông thì nơi nước bắn tới phải có mỏm đá diệu (mỏm đá nhô ra như ánh sao) chọc ra, hoặc có đầu núi kẹp chiếu, khiến từ trong huyệt không thấy nước chảy tới; nên nói "đến huyệt có chỗ dựa che chắn".

 Có khi kết ở giữa nước, bốn bề nước mênh mông.

 Chú: Dương công nói: "Cũng có huyệt ở trong đầm sâu." Ông Bốc (Bốc Tắc Ngụy, tác giả Tuyết Tâm phú) nói: "Huyệt dưới đáy nước, phải có đạo nhãn (con mắt đắc đạo)." Tạ Tử Kỳ giải thích: "Huyệt dưới đáy nước rất khó tìm xét; ắt là mạch đến tinh xảo lạ lùng, dấu vết kỳ dị, tự nhiên vượt trội, khác với mọi chỗ. Mạch và dấu kỳ dị kéo tới, gặp vực sâu đầm lớn bỗng ẩn mạch đi, ắt huyệt sinh ở đáy nước; chỉ người có đạo nhãn mới biết." Trương Tử Vi cũng nói: "Muốn biết huyệt thủy xảo ở đâu, là long mạch nối qua giữa dòng nước. Khi hiện, khi ẩn, khi kẹp dòng chảy; tìm được long đến thì không có đất đặt huyệt. Thế mà huyệt lại ở giữa nước, trăm người xem núi chẳng ai ưa. Chính vì thấy mạch không rõ ràng, khéo ở trong nước khó chỉ ra mà thôi."

 Nếu đúng như các ông nói thì đặt huyệt trong nước. Theo thiển ý của tôi thì không phải vậy. Tôi từng xét bài "Quái huyệt phá hoặc ca" của ông Liêu nói: "Bắt trăng tuy rằng ở trong nước, vẫn phải có đất đắp kín." Chính vì sợ người ta đặt huyệt trong nước mà không biết dùng đất đắp kín, nên chỉ ra. Huyệt ở trong nước, bốn bề đều là nước, ấy là giữa nước nhô lên gò núi, kết huyệt trên gò núi ấy, mà bốn mặt vòng quanh đều là nước lớn mênh mông; đó là huyệt ở trong nước, là huyệt thủy xảo. Không được hiểu lầm là đặt huyệt dưới đáy nước mới là quái huyệt trong nước. Vả lại trong trời đất há có lẽ làm huyệt chôn cất dưới nước? Nếu có thì cũng là liều mạo hiểm mong may, người nhân người hiếu sao nỡ đem thi thể cha mẹ bỏ vào trong nước, tự chuốc tội ngỗ nghịch để mong giàu sang!

 Thái Tây Sơn (Thái Nguyên Định) cũng từng nói: "Huyệt thủy xảo càng khó thấy, cũng khó tin. Trong vũ trụ, chỗ kết tụ trong nước vốn ít thấy; cắm huyệt trong nước càng hiếm nghe. Hoặc bỏ núi mà theo nước, bỏ cao mà theo thấp, về lý thì có, nhưng cũng phải long huyệt thật đích xác không chút ngờ mới được. Bằng không thì lại thành huyệt tuyệt tự. Huống chi cắm huyệt trong nước? Nếu chẳng xét địa lý thật tinh thông thấu suốt, sao dám đem thi hài người trước thử vào huyệt hiểm?" Thật là lời bàn xác đáng.

 Có khi kết trong đá cứng, đục đá gặp mạch đất thì lấy được.

 Chú: Trương Tử Vi nói: "Cũng có núi đá, đá phiến phủ khắp, không chút đất, huyệt khó đặt. Không ngờ long lại thật, khó bỏ đi; tìm suốt mười ngày chẳng thấy gì đáng xem. Đây gọi là khí hỗn độn trời giữ nguyên vẹn, da long thô dày, đầu mặt khô. Người đời chớ nói không có cây cỏ, không biết với núi trọc là hai loại khác nhau. Núi trọc thì màu đất vụn vặt lẫn tạp, trồng cây khó lớn; đất thiên hoàn thì không có khe nứt, trơn bóng phẳng lì như được gọt. Nhưng phải có bốn thú (bốn dãy núi trước, sau, trái, phải) vòng quanh, tự có núi đất ẩm, cây cỏ. Chỉ chỗ đáng làm huyệt thì đầu mặt đều là bàn đá phủ khắp. Đá ắt có khe có thể đục, dưới tấm đá có núi đất. Nếu gặp được đất thì huyệt nên nông, không cần đục sâu vào." Đó là nói huyệt kết trong đá. Nhưng đá cứng phủ khắp, không dễ đoán biết; nếu không phải thuật cao, pháp nhãn xem xét, thì sao biết dưới đá cứng có thể đục khe đất mà đặt quan tài! Cho nên ông Bốc nói: "Huyệt giữa đá, quý ở chỗ gặp được minh sư."

 Có khi huyệt nhìn xuống mạch nước suối, chôn xong suối liền khô.

 Chú: Long thật khí thịnh, nên kết huyệt xong mà khí còn dư dồi dào, vì thế rỉ ra thành suối thiêng. Đó là điều Trương Tử Vi gọi là "khí long thịnh vượng, nứt vỡ trào ra không giữ nổi". Cũng gọi là "huyệt long lậu" (huyệt long rỉ khí), vốn là long thật để lộ điều bí mật của trời đất, chỉ cho người biết huyệt tự nhiên. Nhưng then máy của tạo hóa dùng suối để làm người mê lầm, nên chẳng dễ đoán biết. Tuy nhiên, nước suối ấy ắt phải ngọt lành khác thường, không phải loại suối lạnh, hiểm, rỉ lở.

 Thái Tây Sơn nói: "Suối có mấy loại. Chỉ loại suối nước lạnh đục như hồ thì không tưới được, không rửa ráy được, không nấu ăn được, rỉ rả thấm ướt, trong thì không lắng, đục thì không pha — đó là suối vô dụng. Đất có suối đỏ thì không nên dùng, e có mạch bạc. Đất có suối tanh thì không nên để ý, e có mỏ sắt. Suối nóng, suối ngọt thì khí vượng đã dồn hết vào suối, không còn thành đất được nữa. Còn suối trong, vốc uống được (?), giặt được, tưới được, càng lắng càng trong, khuấy cũng khó đục, xuân hè không tràn, thu đông không cạn — đều là nước suối tốt. Huyệt gặp đúng loại này thì là mạch tốt. Nhìn xuống lỗ suối, theo đường cong phía trên (?) mà làm huyệt đặt quan tài, suối ấy ắt rút lại thành sinh khí, không chảy ra nữa. Còn như có mưa thì đầy, tạnh mưa thì cạn, nhìn tưởng có thể tung bụi, giẫm lên thì có khi ngập tới ống chân — đó là đất không giữ nước, mạch đất thưa rỉ, vô dụng nhất. Hoặc xuân hè có suối, thu đông khô cạn; hoặc mưa thì suối trào, nắng thì suối khô — đều không đáng dùng." Cho nên huyệt gặp long lậu thì phải xét suối trước rồi mới xét đất; suối tốt thì huyệt tốt vậy. Nhưng cũng không nhất thiết phải câu nệ chôn xong suối khô; cũng có khi không khô mà vẫn tốt, chỉ cần lấy suối tốt làm chuẩn.

 Có khi huyệt sát mép nước, chôn xong dòng nước tự dời đi.

 Chú: Long thật huyệt chính, không may lại sát mép nước, hoặc bị nước xói cắt; đây cũng là tạo hóa để tâm chờ đúng chủ mà thôi, nên chôn xong nước dời đi mà được tốt. Ông Bốc nói "nước có lúc gò thành hang, hang thành gò" chính là vậy. Sử ký chép: "Quách Phác đời Tấn chôn mẹ ở Kí Dương, cách nước trăm bước, người ta bàn ra tán vào. Phác nói: 'Sẽ sớm thành đất liền thôi!' Về sau cát bồi lên, đều thành ruộng dâu."

 Có khi huyệt nằm trên sống long: huyệt kỵ long (cưỡi rồng) quý không gì sánh.

 Chú: Ông Liêu nói "Kỵ long phải ở trên sống long, long dừng lại thì không gì địch nổi" là vậy. Bởi huyệt kỵ long sức phúc lớn nhất, là do khí long thịnh vượng nên kết huyệt xong vẫn còn dãy núi mang dư khí kéo tiếp. Vì huyệt không nằm ở chỗ tận cùng, nên gọi là kỵ long. Thuyết cũ cho rằng núi chạy tiếp phía trước đều không kết huyệt. Anh em tôi thấy những huyệt kỵ long có dấu tích tiên nhân, sau khi kết huyệt, núi chạy tiếp phần nhiều còn kết đất, chỉ là sức phúc có lớn nhỏ, huyệt có chính có phụ khác nhau mà thôi.

 Như ở ấp tôi, quốc sư Ngô đặt cho họ Trương ở Thập Viện một huyệt kỵ long, cách phía nam sông Tân Doanh năm dặm, tên đất là Ô Thạch Nguyên, sinh ra Trương Trung Định công tên Đảo làm tể chấp (quan đầu triều nắm chính sự); Giáp công được phong Trung Lợi hầu; tiến sĩ hơn năm mươi người. Long ấy kết huyệt xong lại nổi núi lớn, chạy tới đất tên Đào Chi Nguyên, lại kết thành đất hình ngỗng vàng ấp trứng do Đổng Đức Chương đặt, sinh ra Trương Hiến, tức Trai công làm quan ở Thượng thư tỉnh. Lại như đất tổ họ Uông Ngũ (?) ở huyện Tích Khê, hình tướng quân đạp nỏ; đất tổ quan ngự sử họ Lưu ở Cảnh Đức Trấn, hình hổ dữ xuống núi; đất tổ thượng thư Lâm Kiến Tố ở Phúc Kiến, hình phượng hoàng ngậm sách — đều là kỵ long, kết huyệt xong núi lại chạy tiếp, đều kết đất giàu sang, thật đều có dấu tích tiên nhân làm chứng. Bởi khí long cực thịnh nên dư khí lộ ra ngoài, vẫn còn kết tụ. Có một bài ca cổ bàn về huyệt kỵ long khá tường tận, xin chép kèm ở đây.

 Ca rằng: Ba mươi sáu huyệt kỵ long, chẳng phải thần tiên khó phân biệt. Nước chia hình chữ bát chảy hai bên, đến trước huyệt lại đổ dốc xuống. Không long, không hổ, không minh đường, nước đi xa tít dài mấy dặm. Huyền vũ (núi phía sau huyệt) tuy ngay ngắn mà khí vẫn đi qua, thầy tầm thường sao dám bàn bừa? Long thật thế vọt khó dừng lại, kết huyệt xong rồi khí vẫn đi. Ngay trên thân dựng thành án sơn nghiêm chỉnh, bốn hướng chính tám phương đều hội tụ.

 Ngoại dương (minh đường bên ngoài) đừng hỏi có hay không, chỉ xem rào dậu cùng núi kẹp đỡ. Tả hữu có núi hộ long và hộ thủy, vòng quanh khóa chặt, long chính nằm giữa. Hoặc làm hình lưng rùa, hoặc vai trâu, hoặc mỏ hạc, bụng nhện. Phượng ngậm ấn, rồng nhả ngọc, ngựa trời ngẩng đầu, rắn qua đường. Án phía trước không câu nệ nhọn hay tròn, hoặc ngang hoặc dọc, miễn ngay không lệch. Chỉ tìm xem chân khí ở đâu, nhận lấy thiên tâm thập đạo (núi trước, sau, trái, phải ứng nhau thành hình chữ thập, huyệt nằm ở giữa) cho đủ.

 Hoặc ở đất bằng, hoặc ở khúc khe, hoặc trên đỉnh cao lưng chừng núi. Hoặc núi nối liền nghìn muôn lớp, hoặc nước chảy đi nghìn muôn trượng. Thần tiên mới biết quy mô này, tự nhiên thông một hồ mà thông trăm hồ. Mắt khéo máy thần cắm đúng huyệt, cần gì xem từng bức đồ hình sa (núi nhỏ quanh huyệt)? Dặn ông xem kỹ chớ cho là kỳ quái, núi quấn bảo vệ tả hữu chưa từng rời. Nước tuy chảy đi ba năm dặm, uốn khúc như chữ "chi", chữ "huyền" là hợp then máy trời.

 Lại có huyệt lạ đảo kỵ long (cưỡi rồng ngược), trước sau diệu ở chỗ xem hình dáng. Nghìn biến muôn hóa, lý quy về một, đều ở trong lòng trong mắt bậc cao nhân. Điều cốt yếu không gì hơn bắt đúng khí mạch, lành dữ họa phúc phân trắng đen. Ông mà đặt được huyệt kỵ long, trăm con nghìn cháu chẳng phải lời suông. Huyệt kỵ long phúc chẳng nhẹ, đời đời giàu sang không dứt. Đỗ trạng nguyên đều đáng khoe, tướng, tướng quốc, công, hầu đầy cửa vua.

 Xét: Lý của bài ca thích đáng, nhưng thuyết ba mươi sáu huyệt thì câu nệ; người học không nên bám cứng vào.

 Có khi huyệt cắt ngang long mạch: trảm quan xưa đã có cách.

 Chú: Huyệt trảm quan là chặt ngang khí mạch của long đang đi mà kết huyệt. Bởi đại thế của long đã đi qua, khí vượng tạm dồn lại, cũng thành tinh thần (ngọn núi có hình dáng theo năm sao), có hình huyệt đặt được, nên chặt khí cắt mạch mà đặt mộ; không phải gượng ép chặt cắt long mạch để lập huyệt. Đất này phát phúc rất nhanh nhưng không lâu dài, bởi chỗ long tận cùng tự có huyệt chính, nên mới thế. Kinh nói: "Huyệt giả trảm quan chớ bảo là thật, huyệt chính hình thật đều sai mất. Núi phía sau Kinh Khẩu, Đan Đồ thường có mây khí tụ lại. Trong Khúc A có một huyệt, lại bị Lưu Kiều chặt một quan. Huyệt trảm quan bắt đầu từ đây, chỉ được hai đời sinh ra bậc mặt rồng (vua)" — chính là vậy. Khúc A ở huyện Đan Đồ, tức mộ cha của Lưu Dụ (vua sáng lập nhà Tống thời Nam triều).

 Có khi huyệt ở bờ hồ, thu đông mới hiện rõ thật.

 Chú: Huyệt có chỗ kết ở bờ hồ; lúc xuân hè nước lên, nhìn bốn phía đều là nước, mãi đến thu đông nước rút, hình huyệt mới hiện ra. Nếu nhận rõ long thật thì cũng dùng được, không sợ thấp ẩm. Dương công nói: "Cũng từng thấy huyệt sát mép nước, người tục thấy huyệt không có che bọc." Lại nói: "Giữa đất bằng còn có dốc nước chảy, cao hơn nước một tấc đã là gò. Chỉ vì thầy thời nay mắt kém, đến đó thấy mênh mông đành chịu. Liền nói không chỗ nào tìm dấu vết, đến khi có núi mới nhận ra. Người như thế há đáng bàn, có huyệt ở đồng bằng lại tự bỏ lỡ. Chỉ lên núi tìm long hổ, lại đòi có đầu vú mới gọi là tốt. Không biết núi cùng rơi xuống đồng bằng, huyệt ở giữa đồng quý không ai sánh. Thầy ngu làm hỏng biết bao người, lại bảo chôn cất sợ thấp ẩm. Không biết huyệt ở trong nước, khó tin như vậy, sợ nước rỉ ra; bởi lúc nước lên thì ở giữa nước, nước rút lại có sức như đất khô." Thuyết này nói hết diệu lý của phép huyệt bờ hồ.

 Có khi huyệt rơi giữa ruộng đồng, xuân hè nước chảy giao nhau.

 Chú: Đất ruộng bằng, cao một tấc là núi, thấp một tấc là nước. Vốn từ núi cao rải xuống đồng bằng, nối liền trải rộng, phẳng phiu mà tới, hơi có sống mạch. Đến lúc xuân hè tưới ruộng, đầy mắt đều là nước; mắt tục thấy thế, không coi thường là bùn lầy thì cũng bỏ vì là nước rỉ, sao biết trong đó có đất tốt? Nhưng chỗ kết huyệt phải có hình thỏi bạc, thúc khí (chỗ mạch thắt nhỏ lại để dồn khí) mà dung tụ, chia nước gọn gàng, bỗng nổi lên chỗ nhô khẽ, mở miệng rõ ràng, nước ranh giới đan giao, mới là huyệt thật. Dù ruộng nước đầy mắt cũng không đáng sợ.

 Có khi huyệt nằm trên lớp đất mặt, gọi là bồi thổ táng (chôn bằng cách đắp đất lên).

 Chú: Bồi thổ táng là vì khí đất nổi lên trên, nên khi hạ quan tài thì không đào giếng huyệt sâu, đặt quan tài trên lớp đất mặt, bên ngoài lấy đất nơi khác đắp lên, nên gọi là bồi thổ táng. Chu Tử nói: "Vùng Chương Châu, Tuyền Châu, quan tài chỉ nổi trên mặt đất, sâu lắm cũng chỉ một nửa vào đất, nên đất đắp phía trên rất cao. Về sau thấy người Phúc Châu dời mộ cũ, mộ nào hơi sâu đều có nước, mới biết người Hưng Hóa, Chương, Tuyền chôn nông là để phòng nước." Xét: Phép chôn nông không chỉ riêng Chương, Tuyền. Bởi đất có dày mỏng khác nhau, long mạch có nổi chìm khác nhau. Đất dày, mạch chìm thì có khi chôn sâu tới mấy trượng mà không gọi là quá sâu; đất mỏng, mạch nổi thì có khi đặt quan tài trên lớp đất mặt, dùng đất nơi khác đắp thành mộ mà không gọi là quá nông. Ôi! Không phải người linh hoạt biến thông thì ai làm được?

 Có khi huyệt ở khe đá, có đất thì khí mới thông.

 Chú: Đây là huyệt đất trong núi đá. Táng kinh nói: "Khí theo đất mà đi, nên núi đá không chôn được." Bởi đá cứng không đào đục được thì ngăn cách sinh khí, lại hay sinh nước, nên không thể đặt mộ. Cho nên núi đá phải có huyệt đất mới là thật. Ông Liêu nói "Đá súc miệng chớ ngờ, đặt huyệt ở khe đá; huyệt đất thật vô giá" là vậy. Dương công nói "Cũng có huyệt ở giữa đá lớn", ông Bốc nói "Huyệt giữa đá quý ở chỗ gặp minh sư", đều nói giữa đá có huyệt, nhưng không nói rõ chỗ lập huyệt phải có đất mới là thật.

 Trương Tử Vi nói: "Huyệt thạch xảo sinh trên bàn đá, như mài như khắc như cắt thành. Trên không có khe mạch để tính đục, lại không có tấc đất che phủ." Lại nói: "Huyệt này dựa vào núi không cần đục, chỗ bằng là chỗ đặt quan tài. Tự nhiên kết tụ được mạch núi, không cần đục ra làm tiết khí đá." Như vậy là chỉ thẳng việc đặt quan tài trên đá cứng. Nếu đúng như lời ấy thì lại trái với Táng kinh. Vả lại huyệt đất trong núi đá, hoặc núi đá đục ra thấy mạch đất làm huyệt, tôi đã nghe lời ấy, cũng đã thấy đất ấy. Huyệt đá không đào đục được, ấy là đá cứng, không có sinh khí. Nay nói đặt quan tài lên trên, lấy đất đắp kín, thì tôi nghe lời ấy chứ chưa thấy đất ấy. Dù nói là có, rốt cuộc lòng tôi vẫn không yên, không dám lấy làm phép, thà theo ông Liêu chứ không theo ông Trương.

 Cũng từng thấy huyệt nước chảy thẳng đi, đặt mộ xong sinh ra công hầu.

 Chú: Long thật đất lớn thì bao bọc chồng lớp, huyệt chính ắt nằm trong vòng các núi vây quanh hầu hạ; dòng nước nhỏ chảy thẳng đi là điều theo thế tất phải có. Đào công nói: "Nước chảy thẳng trăm bước, đời đời làm quan." Nhưng phía ngoài phải có sông lớn khe lớn chảy ngược vòng ngang, chân núi lớp lớp chặn lại. Phú nói: "Nước nguyên thần (dòng nước chảy ra ngay trước huyệt, giữa hai cánh long hổ) đâm thẳng ra giữa, chưa thể nói là xấu; phía ngoài có núi quay đầu chặn ngang, gặp được lại thành tốt" là vậy. Nhưng huyệt nước chảy thẳng phải long dài khí vượng, sức phúc cực lớn, lại được chân núi hai bên bao thu, nước tuy đi mà núi quay về, huyệt rất kín đáo thì mới được. Nếu long ngắn sức ít, thì nước đi một bước cũng không được đặt mộ. Ông Liêu nói: "Thứ nhất chớ đặt mộ ở đất nước chảy đi, nhãn tiền gia nghiệp tan." Rất nghiệm, rất nghiệm, hãy răn, hãy răn!

 Cũng từng thấy huyệt có sa (núi nhỏ quanh huyệt) bay xiên, đặt mộ xong được mặc áo đỏ (làm quan cao).

 Chú: Long thật huyệt quý, trước mặt có khi nhiều sa xuôi theo nước, mắt tục ắt nhìn mà sợ, hoặc cho là "bút mất ruộng", hoặc cho là "sa bỏ quê" (núi nhỏ chạy xuôi theo nước, báo hiệu mất ruộng hay lìa quê), dù có đất đẹp cũng không dám tin. Đâu biết đó là diệu khí (khí sáng như ánh sao), là điềm ứng cực quý! Dương công nói: "Hoặc như dao, hoặc như kiếm, theo nước xuôi dòng đều thướt tha. Thầy tầm thường chỉ đoán là lìa quê, nào biết bên trong có long thật chiếm giữ." Bởi long thật huyệt chính đã kết tụ, dù có sa nhỏ xuôi theo nước, phần nhiều là diệu đẹp, không thể nhất loạt đoán là bút mất ruộng, sa lìa quê. Vì sao? Bởi sa như người con gái đẹp, sang hèn theo chồng, nên vậy.

 Như bậc đại quý nhân đã dựng phủ lập dinh ở đây, hoặc mở trấn cầm cờ tiết, thì quân tướng lính hầu, hoặc trái hoặc phải, hoặc ra hoặc vào, đều chạy vạy phục dịch cho quý nhân; nên sa chạy xuôi cũng chẳng đáng sợ, lại là dấu nghiệm của diệu đẹp, khí quý. Nhưng cũng phải thu giữ lại, không để nó đi tuột mất. Trương Tử Vi nói: "Như long huyệt thật chính mà có hung sát (thế núi nước dữ) chiếu bắn, hoặc xuôi nước chạy tuột, chỉ cốt ở chỗ thu giữ. Thu giữ được thì dù có hung sát, đã làm việc cho ta, không còn hình khắc bắn phá. Ví như quan lớn bậc quý, lính bị thích chữ, kẻ hèn mọn đều để mình sai khiến. Vì sao? Vì quyền ở trong tay ta. Cho nên đất đại quý, khí long tự thân nặng, khó tránh có sát khí; mà các núi hộ tùng, triều ứng như võ phu lính dữ, mặc giáp cầm binh khí bên cạnh ta, khó tránh vẻ đáng sợ. Nhưng không biết đều là hầu vệ ta, không phải khinh nhờn ta. Đã để ta sai khiến thì có gì đáng sợ? Lại vừa đủ làm chứng cho sự quý hiển."

 Cũng từng thấy huyệt không có che bọc, một chỗ nhô lên giữa đồng bằng rộng.

 Chú: Che bọc là phần bảo vệ huyệt, để che gió lạnh, không thể thiếu. Khẩu quyết nói: "Chỗ lập huyệt sợ nhất gió thổi." Lại nói: "Huyệt cần có bao bọc; có bao bọc thì huyệt không bị phá." Ý nói rất mạnh rằng huyệt quý ở chỗ được che bọc. Nhưng phép quý ở chỗ biết biến thông. Như chỗ nhô lên giữa đồng bằng thì lại không cần câu nệ như thế. Thái Văn Tiết công nói: "Đất đồng bằng không sợ gió." Dương công nói: "Đồng bằng không sợ gió tám phương thổi." Đều chỉ thẳng rằng đồng bằng không cần sợ gió, không cần bàn có hay không có núi tả hữu. Bởi đất đồng bằng nhìn không thấy bờ, gió đi trên mặt đất, không vào trong đất, nên tuy không có che bọc cũng không hại. Ví như người ở đồng bằng rộng, nơi đồng không, chẳng có gì che chắn, suốt ngày hứng gió cũng không đến nỗi sinh bệnh; còn ở trong phòng kín chỗ nằm ngồi, có song cửa khe hở, gió lùa bắn vào thì lại thành bệnh. Cho nên ở hang núi sợ nhất gió lùa từ chỗ lõm, còn đất đồng bằng đã không có gió lõm, cần gì câu nệ phải kín đáo?

 Cũng từng thấy huyệt dư khí nhiều, núi chạy tiếp mấy chục dặm.

 Chú: Long lớn khí thịnh, một lúc thu lại không hết, nên kết huyệt xong vẫn có núi mang dư khí, có khi chạy mấy chục dặm. Đất này sức phúc cực lớn; mắt tục xem thì thấy khí long chưa hết, ắt sinh ngờ vực, không dám đặt mộ. Đâu biết đất phúc lực lớn thì chỗ kết huyệt ắt không ở chỗ tận cùng. Kinh nói: "Đất lớn đều rơi xuống từ lưng chừng, nhánh thừa chạy tiếp làm thành quách." Ngô công nói "Dư khí không chạy mấy chục dặm thì quyết không phải đất vương hầu" là vậy. Phạm Việt Phượng nói: "Long thật cuộn lại dừng nghỉ, ắt chia nanh duỗi vuốt; ngoài chỗ kết huyệt có ba năm dặm dư khí, đều ngầm chầu về. Như nhà lớn của người, chỗ ngủ nghỉ ắt ở sâu trong nhà." Ví thế cũng sát nghĩa. Nhưng núi chạy đi ấy phải vòng lại bảo vệ huyệt: hoặc chạy làm hạ thủ (cánh núi phía nước chảy ra, chặn giữ nước), hoặc làm hậu giang (núi đỡ phía sau) (?), hoặc làm núi chắn ở chỗ thắt, hoặc làm hãn môn ở thủy khẩu (núi đứng hai bên cửa nước chảy ra như cửa canh) — tuy đi mà vẫn làm việc cho ta thì được.

 Cũng từng thấy huyệt phía sau trống trải, được nước thì chẳng ngại gió.

 Chú: Ông Liêu nói "Ngồi trên chỗ trống mà xoay mặt hướng về núi chầu, thì chẳng sợ gió tám phương lay" là vậy. Bởi long đến nhảy vọt hùng mạnh, đến lúc nhập thủ (đoạn long đi vào huyệt) kết huyệt thì bỗng lật mình xoay mặt, ngược dòng nước đón lấy nước chầu tới; tuy phía sau trống, ắt có nước bao quanh, không đáng sợ. Táng kinh nói: "Được nước là hơn, giữ được gió là thứ." Loại này là vậy. Nhưng cũng phải chỗ huyệt kín đáo tụ khí, như điều đã nói ở trên: lên huyệt thấy ấm áp tụ khí mới tốt.

 Cũng từng thấy huyệt bị núi phía trước lấn ép, nhưng quay nhìn tổ thì chẳng ngại thấp.

 Chú: Đây là huyệt hồi long cố tổ (long quay đầu nhìn lại núi tổ nơi mình phát xuất). Trương Tử Vi nói: "Núi cao rơi xuống gò bằng làm huyệt mà thành đất hồi long cố tổ, thì núi chầu phía trước đều là tổ tông cha mẹ của ta, tuy cao cũng không hại, cũng không ghét nó sát gần." Ông Bốc nói: "Hồi long cố tổ, tổ không ngại cao." Bởi con cháu gặp tổ tông thì lễ trên dưới tự nhiên mà có, tuy cao và sát cũng không coi là lấn ép, không thể so với núi khách đến chầu. Nếu núi khách cao và sát thì có nạn đè ép, gọi là khách lấn chủ, không được đặt mộ. Nhưng huyệt cố tổ tuy không sợ núi chầu phía trước cao sát, cũng phải núi ấy mở mặt ngay ngắn, đẹp đẽ, không có hình dáng thô dữ nghiêng lệch, sưng phù xấu xí, cùng những tướng nhọn bắn, bay chạy, vỡ vụn, lởm chởm thì mới được.

 Cũng có huyệt khéo gọi là hợp khí, mạch đến do hai long cùng tới.

 Chú: Huyệt hợp khí sức phúc cực lớn; hoặc hai long, ba long, cho tới chín long, hợp càng nhiều càng hơn. Kinh nói "Lại có hai long hợp một khí, hai dòng nước ba ngọn núi chung một chỗ" là vậy.

 Cũng có huyệt khéo gọi là long thoát, mạch đến đi qua trong nước.

 Chú: Long thoát là mạch núi đứt đoạn, xuyên xuống vượt qua nước, như người thoát ra mà đi, không vướng víu gì. Ông Bốc nói: "Bỏ giáp kéo binh khí, qua nước lại dựng trại." Đào công nói: "Dấu ngựa qua nước, vén áo lội sông." Đều nói long mạch từ trong nước vượt qua, rồi lại nổi tinh thần kết huyệt. Nhưng khí gặp gió thì tan, mạch gặp nước thì dừng. Nay nói qua nước là sao? Bởi ắt có mạch dải đá ngầm xuyên qua nước, như thuyết "mười đại băng hồng" (mười kiểu long mạch vượt sông bằng dải đá ngầm) mà người đời nói, dải đá đưa mạch qua nước, mới đúng. Như các đảo giữa biển, cũng là mạch đá dưới đáy nước nối liền mà thôi. Bởi nước không ngăn được mạch đá mà ngăn mạch đất.

 Thiệu Tử (Thiệu Ung) nói: "Nước là máu của thân người, đá là xương, đất là thịt. Cho nên máu chạy trong thịt, không chạy trong xương. Máu để nuôi thịt, thịt để nuôi xương mà nuôi thân. Chỉ có khí là không đâu không thông." Khẩu quyết nói: "Mạch rỉ đi qua không nhìn thấy được, hãy để tâm xem kỹ cách cục của long. Xuyên sông vượt nước, qua dấu vết ấy, nhận lấy xương đá làm mạch thật." Đây là khẩu quyết cốt yếu để xét long mạch vượt nước.

 Những thứ này đều kỳ khéo khiến người ngờ, là tạo hóa giấu then máy thật.

 Chú: Trên đây đều là huyệt khéo mà kỳ quái, tổng cộng hai mươi hai thể, là then máy kín của tạo hóa, ắt phải chờ người có đức rồi mới được.

 Lại có huyệt xấu càng khó nhận, nhưng phúc ứng không sai chút nào. Vụng xấu, vụng xấu, sao gọi vụng xấu? Thật có khẩu quyết huyền vi. Người quân tử đức lớn dáng như kẻ ngu, người buôn giỏi cất giấu như không có gì.

 Chú: Long thật ẩn giấu hiểm hóc mà thành huyệt xấu vụng, cực khó nhận ra. Xem hình dạng thì như đáng bỏ đi, nhưng nghiệm theo dấu tích tiên nhân thì phúc ứng không sai mảy may. Như thế há chẳng phải có khẩu quyết huyền vi sao? Cho nên được khẩu quyết thì dù xấu vụng cũng lấy được. Cũng như người rất trí thì như ngu, người rất khéo thì như vụng. Lão Tử nói "Người buôn giỏi cất giấu kỹ như không có gì, người quân tử đức lớn dung mạo như kẻ ngu" là vậy. Vì huyệt xấu vụng mà bỏ đất đẹp, cũng như lấy dáng mạo mà đánh giá người, thì sẽ sai lầm ở Tử Vũ (học trò Khổng Tử, mặt xấu mà rất có đức, Khổng Tử từng xem nhầm).

 Lại như người con gái đức hạnh hiền thục, mặt xấu chẳng nên chê.

 Chú: Ưa sắc đẹp mà không chuộng đức là điều che lấp của người đời. Như con gái mặt xấu mà có đức hiền, đời phần nhiều chê xấu mà bỏ; mặt đẹp mà có nết xấu, đời lại vì đẹp mà lấy; người hiểu biết ắt phải thở dài. Tây Thi đẹp tuyệt trần lại làm nghiêng đổ nước người, còn Vô Diệm là gái xấu lại giúp nước hưng thịnh. Thật không ở sắc mà ở đức. Cho nên phàm bàn huyệt, phải lấy long làm chủ. Long đã thật thì huyệt ắt đích xác; bề ngoài tuy xấu vụng mà bên trong chứa chân khí kết tụ, theo phép thì lấy được. Cũng như con gái có đức hiền, chỉ là dung mạo không ưa nhìn; người quân tử lấy làm vợ, ắt nên công giúp đỡ việc nhà. Nếu cứ câu nệ huyệt phải rõ ràng dễ thấy mà không xét long đúng hay sai, ấy là ưa sắc mà không chuộng đức, há chẳng bỏ đất đẹp thành vô dụng sao!

 Vì ông vạch phá điều bí mật của then máy trời: huyệt xấu vụng chớ dễ bỏ. Cũng từng thấy huyệt nhũ (gò nhô dài như bầu vú) thẳng và dài, hai bên tả hữu chẳng ai chặn che.

 Chú: Nhũ dài là một nhũ ở giữa chạy ra dài riêng, long hổ (hai dãy núi trái — Thanh Long, phải — Bạch Hổ ôm lấy huyệt) hai bên ôm che không tới. Người thấy thế ai cũng cho là mạch lộ mà bỏ. Đâu biết mạch chính từ giữa ra, khí lực thịnh vượng, thế khó dừng ngay, nên chạy ra riêng mà lại dài. Đến chỗ kết huyệt mở thành oa (huyệt hình ổ lõm) hoặc kiềm (huyệt hình cái kìm, hai càng kẹp), tự có long hổ của bản thân che huyệt, núi ngoài bảo vệ mạch; dù núi đưa đỡ hai bên phía sau ngắn cụt, quấn không tới huyệt, cũng không hại. Dương công nói "Tham lang biến thành liêm trinh (tên các sao dùng gọi các dạng núi) hình răng lược, nhánh dài có huyệt mà không ai chôn. Người nói long hổ không theo về, ai biết chôn xong sinh công, tướng" là vậy. Nếu đầu nhũ không mở oa, kiềm, hoặc quay về trái phải, thì là sa ôm che núi khác mà bản thân trơ trọi, không được đặt mộ.

 Cũng từng thấy huyệt phần đầu lệch nghiêng, người đời khó phân biệt.

 Chú: Long thật lẩn dấu, biến hóa không một kiểu. Người đời chỉ biết huyệt ngay ngắn, nào biết long huyệt ẩn giấu hiểm hóc phần nhiều kết tụ ở chỗ lệch nghiêng. Lệ Bá Thiều nói: "Bàn nước bàn núi người đời nhiều, dùng vụng thì biết làm sao? Chôn sai thường vì cầu chính diện, không cắm chỉ vì bỏ chỗ lệch. Nào biết chỗ kỳ diệu huyền thật, tiên nhân phần nhiều đặt nơi sườn dốc lệch" là vậy. Nhưng huyệt lệch nghiêng thì phía sau phải có quỷ (mỏm núi nhỏ nhô ra phía sau huyệt như chống đỡ) và lạc (núi đứng sau huyệt làm chỗ gối tựa) mới là thật. Nếu không có quỷ, lạc thì không được đặt bừa.

 Cũng có huyệt phía dưới mọc mỏ nhọn, là thể lá phong ba chạc.

 Chú: Lá phong ba chạc, tinh (thân núi) dài, dưới huyệt chìa ra mỏ nhọn; cưỡi hình ngồi sát (đặt huyệt ngay trên chỗ khí nhọn dữ) mà cắm thì chủ quý hiển có uy quyền, quan văn kiêm võ.

 Cũng có huyệt phía trước mỏ thẳng dài, đục thành cánh tay quay về xa.

 Chú: Kết huyệt đã xong mà dư khí vẫn chạy đi không dừng, nên đục chỗ nó chạy đi làm nội đường (minh đường bên trong), làm một cánh tay vốc ngược lại là hay. Như họ Trình ở đô thứ chín huyện Vụ Nguyên có một đất ở Trường Khánh, mở trướng mà xuống, kết huyệt rất đẹp, chỉ là phía trước chạy thẳng dài; người tục đều lấy huyệt ở chỗ tận cùng, không lợi. Họ Trình cắm huyệt ở chỗ mạch đến từ đỉnh thành thể tinh, rồi cắt bỏ phần thẳng dài như bướu thừa, đục thành một cánh tay vốc ngược làm nội đường, ngay đời ấy sinh người quý hiển, liên tiếp đỗ đạt.

 Cũng có huyệt phía sau là máng trống, đũa ngọc kẹp bánh bao.

 Chú: Là biến thể âm trong dương, tức huyệt hợp kiềm.

 Cũng có huyệt phía trước là rãnh sâu, máng vàng với rãnh bạc.

 Chú: Là biến thể dương trong âm, giống như chính kiềm.

 Cũng có huyệt xấu như chân hạc, nhô lộ không ai hiểu.

 Chú: Dương công nói "Lộc tồn (tên một sao, chỉ dạng núi) mang lộc là huyệt lạ, huyệt lạ sinh thành hình chân hạc. Hình chân hạc hai bên ngắn, một cựa tự nhiên chống thân chính. Đây là lộc tồn mang lộc đi, huyệt ở chân dài là hình chính. Nổi đỉnh hoặc thành quan lại mũ áo, ngắn ngắn thấp sinh tay trái tay phải. Tay trái ngắn như hình cắm hốt, tay phải ngắn như thế đeo túi cá (túi đựng thẻ cá của quan). Thầy thời nay đến đây phần nhiều ngờ vực, lại chê long hổ không quấn che" là vậy.

 Cũng có huyệt xấu như da trâu, phẳng lì uể oải khiến người ngờ.

 Chú: Huyệt ở dốc thoải, hơi có chỗ lõm chỗ nhô; mắt tục xem như da trâu phẳng lì, chẳng có chỗ đặt. Không biết tìm chỗ tụ trong chỗ tản, sức phúc cực lớn. Dương công nói "Hình lưới quăng như da trâu, không mặc áo đỏ cũng hưởng nhiều bổng lộc" là vậy.

 Cũng có huyệt xấu thiếu một cánh tay, thầy thời nay dễ bỏ.

 Chú: Người đời bàn đất chỉ thích tả hữu cân đều, hơi có thiếu hụt thì không lấy; đó là lẽ thường. Lại không biết có loại long thật đất lớn kết thành huyệt kỳ dị, phần nhiều không đều đặn: hoặc có long không có hổ, hoặc có hổ không có long. Minh sư thấy thế tự có khẩu quyết định sẵn. Ca cổ nói: "Có long không hổ cũng là tốt, có hổ không long chưa phải xấu. Chỉ cần núi ngoài nối liền ứng đáp, rõ ràng có huyệt, phúc thường dồi dào." Ông Bốc nói: "Hoặc có long không hổ, hoặc có hổ không long; không long thì cần nước vòng bên trái, không hổ thì cần nước quấn bên phải." Phạm Việt Phượng nói: "Nước đến từ bên trái thì không có tay trái cũng được; nước từ bên phải đến thì không có tay phải cũng cắm được." Trương Tử Vi nói: "Lại có loại như cây trâm chân dài chân ngắn, không nhũ không huyệt, lấy ở đâu? Đây gọi là long co, tìm ở chỗ co, đầu chân ngắn là nơi khí mạch tụ. Hoặc trái hoặc phải, huyệt đều như vậy, ắt có núi ngoài làm long hổ." Dương công nói: "Cũng có bên trái dài, nhánh phải ngắn; cũng có bên trái ngắn, nhánh phải dài; người đời, thầy tầm thường phần nhiều không lấy, nào biết huyệt lạ sinh người hiền tài." Đều là lời bàn xác đáng. Ông Thái nói: "Thiếu hụt không đều là chỗ kỳ lạ của trời đất." Loại này là vậy.

 Cũng có huyệt xấu thể thô cứng, xem kỹ thấy thái cực mới đặt.

 Chú: Chỗ thô cứng người ta phần nhiều chán bỏ. Không biết trong đó có hình thái cực (vòng tròn mờ, nơi lõm nhô khẽ của huyệt) lõm nhô mờ mờ, nước ranh giới hình râu tôm, mắt cua (những rãnh nước nhỏ chia hai bên rồi hợp lại quanh huyệt) chia hợp rõ ràng, mới là huyệt quý. Nhưng huyệt này hay làm người ta lầm; nếu xét không thật rõ thì không được làm qua loa, phải xem kỹ long mạch đích xác mới cắm.

 Cũng có huyệt quái là hình đòn gánh lõm, núi lạc nổi cao sát thân.

 Chú: Đó là điều Trương Tử Vi nói: "Lại có huyệt lõm, hai vai nổi lên, đối ngay chỗ lõm sâu của núi chủ. Đầu nhũ lại sinh đối với chỗ lõm, làm huyệt thì đặt thế nào? Đây gọi là thiên tiềm (rồng trời lặn), không được coi nhẹ; chỗ lõm giấu sâu có lẽ diệu." Phàm huyệt đòn gánh lõm, phải có núi lạc phía sau sát thân che chiếu. Nếu rủ nhũ kết huyệt mà đầu nhũ dài, thì là khí dồn ở nhũ, tuy không có lạc cũng không sao; nhưng phía sau phải được bao bọc, không được trống trải; hoặc có quỷ hiếu thuận (mỏm núi đỡ phía sau thuận chiều với huyệt) thì càng hay.

 Cũng có huyệt quái là hình ngói ngửa, khí dồn lại xuống ở phía trước.
 Chú thích: Huyệt (điểm đất tụ khí, nơi đặt mộ) kiểu "đầu lõm" là huyệt mà phần đất ngay sau đầu huyệt lõm xuống, nên khí bị dồn ép ra phía trước. Vì vậy phía sau bắt buộc phải có "hậu cung" (phần đất che đỡ phía sau huyệt) dạng "ngưỡng ngõa" (mặt đất ngửa lên như viên ngói đặt ngửa). Nếu trong chỗ ngói ngửa ấy lại mọc ra một "nhũ" (gò đất rủ xuống như bầu vú) thì không phải chỗ kết thật. Huyệt này phải lấy việc có "lạc sơn" (núi tựa đứng phía sau huyệt) làm chuẩn. Nếu là nhũ rủ xuống thì đặt huyệt ở đầu nhũ. Phía sau mà có "hiếu thuận quỷ" (mỏm đất nhô ra phía sau huyệt, thuận theo chiều mạch, đỡ lấy huyệt như con hiếu thảo đỡ cha mẹ) thì không có lạc sơn cũng tốt. Thế này cùng một kiểu với huyệt "gánh chỗ lõm".

 Cũng có huyệt quái (huyệt có hình dạng kỳ lạ, trái với lệ thường) trông như ngọn giáo bị kéo lê (mạch núi dài, nhọn, thẳng như cán giáo), chỉ cần có núi che chở, quấn quanh dài là được.

 Chú thích: Dương công (Dương Quân Tùng, tổ sư phong thủy đời Đường) nói: "Núi nhọn như ngọn giáo cần được bọc kín bên ngoài; bọc ngoài không chặt thì ngược lại sinh tai họa. Núi bên ngoài bao bọc thì huyệt dù như ngọn giáo, hai bên trái phải ôm lại thì nhọn cũng không hại. Núi đến hùng mạnh, thế khó cạn, nên dù hình nhọn vẫn kết huyệt. Chỉ cần núi phía trước uốn cong ôm vòng lại, đặt kim la bàn đúng hình chính thì quan chức không dứt."

 Ông lại nói: "Như sao Phá Quân biến thành sao Tham Lang (tên các sao trong Cửu tinh, dùng để gọi dáng núi: Phá Quân là núi sắc nhọn, lởm chởm như lá cờ rách; Tham Lang là núi thẳng, đầu tròn như búp măng), Tham Lang vào huyệt như kéo ngọn giáo. Huyệt kéo giáo người ta chê xấu, chỉ vì có hai núi quấn che dài." — chính là nói điều này.

 Cũng có huyệt quái như lưỡi rìu lắp cán (mạch đến ngang thì huyệt nhận thẳng, như cán cắm vào lưỡi rìu), cần phải có quỷ (mỏm đất nhô ra sau huyệt làm chỗ đỡ) và lạc sơn giữ phía sau.

 Chú thích: Huyệt "lắp rìu" như xâu kim đối chỉ: mạch đến ngang thì nhận thẳng, mạch đến thẳng thì nhận ngang. Dương công nói: "Cũng có huyệt lạ như lắp rìu, không câu nệ hai bên có sinh ra long hổ hay không. Long (mạch núi) đi ngang thì cắm huyệt theo hướng thẳng ở giữa; núi đến thẳng thì đặt huyệt ở chỗ ngang." — chính là vậy.

 Nhưng phải có quỷ, có lạc sơn làm chứng ứng thì mới có thể đặt huyệt. Liêu thị (Liêu Vũ, hiệu Kim Tinh, thầy phong thủy đời Tống) nói: "Long ngang kết huyệt ắt cần có quỷ, lạc sơn nên đứng sừng sững phía sau." Thái thị (Thái Nguyên Định, hiệu Tây Sơn, học giả đời Tống) nói: "Huyệt loại này, trước hết xem có quỷ hay không, sau đó xem núi chầu, nước chầu phía trước. Hai điều ấy ứng hợp nhau rồi lại xem núi đỡ, núi tựa phía sau, thì mới có thể ra tay cắm huyệt. Nếu không có quỷ và lạc sơn thì dù phía trước có núi có nước cũng không thể hạ huyệt."

 Cũng có huyệt quái không có long hổ (hai dãy núi ôm hai bên huyệt: bên trái gọi Thanh long, bên phải gọi Bạch hổ), ai người nhìn ra được?

 Chú thích: Người đời xem đất chỉ cầu có hai núi long hổ ôm vòng như cánh cung, ngoài ra không biết gì thêm. Dương công nói: "Chỉ đến trên núi tìm long hổ, lại đòi đầu núi tròn mới bảo là tốt" — chính là vậy. Họ đâu biết rằng long huyệt đã kết thật thì không cần có long có hổ. Nếu long huyệt không thật, dù có long có hổ lại thành đất hư hoa (đất trông đẹp như hoa nhưng rỗng, không kết khí).

 Kinh nói: "Ông nếu biết huyệt mà không biết huyệt quái, chỉ ưa chỗ hai bên trái phải bao bọc, thì chẳng khác gì người tầm thường, phần nhiều táng vào đất hư hoa. Đất hư hoa hai bên trông như có tình, xét kỹ lại không phải hình chính. Hư hoa làm thành huyệt càng khéo, xét kỹ thì chẳng tốt gì." — chính là vậy.

 Cũng có huyệt quái không có án sơn (núi thấp nằm ngay trước huyệt như cái bàn), các dòng nước tụ lại ở giữa.

 Chú thích: Long thật huyệt chính do trời đất tạo ra, có chủ sơn (núi chính sau huyệt) thì ắt có tân sơn (núi khách đối diện trước huyệt). Liêu thị nói: "Điều đáng kỵ bậc nhất là không có án sơn, cơm áo ắt khó khăn." Nay có huyệt thật mà không có núi án đối diện, mắt người tầm thường thấy vậy ắt cho là có chủ mà không có khách nên bỏ đi. Đâu biết nước chầu về tức là núi chầu về. Dương công nói: "Cũng có hình thật không có triều sơn (núi chầu ở xa phía trước), chỉ xem các dòng nước tụ lại ở giữa. Nước mênh mông muôn khoảnh ngoài minh đường (khoảng đất trống trước huyệt, nơi khí và nước tụ lại), cuộc đất bên trong vòng quanh như ôm chiếc vòng." — chính là vậy.

 Cũng có huyệt quái như bàn tay úp, có chỗ lõm như tổ, như lúm đồng tiền, dáng hơi bằng.

 Chú thích: Dương công nói: "Cũng từng thấy huyệt như bàn tay úp, lại chẳng khác gì bàn tay ngửa." Bởi đất bàn tay úp hình thể lệch và ngược, nhưng cũng có huyệt lõm như tổ, như lúm đồng tiền, thì cách đặt huyệt không khác gì huyệt ở lòng bàn tay trong thế bàn tay ngửa.

 Cũng có huyệt quái phải "bóc da" (đặt huyệt nông, chỉ xén lớp đất mặt), nhận ra chỗ huyền diệu nhờ những chỗ đất phồng như nụ, như mắt đốt.

 Chú thích: Huyệt Mộc tinh (núi dáng thẳng đứng, cao như thân cây), vì thế mạch đến thẳng và gấp, sợ có sát khí (khí dữ, khí hung), nên phải bóc lớp da đất mà hạ huyệt nông. Phải ở chỗ lập huyệt có đất phồng lên như nụ, như mắt đốt, như mầm chồi thì mới là huyệt thật. Không thể gượng ép đục huyệt ở chỗ cứng, dốc, gấp, thẳng. Cho nên nói "nhận ra chỗ huyền diệu nhờ những chỗ phồng như nụ, như mắt đốt".

 Có huyệt như con thiêu thân bám trên vách, nhìn kỹ chỗ gò nổi không nhiều.

 Chú thích: Thiêu thân bám vách là có một gò nổi nhỏ làm huyệt, đặt mộ vào giữa gò nổi; đó là trong thô có tinh tế.

 Có huyệt như ngọn đèn treo trên vách, chỉ thấy một chỗ lõm hơi ngửa lên.

 Chú thích: Dương công nói: "Rơi xuống núi cao dáng như treo đèn" — đó là trong gấp có thoải.

 Núi dốc gấp bỗng có một chỗ bằng phẳng, huyệt dừng lại ở đó.

 Chú thích: Trong gấp có thoải thì phần nhiều kết huyệt ở chỗ cao, phải ngẩng lên mà nhìn. Liêu Kim Tinh từng đặt cho họ Trương ở huyện tôi một ngôi đất quý, tên thường gọi là Bạch Ngưu Thản, ở lưng chừng ngọn núi cao muôn nhận (một nhận khoảng tám thước), bỗng có một khoảnh bằng phẳng, huyệt đặt giữa chỗ bằng ấy — đó là trong gấp có thoải.

 Long thoải đến đầu bỗng nổi lên một gò, huyệt lấy ngay ở đó.

 Chú thích: Đất đồng bằng, thế long dường như thoải. Đến đoạn nhập thủ (đoạn mạch cuối cùng đi vào huyệt) bỗng nổi gò lên, gọi là "gò nổi trong chỗ bằng". Sách Táng thư (sách phong thủy tương truyền của Quách Phác đời Tấn) nói: "Đất có khí tốt thì đất theo đó mà nổi lên" — chính là vậy. Huyệt này rất quý, nhưng nên táng trên đỉnh gò — đó là trong thoải có gấp.

 Tinh thần phô bày lộ liễu thì ngược lại không lành, ẩn kín vụng về mới là tốt.

 Chú thích: Bốc thị (Bốc Tắc Nguy, tác giả sách Tuyết tâm phú) nói: "Vì sao tinh thần phô bày lộ liễu lại không lành? Vì sao hình thế ẩn kín vụng về lại là tốt? Bởi chỗ ẩn kín vụng về ắt có dấu vết kỳ lạ, còn chỗ phô bày lộ liễu phần nhiều là huyệt hoa, hình giả." Thật có lý do vậy.

 Long thật giấu chỗ quý (?), che kín thần cơ (cái then chốt huyền diệu), kỳ quái khiến người ta ngờ vực.

 Chú thích: Long thật giấu chỗ quý, đến nơi kết huyệt thì giấu ánh sáng, thu vẻ đẹp, che kín thần cơ mà làm thành hình huyệt kỳ quái, khiến người thấy ai nấy đều ngờ vực đầy bụng. Không có hiểu biết sáng suốt thì không dám hạ huyệt.

 Kỳ quái, kỳ quái, sao mà kỳ quái, nghìn hình lại muôn vẻ. Nếu nhận được sinh khí thì mặc ông đặt kim la bàn, kỳ quái chớ ngờ trong lòng.

 Chú thích: Biến hóa của long núi vô cùng, hình lạ huyệt quái làm sao kể hết? Nói gọn một lời: "táng phải nhận được sinh khí" (chôn sao cho thi hài đón được khí sống lưu hành trong lòng đất) mà thôi. Nếu trong môn địa lý hiểu thấu bí quyết "táng nhận sinh khí" thì mặc ông cắm huyệt chỗ nào cũng đều được phúc, kỳ quái có gì đáng sợ!

 Liêu thị nói: "Biến hóa vô cùng, tạm nêu vài ví dụ, cách vận dụng đều như thế. Nhận được sinh khí thì mặc ông định liệu, kỳ quái chẳng cần đoán." Dương công nói: "Hình quái huyệt lạ người ta chán xem, cớ sao con cháu đời đời làm quan? Chỉ sợ huyệt quái ông chưa nhận ra, nhận ra rồi thì định huyệt chẳng khó." — chính là vậy.

 Đại để hình lạ và huyệt quái, chỉ sợ long thần (mạch núi mang khí) sai khác. Nhận được long thật thì huyệt cũng thật, bí quyết này đáng nghìn vàng.

 Chú thích: Có long thật thì có huyệt thật. Long đã thật chắc thì huyệt dù kỳ quái cũng không đáng sợ. Dương công nói: "Phàm các núi kéo đến tụ ở đây, các dòng nước chảy đến tụ ở chốn này, ắt có long thật kết ở đây, chỉ sợ không biết chỗ long dừng. Chỗ dừng phần nhiều là hình xấu dữ, thầy tầm thường của người đời trong lòng sợ hãi." Cho nên phép cắm huyệt quái chỉ cốt ở việc xét long. Nếu thật sự nhận được long đúng thì kỳ quái có gì đáng sợ!

 Hay thay lời Tây Sơn: "Táng thư nghìn mối muôn đầu, địa lý nghìn hình muôn trạng, lời không nói hết, hình không tả khắp. Tóm gọn lại, chẳng qua là long thật, núi chầu đúng, nước và đất giao hội thì huyệt ắt ở đó. Dù thần bí quái dị cũng có thể đoán biết được. Nếu ngoài điều này mà tìm phép hay khác thì tôi không biết."

 Long giả không có huyệt thì không thể đặt mộ, chớ coi đó là huyệt quái. Nếu lấy đó làm cớ mà đặt mộ bừa bãi thì làm hại hết người đời. Dùng huyệt quái không nổi thì nên giữ phép thường vụng về, ngậm miệng đừng bàn nói. Muốn biết huyệt sinh quan quý có điều huyền diệu thật, phải gặp bậc chí nhân (người đạt đến đạo) truyền cho.

 Chú thích: Phàm không có huyệt thì ắt là long giả. Thái Tây Sơn nói: "Long giả làm lầm người rất nhiều, nó bày biện tinh thần, làm người ta lóa mắt, chẳng khác gì long thật. Chỉ là đến cuối không có kết quả gì đáng lấy; vì thế người đời lại cho rằng nó có vẻ đẹp đặc biệt, mà thầy đương thời lại đem thuyết 'long thật huyệt xấu' ra tô vẽ, nên ít ai không bị mê hoặc."

 Tử Vi (Trương Tử Vi, thầy phong thủy đời Tống) nói: "Long giả cũng có mạch xuyên giữa, hai bên mở ra như màn trướng, có các đỉnh núi đẹp đẽ, có các nhánh phụ như mái chèo, như tay chân, cũng có bày biện, nhưng không có núi đón núi tiễn; hoặc uốn lượn bốn năm dặm, hoặc quanh co mấy chục dặm, đến chỗ tận cùng lớn thì không có huyệt để hạ." — chính là vậy.

 Cho nên long thật huyệt quái là có huyệt mà đặc biệt xấu vụng, hoặc có huyệt mà đặc biệt kỳ khéo, chứ không như long giả không có chỗ thu về, không có kết quả. Đến chỗ tận cùng của long giả, hoặc có chỗ lõm như tổ mà rỗng rộng trống không, hoặc có nhũ mà thẳng dốc thô to, hoặc có huyệt hình gọng kìm (hai càng đất ôm hai bên) mà rò máng vỡ đỉnh, hoặc có gò nổi mà vỡ vụn, bẹt dẹt, đều không thể cắm táng.

 Nếu không phân biệt được long thật hay giả, mà chỉ chỗ long giả không huyệt, bảo là long thật huyệt quái, gượng ép đục huyệt, lấy đó làm cớ mà làm lầm người đời, thì cái hại không nhỏ; chẳng bằng gác chuyện huyệt quái sang một bên không bàn còn hơn.

 Than ôi! Người làm nghề địa lý nên khiêm tâm tìm hỏi thầy giỏi, hết sức phân biệt và nghiên cứu đến cùng, không được qua loa lỗ mãng, không biết mà gượng cho là biết, để kiếm chút tiền của trong một sớm. Người đi trước nói: thuốc men sai lầm thì họa chỉ đến một người; địa lý sai lầm thì họa đến cả một nhà. Nâng niu đọc lời ấy, càng phải sợ hãi răn mình, há có thể không răn! Há có thể không thận trọng!

 Bổ nghĩa: Ở trên, huyệt khéo có hai mươi hai kiểu, vì hình huyệt hoàn mỹ mà chỗ nằm lại khác thường, nên gọi là "khéo". Huyệt vụng có hai mươi hai kiểu, vì hình huyệt ẩn kín vụng về, dáng xấu lạ vượt ngoài lệ thường, nên gọi là "vụng". Gộp cả khéo và vụng, gọi chung là "quái", tất cả bốn mươi bốn kiểu. Nhưng huyệt quái cũng không chỉ có bấy nhiêu, ở người thông minh biết suy rộng theo từng loại mà thôi.

 Cái gọi là huyệt quái là thuyết về quyền biến (linh hoạt ứng biến ngoài phép thường) và quái dị. Ví như người ba lần bỏ vợ thì giống như việc giáo hóa trong khuê phòng không thi hành được; người hai lần bỏ con thì giống như gia giáo không lập được. Vua tôi vốn có nghĩa, vậy mà có việc đày vua, đánh vua (như vua Thang đày vua Kiệt, Vũ Vương đánh vua Trụ); anh em quý ở chỗ thân thiết, vậy mà có chuyện cầm rìu đi đánh (như Chu Công đánh các em là Quản Thúc, Thái Thúc, được nhắc trong bài thơ "Phá phủ" của Kinh Thi). Đó đều là chỗ tột cùng trong việc thánh hiền đặt ra lễ, mà lại nằm ngoài lẽ thường. Thuyết huyệt quái trong địa lý cũng không khác gì thế.

 Cho nên Táng thư nói "núi mạch đi qua (chưa dừng) thì không táng", đó là lời bàn chính đáng, vậy mà huyệt quái có phép "cưỡi rồng chặt ải" (đặt huyệt ngay trên lưng mạch đang đi qua); "núi đá không táng" là lời bàn chính đáng, vậy mà huyệt quái có phép cắm vào giữa đá; "núi đứng trơ trọi không táng" là lời bàn chính đáng, vậy mà huyệt quái có phép cắm ở chỗ không có gì bao che.

 Sách Tuyết tâm phú nói "mạch gặp nước ngăn thì dừng", là lời bàn chính đáng, vậy mà huyệt quái có phép cắm ở chỗ long đã thoát ra; "sau huyệt phải đề phòng thế ngói ngửa", là lời bàn chính đáng, vậy mà huyệt quái có phép cắm ở thế ngói ngửa; "đáng ghét là tìm huyệt bên cạnh đất bùn nước", là lời bàn chính đáng, vậy mà huyệt quái có phép cắm trong bùn.

 Sách Động lâm quyết nói "huyệt cần dừng lại chứ không cần nhả ra", là lời bàn chính đáng, vậy mà huyệt quái có phép cắm ở lưng chừng cành dài. Sách Hắc nang kinh nói "huyệt cần có bao bọc, trong bao bọc thì huyệt không vỡ", là lời bàn chính đáng, vậy mà huyệt quái có phép cắm ở chỗ không có long hổ. Liêu Kim Tinh nói "điều thứ nhất chớ hạ huyệt ở đất nước chảy đi", là lời bàn chính đáng, vậy mà huyệt quái có phép cắm ở chỗ nước chảy thẳng. Đổng Đức Chương nói "đầu ngọn giáo chớ hạ, đuôi chuột chớ cắm", là lời bàn chính đáng, vậy mà huyệt quái có phép cắm ở thế kéo giáo.

 Những loại như thế vốn đều là ra khỏi lệ thường mà vào chỗ quái, bỏ phép kinh điển mà theo quyền biến. Bốc thị nói: "Lại có huyệt lạ hình quái, cái ta lấy là cái người khác bỏ" — chính là vậy. Nhưng mộ nổi tiếng ở huyệt quái từ xưa đến nay chỗ nào cũng có, vốn không phải thuyết bịa đặt hoang đường. Chỉ là đời ít truyền lại nên người biết thì ít. Một khi bất chợt gặp phải, lòng kinh hãi mà ngờ vực cũng là lẽ đương nhiên.

 Chỉ có bậc thuật sĩ cao tay, được chân truyền, hiểu tính tình của núi sông, biết chỗ tụ tán của sinh khí, hễ mắt gặp huyệt là lòng thông ngay; dù vụng cũng thấy là đẹp, dù xấu cũng thấy là xinh; như thế thường cũng là thường, quái cũng là thường, chẳng còn biết quái là quái nữa.

 Trương Tử Vi nói: "Đất bằng phẳng, đỉnh núi đẹp đẽ, huyệt ngay ngắn thì người ta dễ thấy. Chỉ có điều tục ngữ nói 'muốn phát thì làm ở chỗ hiểm' thì phải bậc thầy cao tay mắt sáng mới làm nổi." Dương Quân Tùng nói: "Hình quái huyệt lạ người ta chán xem, cớ sao con cháu đời đời làm quan? Chỉ sợ hình quái ông chưa nhận ra, nhận ra rồi thì định huyệt chẳng khó."

 Nhận ra huyệt quái đã không dễ, tin vào huyệt quái lại càng khó. Thầy nhận ra mà chủ nhà không tin, người bên cạnh lại theo đó mà chê bai phá đi, thì biết làm sao! Đó đều là những chỗ trời đất tạo sẵn để chờ người có phúc duyên mà thôi. Cho nên phong thủy loại này dễ có được mà khó cắm, dễ cắm mà khó tin.

 Có tạo hóa làm chủ: người thường vì thấy xấu quái mà không đoái hoài, nên có được thì dễ; thầy tầm thường vì nó ẩn kín vụng về mà khó nhận ra, nên cắm thì khó. Thầy nhận ra được nhưng không gặp người có duyên thì bảo cũng không tin. Một khi nhân duyên hội đủ, thường có người không hề cố ý tìm đất mà ngầm gặp được huyệt, há chẳng phải tạo hóa khiến nên sao?

 Than ôi! Người con tìm đất, trên để yên cha mẹ, dưới để giữ con cháu, sự hệ trọng không nhỏ. Thế mà thầy giỏi khó gặp, đất đẹp khó tìm, biết làm sao đây? Cũng chỉ nói rằng: tích đức mà chờ đợi thôi.

 Bài ca "Khéo vụng đáng muôn vàng" bàn về huyệt quái cũng khá rõ ràng, nay thêm chú thích, kèm hình vẽ các ngôi đất nổi tiếng có huyệt quái ở phía sau, để bổ sung chỗ còn thiếu.

 Long có tốt có xấu, trước hết phải biết; huyệt có khéo có vụng, khó mà đều nhau. Mẹ tốt lại sinh con gái kỳ quái; chàng trai danh giá chẳng chọn vợ đẹp xinh. Bậc cao nhân bàn đức chẳng bàn sắc; nhà dòng dõi quyền quý chỉ hỏi là con của ai. Chỗ hay của thiên cơ xưa nay vẫn giữ kín, chớ để con mắt thô thiển nhận ra cơ thật. Bước đến long thật mà khó tìm ra huyệt, coi như bụi cỏ tranh nên dễ vứt bỏ.

 Nghiêng lệch, sứt gãy chẳng cần bàn, chỉ nên tìm ở chỗ thấp trong cuộc đất. Vốn là lau sậy kết thành bông giữa đồng hoang; vốn là thược dược kết nụ sâu kín. Trên lá ngô đồng lại sinh hạt; đầu cành dương liễu lại mọc ra lõi chính.

 Chú thích: Bàn chung rằng đất đẹp không bó buộc theo lệ thường, chỉ nên xem núi tổ sinh ra nó thế nào mà thôi.

 Cành cây kỷ, cây tử đâm mầm, khó thấy thực chất; phải từ chỗ biến đổi mà nhận ra cái tinh túy hoàn toàn.

 Chú thích: Cách long "cành cây kỷ, cây tử" như cành mới mọc, các nhánh đâm góc, gấp khúc, thế như chữ "nhân" (hình chữ người, hai nét xiên tách ra) gập khúc, lại có xương thu gọn, xếp thành hàng; vốn là khí lệch. Nhưng nếu được năm bảy đốt mà đầu đuôi đều như vậy thì tức là long khí không rối loạn, cũng là hợp cách.

 Phải xét chỗ nó biến đổi, có thể kết huyệt cân đối, cho nên nói "phải từ chỗ biến đổi mà nhận ra cái tinh túy hoàn toàn". Nếu cứ lệch mãi mà không biến thành cân đối thì không đáng lấy. Nhưng nét chữ "nhân" đều từ giữa một nét mà tách ra mạch xiên, nên dù đốt nào cũng đi xiên vẫn không ngại là long xuất ra ở giữa; vì thế loại long này hay sinh huyệt lạ, cũng khá khó đoán biết.

 Bông lau phất phơ trên nước, điểm bên đông, điểm bên tây; chưa chắc cành nào cũng phải tìm sát mặt đất.

 Chú thích: Cách long "bông lau phất phơ" phần nhiều ở đất bằng ven nước. Bông lau điểm đông điểm tây không nhất định, không thể cố chấp một cách mà tìm huyệt theo nhánh chính. Huyệt quái phần nhiều nằm ở mé bên. Có người nói: cách long bông lau phất phơ tuy ở đất bằng, nhưng có khi lại biến đổi nổi lên thành đỉnh núi, kết huyệt trên núi, nên nói "chưa chắc cành nào cũng phải tìm sát mặt đất"; cách hiểu ấy cũng thông.

 Một giọt sương rủ đầu ngọn cỏ; mười phần hương vị nằm ở lòng hoa.

 Chú thích: Câu này bàn về chỗ cùng tận lớn: dù có kết huyệt thì cũng chẳng qua như giọt sương rủ đầu ngọn cỏ mà thôi, sức được bao nhiêu? Long thật đất lớn thì chia nanh xòe vuốt, nhả sương dấy mây; ngoài chỗ kết huyệt ắt có núi dư khí vòng quanh chầu giữ, huyệt nằm ở lưng chừng, cho nên nói "mười phần hương vị nằm ở lòng hoa".

 Lầu đài trên bờ, bóng chìm dưới nước; cây cối trong núi, bóng đổ xuống ruộng. Đầu rồng ắt từ trong mây ló ra; bóng rắn khó mà bắt trên núi.

 Chú thích: Bốn câu đều ví rằng hình và huyệt ở chỗ này, mà chỗ ứng nghiệm lại ở chỗ kia; nếu tìm huyệt ở chỗ ứng nghiệm thì sai.

 Nghĩa này tiên nhân không truyền dạy, bậc cao minh tự hiểu thấu trong lòng.

 Chú thích: Tiên ông không phải tiếc mà không truyền dạy, chỉ vì điều đó không phải miệng lưỡi nói ra được, không phải nét bút viết ra được; chỗ diệu ở chỗ lòng tự ngộ mà thôi.

 Vốn biết long tổ truyền đến là tốt, lại có tiền sa (các núi gò phía trước huyệt) giúp nhận ra chỗ quý (?) sâu kín.

 Chú thích: Long đến tốt ắt kết đất tốt, đó vốn là lẽ đương nhiên. Núi gò phía trước lại càng chứng tỏ được chỗ huyệt nằm. Dương công nói: "Long thật giấu chỗ quý, huyệt khó tìm; chỉ có triều sơn giúp nhận ra lòng chỗ quý."

 Bờ tây trăng lên, bờ đông sáng; phía trên mây nổi, phía dưới râm.

 Chú thích: Câu này tiếp ý "núi gò phía trước giúp nhận ra chỗ quý" ở trên, cốt lấy cái hay của núi gò ứng nghiệm. Như phía đông có núi gò chầu đẹp lạ thì phía tây ắt có chỗ kết của long thật.

 Nếu chỉ hỏi đầu mặt có đẹp không, thì huyệt giả thường thấy có nhũ thật.

 Chú thích: Nếu không xét long, chỉ chăm chăm vào đầu mặt của huyệt, thì huyệt giả cũng nhiều khi có nhũ đẹp.

 Mở cành vẫn có che chắn, nhưng đoạn mạch đi qua thì không có "kim chỉ".

 Chú thích: Câu này tiếp ý trên: huyệt giả phần nhiều có nhũ rủ ở giữa, hai bên trái phải cũng có long hổ che chắn, chỉ là long phía sau không thật, hoàn toàn không có hiệp (chỗ mạch núi thắt eo lại khi đi qua), mạch đến không rõ. Bởi phép xem núi cốt ở xét long, mà thuật xét long cốt ở xem hiệp.

 Chưa có long thật nào mà không đi qua hiệp đẹp, chưa có hiệp đẹp nào mà không kết đất tốt. Hiệp đẹp thì như con thoi mang sợi tơ, như cây kim dẫn sợi chỉ, như ngó sen đứt mà tơ còn liền, hai bên che chở dày đặc, không để gió thổi, nước cướp. Hiệp xấu thì không có cách ấy, chỉ có che chắn suông, không phải mạch thật.

 Người đời bàn nước bàn núi thì nhiều, nhưng dùng huyệt vụng không nổi thì biết làm sao?

 Chú thích: Người bàn địa lý thì đếm không xuể, nhưng mấy ai dùng được huyệt vụng? Bởi người nhận ra nó rất ít.

 Táng lầm thường vì cầu chính diện; không cắm thì đều vì bỏ chỗ lệch nghiêng.

 Chú thích: Huyệt giả ngay ngắn, nổi đỉnh rủ nhũ, dễ làm người ta mê hoặc. Long thật thì ẩn hiện lấp ló, nghìn biến muôn hóa, quỷ dị lệch nghiêng, khó mà đoán biết. Cho nên những ngôi đất lớn trên đời thường có khi nằm ngay bên đường mà người ta không để mắt tới, phần nhiều vì lệch nghiêng mà bỏ đi.

 Đâu biết chỗ huyền diệu thật, tiên nhân phần nhiều hạ huyệt ở sườn dốc lệch.

 Chú thích: Mộ phần do tiên nhân đặt, những chỗ quỷ dị xấu vụng khó nhận ra phần nhiều nằm lệch nghiêng. Không phải cố ý ưa cái quái dị; Liêu thị nói "ẩn và hiện tuy khác nhau, nhưng sức mạnh vốn không hai" — chính là vậy.

 Vợ hiền chẳng cần phải xinh đẹp trọn vẹn; người có phúc cần gì phải lanh lợi khéo léo quá.

 Chú thích: Vợ xấu sinh con quý, người có phúc không mưu mẹo; ví như đất lớn phần nhiều có huyệt xấu vụng.

 Phàm đất tốt mà làm huyệt xấu thì không dễ nói với người đời. Nếu để đất lớn có huyệt rõ ràng, thì khác gì để thiên cơ dễ dàng bị lộ.

 Chú thích: Long thật mà huyệt xấu, đó là cơ mầu nhiệm của tạo hóa.

 Thử kể ở Dương Châu có một ngôi đất, tên đất là đuôi Kim Sa ở núi Sương. Mười dặm long đến rõ ràng là thật, nhưng chỗ làm huyệt khiến người cười chết. Ba nhà táng xong đều dời đi hết; một nhà mua được lại không dùng; một nhà mua lại vẫn không dùng; lại bán cho người họ Đổng. Mua xong mấy năm không dám táng, không người định huyệt, không biết hướng nào.

 Một sớm gặp được Bách Diệp tiên, ông rất mừng, thấy đất này ý thanh thoát. Nhà họ Đổng cắm huyệt xong sinh con tuấn tú, liên tiếp đỗ cao, lên chức béo bở. Tiền thuế cũng đến nghìn quan, nghìn thỏi; sản nghiệp ở mười châu khó mà đếm xuể.

 Lại có một huyệt đất ở Từ Châu, núi chầu đẹp, minh đường rộng, long hổ che giữ, người tranh nhau táng có đến năm ngôi mộ, mà chẳng nghe ai phát đạt hay lập công. Chỉ nghe nói cắm xong nhiều nhà suy bại tuyệt tự, trong đó có một nhà phát dịch bệnh trước tiên.

 Lại có đầm nhà họ Lư ở Thái Châu, long xuyên giữa mà ra, mặt quay về hướng nắng. Hổ dài long ngắn, huyệt nhũ nằm lệch, bán qua bảy chủ mà chẳng ai vui. Ông già nhà họ Hoàng có âm đức (đức ngầm, làm việc thiện không cầu người biết), gặp Tăng tiên (có lẽ là Tăng Văn Địch, học trò Dương Quân Tùng) chỉ vẽ cho. Táng xong, một con làm quan đài gián (quan can gián, đàn hặc), một người làm chấp chính (quan nắm quyền chính ở triều), con cháu được hưởng ơn tập ấm (được bổ quan nhờ công của cha ông) nảy thêm cành nhánh.

 Đến nay làm quan vẫn chưa dứt, đời đời nộp thuế má không ngừng. Một họ trăm nhà cùng chung tổ này, nhà nào cũng giàu đủ, ít ai nghèo túng. Nếu chẳng gặp thần tiên, giao cho thầy thường ắt chẳng được như thế. Muốn cầu đất lớn, trước hết hãy trồng đức, tự nhiên có cao nhân cắm huyệt cho.

 Chú thích: Ba đoạn trên lấy làm chứng rằng long thật mà huyệt xấu thì không hề hại đến việc là đất quý. Huyệt giả thì minh đường rộng lớn, núi chầu núi đối đẹp đẽ, long hổ ôm giữ, nhưng chỗ ngồi không có long, ai táng vào đều suy bại tuyệt tự, thì có ích gì! Cuối cùng nói tích đức thì tự gặp thầy giỏi, đó lại là lời bàn tột bậc về việc coi trọng cái gốc.

 Kèm theo các hình vẽ huyệt quái:

 Đất tổ họ Phó ở Nam An — hình "Mâm vàng dâng hoa".

 Long đến rất xa, đất kết ở sống đồi bằng, bốn phía chung quanh đều là đá, đó là cái mâm. Trong mâm có đá nhỏ xoay vòng, huyệt đặt ở chính giữa, lấy đá nhỏ làm chỗ ngồi, làm núi chầu, làm long hổ; đó là huyệt khéo bằng đá. Mộ nổi tiếng của họ Phó ở Nam An, nằm cách phủ Tuyền Châu bảy dặm về phía tây bắc, do tiên sư Hoàng Diệu Ứng đặt; người đông, đỗ đạt nhiều, từ đời Tống đến nay bốn năm trăm năm vẫn thịnh vượng. Ông Phó Hạ Khí đỗ tiến sĩ năm Canh Tuất niên hiệu Gia Tĩnh (năm 1550), phú quý còn chưa hết. Xét ra họ Phó có rất nhiều đất đẹp, đây là dấu tích của bậc tiên.

 Hình đất tổ của quan đô gián (quan cấp sự trung, chuyên can gián vua) họ Vương ở Vĩnh Khang — huyệt quái trong ruộng bùn nước.

 Ngôi đất bên phải ở cách huyện Vĩnh Khang năm mươi dặm về phía đông bắc. Long đến rất xa, không kể chi tiết được. Sắp đến đoạn nhập thủ thì có đại trướng (dãy núi lớn dàn ngang như màn trướng), dưới trướng xếp ra ba bốn tòa Mộc tinh đứng sừng sững; rồi long lại đi quanh co mấy dặm, cùng lúc đổ xuống dốc bằng, thế như sóng lớp lớp chồng nhau, từng bậc dâng tới. Các mạch hợp khí, mấy nhánh lớn hợp thành một mạch.

 Ở chỗ hai dòng nước giao nhau, bỗng nổi lên những núi đá nho nhỏ ôm từ xa, làm long hổ và án gần để làm chứng. Còn huyệt thì kết giữa ruộng bùn nước, phải đắp đất mới thành mộ. Lên huyệt mà nhìn, bốn phía núi xa san sát, các đỉnh núi chầu chiếu về. Hai dòng nước giao nhau trước huyệt, uốn quanh khúc khuỷu. Lại có mỏm đá (diệu — phần đá nhô lộ, là dấu hiệu quý) lộ ra từ ruộng bùn, càng lạ.

 Đất do họ Phạm cắm huyệt. Lời đoán rằng: "Sáu mươi năm sau ra hai người quý, ai biết huyệt hay nằm giữa ruộng bùn." Quả nhiên ra hai anh em cùng đỗ. Họ Phạm là Phạm Rỗ ở Phong Thành. Tục ngữ Vĩnh Khang có câu: "Muốn chết thì đi mời Phạm Rỗ; muốn suy thì đi mời Lưu Vĩnh Thái." Bởi hai thầy này cùng thời, đều là người quen điểm huyệt lạ, cũng có khi không lợi cho những năm đầu, nên người đương thời chê bai như vậy.

 Xét: mộ tổ họ Vương táng năm Quý Dậu niên hiệu Cảnh Thái (năm 1453), đến năm Quý Dậu niên hiệu Chính Đức (năm 1513) thì hai chi mỗi chi sinh một con, một người tên Giai, một người tên Quế. Khoa thi năm Ất Mão niên hiệu Gia Tĩnh (năm 1555) đỗ thi hương. Giai hiệu là Trúc Phong, đỗ tiến sĩ năm Bính Thìn (năm 1556), làm quan đô gián. Quả nhiên sáu mươi năm ra hai người quý; nay người và của đều rất thịnh.

 Ngôi đất bên phải ở Vĩnh Khang, long đến rất xa, cành nhánh sinh sôi, qua hiệp nhiều lớp. Sắp làm huyệt thì xếp ba đỉnh núi, rút ra một nhánh lệch, lấp ló qua mấy đốt, kết huyệt ở chỗ thấp và bằng, phía trước mở thế gọng kìm. Lại nhả ra một mạch, xuyên qua ruộng đi tiếp ba mươi dặm, làm thành mấy chỗ dương trạch (đất làm nhà ở). Đây chính là huyệt "cưỡi rồng". Hơn nữa, núi xuất ra chính giữa lại vòng ngược bên cạnh làm núi quấn che, đi không xa thì dừng, cũng không có chỗ kết lớn.

 Xét: đây là đất do thầy giỏi Lưu Vĩnh Thái đặt. Con họ Thi tên Mạnh Đạt, chơi thân với Lưu tiên, một hôm lạy Lưu tiên xin đất tốt để an táng cha mẹ. Lưu hỏi: "Anh muốn có nghìn miệng ăn trong nhà ư? Hay muốn làm quan đến phẩm cao nhất?" Thi đáp: "Chỉ mong người trong nhà thật đông là đủ." Lưu bèn chỉ huyệt cưỡi rồng này. Táng xong quả sinh mười con, mỗi con lại sinh hơn mười đứa, các cháu tổng cộng một trăm lẻ ba người. Trong làng đều gọi là "mười con trăm cháu". Đến nay người đông đến nghìn miệng ăn, là nhà lớn (?) ở Vĩnh Khang, đinh khẩu thịnh vượng mà không ra người hiển quý.

 Ngôi đất bên trái ở cách huyện Tấn Giang, phủ Tuyền Châu hai mươi dặm về phía tây nam, tên thường gọi là núi Ô Thạch. Long phát ra từ đỉnh Tử Mạo, rời lầu xuống điện (từ núi tổ cao như lầu điện mà hạ dần xuống), phi nhảy hăng hái, lên xuống hơn ba mươi dặm. Sắp đến chỗ làm huyệt thì đứt hẳn để qua mạch, bỗng nổi lên đại trướng chống trời, ngang rộng hơn mười dặm. Từ trong trướng vọt lên Mộc tinh cao ngất trời, liền ba tòa, lớn nhỏ bằng nhau, thưa dày đều đặn, kết thành huyệt tự nhiên.

 Hai góc của đại trướng ôm vòng qua huyệt. Trước huyệt hai núi đan chéo nhau, trong vòng tự thành một cõi riêng. Chỗ huyệt cao hơn mấy trượng, người đi đường lớn ở bên dưới không biết trên có chốn kỳ lạ này. Đến khi lên núi vào trong thì thấy rộng mở thoáng đãng hẳn, một long xuất ra ở giữa, Mộc tinh vươn cao đẹp đẽ, thật như người con gái trong khuê phòng.

 Hai dòng nước của chính long hợp lại như vạt áo khép, ôm vòng quanh, giao hội ở minh đường bên trong; minh đường bên ngoài rộng phẳng, đỉnh núi phía trước ngay ngắn cao vút như tấm hốt (thẻ quan cầm khi chầu vua) dựng đứng, ngay trước mặt nước biển chín khúc chảy về chầu, các đỉnh núi hai bên bày hàng. Tứ thần (bốn phía của huyệt: Thanh long bên trái, Bạch hổ bên phải, Chu tước phía trước, Huyền vũ phía sau) và bát tướng (các núi ở tám phương) đều ứng đúng vị trí; tam kỳ lục tú (các phương vị và hình núi tốt lành theo phép phong thủy) đều tụ đủ; thật là đất đẹp. Táng xong sáu mươi năm thì ra bảng nhãn (người đỗ thứ hai trong kỳ thi Đình) là ông Nghi Đình, tên Phượng Tường.

 Truyện lạ: Cụ cố của ông bảng nhãn là thượng xá sinh ở Thái học (học trò bậc cao ở trường Thái học của triều đình), về già mới có con. Con mới được nửa tuổi thì vợ chồng ông thượng xá lần lượt qua đời. Việc chôn cất đều do họ hàng và thân thích lo liệu. Đến khi con lớn lên thì các bậc tiền bối ấy cũng đã qua đời cả, tìm mộ cha mẹ mà không ai biết.

 Đến lúc tuổi già sắp mất, người con dặn con mình là ông Trúc Đình rằng: "Ta sống chưa từng được đặt chân đến mộ cha mẹ, nay chết không nhắm mắt. Con chớ chôn ta vội, phải đi tìm khắp nơi mộ ông bà con. Nếu trời thương ta, được chôn kề bên cạnh thì dưới suối vàng ta mới nhắm mắt!" Ông Trúc Đình bèn trăm phương nghìn kế tìm hỏi, nhân đó dốc lòng nghiên cứu địa lý hơn bốn mươi năm.

 Năm Canh Thân niên hiệu Gia Tĩnh (năm 1560), bỗng có hai họ Lý và Phương đều vì đi tìm phong thủy mà đến trong núi Ô Thạch, thấy núi kỳ lạ đẹp đẽ, biết là đất đẹp, nên kiện nhau lên quan. Bấy giờ quan quận thủ (quan đứng đầu phủ) gọi những người ở gần núi đến tra hỏi, họ liền nói núi này không phải của họ Lý cũng không phải của họ Phương, núi là mộ tổ của họ Hoàng, nay đã năm sáu mươi năm không thấy ai đến tế mộ, người trông coi chỉ truyền nhau nói là đất của họ Hoàng, cũng không biết là họ Hoàng nào.

 Quan quận thủ muốn dẹp vụ kiện của cả ba họ, bèn ngầm sai người tìm xem có tú tài nào họ Hoàng không. Vừa lúc ông Nghi Đình từ trường học về, người sai dịch mời vào gặp quận thủ, quận thủ liền phê giao ngọn núi nói trên cho. Ông Trúc Đình bèn đến núi xem, mừng rằng: "Đây chẳng phải trời ban cho ta sao!" Thấy ngôi mộ cũ sụt lở, lòng xao động. Vừa chọn ngày sửa mộ, đào đất được hơn một thước thì thấy bia đá còn nguyên, ghi lần lượt các đời, chính là mộ ông tổ thượng xá. Bèn đem cha chôn kề bên.

 Năm sau là năm Tân Dậu (năm 1561), ông Nghi đỗ khôi trong kỳ thi hương; năm Mậu Thìn (năm 1568) đỗ thi Đình, hiện đang làm Hàn lâm thị giảng (quan ở viện Hàn lâm, giảng sách cho vua). Người ta đều cho là do đức của tổ tiên và lòng hiếu cảm động mà nên.

 Ngôi đất trên bên phải là nơi táng cha của quan thị lang (quan phó của một bộ); lúc táng thì thị lang còn trong tã lót. Lớn lên đỗ tiến sĩ năm Canh Tuất niên hiệu Gia Tĩnh (năm 1550), làm quan lần lượt đến đô hiến (quan đô ngự sử, đứng đầu việc giám sát), Binh bộ thị lang, tuần phủ (quan đi tuần, trông coi một tỉnh) Quảng Đông. Ông hiệu Hoa Hề, tên Ứng Sính, phúc lộc đang thịnh.

 Ngôi đất bên trái ở bát đô (khu thứ tám) phía tây Tích Khê. Long phát từ chính mạch phía nam của long Hoàng Sơn, chia cành, núi chồng lớp lớp, nghìn đỉnh chồng chất, muôn ngọn cao vút, có những dáng núi như doanh trại đóng quân, như ngựa phi, như cờ, trống, cờ tiết chồng chất, cao tận đầu mây. Gần đến huyệt thì có đại trướng chống trời, thế như mây ùn. Trong trướng các đỉnh núi hùng dũng ngẩng cao, từ trên trời đổ xuống, liền thành mấy đốt như chuỗi ngọc, kết huyệt cưỡi rồng.

 Trước huyệt nổi một đỉnh tròn, ngoài đỉnh kéo thẳng ra như mỏ hạc cắm xuống nước. Hai núi trái phải phát ra từ thiếu tổ (núi tổ gần), ôm vòng ra phía trước, cũng rủ mỏ hạc xuống nước. Trong nước có một tảng đá dài như con thuyền, gọi là hình "ba con hạc tranh con cá chạch". Núi bên ngoài bày hàng hai bên. Núi bên trái thô dữ dốc đứng đáng ghét, núi bên phải dáng Mộc, Hỏa đẹp đẽ. Xưa cho là bên trái võ, bên phải văn. Lên huyệt mà nhìn, trước mặt mênh mông không bờ.

 Nhưng sát khí của long thần chưa trừ, các đỉnh núi ngược trái, văn võ loạn ngôi, dòng nước lẫn lộn; vì thế không được hưởng ngôi lớn mà chỉ làm chúa tiếm xưng ở một phương. Cho nên việc xưng bá trước kia (?) cũng chỉ đến thế mà thôi.

 Ngôi đất bên trái ở Hoa Dung, tên thường gọi là Đông Sơn. Long đến từ xa, thế hùng mạnh, các đỉnh núi vươn cao đẹp đẽ. Đến đầu thì thành hình con thiêu thân lớn dang vai xòe cánh. Ở giữa rút ra một mạch, dáng Thủy, Mộc rủ đầu, xoay lại làm huyệt. Huyệt cắm ở chỗ cong động, tựa về một bên, trông như lệch mà thật ra chính, đó là huyệt nhũ cong. Lên huyệt mà nhìn, nước bên trong giao kết, núi gò hai bên trái phải xoắn hội vào nhau, minh đường trong và ngoài đều tụ đọng, chân khí hòa hợp.

 Kinh nói: "Phàm huyệt nhũ mà cong thì không phải, cong là phần bao bọc chứ không phải huyệt chính." Nếu cố chấp vào đó để định huyệt thì sẽ bỏ mất ngôi đất lớn này. Đâu biết mạch chính xuất ra ở giữa, mà dáng Thủy, Mộc cong động chính là nơi sinh khí dồn tụ. Hơn nữa hai vai bao bọc đều dài, mà nhũ giữa riêng ngắn; hai cánh tay to mà nhũ giữa nhỏ non, đó là chỗ lạ; lại không thể cố chấp vào câu kinh mà định huyệt.

 Đất do Tư Mã Đầu Đà đặt, sinh ra Binh bộ thượng thư Đông Sơn tiên sinh Lưu Trung Tuyên công, tên Đại Hạ, là danh thần của triều ta (nhà Minh), đến nay dòng dõi làm quan vẫn không suy.

 Ngôi đất bên phải ở cách phủ lỵ Đài Châu bảy dặm về phía nam, tên thường gọi là núi Kỳ (núi Cờ). Mạch phát từ đỉnh Vọng Hải, lên xuống hùng mạnh, nhấp nhô tinh tú, thế như ngựa trời phi nước đại, lại như đàn dê ra khỏi chuồng. Sắp đến chỗ kết huyệt thì qua hiệp, lật mình, ra mạch mờ mờ ẩn hiện, đó là trong gấp có thoải. Trước huyệt trông như dốc mà không dốc, hai dòng nước trái phải giao kết, các đỉnh núi chầu chiếu.

 Long đi từ phương Đoài (phía tây), quay về phía bắc, đặt theo hướng tọa Tị hướng Hợi (lưng quay về phía đông nam, mặt nhìn về phía tây bắc). Từ đối diện mà nhìn, giống hệt lá cờ đang giương. Sau huyệt có một núi làm lạc sơn nâng đỡ, phía trước ứng hai ngọn tháp, núi Trách vươn cao kỳ lạ đẹp đẽ. Đây là mộ thủy tổ họ Hầu.

 Từ đời Tống đến nay, người đông đúc, đỗ đạt không dứt. Sinh ra Hầu Phi làm Hàn lâm kiểm thảo (quan biên soạn ở viện Hàn lâm); người tên Thần đỗ tiến sĩ, làm Tả bố chính (quan đứng đầu việc hành chính một tỉnh); người tên Nhuận đỗ tiến sĩ, làm Tham nghị ở Thông chính ty (cơ quan chuyển tấu sớ lên vua); những người tên Tế, Phần, Xung, Giản, Sính, Hướng đều đỗ thi hương; người tên Giam đỗ tiến sĩ, làm Tả bố chính; người tên Khê đỗ tiến sĩ, làm tri phủ.

 Ngôi đất bên phải ở cách huyện Lâm Hải hai mươi lăm dặm về phía đông bắc, tên thường gọi là Chá Khanh. Long là nhánh trái tách ra từ long của phủ thành, hạ mạch ở chỗ ba mươi dặm. Đi xa xôi, nổi lên những đỉnh núi lớn. Lại qua hiệp, nổi lên đại trướng lớp lớp. Đến chỗ kết huyệt thì mạch ngang xuyên chéo, cánh tay trái lõm khuyết. Khuyết rồi lại nổi lên, quay lại làm cánh tay dưới, bao thành huyệt "tả đơn đề" (huyệt chỉ có một cánh tay bên trái ôm lại).

 Các đỉnh núi phía trước như cây bút dựng chạm mây. Bên dưới có núi vuông phẳng như chữ "nhất" (một nét ngang) để làm chứng ứng. Ở thủy khẩu (chỗ nước chảy ra khỏi cuộc đất) có một núi nổi lên, thành cách "hãn môn" (núi đứng chặn ở cửa nước như cánh cửa canh giữ). Lên huyệt mà nhìn, bên trái tuy lõm nhưng lại được núi ngoài che chắn cao, bốn dòng nước ở minh đường đổ về hội tụ, giữa có một gò như con ấn. Sinh ra cha con đều đỗ tiến sĩ, anh em đều làm ngự sử (quan giám sát, đàn hặc), một người làm thiêm hiến (quan phó giám sát ở tỉnh), một người làm châu thủ (quan đứng đầu một châu) tên Nhữ Ngu; người đông và đỗ đạt đứng đầu cả huyện.

 Ngôi đất bên trái ở cách huyện lỵ Lâm Hải ba mươi dặm về phía đông, tên đất là Bắc Sơn Hạ. Long có mạch đến rất xa, đi ngược chiều nước bốn mươi dặm. Khi vào cuộc đất thì đứt hẳn để qua hiệp. Hai bên hiệp có những gò đất kẹp che, nhà thuật gọi là "viên đạn vàng", là dấu hiệu quý. Qua hiệp rồi vọt lên đỉnh cao, vươn đẹp chọc trời. Xương đá kỳ lạ, mạch chính từ giữa đỉnh đá rủ xuống như cổ ngỗng dài hơn trăm trượng, lại nổi đỉnh núi, lên xuống mấy đốt, chạy thẳng về phía tây, lấp ló hạ mạch theo phương Hợi (tây bắc), từ đỉnh lõm thoát hết sát khí rồi kết huyệt.

 Long khí rất thịnh, đoạn nhập thủ ẩn nấp, trải ngang bằng phẳng, không có nhũ rủ đầu. Hai bên ôm cong lớp lớp, nhưng đều dài ra không dừng; tình thế của huyệt ẩn kín vụng về, lại đặt hướng thuận theo chiều nước chảy đi, nên không lọt vào mắt người tầm thường. Long phương Hợi, cắm huyệt tọa Nhâm hướng Bính (lưng quay về phía bắc, mặt nhìn về phía nam), tục gọi là hình con dơi. Núi phía sau làm trướng và lạc sơn, núi chầu phía trước đặc biệt lạ, la thành (vòng núi bao quanh như tường thành) bày hàng đẹp đẽ, thế cuộc đất uốn quanh; long thật mà huyệt ẩn, như ngọc đẹp trong đá thô, không dễ xét nhận.

 Nhưng lúc táng thì ông trạng nguyên đã được mấy tuổi, nên đây là đất "thôi quan" (đất thúc cho thăng quan nhanh) mà thôi. Ông Tần Minh Lôi sinh năm Mậu Dần (năm 1518), đỗ trạng nguyên năm Giáp Thìn niên hiệu Gia Tĩnh (năm 1544), làm quan đến Lễ bộ thượng thư. Hai con là Mậu Ước, Mậu Huân đều đỗ đạt, phú quý còn chưa hết.

 Ngôi đất bên phải ở phía đông huyện Hoa Dung, tên thường gọi là Thạch Duẩn Ngọc. Long đến rất xa, xuyên ruộng vượt nước, bỗng nổi lên đỉnh núi. Từ núi Tiểu Nhi dâng lên đại trướng, đi mấy dặm thì thay xương, đổi hẳn dáng vẻ. Núi đá cao vút, sừng sững ngoài trời, thế đè các đỉnh khác. Trên đỉnh mọc măng đá, đứng thẳng hơn mười trượng, thanh tú khác thường. Từ trăm dặm nhìn lại, ai cũng kinh hãi.

 Nhưng huyệt kết quá sát, lấy núi dáng Mộc, Hỏa mà làm huyệt dáng Kim, Thủy; phía trước nhả ra mỏm thừa tuy lạ, nhưng hai cánh tay của núi chủ chia tán, cướp khí vẫn còn nhiều. Mắt người tầm thường ắt cho đó là chỗ phát tổ, ngược lại đi tìm huyệt chính ở các nhánh thừa của hai cánh tay.

 Táng thư nói: "Trong đám gò đông, nhánh nhiều, nên chọn cái nổi bật: núi khác đều thấp, riêng nó cao; núi khác đều nhỏ, riêng nó lớn; núi khác đều đất, riêng nó là đá." Lại thêm phía trước có núi như cây bút văn cắm trời ứng lại, các đỉnh núi chót vót, chỗ kết tụ không tầm thường. Sinh ra trạng nguyên ông Lê Thuần, làm quan đến Lễ bộ thượng thư; con làm phương bá (quan đứng đầu một vùng). Nhưng vì bị cướp khí nặng, tính lửa nóng khô dễ tắt, nên quý chỉ được hai đời, người ít, của không nhiều.

 Ngôi đất bên trái ở cách phủ Tuyền Châu bốn mươi dặm về phía tây bắc, tên thường gọi là núi Bát Xích. Long phát mạch từ núi Quỳ, đi xa xôi bảy tám mươi dặm. Khi vào cuộc đất thì đứt hẳn để qua hiệp, vọt lên Hỏa tinh (núi dáng nhọn như ngọn lửa) chọc trời, cao vút chạm mây. Hai vai dang rộng, lại vòng ôm ra phía trước. Giữa rủ xuống một mạch mờ mờ ẩn hiện. Bỗng ở lưng chừng núi mở ra chỗ bằng, liền mấy bậc mặt phẳng dáng Thổ tinh (núi đỉnh bằng như bức tường), rồi dưới khí Thổ ấy kết tụ huyệt lõm nhẹ; ranh giới phân hợp rõ ràng, hai bên ôm cong, minh đường bên trong bằng phẳng tụ khí.

 Tuy là cuộc đất thuận theo chiều nước chảy đi, nhưng thu xếp chỉnh tề. Khe lớn đến đây chảy ngang vòng qua phía trước bên phải. Núi Ngự bình (núi như bình phong của vua) đứng sừng sững tôn nghiêm, ngay ngắn chầu về. Nhưng núi chủ cao vút chọc trời, đứng giữa minh đường ngước nhìn đỉnh phía sau cao tận chân trời, không thấy mạch rủ xuống, dường như là thế "Huyền vũ cự thi" (núi phía sau cự tuyệt, không nhận thi hài). Lại thêm Hỏa tinh cứng khô, cũng không kết tụ.

 Đâu biết những dốc bằng liền nhau chính là đất sống; lửa sinh ra đất, trong gấp có thoải; huống chi hai vai rủ xuống, lớp lớp vòng ôm có tình, gió và khí đều được giấu tụ, long thịnh huyệt tôn, núi chầu ngay ngắn, núi theo đẹp đẽ, thật là đất tốt. Táng xong sinh ra ông Kinh lịch (chức quan coi văn thư) tên Thịnh, ông Giáo dụ (chức quan coi việc học ở huyện) tên Thụ, đều được truy tặng Hình bộ thượng thư. Cháu là Quang Thăng đỗ tiến sĩ, làm quan đến Đại tư khấu (tức Hình bộ thượng thư); chắt là Kiều Đống làm thái thú (quan đứng đầu một phủ), phú quý còn chưa hết.

 Ngôi đất bên phải ở cách phủ Tuyền Châu tám mươi dặm về phía tây bắc. Long phát từ An Khê, đi xa xôi tám mươi dặm, vọt lên ngọn núi rất cao lớn, uốn quanh mấy trăm dặm, kết thành cuộc đất khéo do trời tạo. Các núi theo hầu, nổi lên đại trướng chống trời. Giữa trướng có một mạch uốn lượn lên xuống, mọc ra các mỏm phụ quý. Các núi ở hai góc trướng đồng loạt vòng trái ôm phải.

 Đến đoạn nhập thủ thì kết thành núi dáng Kim, Thủy ngửa lên trời. Giữa sinh một chỗ lõm, bốn bề là xương đá, các núi ôm xa hai bên trái phải đan chéo qua phía trước, thành núi văn tinh hình chữ "nhất", để thu hết khí bên trong. Ngoài đó nhìn xuống cõi dưới, muôn núi san sát, nhưng ở trong huyệt đều không thấy. Chỉ thấy nước biển mênh mông ở ngoài mấy mươi dặm, xa tít nối liền chân trời, mờ mịt hết tầm mắt; lấy cảnh "mặt trời mọc ở Phù Tang (nơi mặt trời mọc theo truyền thuyết) một chấm đỏ" làm điềm ứng đặc biệt lạ.

 Tục gọi là hình "vó ngựa lật trời", đặt tên theo dáng huyệt. Sinh ra Thái bảo (một trong ba chức quan tột bậc) Tuyên Tĩnh Lỗ quốc công tên Lượng, Đoan minh điện học sĩ tên Hiếu Khoan, Hộ bộ thượng thư tên Hiếu Quảng, cùng trạng nguyên Tòng Long và nhiều người quý hiển khác.

 Ngôi đất bên trái ở Thập Lý Kiều (cầu Mười Dặm), phía đông huyện Tích Khê. Long đến từ rất xa, không kể chi tiết. Sắp đến chỗ làm huyệt thì nổi đại trướng dáng Thủy tinh (núi dáng uốn lượn như sóng). Giữa trướng hạ mạch, vọt lên mấy tòa Mộc tinh chọc trời, rồi lại đứt hẳn để qua mạch, uốn lượn tinh xảo, liền mấy đốt như chuỗi ngọc. Lại vọt lên Mộc tinh tự nhiên, bốn mặt đều tròn, toàn thân là xương đá. Huyệt kết trên đỉnh núi.

 Hai góc của đại trướng phía sau đều vòng ôm qua phía trước để làm long hổ giao kết. Hai dòng nước đi theo thân long phân ranh, đưa tiễn đến trước huyệt thì giao hợp, đổ xuống khe lớn, cao chừng mấy trượng. Khe lớn từ bên phải chảy đến, chảy ngang qua phía trước. Bên kia khe có những núi đẹp ứng lại lớp lớp; phía dưới có cầu đá khóa chặt địa hộ (cửa đất, chỗ nước chảy ra), hình thế tinh tú, gió và khí đều được giấu tụ. Tục gọi là hình "nến chiếu trời", huyệt sáng sủa. Táng xong chưa lâu, phúc lộc của họ Trương đang thịnh.

 Truyện lạ: Một hôm ông Trương Cửu, một bậc triều phụng (tiếng gọi người giàu có, vốn là tên một chức quan tước hư), đi về trang trại ở quê, ra ngoài thành chừng hai dặm, vào nhà xí bên đường, thấy trong nhà xí có một gói vải xanh buộc rất chặt, tự đoán ắt là đồ của khách buôn đánh rơi. Mở ra xem, trong có một chiếc áo, một cuốn sổ, hai mươi thỏi bạc, lại thêm một gói bạc vụn.

 Ông bèn không đi trang trại nữa, đợi đến chiều muộn mà không thấy ai tìm. Ông bèn viết chữ lên nhà xí rằng: "Hôm nay giờ Thìn (khoảng 7 đến 9 giờ sáng), Trương Cửu nhặt được gói vải xanh ở đây. Người đánh mất thấy chữ này có thể đến trang trại phía đông mà nhận." Hôm sau người kia tìm đến, thấy chữ, đến trang trại lạy xin, nguyện chia một nửa. Ông Trương nói thật, trả lại hết, không lấy một xu. Người ấy lạy trời chúc ông sống lâu, giàu sang.

 Mười ngày sau, ông Trương bỗng mơ thấy ông tổ bảo rằng: "Con có âm công, trời ban cho đất tốt, hãy đến bên cầu Mười Dặm, ắt sẽ gặp được." Tỉnh dậy thì trời đã sáng. Ngay hôm ấy ông đến cầu Mười Dặm ngồi đợi. Đến lúc mặt trời xế tây, có hai người giải một người đến; người ấy đến bên cầu thì liều chết không chịu đi, chỉ tay nói: "Trong này tôi có một mảnh núi, xin đem cầm để trả nợ thóc." Hai người kia không nhận núi, nhất định đòi thóc.

 Ông Trương liền hỏi: "Thóc trị giá bao nhiêu?" Đáp: "Hai mươi thạch." Ông Trương đưa bạc mà nhận lấy núi. Về nhà nói với vợ: "Đêm trước ta mơ được đất tốt, quả nhiên ứng nghiệm." Hôm sau đi xem núi, toàn thân là đá, không có chỗ hạ huyệt. Ông bèn mời khắp thầy giỏi đến điểm huyệt; hơn mười năm, qua tay cả trăm thầy, không ai hạ được huyệt.

 Ông lại tự trách: "Trước mơ tưởng là được ban cho vì âm đức, nay không có huyệt để cắm, là do đức ta mỏng." Rồi ông vẫn bố thí quan tài, sửa cầu làm đường. Ba năm sau, vợ ông mơ thấy thần nhân bảo: "Huyệt nến chiếu trời nằm trên đỉnh." Câu sau dường như nói về phú quý, nhưng không nhớ được.

 Ông Trương mừng rằng: "Trên đỉnh núi ắt có đất." Liền đến xem, quả nhiên. Bèn táng cha trên đỉnh cao. Nay đã hơn năm mươi năm, có ba người đỗ cống cử (được tiến cử, đỗ đạt lên học ở kinh), người trong làng gọi là "đất âm đức".

 Xét: long huyệt này về sau ắt có người hiển đạt. Huyệt nằm trên đỉnh núi, dòng nguyên thần thủy (dòng nước ngay trước huyệt) đổ xuống mấy trượng, vốn không lợi cho những năm đầu. Năm mươi năm mà vận còn chưa đi đến chỗ Mộc tinh vươn cao đẹp đẽ; bởi phát càng chậm thì phúc càng lớn. Lẽ trời lẽ đất rõ ràng, chỉ cần chờ đến lúc mà thôi.

 Các huyệt quái kể trên là loại quái nhất trong các huyệt quái, đều là dấu tích của các bậc tiên xưa, có ứng nghiệm rõ ràng đáng tin, không phải bịa đặt. Nhưng người quân tử nói điều thường mà không chuộng điều quái. Huống chi đây là cái quái nhất trong các cái quái, sao có thể lấy làm phép tắc? Nhưng thật ra đây là trời đất giấu cơ mầu để ban phúc cho người lành, không phải điều tầm thường có thể đoán được.

 Huống chi huyệt quái mà long thì ắt không quái; tạo hóa đã bày tỏ rõ ở long rồi, đâu cần lại chỉ ra ở huyệt nữa? Người hiểu biết cứ xét long thì tự khắc tìm được huyệt. Nhưng đất càng cực lớn thì càng quái lạ. Tục ngữ có câu: "Đất có mười phần lớn, huyệt có muôn phần quái."

 Vì thế các bậc tiên xưa, thầy giỏi khi điểm huyệt quái chưa từng không dụng tâm tỉ mỉ, tham khảo suy nghĩ; hoặc một tháng mới tìm ra, hoặc một năm mới tìm ra, hoặc mấy năm sau mới rõ, hoặc mười năm sau mới định; không dám dễ dàng cho là đúng, ắt phải hiểu sâu tính tình của đất, thấu suốt chỗ huyền vi, bừng tỉnh như thần ngộ, thông suốt cơ thật, quả có chủ kiến vững vàng thì tạo hóa nằm trong tay; há chẳng khó sao!

 Lời xưa nói: "Một năm học được cách tìm long, mười năm học không xong cách điểm huyệt." Lại nói: "Nhìn thế mà tìm long thì dễ, lên núi điểm huyệt thì khó. Nếu sai một ngón tay, như cách muôn lớp núi." Đại để, nhận được sinh khí hoàn toàn nhờ ở việc điểm huyệt, mà điểm huyệt phải lòng ngay ý thành, thong thả tinh tường, nghiền ngẫm đi nghiền ngẫm lại. Đây là việc hiểm, sao có thể coi nhẹ như huyệt rõ ràng? Tuyệt đối không được khoe khoang thông minh bừa bãi, lỗ mãng cẩu thả.

 Các bậc tiên như Liêu công xem đất đầm Đại Phần — tức đất tổ của Mộc quốc công — còn quanh quẩn hơn một tháng. Lại công cắm huyệt hình rắn cho họ Hoàng, ba lần dời huyệt mộ. Đổng Đức Chương cắm đất tổ cho quan ngự sử họ Nghê, ba lần dời huyệt. Lưu Thành Ý (Lưu Cơ, khai quốc công thần nhà Minh, tước Thành Ý bá) điểm đất núi Tiên của họ Trịnh ở Kim Hoa, qua lại hai mươi năm mới hiểu được chỗ diệu. Nhân đó ông tự than rằng: "Ta yêu núi Tiên hai mươi năm, núi Tiên với ta lặng chẳng nói. Sớm nay mới ngộ thú núi Tiên, huyệt quý xưa nay chẳng dễ cắm." Đủ thấy bậc hiền triết thận trọng, không cẩu thả như thế.

 Đời có kẻ tự cho mình thông minh, không biết mà gượng cho là biết, hoặc tự làm lầm mình, hoặc làm lầm người khác, ta không biết họ có dụng tâm thế nào. Ta lại lấy làm lạ rằng đời có người không nghĩ đến việc an táng cha mẹ — việc hệ trọng bậc nhất trong đời người con — mà lại vội tin kẻ không ra gì, dùng mấy thuật đoán vặt mà viết bừa họa phúc. Một khi tình cờ đoán trúng thì cho là thần, chẳng xét thật giả, giao phó hết thảy cho họ, rốt cuộc không tránh khỏi phải hối hận thì nhiều lắm.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video