Sách in lại: "Nhân Tử Tu Tri Tư Hiếu Địa Lý Tâm Học Thống Tông" (Những điều người làm con cần biết: sách tổng hợp cốt lõi của môn địa lý, tức phong thủy, giúp làm tròn đạo hiếu), quyển năm thượng, phần hai.
Từ Thiện Kế, người miền núi Đức Hưng, thuật lại và cùng soạn.
Bàn về tiền ứng hậu chiếu (núi đáp ứng ở phía trước, núi che chiếu ở phía sau).
Núi nằm phía ngoài án sơn (ngọn núi hay gò thấp, ở gần, nằm ngang trước huyệt như cái bàn) ở trước huyệt (điểm sinh khí tụ lại, nơi đặt mộ), gọi là tiền ứng. Núi ở phía sau, sau lưng đỉnh Huyền Vũ (núi chính ngay sau huyệt, nơi huyệt tựa lưng), gọi là hậu chiếu. Cũng gọi là "tiền chiếu hậu cái" (trước soi, sau che), tức là núi chầu phía trước và núi tựa phía sau. Họ Tạ gọi là "tiền thân hậu ỷ" (trước gần gũi, sau dựa lưng). Họ Trần gọi núi phía sau là "bảo điện" (điện báu), núi phía trước là "long lâu" (lầu rồng). Họ Bốc gọi là "tiền trướng hậu bình" (màn che phía trước, bình phong phía sau). Họ Lưu nói: "Ngọn núi đẹp vượt trội ở phía trước, núi như bình phong che chắn ở phía sau." Họ Trịnh nói: "Giữa bầy núi có một ngọn đẹp riêng, sừng sững phía trước; các lớp núi như màn trướng chồng lên nhau, phô vẻ lạ, lớp lớp phía sau." Tất cả đều chỉ điều này.
Chu Đông Lâu cho rằng tiền ứng là lớp án sơn thứ hai, và cả lớp thứ ba, thứ năm cũng tính. Núi ấy cần nhọn như ngòi bút, đứng thẳng như cái hốt (thẻ bài quan cầm khi chầu vua), vuông như trục cuộn tờ sắc phong. Lớp sau cao hơn lớp trước, như lót gấm từng lớp. Núi nào cũng ngay ngắn, đẹp đẽ thì mới đúng.
Hậu chiếu tức là phúc trữ phong (ngọn núi chứa phúc). Đó là tổ sơn (dãy núi gốc, nơi long mạch phát ra) nằm sau đỉnh kết huyệt, hoặc ở ngoài hai cánh tay núi; nó tôn quý, cao lớn, sừng sững đỡ che cho Huyền Vũ, như ngai báu, như bình phong của vua, như màn trướng, như rèm che.
Nếu là huyệt hồi long (long mạch, tức dải núi mang sinh khí, quay đầu ngoảnh về núi tổ), thoát long (long mạch đã đi xa, tách khỏi núi tổ) hay hoành long (long mạch chạy ngang, huyệt kết bên sườn), thì không có núi tổ làm núi chiếu. Khi ấy cũng cần có núi bên ngoài tôn quý, cao lớn ở phía sau đỡ che, để Huyền Vũ gối lên làm núi chiếu, không rơi vào cảnh "không vong" (sau lưng trống rỗng, không có chỗ dựa, bị coi là xấu) là được.
Có loại huyệt lạ, lật mình theo thế ngược, tựa vào chỗ trống để đón nước chảy về phía trước. Lại có loại sau lưng có đầm sâu tụ nước, hoặc có nước quấn quanh rồi gặp nhau như hai vạt áo khép lại. Những loại ấy đều không câu nệ điều này.
Về núi tiền ứng: nếu có án sơn ở gần đủ sức khóa kín nội đường (khoảng đất trống ngay trước huyệt), thì dù bên ngoài không có núi ứng, đất ấy vẫn là đất tốt. Họ Bốc nói "Ngoài kia cao vút nghìn lớp, chẳng bằng một ngọn án nằm cong như cánh cung" là vậy.
Dương công (Dương Quân Tùng, bậc thầy phong thủy) cho rằng phía trước hướng huyệt trống trải, không có núi chầu ứng, là phạm "nhân kiếp" (thế đất gây tai họa về người). Nhưng nếu ngay trước mặt có nước chảy về rõ ràng, hoặc có sa (núi nhỏ, gò đồi quanh huyệt) thấp và gần ôm ngang, thì không phải kiêng. Cho nên có câu: "Nhân kiếp phải tìm ở phía hướng, trước mặt trống trải thì cần có núi chầu ở xa (nếu không có núi chầu ở xa là phạm nhân kiếp). Có dòng nước riêng chảy tới, có sa ôm ngang, mới biết nhân kiếp chỉ là tai họa nhỏ."
Đại để, núi tiền ứng và hậu chiếu đều đủ cả, lại chồng nhiều lớp, thì tốt bậc nhất. So hai thứ thì hậu chiếu càng quan trọng hơn. Muôn vật đều quay lưng về phía âm, ôm lấy phía dương, nên sau huyệt không thể thiếu núi như bình phong che gió thổi sau lưng.
Núi cao phía sau chỗ huyệt tựa còn gọi là thiên trụ phong (ngọn núi như cột chống trời). Họ Bốc nói: "Thiên trụ cao thì sống thọ như Bành Tổ (người tương truyền sống tám trăm năm)." Núi ấy cũng gọi là phúc trữ phong. Triệu Duyên Đốc nói: "Phía sau chỗ tựa có núi cao chiếu lớp lớp, thì trăm phúc tụ về." Cho nên có núi này thì báo trước phúc và thọ đều trọn, mạnh khỏe yên ổn, trăm việc thuận, con cháu đông đúc, giàu sang lâu dài.
Như đất mộ thủy tổ của ông Tư không (chức quan đứng đầu việc xây dựng, tức Thượng thư bộ Công) họ Tăng ở Thừa Thiên, mộ nằm tại Bành Trạch: núi tiền ứng, hậu chiếu chồng lớp ngay ngắn. Vì thế cha con ông Tư không đều thọ cao, phúc dày; vợ chồng sống với nhau đến đầu bạc. Các cháu đông đúc, bốn đời ở chung một nhà, cả nhà mặc áo đỏ áo tía (làm quan to), trăm phúc đều tụ. Đó là đúng cách cục này. Lại như đất mộ thủy tổ của Từ quốc công ở Phong Thành, cũng nhờ phía sau gối vào Đế tọa (ngọn núi tôn quý như ngai vua), che chiếu có lực, tiền ứng đầy đủ nên tốt. Hai hình vẽ đều có ở dưới.
Khu đất nói trên ở đô thứ chín huyện Bành Trạch, tên địa phương là Kiều Đình. Long mạch từ núi Minh Thủy tới; đường xa nên không kể kỹ. Đến đèo Kế Gia thì đột ngột nổi lên một ngọn như bình phong của vua, làm thiếu tổ (núi tổ gần, nối giữa tổ sơn và huyệt). Mạch uốn lượn ẩn hiện (?) qua mấy đốt, rồi dàn ngang thành đại trướng (dãy núi trải ngang như tấm màn lớn); ngọn giữa vút cao riêng một mình, làm phúc trữ phong. Lại qua mấy đốt nữa thì đến chỗ nhập thủ (đoạn long mạch đi vào huyệt), bày thành tam thai (ba ngọn núi xếp liền nhau như chòm sao Tam Thai). Từ thai giữa đẩy ra một ngọn chính thể Thái Dương Kim tinh (núi đỉnh tròn đầy, đúng dáng chuẩn của hành Kim), mở miệng kết huyệt.
Chỗ huyệt bằng phẳng; hai bên trái phải bao bọc nhiều lớp, nên lấy làm hình hoa sen, huyệt ở nhụy hoa. Dưới huyệt, dư khí (phần đất thừa ra của long mạch sau khi kết huyệt) trải ra như tấm thảm. Minh đường (khoảng đất trống trước huyệt, nơi khí và nước tụ lại) tụ đọng. Án sơn gần thuận theo dòng nước mà cúi lạy, gọi là thế "tạ ơn nhận sắc phong". Các ngọn núi ở vùng xa phía trước thì như bảng treo tên người thi đỗ, như thiên mã (núi hình ngựa trời), văn bút (núi nhọn như ngòi bút), tịch mạo (núi hình mũ đội), đủ loại bày ra; tiền ứng, hậu chiếu đều đủ.
Ở thủy khẩu (chỗ nước chảy ra khỏi cuộc đất) có núi hình sư tử, hình voi làm hãn môn (hai núi đứng hai bên chỗ nước ra như lính gác cổng). Dòng nước quấn quanh Thanh Long (dải núi bên trái huyệt), vòng qua Huyền Vũ. Các điều tốt đều đủ, thật là đất đẹp.
Trong niên hiệu Chí Chính đời Nguyên, họ Tăng táng ông Bảo Nhị ở đây. Ông có bốn con. Con cả là Vĩnh Nhất, ở Kiều Đình. Con thứ hai là Vĩnh Nhị, ở Liễu Thụ Hạ. Con thứ ba là Vĩnh Tam, ở Tiểu Lĩnh. Nay các nhà ấy đều giàu thịnh. Con út là ông Vĩnh Tứ, nhờ công lao võ bị, theo Thái Tổ Cao Hoàng Đế (vua khai quốc nhà Minh) dẹp yên vùng Giang Hán, rồi định hộ tịch ở An Lục (nay là hộ tịch quan võ của vệ Thừa Thiên). Truyền đến đời thứ hai là ông Bách hộ (quan võ coi một trăm quân), đời thứ ba là ông Vạn hộ, kéo dài đến nay, đời đời nối nhau làm Thiên hộ (quan võ coi một nghìn quân).
Ông Tri huyện tên Tốn, được tiến cử theo lệ hằng năm, làm quan ở Kim Đường (?), được tặng Thái bảo, Thượng thư. Ông Viên ngoại tên Huy, nhờ cháu hiển quý mà được tặng Thái bảo, Thượng thư. Đời thứ bảy, ông Dương Bạch tên Phiên đỗ tiến sĩ, làm quan Thiếu tham (phó quan hành chính cấp tỉnh) ở Thiểm Tây; về hưu được nâng lên phẩm Trung hiến đại phu, rồi nhiều lần được phong Thái bảo, Thượng thư bộ Công. Ông La Tuyền tên Bỉnh, được tiến cử hằng năm, được bổ làm Thự thừa ở Sở Quang lộc (quan phụ tá ở cơ quan lo yến tiệc trong cung). Đời thứ tám, ông Xác Am tên Tỉnh Ngô đỗ tiến sĩ, làm quan lên dần đến Thái bảo, Đại tư không; mặc áo thêu mãng xà, thắt đai ngọc; đời nào cũng được ơn vinh hàng nhất phẩm. Các lẫm sinh (học trò được nhà nước cấp lương) là Tốc Am tên Tỉnh Ngô (?) và Khả Am tên Tông Ngô, cùng các cháu đời thứ chín, người tài học đông đúc, phúc lộc vẫn chưa dứt.
Xét: đất này long mạch có thế hùng mạnh, võ tinh (ngọn núi mang dáng mạnh mẽ, chủ về võ) kết huyệt, sức đất đầy đủ, nên báo trước con cháu đời đời làm quan. Thiên trụ cao, phúc trữ dày, nên báo trước được hưởng tuổi thọ dài, đủ trăm phúc. Sa phía trước thuận theo nước mà cúi lạy, nên con cháu rời quê mới hiển quý. Dư khí nhiều, nên con cháu đông, vận phúc lâu dài.
Khu đất nói trên ở Phong Thành, tên địa phương là Đồng Tào. Long mạch từ núi La Sơn vào địa phận Lâm Xuyên, rồi chuyển đến Đồng Tào. Đây là nhánh tách ra kết huyệt của long mạch lớn nuôi tỉnh thành, đi xa xôi mà đến. Sắp vào cuộc đất thì dàn ngang thành đại trướng; hai bên là Thiên Ất, Thái Ất (hai ngọn núi quý đứng chầu hai bên, đặt theo tên hai sao), ở giữa vút lên Đế tọa, đẹp đẽ, thanh tú, khác thường.
Mạch chính từ giữa Đế tọa uốn lượn đi xuống, lại mở ra một "trướng phù dung chín đầu" (dãy núi có chín đỉnh tròn như cánh sen). Giữa trướng đột ngột nổi lên một ngọn đại quý nhân (núi đỉnh tròn, đứng ngay ngắn như người cao quý), đứng vút khác thường; từng đốt đều là quý long (long mạch quý) hạng trên. Rồi mạch lại đứt hẳn một quãng lớn, đi qua kiểu "hà bí" (mạch đi qua chỗ thắt mỏng như dải khăn choàng), thấp thoáng ba ngọn tam thai treo lệch góc mà xuống, rải xuống thành sườn dốc thoải, mở miệng kết huyệt.
Phần đầu mạch xấu xí lạ lùng, huyệt trông như tản mác; Long Hổ (hai dải núi trái phải ôm huyệt: Thanh Long bên trái, Bạch Hổ bên phải) mang dáng như đeo kiếm, có vẻ bay tách ra không ngoảnh lại. Người thường thấy vậy không ai không kinh sợ. Họ đâu biết đây là đất của long mạch chính lớn, khí diệu (những mỏm đá nhọn lộ ra bên cạnh, dấu hiệu khí quý) phát lộ, cái quý cái đẹp đều nằm ở đó; chỉ là không lợi trong những năm đầu mà thôi.
Họ Từ táng ở đây năm Kiến Viêm thứ tư đời Tống. Sau đó quả nhiên gặp điều không lợi, phải đi lính thú, dời đến Hào Châu. Ở đó sinh ra vương (Từ Đạt), là bậc công thần mở nước hàng đầu của triều ta; thứ bậc trong hàng quan triều và trong việc thờ phụng ở miếu đều đứng đầu; được phong Ngụy quốc công, thăng Trung Sơn vương; ba đời tổ tiên được truy phong tước vương. Con gái là Văn Hiếu hoàng hậu. Con thứ là Vĩnh Xương, lại nhờ Thành Tổ ghi công, được phong Định quốc công. Ở cả hai kinh Nam và Bắc, họ Từ đời đời nối tước công, đều nắm việc binh. Các nhà công thần quý tộc không ai sánh được.
Có bài ký xưa viết: "Đất lớn Đồng Tào, lật phật sụp sà (?). Chân Hỏa đầu Kim, lại giống ách trâu. Đế tọa làm điện sau, quý nhân ngồi chiếu trước. Nhật Nguyệt giữ cửa, Long Hổ cầm kích. Ai táng được đây, làm vương hầu hai nước. Sau trăm năm, mới được giàu sang. Nếu hỏi nơi phát tích, trước phải ở Giang Bắc."
Xét: đất này có long mạch tách ra từ mạch chính của tỉnh thành, huyệt gối vào Đế tọa, nên sức đất lớn. Có Nhật Nguyệt làm hãn môn, nên được tôn quý bậc vương hầu. Huyệt lạ: sách "Quái Huyệt Quyết" (Bí quyết về các huyệt lạ) nói: "Đầu Kim chân Hỏa, táng vào thì bị lửa thiêu tan; chân Hỏa đầu Kim, táng xuống được phong hầu." Đây chính là chân Hỏa đầu Kim (thân núi nhọn như lửa ở dưới, đỉnh tròn như kim loại ở trên). Khí ở minh đường chảy thuận đi, nên phát chậm. Long Hổ đều mang quý diệu (mỏm núi quý), nên anh em đều nắm binh quyền. Diệu bay vút ra ngoài, cuộc đất xuôi theo dòng nước, nên rời quê mới hiển quý. Tuy vậy, đất quý của họ Từ còn nhiều, chưa hẳn mọi điều đều do huyệt này. Nhưng lời ký đoán trước đã như thế, mà ứng nghiệm thì thật là thần diệu!
Tương truyền, nhưng chưa chắc thật: Quách Cảnh Thuần (Quách Phác, nhà phong thủy nổi tiếng đời Tấn) đến Phong Thành, chọn lại chỗ đặt trị sở huyện. Ông thấy ở thủy khẩu có hai gò Nhật Nguyệt làm hãn môn, ngạc nhiên nói: "Bên trong này có đất chí tôn (đất sinh ra vua) chăng?" Rồi ông xem xét và nói: "Nhật Nguyệt đổi chỗ cho nhau, không phải đất chí tôn, chỉ là đất vương hầu thôi." Bèn lén viết bài ký rồi đi. Xem sự ứng nghiệm thần diệu như vậy, quả thật không phải Cảnh Thuần thì không ai làm nổi.
Bàn về tả phụ hữu bật (núi phò tá bên trái, núi giúp đỡ bên phải).
Tả phụ hữu bật là chứng cứ cho thấy long mạch và huyệt là quý. Hai ngọn núi nổi lên riêng ở hai bên trái phải huyệt, kẹp sát hai bên như hai tai, đứng đối nhau, thì càng quan trọng. Chúng cần kẹp chiếu cân xứng, đứng đối nhau, không so le mới đẹp. Lại cần cao thấp, lớn nhỏ, xa gần bằng nhau mới hợp cách.
Có khi chúng tròn và cao như Thái Âm, Thái Dương, gọi là "nhật nguyệt giáp chiếu" (mặt trời mặt trăng kẹp hai bên soi chiếu). Có khi đứng thẳng như ngọn bút dựng, lá cờ giương, gọi là "văn võ thị vệ" (quan văn quan võ đứng hầu). Có khi vuông, bằng, trải dài ra (?), gọi là "liệt chướng liệt bình" (bày màn che, bày bình phong). Có khi vây quanh uốn lượn mà bao bọc; có khi đứng cao, đẹp, vượt lên mà chầu kẹp hai bên; có khi lớp lớp chồng chất như hai hàng lính cấm vệ; có khi đông đúc san sát như vạn quân theo hầu. Đó đều là tả phụ hữu bật, loại sa thị vệ quý nhất.
Núi ở hai bên hậu long (đoạn long mạch phía sau huyệt) gọi là Thiên Ất, Thái Ất. Ở hai bên quá hiệp (chỗ long mạch thắt eo lại để đi qua) gọi là thiên giác, thiên hồ. Ở hai bên núi chầu phía trước gọi là kim ngô, chấp pháp (tên các quan giữ vệ, giữ phép, ví như lính hầu). Ở hai bên minh đường gọi là thiên quan, địa trục (cửa trời, trục đất). Ở hai bên thủy khẩu gọi là hoa biểu, hãn môn (cột biểu và núi gác cổng). Tất cả đều là phụ bật, chỉ suy theo vị trí mà đổi tên. Nếu bên có bên không, bên nhiều bên ít, bên cao bên thấp, bên lớn bên nhỏ, thì không hợp cách này, sự quý cũng kém đi.
Bàn về thiên môn địa hộ (cửa trời, cửa đất).
Thiên môn địa hộ còn gọi là tam môn ngũ hộ (ba cửa, năm ngõ). Theo phép, thiên môn cần mở rộng, địa hộ cần khép kín. Họ Bốc nói: "Cuộc đất dù quý, mà ba cửa chật hẹp thì chẳng cần xem. Dáng huyệt dù lạ, mà năm ngõ không khóa thì có gì đáng lấy." Lại nói: "Cái quý là năm ngõ khép giấu, cái kỵ là ba cửa chật hẹp."
Ấy là vì ở hai bên huyệt, không kể là Thanh Long hay Bạch Hổ, cứ bên nào nước chảy tới thì gọi là thiên môn, bên nào nước chảy đi thì gọi là địa hộ. Triệu Duyên Đốc nói: "Nước từ bên trái tới, chảy đi bên phải, thì bên trái là thiên môn, bên phải là địa hộ. Nước từ bên phải tới, chảy đi bên trái, thì bên phải là thiên môn, bên trái là địa hộ. Không câu nệ Thanh Long hay Bạch Hổ. Chỉ cần bên nước tới thì mở rộng, thoáng đãng, núi sáng nước đẹp; bên nước đi thì có núi cao như màn che kín, đóng chặn nhiều lớp, không nhìn thấy nước chảy đi, như thế là tốt. Hợp được như vậy thì kết huyệt thật, sức đất lớn, phát phúc nhanh, vận phúc lâu dài. Nếu thiên môn đáng mở mà lại bị chặn kín, địa hộ đáng khép mà lại trống trải, thì đó là núi và nước không giao hội nhau; nơi ấy chắc chắn không có long mạch thật kết huyệt, không cần tìm huyệt nữa."
Người đời có kẻ cố chấp sai lầm rằng Bạch Hổ không nên cao vút, mà không xét nước tới, nước đi thế nào. Đó là chưa nắm được bí quyết thật, lại coi Bạch Hổ là con hổ thật. Họ không biết Thanh Long, Bạch Hổ chỉ là tên mà thầy địa lý mượn để gọi sa bên trái, sa bên phải mà thôi. Chỉ cần núi ở bên giữ nước có thế mạnh, có lực, giữ được nước lại, thì khí sẽ tụ lại. Đổng Đức Chương nói "Sa phía dưới thu hết nước từ nguồn, con cháu mua hết ruộng trong thiên hạ" là vậy. Địa hộ được suy xét giống như sa hạ thủ (sa ở phía nước chảy đi) và sa ở thủy khẩu. Đã gọi là sa hạ thủ, thì sao lại câu nệ Thanh Long hay Bạch Hổ?
Vả lại, những cuộc đất cực lớn, nắm quyền sinh sát, làm kinh đô, tỉnh thành, quận lỵ, thì sa bên phải đều mạnh. Như Tây Sơn ở kinh sư, núi Kê Lung và Thạch Đầu Thành ở Nam Kinh, núi Hổ Đầu ở Phúc Kiến, Tây Sơn ở Giang Tây, các núi quanh Tây Hồ ở Chiết Giang, chỗ nào cũng thế. Đó lại là lấy bên phải mạnh làm uy quyền võ bị. Còn với những cuộc đất nhỏ tầm thường thì không thể lấy điều này làm phép.
Bàn về la thành viên cục (vòng núi bao quanh như tường thành).
La thành viên cục tức là các núi chầu phía trước, núi đỡ phía sau nối liền nhau thành vòng quanh. Chúng cần chồng chất nhiều lớp, cao vút vòng quanh, tầng tầng bậc bậc, uốn lượn vây bọc, lấp chỗ khuyết, che chỗ trống, như bức tường thành có lỗ châu mai răng cưa, nên gọi là la thành. Lại giống như trong thiên văn, tam viên (ba vùng sao lớn trên trời là Tử Vi, Thái Vi, Thiên Thị) mỗi vùng đều có các sao vây quanh như tường để bảo vệ sao Đế tọa, nên còn gọi là viên cục. Viên cục tức là la thành.
Họ Bốc nói: "Lớp lớp chầu quanh như vùng sao Tử Vi, thì huyệt ngồi ở ngôi Đế tọa tôn quý; lớp lớp bao bọc như cánh sen hồng liền nhau, thì huyệt ở nhụy hoa." Lại nói: "Núi ngoài núi chồng dày, lấp chỗ khuyết, che chỗ trống." Lại nói: "Hoa biểu, hãn môn đứng ở thủy khẩu; lầu đài, trống tù và bày quanh la thành." Họ Lại nói: "Bốn thần, tám tướng (bốn núi chính trước sau trái phải và các núi ở tám phương) nổi lên đúng vị trí." Họ Dương nói: "Núi ngoài trăm dặm làm la thành." Đều là những lời mô tả khéo hình trạng của viên cục.
Đại để, la thành cần rộng lớn, tròn kín, kín đến mức không biết nước chảy ra từ đâu. Chu Tử nói: "Chầu vái, vây ôm, không có chỗ khuyết trống, rõ ràng tự thành một trời đất riêng." Đó là la thành tốt bậc nhất.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video