In lại bộ "Nhân tử tu tri tư hiếu địa lý tâm học thống tông" (sách địa lý phong thuỷ mà người làm con cần biết để giúp tròn đạo hiếu), quyển năm, phần trên, mục thứ ba.
Từ Thiện Kế, người ở vùng núi Đức Hưng, cùng soạn.
Bàn về lạc sơn (núi tựa phía sau huyệt). "Lạc" nghĩa là ưa thích. Huyệt (điểm đất tụ khí, chỗ đặt mộ) của hoành long (mạch núi chạy ngang, huyệt kết ở sườn mạch chứ không ở đầu mạch) ưa có ngọn núi này giăng như bức màn đỡ phía sau.
Lạc sơn là ngọn núi tựa đỡ ở phía sau huyệt, đứng ngay sau và che đỡ cho khu huyệt. Những huyệt mà long (mạch núi) từ phía sau đâm thẳng vào, hoặc ngọn núi chứa huyệt đã nhô đỉnh cao, thì đều không cần xét lạc sơn. Chỉ những huyệt trên hoành long, cùng các huyệt kiểu ao não (đầu núi lõm), trắc não (đầu núi lệch một bên), một cốt (không lộ sống mạch) thì nhất định phải có lạc sơn sát lưng che đỡ, ứng đúng với huyệt, mới là huyệt thật.
Ông Liêu nói: "Hoành long kết huyệt nhất định phải có quỷ (gò núi nhỏ đỡ phía sau huyệt), lạc sơn nên đứng cao phía sau." Ông Ngô nói: "Huyệt kiểu đảm ao (gánh chỗ lõm) và phan an (vin yên ngựa) phải có lạc sơn, nhất thiết phải sát lưng, ứng đúng khu huyệt." Vì vậy lạc sơn là sa (các núi đồi quanh huyệt) làm gối cho huyệt, không thể không xét kỹ.
Lạc sơn có ba cách, gọi là đặc lạc, tá lạc và hư lạc. Đặc lạc là núi từ xa riêng chạy đến, đứng thẳng sát huyệt. Tá lạc là núi tuy không riêng chạy đến, nhưng giăng ngang như màn sát huyệt, không để trống trải. Hư lạc là núi đã không riêng chạy đến, lại không giăng ngang bao quanh, mà thấp trũng, né tránh, tản mác, xa vời, không làm gối cho huyệt được. Đặc lạc là hạng trên, tá lạc là hạng thứ, hư lạc thì không dùng được.
Về hình dáng thì đều không cần câu nệ. Chỉ cần núi đứng ngay ngắn, cao và rộng, che chắn như màn, không để khuyết trống, là tốt. Núi làm lạc cũng không bắt buộc phải thuộc chính mạch của huyệt, núi từ nơi khác đến cũng được. Nếu nước từ dưới chân lạc sơn chảy về trước huyệt thì quý nhất. Lại nữa, đứng trên huyệt quay đầu lại liền thấy lạc sơn, hoặc đứng giữa minh đường (khoảng đất trống bằng phẳng trước huyệt) mà thấy được, là tốt nhất. Tất cả đều phải sát lưng, không nên xa trống.
Hình đặc lạc. Hình tá lạc. Hình hư lạc.
Đây là núi xa riêng chạy đến, đứng thẳng sát huyệt làm lạc, rất tốt, chủ phát giàu sang nhanh chóng, con cháu đông đúc, yên ổn sống lâu.
Đây là núi giăng ngang như màn sát huyệt, không khuyết trống, làm lạc ứng đúng huyệt, cũng có sức, là đất tốt, huyệt thật, phúc lộc chỉ kém đặc lạc.
Đây là phía sau huyệt trống rỗng, không có lạc chính; tuy có núi nhỏ nhưng lệch sang bên, thấp và né tránh, không làm gối cho khu huyệt, là đất xấu, đất giả.
Khu đất bên phải (trong hình) ở hương phía bắc huyện Phù Lương, là đất ông Thám hoa (người đỗ thứ ba kỳ thi Đình) Kim Đạt táng cha. Mạch núi đến từ rất xa. Sắp kết huyệt thì mở màn, từ giữa màn buông ra một mạch, liên tiếp nổi lên mấy đốt văn tinh (núi đỉnh tròn thanh tú, chủ văn chương), rồi hạ xuống sườn bằng, thành cách "roi ngựa Lư uốn lượn" và "hoa mai rơi xuống đất". Hai bên có gò nhỏ kẹp theo, mạch chính đi giữa, lớp lớp lại nổi văn tinh, sụt xuống đứt quãng rồi thắt lại như cổ họng, đến đoạn nhập thủ (đoạn mạch cuối dẫn vào huyệt) thì kết thành huyệt kiểu thiên tài ao não (đầu núi lõm, hình thiên tài).
Lạc sơn phía sau sát lưng, chống đỡ vững chắc. Phía trước núi chồng lớp lớp, các ngọn kỳ lạ chầu về. Minh đường có ruộng hồ, nước tụ đọng; hạ quan (núi chắn phía nước chảy đi) ôm giữ có tình; có diệu khí (mỏm núi nhọn chìa ra như tia sáng) và đàn nhục (đất bằng trải trước huyệt như tấm đệm), chứng nghiệm rõ ràng. Mạch vào huyệt từ phương Cấn (đông bắc), đặt huyệt hướng Tị Bính (nam lệch đông) (?). Ông Thám hoa đỗ cả hai kỳ thi mùa thu và mùa xuân đều vào năm Bính, đó là sự ứng nghiệm. Nước từ phương Mão (chính đông) chảy về chầu.
Vì là huyệt kiểu vin yên ngựa có lạc sơn sát sau chống đỡ, nên gọi là hình "ngựa phi ra trận", có án sơn (núi thấp ngay trước huyệt như cái bàn) hình đồn quân. Đây đúng là đặc lạc có sức, thuộc cách "thúc quan" (chủ thăng quan mau chóng). Năm Tân Sửu niên hiệu Gia Tĩnh chọn táng; sau sáu năm, năm Bính Ngọ, ông đỗ đầu kỳ thi; mười năm sau nữa, năm Bính Thìn, đỗ hội nguyên (đứng đầu kỳ thi Hội) rồi đỗ cập đệ (tiến sĩ hàng đầu). Nay giàu sang đang thịnh.
Khu đất bên trái ở cách huyện Quảng Xương một dặm về phía tây, tên đất là Đào Trúc Khanh, do mạch núi chính của huyện chia nhánh ra kết. Sau khi chia nhánh, mạch đi ra từ giữa năm ngọn núi, uốn lượn lúc cao lúc thấp. Sắp vào huyệt thì thắt khí lại, nổi lên một ngọn thổ tinh (núi đỉnh bằng như cái bàn) kiểu thiên tài, rồi mạch ngang kết huyệt. Kết huyệt xong lại nổi tiếp các ngọn núi, nhấp nhô mà đi. Chỗ đặt huyệt trông như chỗ mạch đi qua. Chỉ vì phía sau có đặc lạc hình bình phong của vua, chống đỡ sát và có sức, nên chứng tỏ được huyệt thật.
Trước huyệt có văn tinh nằm ngang như chữ "nhất" cùng núi hình lông mày ngài làm án. Ngoài án có các ngọn kỳ lạ khoe vẻ đẹp, hạ quan ôm ngược lại bao bọc. Phía trước bày quan tinh (gò núi nhô ra sau án, chủ quan chức), sông lớn uốn quanh như dải đai, cục thế kín đáo đầy đủ, đúng là đất quý.
Cha của ông Văn Uyên, quan Lại bộ, chết vì dịch năm Bính Dần niên hiệu Hồng Vũ; khiêng linh cữu đến đây gặp mưa, bèn chôn luôn, nay người trong làng gọi là "đất trời táng". Khi ấy ông mới nửa tuổi, sinh năm Ất Sửu; sau đỗ tiến sĩ năm Mậu Dần niên hiệu Vĩnh Lạc (?), làm quan lần lượt lên đến Lại bộ thượng thư (quan đứng đầu bộ Lại, coi việc tuyển bổ quan lại). Con là Kiều Tân, làm quan đến Hình bộ thượng thư (đứng đầu bộ Hình, coi việc hình pháp), thuỵ hiệu (tên đặt sau khi mất để khen) là Mẫn Túc. Chắt bốn đời là Nguyên, đỗ tiến sĩ; Đào, đỗ nguyên giải (?); Hàng, đỗ giải nguyên (đứng đầu kỳ thi Hương). Con [của họ] là Khổng Dương. Các ông liên tiếp đỗ đạt, giàu sang đang thịnh.
Khu đất bên phải ở cách huyện một dặm về phía bắc, tên đất là Trịnh Xung Nguyên, cũng do mạch chính của huyện chia nhánh ra kết. Sau khi chia mạch, qua eo núi ở đỉnh phân thuỷ, nổi lên ngọn núi chạc ba, mở màn lớn, mạch đi ra như cầu tiên, uốn lượn mấy chục đốt. Vào cục thì nổi lên thế "ngài bay, hạc vỗ cánh", giữa buông xuống mạch non, hạ xuống sườn bằng, thành núi thái âm (núi tròn hơi khuyết như vầng trăng) quay mặt mở oa (lòng chảo).
Trong oa có nhũ (gò nhô nhẹ như bầu vú) nhỏ, hai bên có kiềm (hai càng ôm như cái kìm) nhỏ, thế huyệt rất khéo. Phía trước nhả ra thảm đất bằng, trái phải quấn quanh, có gò hình rùa và hình rắn ôm đỡ, mạch ngang hạ xuống thành huyệt. Phía sau có một ngọn lạc sơn đứng thẳng vọt cao, nên gọi là hình "tiên cưỡi hạc". Minh đường, núi chầu đối diện, hạ quan và thuỷ khẩu (cửa nước, chỗ nước chảy ra khỏi khu đất) đều đẹp.
Tiên sinh Đổng Đức Chương đặt huyệt, lời đoán rằng: "Hạc vỗ cánh, mạch phương Hợi (tây bắc) đi ra qua cầu tiên; hướng Mão (chính đông) rõ ràng, nước phương Cấn chảy về chầu. Một ngọn ở phương Đoài phía tây chống như cột trời; hai ngọn ở phương Thìn, Tốn (đông nam) cao sát mây. Trái phải rùa rắn cuộn dưới chân; trước mặt chiếu son của vua bày hàng quan công tào. Giàu sang chốn nhân gian là chuyện thường; ắt có chiếu trời vời bậc tài tuấn."
Khu đất bên trái ở Giải Khanh, thuộc Trường An, Phong Thành. Mạch núi lấy một ngọn núi đơn độc làm tổ sơn (núi gốc của mạch), đi mấy chục dặm tới, nhấp nhô chạy nhảy, hùng vĩ chồng chất. Sắp vào cục thì nổi lên màn lớn hình hoa phù dung chín đỉnh. Từ giữa màn buông mạch, đứt quãng lớn qua eo núi, lớp lớp có núi đón đưa. Lại nổi lên hình ngài bay, giữa ra một mạch, uốn lượn thành cách quý "roi ngựa Lư ba lần uốn". Thắt cổ rồi nhập thủ, thành huyệt mở oa trên văn tinh thái âm mặt bằng.
Đây là mạch ngang kết huyệt, đặt huyệt nhờ tá lạc. Được cái núi phía sau giăng màn cao, đỡ tựa có sức, ứng đúng với huyệt, nên là đất tốt. Lại thêm long hổ (thanh long và bạch hổ: dãy núi bên trái và bên phải huyệt) cân đối, trước mặt có hai ngọn núi thiên mã (núi hai đỉnh như ngựa trời) làm án chính, nước từ ruộng đồng triều về tụ ở minh đường, hạ quan và thuỷ khẩu đan khoá chắc chắn, thật đáng gọi là đất quý. Sau khi táng, người họ Tôn tên Phổ (?) đỗ thi Hương năm Nhâm Tý niên hiệu Gia Tĩnh, anh em liên tiếp đỗ đạt. Tiếc là trên mạch núi đến có người đào lấy than đá, làm tổn hại, rò rỉ long khí (sinh khí của mạch), nên chưa thể gọi là hoàn mỹ.
Về lạc sa nói trên, tạm nêu ba cách này để phân biệt thật giả, định việc chọn hay bỏ. Còn các cách lạc bên trái, lạc bên phải, lạc ở giữa, lạc dài, lạc cao, lạc thấp… thì đã nói kỹ ở phần "lạc sơn chứng huyệt", ở đây không nhắc lại.
Bàn về sa hạ thủ.
Không kể tây nam hay đông bắc, hễ bên phía nước chảy đi thì gọi là hạ thủ (tay dưới), cũng gọi là hạ tý (cánh tay dưới), lại gọi là hạ quan (cửa chắn phía dưới). Khẩu quyết nói: "Có đất hay không, trước hết xem cánh tay dưới." Lại nói: "Xem đất có gì khó, trước xem núi tay dưới." Lại nói: "Chưa xem mạch phía sau có đến hay không, hãy xem hạ quan có chặt hay không; chưa xem huyệt kết có vững hay không, hãy xem hạ quan có quay lại hay không." Những câu ấy tuy nông cạn, quê mùa, nhưng đạo lý chí lý vốn không ngoài đó.
Bởi sa hạ thủ là quan hệ khẩn yếu nhất. Có hạ quan thì có kết huyệt, không có hạ quan thì không có kết huyệt. Hạ quan nhiều lớp thì huyệt kết càng lớn; hạ quan trống trải thì chẳng cần tìm đất.
Sách "Địa lý kiện mục" của ông Ngô nói: "Phàm thanh long, bạch hổ đã trọn vẹn, đẹp đẽ, thì không kể bên trái hay bên phải, nhất định phải có một ngọn núi ở hạ thủ vòng chặn qua được núi ở thượng thủ (phía nước chảy đến), mới là đất tốt. Ví như nước trước huyệt chảy về bên trái thì bên trái là hạ thủ, cần cánh tay trái có một ngọn núi đi ngược dòng nước, dài hơn núi bên phải, chặn giữ núi và nước bên phải. Nếu nước trước huyệt chảy về bên phải thì bên phải là hạ thủ, cần cánh tay phải có một ngọn núi đi ngược dòng nước, dài hơn núi bên trái, chặn giữ núi và nước bên trái. Như thế gọi là nghịch quan (cửa chắn ngược dòng), mới là đất tốt, chủ phát tài lộc. Nếu hạ thủ ngắn rụt, chặn không qua được núi và nước thượng thủ, thì những chỗ tốt khác đều không có sức, đó là huyệt giả, không thể táng."
Xét: lời bàn này trong "Kiện mục" thật có lý. Hạ quan ngược dòng nước gọi là tài sa (núi chủ tiền của), rất phát tài. Ông Dương nói: "Chỉ có tay dưới cứu được người, đời đời chẳng để nghèo." Ông Liêu nói: "Hỏi ông vì sao giàu? Núi dưới đến tụ vào. Hỏi ông vì sao nghèo? Núi dưới xuôi nước chạy." Đổng Đức Chương nói: "Sa dưới thu hết nước đầu nguồn, con cháu mua hết ruộng thế gian." Bài "Hà tri ca" của Vạn Vạn Sơn (?) nói: "Làm sao biết nhà người giàu càng giàu? Cánh tay dưới lớp lớp ôm lại ngoảnh nhìn. Làm sao biết nhà người nghèo càng nghèo? Hạ quan trống trải chẳng chầu về mộ." chính là vậy.
Đại khái sa ngược dòng nước không sinh ra vô cớ. Hễ thấy một ngọn núi uốn cong, kéo dài, ngược lại chặn nước thượng thủ, thì nên tìm long huyệt, chắc chắn có kết huyệt. Tôi từng nói: "Có núi ngược nước chẳng sinh không, ắt làm tay chân cho long thật. Quanh co thu chặn thế đầu nguồn, nên ở chốn này tìm mộ tốt." Cũng là nói về hạ quan vậy, người học hãy xét kỹ.
Thanh long nghịch quan. Bạch hổ nghịch quan. Bạch hổ thuận quan. Thanh long thuận quan.
Đây là thanh long dài, chặn qua được núi và nước thượng thủ, là đất tốt. Đây là bạch hổ dài, chặn qua được nước thượng thủ, là đất tốt. Đây là thanh long ngắn, chặn không qua được núi và nước thượng thủ, là đất xấu. Đây là bạch hổ ngắn, chặn không qua được núi và nước thượng thủ, là đất xấu.
Nếu có sông lớn thì không thể chỉ xét dòng nước nhỏ, mà phải lấy nước sông lớn để luận thuận nghịch. Đại khái có một lớp nước thì phải có một lớp sa thu lấy. Như nước nhỏ chảy về trái, nước sông lớn chảy về phải, thì cần núi bên trái gần huyệt dài trước để thu nước nhỏ, rồi lớp ngoài lại có núi bên phải dài để chặn thu nước sông lớn, mới hợp phép.
Thái Mục Đường nói: "Hai đường thuận nghịch, như kẻ mù loà; nếu không thấy thật tỏ tường, ít ai khỏi lấy nghịch làm thuận, lấy thuận làm nghịch." Vì thế phải biết đại thế núi sông, lặng lẽ định trước từ ngoài mấy dặm, rồi sau mới biết được thuận nghịch ở chỗ gang tấc nhỏ nhặt. Nếu không thì đen trắng lẫn lộn, kẻ lấy nghịch làm thuận, lấy thuận làm nghịch nhiều lắm.
Đây là nước nhỏ chảy về phải, nước sông lớn chảy về trái. Núi hổ gần huyệt dài trước để thu nước nhỏ; lớp ngoài núi long lại dài để thu nước sông lớn; hợp cách, là đất đẹp.
Đây là nước nhỏ chảy về trái, nước sông lớn chảy về phải. Núi long gần huyệt dài trước để thu nước nhỏ; lớp ngoài núi hổ lại dài để thu nước sông lớn; hợp cách, là đất đẹp.
Phàm sa hạ quan còn phải xét có sức hay không. Nếu chỉ có hạ quan mà không gần huyệt, hoặc thấp nhỏ, hoặc ngắn rụt, hoặc xuôi theo nước không quay lại, thì gọi là không có sức, dù nhiều cũng vô ích. Nếu núi ấy cao, che chắn, quay lại ôm giữ, ngoảnh về huyệt có sức, thì dù chỉ một lớp, hoặc chỉ dài mười mấy bước, cũng có thể kết huyệt. Sa ngược dòng một thước cũng làm nên giàu. Lại nói: "Chẳng cần nghìn núi cùng vạn gò, một núi có tình cũng đủ dùng" là vậy.
Nhưng đó chỉ là nói mạnh để nhấn rằng hạ sa ngược nước không sinh ra vô cớ. Thực ra một ngọn núi có tình, hay mấy bước sa ngược dòng, dù có kết tụ, cũng chỉ là huyệt nhỏ được cắt tỉa ra, kiểu nhờ núi giăng mà hưởng nước (?) mà thôi. Nếu bàn về đất lớn thì phải hợp các núi, các dòng nước mà xem, không phải một ngọn núi có thể kết nên.
Những phép sa hạ thủ bàn ở trên lấy nghịch quan làm tốt, thuận quan làm xấu; đó là cách thường của đất. Song lại có loại đất đại phú quý, phần nhiều là thuận quan, thuận triền (núi quấn quanh xuôi theo nước) mà vẫn tốt, chỉ cần đại thế là cục nghịch thì đẹp. Bởi cục nghịch cần triền thuận, cục thuận cần triền nghịch; đó cũng là lẽ tự nhiên của âm dương giao hội. Anh em tôi thấy rất nhiều, như đất tổ của quan tri phủ họ Vu ở Tín Châu, thượng thủ cao và cong, hạ thủ ngắn rụt; đất họ Trang ở Tuyền Châu, sa trên chạy xuôi, cánh tay dưới trống trải, mà đều tốt; đó là cách ấy.
Khu đất bên trái ở Quảng Tín, tên đất là Tân Đàm, mạch từ phương Hợi, huyệt hướng Tốn (đông nam), tục gọi là hình "trâu rét ra chuồng". Mạch núi chạy ngược dòng nước lên, sắp nhập thủ thì nổi hình ngài bay buông mạch, uốn lượn như rắn sống. Nổi lên huyệt thiên tài kim thuỷ (núi tròn uốn lượn), phía sau có quỷ hiếu thuận. Long hổ ôm huyệt, cong vòng như sừng trâu. Phía ngoài khuỷu thì thẳng dài vô tình, nước nguyên thần (dòng nước ngay trước huyệt chảy đi) dài. Mà ở ngoài núi phía thượng thủ cao vượt, hạ thủ trống trải, đó là chỗ khác lạ.
Bởi nước nguyên thần tuy dài nhưng phía trước có nước hồ tụ đọng; núi long hổ trong cong ngoài thẳng, nhưng ở huyệt không thấy chúng bay chạy đi. Phía ngoài khuỷu thẳng dài lại chính là diệu khí. Núi trên cao lớn là thanh long nổi kho (chủ tiền của). Phía dưới tuy trống trải nhưng là cục nghịch, có sông lớn bao quanh. Ông Bốc nói "Nước quấn tức là núi quấn" vậy. Điều quý là lạc sơn sau huyệt nổi bật, sát đỡ có sức, chứng tỏ khu huyệt rõ ràng. Táng xong thì sinh ra ông Lãng Sơn, tên Hồng, đỗ tiến sĩ năm Tân Tị niên hiệu Chính Đức, làm quan thái thú (quan đứng đầu một phủ), giàu lớn, phúc lộc còn chưa dứt.
Khu đất bên trái ở cách huyện Tấn Giang hai mươi dặm về phía nam. Mạch núi đến rất xa, không kể hết, tạm nói từ thiếu tổ (núi tổ gần huyệt). Núi La Thường là thuỷ tinh (núi dáng gợn sóng) dâng lên trời, theo cách "nghìn sợi tơ buông". Từ giữa màn rút ra một mạch, uốn lượn thanh tú khéo léo, kim thuỷ (đỉnh tròn nối đỉnh sóng) lớp lớp, lên xuống tinh tế, xương mạch đẹp lạ. Liên tiếp đứt quãng qua eo, có gò nhỏ như viên đạn vàng kẹp hai bên mạch. Hai bên quấn giữ, lớp lớp bao đưa. Đến núi Bát Thạch thì kết thành dương cơ (đất dựng nhà ở) của họ Trang.
Các núi theo về túm tụm, rồi lại nổi màn thuỷ tinh. Từ giữa màn ra mạch, kim thuỷ hùng vĩ, trong mười mấy bậc, tinh thần bỗng khác hẳn. Lại nổi màn chồng lớp, lệch hạ về bên phải, nhập thủ kết huyệt. Núi bên trái cao vút, lớp ngoài có núi Tử Mạo và các núi khác cắm lên trời. Bên phải là biển lớn mênh mông, nhìn không thấy bờ, chỉ có núi Cô như con ngựa trời nổi giữa sóng biển.
Lên huyệt thấy phía trước là thành phủ, hai ngọn tháp đông tây như cây bút dựng hai bên, còn núi Thanh Lương Tam Đài chiếu thẳng. Các núi đẹp Đại Dương, Tiểu Dương, Phượng Sơn đều phô bày kỳ lạ, chẳng cái nào không đẹp mắt. Nhưng huyệt kết lệch về một bên, núi trái quá nặng, bên phải gió quét, thanh long chạy xuôi, nên mắt thường không ưa. Họ không biết rằng nước quấn tức là núi quấn; chỗ nước sâu chính là chỗ núi cao. Ông Quách nói "Được nước là trên hết", cho nên đó là đất tốt.
Táng xong, sinh ra ông Kỳ, đỗ thi Hương, làm tri huyện Tấn Dương; Nhâm Xuân, đỗ tiến sĩ, làm thôi quan (quan coi việc xét xử ở phủ); Nhất Tuấn, đỗ tiến sĩ, làm thiếu tham (quan phó giúp việc ở tỉnh); Dụng Tân, đỗ tiến sĩ, làm thiêm hiến (quan phó coi việc giám sát, hình án ở tỉnh); Quốc Trinh, đỗ tiến sĩ, nay làm bố chính (quan đứng đầu việc hành chính một tỉnh); Nhâm Phàm, Tư Khoan, Lý Phong đều đỗ tiến sĩ, hiện còn sống; Vọng Đống, Lý Bằng đều đỗ thi Hương. Nhân tài đông đúc, phúc lộc chưa dứt.
Chi trưởng và chi giữa đều rời quê mà hiển quý, nay là họ Trang ở Chương Châu, Phúc Châu, Hưng Hoá. Chỉ chi út ở lại giữ đất tổ, người đông, giàu thịnh. Nếu theo cái nhìn của người đời, ắt cho rằng cánh tay phải bị gió quét, chi út sẽ bất lợi mà chê; nào biết cái diệu của nước hơn núi!
Lại có hai khu đất: một khu hạ thủ ngắn rụt, thượng thủ cao vượt; một khu sa trên chạy xuôi, cánh tay dưới trống trải, mà đều tốt. Lại có một loại đất trở mình theo thế nghịch, hoàn toàn không có hạ quan mà vẫn tốt. Ông Liêu nói "Ngồi chỗ trống, quay mặt đón nước triều về, chẳng sợ gió tám phương lay" là vậy. Lại có loại sa xuôi nước, cửa quan xuôi; lại có loại sa trên cao sát, sa dưới trống trải mà vẫn tốt.
Khu đất bên phải ở huyện tôi, tên đất là Cảng Khẩu. Mạch thịnh, huyệt tôn quý, long hổ cúi phục, minh đường bằng phẳng, mà bên trái có một ngọn núi xuôi theo nước kéo xuống, đó là cửa quan xuôi. Lý Dưỡng Tố đặt huyệt, lời đoán rằng: "Mùa thu năm Tý, Ngọ bước lên cung trăng bẻ cành quế đỏ (đỗ thi Hương); mùa xuân năm Sửu, Mùi lên bảng hổ dự tiệc Quỳnh Lâm (đỗ tiến sĩ, được vua ban yến)." Táng xong quả sinh ra hai người hiển quý, đỗ thi Hương năm Nhâm Tý và Mậu Ngọ niên hiệu Gia Tĩnh, đỗ tiến sĩ năm Ất Sửu, phúc lộc chưa dứt.
Khu đất bên trái ở huyện Thường Sơn, Chiết Giang, tên đất là Tam Cương. Thế mạch rất hùng mạnh, vào cục lại nổi lên thiếu tổ dáng liêm trinh (núi đá nhọn lởm chởm như ngọn lửa), giữa buông một mạch, hạ xuống thành sườn núi bằng, làm hình hoa cái (lọng che) nằm, một đốt thắt cổ thành huyệt đột (huyệt nhô lên) trên kim tinh (núi tròn). Bốn phía có quầng tròn thái cực (vòng đất mờ bao quanh huyệt) rất khéo.
Nhưng núi trái thấp nhỏ, bên phải cao hùng, nước từ phải chảy sang trái, hạ quan lại yếu, đó là chỗ khác lạ. Song long huyệt đã quý, núi phải tuy cao, chủ quyền uy võ bị; núi trái tuy thấp, nhưng có một cánh tay của chính mạch sát gần, có sức. Thêm nữa huyệt ấm, lại có sông lớn ôm quanh, thuỷ khẩu chặn ngang, nên tuy thấp cũng không kỵ. Táng xong sinh ra ông Thanh Giản tên Oánh, đỗ tiến sĩ, làm quan đến Hình bộ thượng thư.
Những đất thuận quan và không có sa hạ thủ bàn ở trên đều phải là cục nghịch, có nước đặc biệt chầu về mới được, cốt yếu phải long thật, huyệt đúng. Nếu xét long huyệt không thật, thì chẳng bằng giữ cách thường, lấy núi dưới có sức làm chủ, giống như quân có kỷ luật, tuy không đại thắng nhưng cũng không đại bại. Nếu tuỳ tiện mưu lớn, không câu nệ hạ sa, thì hại không nhỏ; hãy răn và cẩn thận.
Bàn về sa thuỷ khẩu.
Sa thuỷ khẩu là núi ở hai bờ chỗ nước chảy đi. Tuyệt đối không được khuyết trống để nước chảy thẳng ra, mà cần núi kín đáo, dày đặc, đan khoá từng đốt, hẹp mà bít, cao mà chầu; hoặc hai bên đan vào nhau như răng chó cài nhau, như đàn ngỗng chen nhau; hoặc có ngọn cao đứng sừng sững, vách đá dựng đứng; hoặc giữa nước có đá lạ đứng thẳng, như cái ấn, như cái hốt (thẻ quan cầm khi chầu vua), như thú, như chim, như rùa, như rắn, như cá, như măng; hoặc hai bên núi cao đối nhau như sư tử, voi, cờ, trống; hoặc xếp hàng như bày trận đóng quân; hoặc giăng ngang như dãy kho lẫm chứa lúa; hoặc chắn bít như cung điện báu, lầu rồng; hoặc chặn giữ như võ sĩ làm thành luỹ; hoặc túm tụm như quân lính hộ vệ; hoặc lớn lao như xe ngựa chen chúc; hoặc dày đặc như gươm giáo dựng đứng; lớp lớp chồng chất, không đếm xuể, quanh co xa xôi đến mấy chục dặm, thì đó là sa thuỷ khẩu đẹp nhất. Nếu lại có các sa hãn môn, hoa biểu, la tinh, bắc thần, du ngư… thì càng quý.
Sách "Tiệp kính" (?) của ông Ngô nói: "Phàm một làng một xóm, ắt có một nguồn nước. Chỗ nước chảy đi gọi là thuỷ khẩu. Nếu có núi cao lớn đan cài khoá chặn, chồng lớp kín đáo, không thấy nước đi đâu, thì bên trong có thể tìm đất. Nếu lại có đá lạ có đầu có đuôi, ngược nước chầu vào, thì bên trong ắt có đất đại quý." "Hám long kinh" nói: "Đến đâu trước xem núi thuỷ khẩu; thuỷ khẩu đan cài thì cục trong rộng. Bèn tìm ở chỗ rộng rãi bằng phẳng, trái phải vây quanh không chỗ hở." "Sa kinh" nói: "Phép xem núi xem đất, điều thứ nhất là xem thuỷ khẩu có hẹp không."
Ông Đào nói: "Thuỷ khẩu không có cửa chắn, đừng nói chuyện giàu sang năm ấy; ngoài trời có khoá (?), mới biết đời đời công hầu." Bài "Nhập thức ca" nói: "Thuỷ khẩu một núi như hổ nằm, quay đầu chẳng cho các núi qua; cao ngẩng chặn ngang, nước khó chảy, vật ấy gọi là ngai thần tiên." Ông Bốc nói: "Thuỷ khẩu thì ưa chặt như cổ quả bầu." Phạm Việt Phượng nói: "Núi ở thuỷ khẩu muốn cao mà lớn, chầu mà bít." Lại nói: "Nếu có núi đá chầu vào trong, như cá đồng, rùa vàng, chuông treo, trống đặt, theo nước mọc ngược lên, khoá chặn nhiều lớp, không biết nước đi đâu, thì càng tốt."
Ông Dương nói: "Thuỷ khẩu hãn môn có ngọn nhọn nổi lên, ngọn tròn ở vị trí bắc thần; trấn giữ cửa thành không thấy nước chảy, giàu sang giữ nghìn năm." "Khôn giám ca" nói: "Thuỷ khẩu chẳng chê khoá chặn dày, nghìn trùng vạn lớp đều là cửa lạ; la thành (vòng núi bao quanh như tường thành), trận sắt cùng hoa biểu, điện báu lầu rồng đều là mạnh." Đó đều là bàn về ý chỉ tinh diệu của hình thế sa thuỷ khẩu.
Lại phải xét tình thế của nó ra sao. Nếu đại thể xuôi theo nước chạy xuống, không có ý quay đầu ngoảnh vào trong, thì cũng không đáng lấy. Cần tình ý ngoảnh vào trong, từng bước quay đầu, chặn ngang ngược lại, chân núi cái nào cũng cắm ngược vào trong, thì tình ý đều thật.
Ông Lưu nói: "Nếu hướng mặt chầu vào, như dinh thự tể tướng, đại tướng đóng quân, từng đốt canh giữ, không có bậc nào lọt vào được; quan nhỏ tướng thấp chắp tay đứng hầu. Nếu có tình ý, hình thế như vậy khoá chặn thuỷ khẩu, thì là rất quý, bên trong ắt có âm phần (mộ) và dương cơ (nền nhà) đại phú đại quý." Bởi thuỷ khẩu là cửa ngõ của một vùng; nếu khoá chặn kín đáo thì vượng khí của vùng ấy không rò rỉ, long thần (khí của mạch núi) tụ lại, nên càng nhiều càng tốt. "Long kinh" nói: "Cửa quan nếu có mười lớp khoá, ắt có vương hầu ở chốn này."
Nếu núi không kín đáo, hoặc thế núi chạy tán loạn, hoặc đốt sau thấp hơn đốt trước, lớp sau xa hơn lớp trước, núi sau nhỏ hơn núi trước, thì là thuỷ khẩu rộng trống không có cửa chắn; vượng khí của vùng ấy liền theo dòng nước trôi tan, long thần cũng đi theo, còn kết sao được đất giàu sang? Dù có long huyệt thì phát phúc cũng không lâu. Chẳng những âm phần không đẹp, mà dân cư vùng ấy cũng ắt nghèo khổ tiêu điều, phần nhiều là tá điền, kẻ làm thuê, tôi tớ, không có danh gia vọng tộc, nhà giàu sang, bậc hào kiệt. Cho nên nói "sa thuỷ khẩu quan hệ lợi hại nhất".
Ở thuỷ khẩu nếu có cầu lớn, cây rừng, chùa Phật, miếu thần, cũng liên quan đến hoạ phúc. Hoặc nước xô hỏng cầu, hoặc chặt cây phá miếu, thì tai hoạ ập đến không cứu được, càng nên thận trọng. Nếu các sa như la tinh ở thuỷ khẩu bị nước xô vỡ, hoặc bỗng sụt lở, thì vùng ấy lập tức suy bại. Nếu bỗng lộ ra đá lạ chồng chất, bãi cao, thì vùng ấy giàu sang đến ngay; đều ứng nghiệm như dùi đánh trống thì trống kêu. Người khôn thấy vậy có thể đoán trước lành dữ. Ông Liêu nói: "Nếu nước đánh vỡ la tinh, quan bại, thi cử không có tên; bỗng nhiên thuỷ khẩu nổi bãi cồn, kẻ sĩ được tiến cử, quan được thăng chức." Thuỷ khẩu quan hệ đến thế.
Núi hoa biểu (núi như cây cột trang trí dựng trước cung điện, lăng mộ).
Hoa biểu (như hình bên phải) là: ở thuỷ khẩu có ngọn núi lạ đứng thẳng sừng sững; hoặc hai núi đối nhau, nước chảy ra ở giữa; hoặc chắn ngang lấp cao, bít giữa dòng nước; đều là hoa biểu. Phải cao vút lên trời mới xứng với tên hoa biểu. Thuỷ khẩu có núi này thì bên trong ắt có đất lớn. Bài "Phú" nói: "Hoa biểu, hãn môn ở thuỷ khẩu, lầu đài, trống tù và bày quanh la thành; nếu không lập quận dời đô, ắt chủ làm quan gần vua."
Hãn môn (núi như hai cánh cửa canh giữ).
Núi hãn môn là hai ngọn núi đối nhau ở thuỷ khẩu, như cửa ngõ được canh giữ. Có ba cách. Một là thấy ngay trước huyệt, đứng ngay ngắn hai bên trái phải như cửa mở cho vào, sa phía trước, ngoại dương (vùng nước, đồng rộng phía xa) và núi đẹp ở xa đều chầu vái. Hai là nước sông chầu về rõ ràng, trước mở hãn môn, nước từ trong cửa chảy ra, mênh mang bằng phẳng, đến không thấy nguồn, đi không thấy dòng. Ba là thuỷ khẩu có cửa chắn, mở ra cửa ngõ, nước theo đó mà đi. Đó đều là cách đại quý.
Sa hãn môn rất ưa thành hình, như mặt trời mặt trăng, cờ trống, rùa rắn, sư tử voi… Có hãn môn chín lớp, mười hai lớp thì ắt kết cấm huyệt (huyệt dành cho bậc đế vương, người thường không được dùng). Một hai lớp cũng chủ sang như vương hầu, hậu phi, tể tướng, trạng nguyên. Nếu ngoài hãn môn lại có la tinh thì càng kỳ đặc. "Kinh" nói: "Ngoài hãn môn có la tinh, thì đoán là núi nước công hầu."
Bắc thần.
Bắc thần là núi đá lởm chởm ở thuỷ khẩu, vươn cao mấy nhận (một nhận khoảng bảy, tám thước), hình dạng kỳ quái, đứng giữa dòng, sừng sững chầu vào. Cũng gọi là tôn tinh. Cách này cực quý, nghìn chỗ chẳng gặp một, không phải đất lớn của vương hầu thì không dễ có. Ông Dương nói: "Một ngọn bắc thần quản vạn quân, phò mã, công hầu, danh chiêu thảo (chức tướng đi dẹp loạn); cao lớn chót vót vươn tận ngân hà, ắt là người tranh trời cướp nước." Lại nói: "Sao bắc thần tôn quý giữa trời, trên là tướng, dưới là tướng văn, bày rõ ràng; sao này là báu vật trấn nước của trời đất, hãy giấu kín, ngậm miệng, chớ nói bừa."
Hứa Tiên nói: "Lại có một loại sao bắc thần, hình nếu thật thì quý chẳng kể xiết; bắc thần cao lớn sinh ra bậc vạn thặng (thiên tử), nếu thấp nhỏ cũng là triều thần." Ông Tằng nói: "Nhà xem núi quý nhất sao bắc thần, ở thuỷ khẩu vách cao đá lớn ngồi chồm; thấy thế này liền biết đất cực quý, ắt sinh người tranh hùng dũng mãnh." Ông Ngô nói: "Thuỷ khẩu đan chặn sinh đá quái, lớn nhỏ cao thấp mà luận nặng nhẹ; cao lớn gọi là vị bắc thần, ắt sinh anh hùng chẳng dám nói ra. Núi đá trăm trượng cao vút dựng, gọi là thú lớn sao bắc thần. Thuỷ khẩu nếu thấy bắc thần trấn, đá lớn trồi lên khiến người kinh hãi. Sao này nếu khoá thuỷ khẩu, ắt chủ hoàng vương, người trấn giữ nước."
Lại nói: "Núi đá giữa nước vươn tận trời, dựng cao chót vót đè các núi; đời đời văn võ, người vượt bậc, anh hùng dũng mãnh vạn người trông. Gò tròn giữa nước có đá hình ấn, dù thấp cũng thịnh vượng. Núi lớn thô ngẩng là bắc thần, ắt sinh trai cầm vạn quân." "Cấm tinh luận" nói: "Quân Tùng (tức Dương Quân Tùng) cấm sao, cấm sao nào? Sao khác chẳng cấm, cấm bắc thần. Sao chí tôn nên phải cấm, sợ ông tiết lộ hại thân ông." Lại nói: "Long thần đất lớn sớm tối canh, chẳng cho người thường mở miệng bừa; khuyên ông gặp phải sao bắc thần, cấm miệng cấm mắt, nên giữ kỹ."
Bởi bắc thần ở thuỷ khẩu cực quý: hạng trên phần nhiều là ứng nghiệm của cấm huyệt, không thể nói xem thường; hạng giữa là vương hầu, tể phụ (tể tướng), hoàng thân quốc thích, nắm quyền chém giết; chẳng phải đất quý nhỏ tầm thường mà có được. Sách "Thái Hoa kinh" cũng nói sao bắc thần ở giữa suối, ở thuỷ khẩu, hoặc ứng ở hai bên trái phải, đều là đại quý; nếu không phải châu, quận, huyện, trấn thì sinh ra hào kiệt anh hùng, người kinh thiên động địa. Cho nên phàm ở khoảng thuỷ khẩu, la thành mà thấy có núi này, thì bên trong ắt có đất đại quý, nên tìm long huyệt trong đó.
Có người vặn tôi rằng: "Bắc thần tức là sao Xu, sao Bắc cực trên trời, như Khổng Tử nói 'ở yên chỗ của mình mà các sao chầu về'. Sao ấy chí tôn chí quý, mà lại làm chức canh giữ cửa ải ở cửa ngõ là sao?" Đáp: Việc này quả là các thầy đặt nghĩa chưa thoả đáng, nhưng cũng chỉ mượn tên đẹp để gọi một loại sa đặc biệt mà thôi. Như các tên thiên ất, thái ất, thái dương, thái âm cũng đều là tên những ngôi sao tôn quý, mà các thầy lại cho thái ất, thiên ất đứng hầu hai bên, thái dương, thái âm kẹp chiếu chỗ eo núi; hãn môn mặt trời mặt trăng; xét chỗ họ dùng, đều là chứng nghiệm của đất quý. Nếu theo tên mà tìm nghĩa để so, thì những sao quý ấy sao lại để làm thị vệ, làm kẻ kẹp theo, làm chức canh giữ cửa ải? Cho nên đó chẳng qua là mượn tên đẹp mà thôi, thực ra chẳng có cái gọi là mặt trời mặt trăng, bắc thần, thiên ất, thái ất nào giáng xuống đó cả. Nghĩa vốn không thoả đáng, nhưng đã dùng theo lâu rồi, không thể đổi tên, nay tạm theo vậy.
"Khẩu quyết" của ông Ngô nói: "Bắc thần là núi đá chót vót, hùng ngẩng cắm cao, vách đá dựng đứng, nhô lên kỳ quái, mọc tai, mọc sừng, mọc mỏ; như tướng quân, như phán quan (quan xử án ở âm phủ), như tiểu quỷ, như rồng nằm, như kỳ lân, như sư tử voi, như ốc biển, như phượng bay, như hạc tiên, như hổ dữ, như cờ giương, như giáp chồng, như lọng che mát, như cờ chạy, như răng cưa, như giáo đao, như dải phướn, như bùa xếp hàng, như giá bút; sừng sững vươn cao vạn nhận, nguy nga đứng vững, chồng chất ở khoảng thuỷ khẩu. Nhìn từ xa thì thần hồn kinh hãi, đến gần thì lòng sợ run; gập ghềnh hiểm trở, quái dị lởm chởm, đó chính là bắc thần. Nếu không có các hình dạng cổ quái như thế thì không thể gọi là bắc thần."
Sao này cực quý, phải là long quý hạng trên mới có ứng nghiệm này; cũng không câu nệ nhiều ít, chỉ cần được một hai ngọn cũng là đại quý. Phải ở thuỷ khẩu mới là thật; nếu thấy từ trên huyệt thì trái lại không tốt.
La tinh.
La tinh là ở giữa chỗ khoá chặn của thuỷ khẩu có gò đống đột khởi, hoặc đá hoặc đất, giữa chỗ bằng bỗng nhô lên ngay giữa cửa ngõ, bốn mặt có nước bao quanh. Bằng đá là hạng trên, bằng đất là hạng thứ; cần ở ngoài la thành mới quý. "Kinh" nói: "La tinh cần ở ngoài la thành, nếu là la tinh chẳng ở trong. Ở trong gọi là bệnh con nuôi (?), lại là núi đau mắt, sảy thai. La tinh nếu ở cửa la thành, cửa thành đều là hàng quan trong triều (như hàng măng ngọc)."
Tuy nhiên dù ở cửa ải ngoài thành, vẫn phải có núi ôm chặn mới có sức. "Kinh" nói: "Giữa nước lớp lớp sinh đá lạ, ắt có la tinh đứng giữa nước; ngoài la tinh có núi làm cửa chắn, sinh lên sinh xuống hãy tìm kỹ." Nhưng la tinh cũng có thật giả, càng nên xét kỹ. "Kinh" nói: "Bởi la tinh có thật có giả, thật giả do tự nhiên, chẳng do sức người. Thật là la tinh có đầu có đuôi, đầu ngược dòng trên, đuôi kéo theo nước." Lại nói: "Muốn biết bí quyết của la tinh thật: một bên gối nước, một bên ruộng; trong ruộng có xương mạch nối liền, hoặc là đá trơ, đất cháy cứng; đó là phần khí thừa của la tinh, đứng sừng sững làm sao bên bờ nước."
Bởi la tinh trên trời là ánh sáng thừa của hành Hoả, nên lại gọi là hoả la, vì thế có đá trơ, đất cháy. Long thần của nó cũng ắt nhiều hoả tinh (núi đỉnh nhọn như ngọn lửa). "Kinh" nói: "Long hoả tinh mới có la tinh." Hình của nó thì lấy nhọn, tròn, vuông, ngay, ngay ngắn, dẹt làm đẹp.
"Kinh" nói: "La tinh tham lang, cự môn thì vuông và nhọn; phụ bật, vũ khúc thì tròn, dẹt, nằm; lộc tồn, liêm trinh phần nhiều vụn vỡ; phá quân nhọn vỡ là đáng ghét nhất (đây là tên cửu tinh, chín loại dáng núi theo tên chín sao Bắc Đẩu, mỗi loại một hình, một tính lành dữ). Chỉ có sao nhọn, tròn, vuông, dẹt, đó là la tinh được hình chính. Bỗng nhiên bốn mặt đều là nước, hai núi vòng hợp xanh um."
Phép xem la tinh có mấy khẩu quyết này, không thể không biết. Đại khái thấy có la tinh mà lại hợp phép, thì bên trong ắt có đất đại phú quý, bởi la tinh là chứng cứ, quyết không sinh ra vô cớ! Nếu số nhiều thì càng tuyệt; nhưng không phải long huyệt cực quý thì không thể có nhiều. Khẩu quyết nói "Một la tinh bằng vạn núi", huống chi nhiều hơn?
Những thứ bàn ở trên như hoa biểu, hãn môn, bắc thần, la tinh đều là sa cực quý ở thuỷ khẩu, được một cái cũng là ứng nghiệm của long huyệt giàu sang. Nhưng sa ở thuỷ khẩu cũng không chỉ có thế. Như các sa gọi là cửa ngựa vàng, bãi cá bơi, sao chiếu ân xá, trâu dê rơi, kho trăm vạn, lẫm vạn thạch, cờ hợp, trống đặt, xe ngựa, cờ trận… đều là ứng nghiệm của đất tốt, ở đây không kể đủ. Bởi trước cửa người đại quý nhiều xe ngựa, trước cửa người giàu nhiều hiệu cầm đồ; nên sa trong nước cũng mỗi loại theo loại của nó.
Đại khái sa trong nước phải hùng mạnh cao hiểm, chót vót gập ghềnh, không mọc tay chân cành lá, đá quái lởm chởm, nhìn mà sợ, mới là sa thuỷ khẩu thật. Như bậc đại quý nhân ắt có đại tướng soái, hoặc võ phu hung hãn, mặc giáp cầm binh khí, canh giữ cửa ải; người ra vào phải tra hỏi mới được qua lại, đâu để thẳng vào thẳng ra như thường? Cho nên sa thuỷ khẩu ắt là những sao xấu xí hung dữ chặn giữ.
"Kinh" nói: "Chớ bảo liêm trinh, lộc tồn chẳng có chỗ tốt, lớn thì làm cửa nhà tướng văn võ, công hầu." Ý nói đất có công hầu tướng tướng ắt phải dùng chúng làm cửa ngõ. Lại nói: "Lộc tồn không có lộc chỉ làm cửa ải, phá quân không vỡ chỉ làm chắn; núi làm cửa ải chắn ở thuỷ khẩu, ắt có la tinh ở giữa nước." Ý nói đã có hai núi ải chắn khác thường thì ắt có la tinh trong nước, hoặc hoả tinh rơi xuống sông làm cầm (gò hình chim thú) làm diệu, để làm chứng ứng. Đó đều là trời làm đất đặt, cái lẽ tự nhiên ăn khớp.
Vả lại cửa ải chắn ở thuỷ khẩu không chỉ có ở âm phần, dương trạch, mà phàm các viên cục (vùng đất lớn được núi bao như thành) lớn trong thiên hạ, kinh đô, tỉnh thành cho đến châu quận, đều có cửa ải lớn, la tinh lớn; chỉ vì hình thế rộng lớn, quy mô xa rộng nên khó nhận ra. "Kinh" nói: "Núi ở sông lớn có Để Trụ, cửa sông Tứ Xuyên sinh ra đá Diễm Dự; Đại Cô, Tiểu Cô trước hồ Bành Lãi, Thái Thạch, Kim Sơn làm cửa ngõ." Lại nói: "Sông lớn ở Kiệt Thạch đến tận biển, các ngọn ngoài biển bổ sung cho viên cục; lại có Tiêu Sơn, đá La Sát, tuy là la tinh nhưng cửa không vững. Đây là phép tìm la tinh lớn, người hiểu liền biết, kẻ ngu chưa ngộ."
Lại nói: "Mời ông xem cửa ải các châu huyện này, chỗ nào chẳng sinh núi thuỷ khẩu? Cửa ải thuỷ khẩu đều là phá quân, lộc tồn, không chân, đan cài như vòng chồng. Hoặc làm núi ngang như hổ nằm, hoặc làm lớp lớp như dưa bầu. Vua Vũ đục Long Môn thông sông lớn, chính là chỗ chặn nước thuở ấy. Thái Hành chạy ra phủ Hà Trung, Hà Bắc, Hà Nam là hai chỗ ải. Sông lớn từ bắc đến, cong bắn sang đông, núi Tây ở trong nước như rồng ngủ. Núi Mã Nhĩ gối cửa sông lớn, hoàn toàn không chân tay, làm miếu thần. Núi Linh Bích đến chặn sông Hoài, không có một chân, như vắt ngang qua. Núi Hải Môn khoá hai xứ Chiết, hai núi hợp nhau như vòng ngọc khuyết. Văn khúc, liêm trinh mọc chân khoá dòng Tri (?), nằm ngang trong nước chia làm hai khúc. Ải lớn khoá lớn mấy chục lớp, ắt có la tinh chặn ngang khí; chặn sông ngòi chẳng cho chảy, trong ải chẳng biết bao nhiêu đất. La tinh nhỏ, khoá nhỏ và ải nhỏ, một châu một huyện phải có chắn. Mười chắn mười khoá trăm mười dặm, ắt có vương hầu ở nơi này. La tinh xóm làng là ải khoá nhỏ, gối nước như cây qua (một loại binh khí), đá nằm ngang. Chỉ xem không chân là cửa ải, số lớp nhiều ít chia tướng chính, tướng phụ. Ông nếu biết được núi thuỷ khẩu, liền biết thiên qua cùng lộc tồn, phá quân."
Ngôi sao phía trước chuôi sao Bắc Đẩu gọi là thiên qua, dùng để ví la tinh ở thuỷ khẩu. Xem đây thì biết các sa như cửa ải, la tinh ở thuỷ khẩu tuy lớn nhỏ khác nhau, nhưng thực ra đều cùng một lẽ.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video