Thiên 22 — Quyển 5 hạ — Quan, quỷ, cầm, diệu

 Sách "Nhân tử tu tri tư hiếu địa lý tâm học thống tông" (Những điều người làm con cần biết: tông chỉ tổng hợp của môn địa lý, tức phong thủy chọn đất táng, để giúp làm tròn đạo hiếu), bản in lại, quyển năm, phần dưới.

 Từ Thiện Kế, người ẩn cư vùng núi Đức Hưng, thuật lại và cùng soạn.

 TỔNG LUẬN VỀ QUAN VÀ QUỶ

 Quyển này chuyên bàn về quan, quỷ, cầm, diệu. Cái gọi là quan, quỷ, cầm, diệu chính là những núi do dư khí (phần sinh khí còn thừa của mạch núi sau khi đã kết huyệt, tràn ra thành núi, gò) phát ra ở trước, sau, trái, phải của chân huyệt (huyệt thật, tức chỗ đất sinh khí kết tụ, nơi đặt mộ). Núi ở phía trước gọi là quan tinh. Núi ở phía sau gọi là quỷ tinh. Núi ở hai bên trái phải, phía ngoài Long Hổ (Thanh Long và Bạch Hổ, hai dải núi ôm hai bên huyệt: bên trái là Thanh Long, bên phải là Bạch Hổ), gọi là diệu tinh. Núi hoặc đá ở hai bên minh đường (khoảng đất trống bằng phẳng trước huyệt, nơi nước tụ lại) và ở chỗ thủy khẩu (chỗ nước trong cuộc đất chảy ra đi) gọi là cầm tinh, cũng gọi là minh diệu. Tất cả đều là dấu hiệu chứng tỏ long huyệt (long là mạch núi chạy đến, huyệt là chỗ mạch ấy kết lại) giàu sang.

 Ông Phó, thụy Văn Ý, làm bài "Tứ linh ca" (Bài ca bốn vật thiêng), nói: "Cầm, diệu cùng quan, quỷ, đều do long mạch tốt sinh ra khí đẹp. Trước huyệt, sau huyệt, bên cạnh Long Hổ, có những thứ này thì chắc chắn là đất sinh ra công khanh, tể tướng."

 Họ Bốc (Bốc Tắc Cự, tác giả "Tuyết tâm phú") nói: "Phải biết quan ở trước, quỷ ở sau, mới biết huyệt kết thật hay chỉ là hoa rỗng." Lại nói: "Cầm tinh, thú tinh nằm ở thủy khẩu thì người được vào Hàn lâm viện (cơ quan văn học cao nhất của triều đình)." Lại nói: "Diệu sinh ra thì chủ về làm quan, có thể mong được danh vọng như họ Vương, họ Tạ (hai dòng họ quyền quý bậc nhất đời Đông Tấn)." Vì thế quan, quỷ, cầm, diệu không thể thiếu. Xin ghi những điều cốt yếu dưới đây.

 Hỏi ông thế nào gọi là quan? Là núi phía sau lưng núi chầu (núi ở xa phía trước, quay về huyệt như bề tôi chầu vua) kéo ngược ra đằng trước.

 Hỏi ông thế nào gọi là quỷ? Là núi chống đỡ phía sau lưng núi huyệt.

 Hỏi ông thế nào gọi là cầm? Là đá hình rùa, hình cá mọc giữa lòng nước.

 Hỏi ông thế nào gọi là diệu? Là đá nhọn mọc ra sau khuỷu tay của Long Hổ.

 BÀN VỀ QUAN TINH

 Quan tinh là: khi Long Hổ ôm ngang, bên ngoài huyệt, sau lưng (núi án) có núi kéo dài về phía trước. Tử Vi (Trương Tử Vi, nhà phong thủy đời Tống) nói: "Thử hỏi thế nào là quan tinh? Trước núi bản mệnh lại còn có núi." Đó là vì long mạch thịnh vượng, khí đẹp kết tụ bao bọc không hết, nên lại phát ra thành quan tinh. Long mạch có quý khí lớn nặng thì quan tinh cũng lớn nặng; long mạch có quý khí nhẹ nhỏ thì quan tinh cũng nhẹ nhỏ. Lớn nhỏ ở đây không phải bàn hình dáng, mà là sức mạnh của khí mạch.

 Đã gọi là quan tinh thì chỉ có tốt không có xấu. Chỉ sợ long huyệt không thật, thì dù có quan tinh cũng vô ích. Tử Vi nói: "Phàm quan tinh không có loại hung ác, chỉ sợ trông giống quan mà không phải quan." Quan tinh nằm ngoài núi ngang và ngoài Long Hổ, nên thường không thấy được. Cũng có khi thấy được, gọi là "hiện thế quan" hay "hiện diện quan" (quan hiện ngay trước mặt). Sách "Kinh" nói: "Quan tinh ở phía trước phần nhiều không thấy; thấy được thì gọi là hiện thế quan." Nếu long huyệt thật thì chủ về hiển quý ngay đời đó.

 Đại để quan tinh tuy có tốt không có xấu, nhưng cũng phải long huyệt thật thì mới tốt, nếu không thì đều xấu. Lại không cần câu nệ vào hình dạng mà bàn luận rườm rà. Ví như đất của ông Vương Bá Trân ở Kinh Sơn là thuộc cách quan tinh, có hình vẽ dưới đây.

 Ngôi đất dưới đây ở Kinh Sơn, tên địa phương là Tiếp Quan Sảnh Tân Yển Loan. Long mạch của nó là một nhánh tách ra từ mạch chính của huyện, nguồn gốc rất xa, không kể kỹ được. Sắp vào cuộc đất thì khai trướng (dàn ra những dãy núi ngang như tấm màn che) nhiều lớp, rồi đại đoạn (mạch núi thắt lại, hạ thấp hẳn xuống) mà dựng lên núi nhọn, là Liêm Trinh hỏa tinh (núi đỉnh nhọn lởm chởm như ngọn lửa, trong chín loại sao núi gọi là Liêm Trinh). Từ đó sinh ra thổ tinh (núi đỉnh bằng phẳng, vuông vức), thổ lại sinh ra kim tinh (núi đỉnh tròn), đó là núi Đại Nguyệt.

 Lại từ núi Nguyệt đi xuống, liền xuyên qua ba chỗ quá giáp (chỗ mạch núi thắt nhỏ để chuyển tiếp) băng qua ruộng, như quả cầu tung, như ngựa phi, như thoi kéo sợi, như ngọc xâu chỉ; long khí thịnh vượng, chân nhánh sinh sôi, núi hộ vệ theo hầu kín đáo. Mạch chính đi ra ở giữa, thành thái âm tinh (núi kim tinh thấp, tròn như nửa vầng trăng), mạch xâu chuỗi nhả ra một cái nhũ (gò đất nhô ra như bầu vú) nhỏ mà kết huyệt.

 Thế huyệt rất đẹp, hai bên ôm vòng như hai bàn tay vốc lại, rộng rãi mà có tình. Nội đường (minh đường bên trong, sát huyệt) khí tụ hòa, ngoại dương (khoảng trống rộng bên ngoài minh đường) bằng phẳng trải rộng. Tay núi bên phải lại quặt lớn bao bọc, thành ngọc đới sa (sa là những núi, gò nhỏ quanh huyệt; ngọc đới sa là dải núi vòng quanh như chiếc đai ngọc), vắt ngang trước huyệt. Phần dư khí còn lại rút ra ngay trước mặt, phát thành quan diệu, kéo dài hơn ba mươi dặm. Chân nhánh hai bên quay lại ôm nhiều lớp, che chở có lực, thật là đất quý.

 Chỉ có điều quan tinh đi xa, huyệt này kết ở lưng chừng thân mạch, thế núi chưa dừng, ai biết được đó là đất lớn như thế? Sau khi táng, sinh ra ông Hi Thả, đỗ tiến sĩ, làm quan Thiêm hiến (chức quan giám sát, kiểm tra quan lại ở một tỉnh). Ông Kiều đỗ tiến sĩ, làm quan Phương bá (Bố chính sứ, đứng đầu việc hành chính một tỉnh). Ông Cách đỗ tiến sĩ, làm Thiếu khanh (phó quan các cơ quan "tự" ở triều đình). Con ông Phương bá là Tông Mậu đỗ tiến sĩ, làm Thị ngự (quan ngự sử chuyên can gián, đàn hặc). Nay lại có ông Trì tên Tông Tái đỗ tiến sĩ, làm quan đến Đô hiến (Đô ngự sử, đứng đầu cơ quan giám sát Đô sát viện). Các ông Tông Ngạn, Tông Trăn, Tông Sở, Đại Bản, Đại Hữu, Giai liên tiếp đỗ khoa giáp (thi đỗ khoa cử bậc cử nhân, tiến sĩ). Nhân tài nối nhau xuất hiện, giàu sang chưa dứt.

 Xét: dư khí của ngôi đất này đi dài, hình vẽ này không xếp vào thiên dư khí mà xếp thẳng vào cách quan tinh, là vì núi kéo đi nằm ngoài sa Bạch Hổ, đối diện huyệt mà xuyên ruộng đi xa, nên thuộc cách quan tinh. Chỉ là thế núi bên trái huyệt quá ngắn, dường như không cân với khí bên phải. Nhưng đã trải chiên (phần đất bằng phẳng trải ra như tấm thảm) làm dương cơ (nền đất làm nhà ở, làng xóm) cho họ Vương, lại tràn ra thành mạch suối thiêng trước nền nhà, thì khí bên ấy phát ra qua suối, cân bằng với bên phải. Đó là chỗ ẩn vi của tạo hóa, phải xét kỹ tường tận, mắt người thường không dễ thấy.

 Chuyện kỳ lạ truyền lại: Trước nền nhà họ Vương có suối thiêng. Mỗi khi hiện khí cầu vồng thì họ Vương có người thi đỗ khoa giáp, ứng nghiệm nhiều lần. Các ông họ Vương lấy hiệu là Hồng Đường (Ao Cầu Vồng), Hồng Tuyền (Suối Cầu Vồng), Thụy Địa (Đất Điềm Lành), đều lấy từ điều này. Năm Mậu Thìn niên hiệu Long Khánh (năm 1568), cầu vồng hiện, nhưng họ Vương không có ai dự thi Hội (kỳ thi ở kinh đô để lấy tiến sĩ), người ta cho là không linh. Rồi khoa ấy ông Lý Duy Trinh, hiệu Dực Hiên, thi đỗ vào Hàn lâm, ứng vào điềm đó. Vì ông Lý là con rể của quan Thị ngự Vương Tông Mậu, hiệu Hồng Đường.

 Ngôi đất bên phải ở Nam Xương, tên địa phương là Mã An Khê. Long mạch khởi từ núi Trướng Mạc, mạch chính xuyên ruộng đến Chu Phường, dàn ngang thành một bức trướng lớn bằng gò thấp. Từ giữa trướng ra mạch, chạy xa hơn hai mươi dặm. Sắp vào đầu huyệt lại đại đoạn qua quá giáp, dựng lên tam thai (ba ngọn núi nối nhau như ba ngôi sao Tam Thai), buông nhũ, mở oa (chỗ lõm tròn như cái tổ) mà kết huyệt. Phía trước nhả ra phần chiên thừa, phía sau kéo quỷ tinh chống đỡ.

 Có điều Thanh Long thẳng cứng xọc vào minh đường, hạ quan (tay núi ở phía nước chảy đi, có nhiệm vụ chặn giữ nước) thấp hõm, mắt người thường không ưa. Họ không biết rằng đây là thế hồi long cố tổ (mạch núi quay đầu nhìn lại núi tổ), xương thịt một nhà; Thanh Long tuy xọc nhưng chính là minh diệu, lại kéo thêm quan tinh, càng đủ làm bằng chứng quý hiển.

 Sau khi táng, các ông: Quý Thanh đỗ tiến sĩ, Tử Túc đỗ tiến sĩ, Bá Dược làm Thị lang (phó quan đứng đầu một bộ), Bá Tú làm Phó hiến (phó quan giám sát), Đình Trọng đỗ tiến sĩ, Đình Mai làm Phó hiến; Đình Tông, Đình Cao, Đình Bảo, Đình Tiếp đều đỗ hương khoa (thi Hương, đỗ cử nhân). Sĩ Hiền đỗ tiến sĩ, Sĩ Giai đỗ tiến sĩ; Sĩ Thận, Sĩ Tùng, Sĩ Thái đều đỗ hương khoa. Ông Duệ đỗ tiến sĩ, làm Ngự sử; ông Tài làm Bố chính; ông Quế đỗ tiến sĩ; các ông Vĩ, Thục, Trường, Nhất Long, Nhất Bằng, Nhất Khoáng đều đỗ hương khoa. Người được phong tặng, được tập ấm (con cháu được hưởng chức nhờ công của cha ông) theo lệ, cùng người làm quan, hơn trăm người; nhân đinh rất thịnh, giàu sang hưng vượng chưa dứt.

 BÀN VỀ QUỶ TINH

 Quỷ tinh là núi kéo dài chống đỡ sau huyệt, làm chỗ gối, chỗ tựa cho huyệt trường. Dương công (Dương Quân Tùng, tổ sư phong thủy đời Đường) nói: "Hỏi ông thế nào gọi là quỷ? Quỷ là cái chống đỡ ở đằng sau." Bởi vì nếu long mạch đến đâm thẳng vào lưng huyệt mà kết huyệt thì không có quỷ. Chỉ khi long mạch chạy ngang mà kết huyệt thì nhất định phải có quỷ tinh chống phía sau huyệt, mới chứng được là huyệt thật. Họ Liêu (Liêu Vũ) nói "long ngang kết huyệt ắt phải có quỷ" là vậy. Vì nó ở sau huyệt chia bớt khí của thân mạch, nên lấy nghĩa là trộm, mà gọi là quỷ.

 Ngô Hương Sơn nói: "Quỷ trong địa lý không đáng kể đến, không đáng tính đến, cũng không thuộc hàng tinh thần (các dạng núi chính). Phàm bàn địa lý, chỉ xem long mạch đến vào huyệt, Long Hổ hai bên, núi Chu Tước (núi phía trước huyệt) và sa phía trước, xem thế lớn của núi sông có giao hội hay không, bốn góc tám phía núi đứng có khuyết gãy hay không; còn quỷ thì gác lại không bàn cũng được. Chỉ khi huyệt có chỗ lệch nghiêng thì mới mượn quỷ làm bằng chứng." Thuyết này hay nhất. Bởi quỷ không phải có là tốt, cũng không phải không có là xấu, chỉ là huyệt lệch nghiêng thì phải dùng quỷ làm bằng mà thôi. Như vậy thì quỷ có liên quan gì đến đất lớn hay nhỏ, nặng hay nhẹ?

 Người đi trước cũng có lời: "Quỷ là quỷ quyệt, kỳ dị biến ảo, không thể tin hết, há lại chỉ chuyên dựa vào quỷ? Cũng có khi có quỷ mà không thể đặt huyệt ngay đó, lại nên biến thông theo phép điểm huyệt, không thể câu nệ hoàn toàn vào quỷ." Lại nói: "Quỷ là quỷ quyệt. Huyệt kỳ dị quái lạ phải dùng quỷ để chứng. Xem mạch của quỷ thì biết tình của huyệt." Lại nói: "Quỷ là thứ rò rỉ, trộm khí của long mạch thật, đất lớn ắt không có quỷ." Lại nói: "Đất lớn long thật, khí thịnh vượng, nên có núi quỷ đi xa đến vài dặm." Lại nói: "Quỷ cướp khí của ta, không nên cao lớn." Lại có thuyết "bình phong, màn trướng, quỷ tinh cao lớn thì sinh ra sứ tướng (đại quan vừa cầm quân vừa làm tướng) đông đúc"; các thuyết không thống nhất.

 Tóm lại, lẽ chí lý thì phải lấy long huyệt làm chủ. Long huyệt quý đẹp thì quỷ là tốt; long huyệt giả dối thì quỷ là xấu. Ví như ở đời có ma quỷ quấy phá: nếu khí người thịnh vượng, nhà cửa hưng thịnh, thì quỷ dâng điềm lành, lại thành điềm phúc; nếu khí người suy yếu, nhà cửa sa sút, thì quỷ làm yêu quái, gây họa cho ta. Lấy nghĩa giống hệt như vậy, hoàn toàn lấy long khí làm chủ, sau đó mới bàn đến quỷ. Long huyệt không thật, sinh khí tản mát, thì quỷ thành giặc gây họa. Nếu chỉ lấy hình dạng quỷ tinh để định sang hèn họa phúc mà không bàn đến gốc là long huyệt thì sai rồi.

 Vả lại quỷ tinh chỉ có thể xét cho cùng bằng lẽ, không thể câu nệ vào hình. Chỉ cần nó tươi sáng đầy đặn, đẹp đẽ trang trọng, vuông vừa, tròn vừa, hoặc thẳng hoặc ngang, hoặc đôi hoặc ba, nhiều lớp uốn ôm, áp sát che chở thân huyệt, không tản mát chạy tán loạn, không xấu xí đáng ghét, là được cái hay của nó; cần gì phải tỉ mỉ bàn hình dạng đến một trăm hai mươi loại! Nay lấy mấy cách: ngang, thẳng, đôi, bên cạnh, cao, dài, ngắn, kèm hình vẽ làm mẫu, để theo đó mà suy rộng ra.

 Ngôi đất bên phải ở huyện Vụ Nguyên, tên địa phương là Đại Điền Tự, là mộ của thủy tổ các họ Uông là ông Uông Nguyện. Thế long mạch rất dài, không kể kỹ được. Vào đầu huyệt là gò thấp bằng, kết huyệt tinh xảo. Long Hổ uốn ôm, dư khí trải dài. Minh đường bằng rộng, khí bên trong tụ hòa, ngoại dương rộng rãi. Chỉ có điều chỗ kết huyệt thì long mạch chưa hết, là huyệt đón khí theo chiều ngang. Ngay sau huyệt có một mạch xuyên ruộng, nổi lên quỷ tinh, làm gối ngang ôm che có lực, chứng tỏ núi huyệt tôn quý; vì thế mà thành đất đẹp.

 Sau khi táng, dòng họ hưng thịnh, sinh ra mấy chục người đỗ khoa giáp, Thượng thư (quan đứng đầu một bộ) cũng có mấy người. Còn như Trung thừa (phó quan giám sát), Thị ngự, quan trấn giữ một phương, quan coi quận, huyện cùng quan phó tá thì khó mà kể hết. Đến nay con cháu đông đúc, giàu và sang đều tốt đẹp. Tuy các chi họ Uông có rất nhiều đất tốt, nhưng đây là nơi khởi nguồn, khí đẹp hội tụ là hơn cả.

 Ngôi đất bên trái ở hương Văn Xương huyện Cát Thủy, tên địa phương là Hạ Lang, là đất tổ của Trạng nguyên Lưu Nghiễm, thụy Văn Giới. Long mạch đến từ rất xa, không kể kỹ. Vào cuộc thì khai trướng lớn, liền xuyên qua mấy quá giáp, chạy lách lật mình, xoay vòng uốn khúc, thành cách "roi sậy" (mạch đi uốn lượn, đốt nối đốt như cành sậy). Vào đầu huyệt thì nổi lên kim tinh, mở kiềm (hai chân núi tách ra như cái kìm), giữa buông một nhũ nhỏ, dưới nhũ bằng phẳng, huyệt kết ở đầu nhũ.

 Hai bên ôm vòng có tình, nội đường tụ chặt, ngoại dương rộng mở, núi chầu phía trước đẹp đẽ, núi che phía sau cao vút. Phía sau huyệt gối vào quỷ tinh, chống thẳng có lực. Khe lớn quấn phía sau, núi theo hầu bốn phía dày đặc, thủy khẩu khóa chéo nhau. Sau khi táng, sinh ra ông Đỉnh Thực, đỗ tiến sĩ, làm Phó hiến. Ông Dung Tính đỗ khoa cao. Ông Văn Giới tức Lưu Nghiễm đỗ Trạng nguyên năm Nhâm Tuất niên hiệu Chính Thống (năm 1442), làm quan đến Thiếu khanh, được truy tặng Lễ bộ Tả thị lang. Tôi lại từng xem ngôi đất hình chim phượng của họ, cũng là đất đẹp. Nay phúc lộc vẫn chưa dứt.

 Đất tổ của Thượng thư họ Lôi ở Phong Thành (chỉ có tên mục, không có lời và hình vẽ).

 Đất của thủy tổ họ Diệp (chỉ có tên mục, không có lời và hình vẽ).

 Ngôi đất bên phải cách huyện Phù Lương năm dặm về phía nam, tên địa phương là Mao Lĩnh. Long mạch xa không kể kỹ. Vào đầu huyệt thì đại đoạn, khai trướng, buông mạch thắt yết hầu (chỗ mạch thắt nhỏ lại như cổ họng), nổi lên kim tinh, xoay mặt kết huyệt ở lưng ngang. Long khí chạy tiếp sáu bảy dặm không dừng. Chỉ có quỷ ngắn sau huyệt chống áp rất lạ, chứng được huyệt thật. Thế chạy đi là do dư khí dài, sức mạnh lớn. Từ khi họ Phương táng ở đây, đời đời có người đỗ khoa giáp.

 BÀN VỀ CẦM TINH

 Cầm tinh là đá trong thủy khẩu, cũng gọi là "lạc hà hỏa tinh" (sao lửa rơi xuống sông). Dương công nói: "Hỏi ông thế nào gọi là cầm? Là đá như rùa, như cá mọc giữa lòng nước." Có khi như măng, như thẻ hốt (thẻ quan cầm khi chầu vua), như cá bơi, rùa rắn, vịt trời bay, hòm vàng, ấn ngọc, hoa sen, giá bút, san sát chồng chất, lỗi lạc sừng sững, hoặc cao hoặc thấp, hoặc dài hoặc nhọn, hoặc tròn hoặc vuông, hoặc tản hoặc tụ. Cầm diệu như thế là rất quý đẹp.

 Nếu thấy cao vọt hai, ba trượng (mỗi trượng khoảng hơn ba mét) thì chủ làm quan vào triều, quý đến bậc cao nhất. Ở thủy khẩu các thành châu, thành tỉnh phần nhiều có loại này. Nếu chỉ là hòn đá nhỏ, nương núi kề nước, đá nổi không có gốc, thì gọi là "xưng quan mà không thấy lộc", rốt cuộc chỉ là quan giả. Phải có gốc bám chặt trong nước, nhô lên cao vọt mới đẹp. Phàm vào làng quê, thấy ở thủy khẩu, trong khe sông có đá kỳ lạ như vậy, ắt có đất đại quý, nên tìm long huyệt, không thể xem thường.

 Như đất tổ của quan Thiên quan (quan Lại bộ thượng thư, coi việc tuyển bổ quan lại) họ Lý ở Âu Ninh, Phúc Kiến, và đất tổ họ Âu Dương ở Thục Khẩu, Thái Hòa, đều có đá diệu trong sông sừng sững kỳ lạ mà ứng với huyệt quý; đó là sự linh nghiệm của cầm tinh. Ngôi đất hình "tôm biển giỡn ngọc" của họ Trương ở Dao Khê, huyện tôi, có một hòn đá hình ấn ở ngay trước mặt, cũng thuộc cách này, xem dưới đây.

 Ngôi đất bên trái cách phủ Kiến Ninh bảy dặm về phía nam, tên địa phương là Lý Nhai. Long mạch khai trướng rồi rải xuống đất bằng, xuôi theo dòng nước mà xuống. Vào đầu huyệt thì lật mình ngược dòng nước, nổi lên gò cao, thành thái dương kim tinh (núi kim tinh cao tròn sáng sủa) mà kết huyệt. Bên phải có đá diệu nổi trong nước, áp sát thân, soi huyệt có lực, lại chặn giữ nội đường, lấp đầy ngoại đường, khác hẳn mọi nơi, đó là điềm ứng quý hiển.

 Phía sau có hai lớp trướng cao chống trời làm núi tựa, và thân núi chính có một văn tinh hình chữ "nhất" (núi thấp dài nằm ngang thẳng như chữ "một") chắn ngang trước huyệt để thu giữ khí bên trong. Ngoại dương rộng rãi, nước khe lớn chảy thẳng về chầu mấy dặm, thật là đất quý. Đó là do ông Thúy Bình, tên Nam, hiệu Thúy Bình, tự chọn để táng cha là ông Nham Tẩu. Táng được vài năm thì ông Thượng thư ra đời, tên Mặc, hiệu Cổ Xung, đỗ tiến sĩ năm Tân Tỵ niên hiệu Chính Đức (năm 1521), làm quan đến Lại bộ Thượng thư. Đến nay giàu sang chưa dứt. Người đời gọi là hình "cá bơi ngược dòng". Theo ý tôi thì nên gọi là hình "rồng cuộn giỡn ngọc".

 Ngôi đất bên phải cách huyện Thái Hòa mười dặm về phía tây nam, tên đất là Thục Khẩu. Long mạch cùng gốc tổ với mạch của huyện, đến Vũ Sơn lại chạy xa hơn ba mươi dặm thì tách khỏi mạch huyện, không kể kỹ. Vào cuộc thì khai trướng qua quá giáp, nổi lên ngự bình (núi như bức bình phong của vua), giữa buông một mạch kết huyệt, thế huyệt rất khéo. Hai bên nhiều lớp bao bọc, phía trước trải chiên đệm, hạ quan có lực. Huyệt đối diện với đại cuộc chầu ngược lại, núi la thành (vòng núi bao quanh cuộc đất như tường thành) vây tụ, núi đẹp xa xa chắp tay vái, sông Cám chảy thẳng về chầu, hợp với dòng Tiểu Nguyên, vòng quanh Thanh Long, quấn lấy Huyền Vũ (núi phía sau huyệt).

 Trong sông có đá lớn, cầm diệu khóa giữ thủy khẩu, làm bằng chứng quý hiển. Phía tay trái có một huyệt, người đời gọi là hình "nước đẩy cối xay", cũng là đất đẹp. Nền nhà ở (dương cơ) của họ ngồi ngay vào ngự bình, cũng có cuộc này, diệu này. Dương cơ thì được nước, âm huyệt (mộ phần) thì kín gió, nên họ Âu Dương nhân đinh rất thịnh, giàu lớn, hiển quý, sống lâu, các phúc đều tụ về, đều do hai đất âm dương này hun đúc nên. Đất do hai ông Phu Tiên và Giác Tiên tự chọn. Nay hai chi giàu sang đều ngang nhau, xin ghi kỹ dưới đây.

 Âu Dương Phu Tiên

 Dĩ Định — Dĩ Tín

 Lâm

 Hòa — Nhân — Hiền — Thanh

 Tuấn — Giản — Triết — Sùng

 Bằng — Ninh — Hy — Miễn

 Cáo — Nhượng — Dung

 Thục — Dục — Đức

 Tiển — Thiệu Khánh — Dư Khánh

 Âu Dương Giác Tiên

 Dĩ Ngô — Dĩ Trung

 Tử Liêm — Tử Tông — Tử Chiêm

 Chính — Dung — Tuấn

 Lạc — Thù — Dũng — Thang — Kinh

 Giai — Thăng — Hiến — Duyệt

 Cổ — Hạc — Ngạc — Đình Thần — Ung

 Cù — Đạc — Tịch — Côn — Tung — Vân

 Hiến — Càn Trinh — Càn Lợi — Càn Hanh — Càn Nguyên

 Ngôi đất bên phải ở Thủy Nam, đô hai mươi chín, huyện tôi. Long mạch phát từ núi Tùng Sơn ở Cảng Đầu, tách nhánh từ rất xa, không kể kỹ. Chạy hơn trăm dặm, nổi lên núi Quy Tiên dạng hỏa tinh làm thiếu tổ (núi tổ gần, sinh ra trực tiếp mạch huyệt). Lại sừng sững lỗi lạc mấy chục dặm, khai trướng, qua quá giáp nhiều lớp. Khi vào cuộc thì giương trướng xoay mình, theo thế "bướm đậu xuống", kết thành huyệt hồi long cố tổ. Thế long nhảy vọt, thế huyệt thanh khéo. Hai bên trái phải vòng quanh, cuộc minh đường tụ tròn, bốn bề thế núi hòa bình, núi chầu phía trước đẹp lạ, một ngọn cao vút tận mây, nhọn đẹp đáng yêu. Dưới huyệt có hòn đá hình ấn, tròn bằng ngay trước mặt, làm bằng chứng quý hiển.

 Long mạch vào đầu huyệt từ phương Cấn (đông bắc), đặt mộ tọa Quý (phương bắc lệch đông) hướng Đinh (phương nam lệch tây), kiêm Sửu Mùi (độ hướng hơi lệch về phía Sửu, Mùi); do Liêu Kim Tinh (Liêu Vũ) điểm huyệt. Ông đặt tên là hình "tôm biển giỡn ngọc", lấy hòn đá ấn cầm tinh làm chứng. Sau khi táng, sinh ra bốn anh em thần đồng là các ông Trạch, Hồ, Mông Tuyền, Mông Chính, đều là anh em cùng đỗ khoa Thần đồng (khoa thi dành cho trẻ em có tài đặc biệt); một người làm phò mã, lấy công chúa con vua Tống Lý Tông; bốn người vào Hàn lâm: các ông Lâm, Hiển Trung, Trọng (?) đều làm Hàn lâm Tu chức lang, ông Thức làm Kiểm thảo (chức biên soạn ở Hàn lâm viện) triều ta; hai nhà lý học là tiên sinh Thu Cốc và tiên sinh Thanh Khê; tiến sĩ mấy chục người; người được phong tặng, tập ấm, được tâu tên vào sổ quan lại lại hơn trăm người, đời đời làm quan nối tiếp không dứt.

 Vì đá ấn ở ngay trước mặt, lại có gò tròn trong lòng huyệt, chủ về người quý hiển phải đi làm con thừa tự nhà khác; nên ông Thu Cốc tên Gia Thiện, là cháu mà nối dõi bên nhà cô, thành con của ông Tri châu họ Từ tên Tòng Long. Gò tròn trong lòng huyệt nếu do chính thân núi huyệt sinh ra thì chủ con mình đi làm con thừa tự họ khác; nếu do núi bên ngoài sinh ra thì chủ người họ khác vào làm con thừa tự nhà mình. Ở đây là do thân núi huyệt sinh ra. Đến nay ba họ đông đúc không suy.

 BÀN VỀ DIỆU TINH (PHẦN MỘT)

 Diệu tinh cũng là quý khí của long mạch thịnh vượng phát tiết ra. Phàm ngoài khuỷu tay Long Hổ, ở chân nhánh thân long, sa hai bên trước huyệt, chỗ thủy khẩu mở ra dưới minh đường, và những chỗ đi kèm theo thân long, hễ có đá lớn nhọn sắc đều là diệu tinh. Phàm đất quý ắt có diệu. Dương Quân Tùng nói: "Long thật huyệt thật mà chỉ không có diệu, thì dù có ngọn núi trùng điệp soi chiếu cũng uổng. Dẫu chất ngọc chồng vàng, con cháu rốt cuộc ít người đỗ đạt." Đó là nói có diệu mới có quý khí.

 Diệu lại nên dài lớn. Dương công nói: "Diệu tinh ngắn nhỏ chỉ tí chút, thì chỉ làm chủ bạ, huyện úy, huyện thừa, tham quân, phẩm vị thấp. Dù may mắn đỗ đạt, cuối cùng cũng chết yểu tuổi trẻ." Cho nên diệu dài lớn thì quý hiển cũng xa lớn, diệu ngắn nhỏ thì quý hiển cũng ngắn nhỏ. Diệu lại nên gần huyệt. Nên nói: "Diệu tinh nếu hiện đá nhọn mọc, áp sát thân, vắt ngang qua trước mặt bằng phẳng; nếu đưa tay ra nhặt được, thì trong vòng một kỷ (mười hai năm) đã có danh trạng nguyên khi còn trẻ." Bởi xa thì ứng nghiệm chậm, gần thì có thể thúc quan, phát nhanh. Những điều này đều là lời bàn xác đáng.

 Nhưng câu: "Hoặc như dao, hoặc như kiếm, thuận theo nước bay đi lả lướt; thầy tầm thường chỉ đoán chắc là phải lìa quê, không biết bên trong có long thật chiếm giữ", thì nhất định phải lấy long huyệt để quyết tốt xấu. Bởi long mạch đến là tổ tông, cha mẹ; huyệt là chủ nhân; diệu tinh chỉ là khách. Phải lấy long huyệt của bản thân làm gốc trước, sau đó mới định được tốt xấu. Nếu long huyệt thật quý, thì như bậc đại quý nhân, ắt có quân tướng lính hộ vệ, hoặc trái hoặc phải, hoặc ra hoặc vào, hoặc đến hoặc đi, đều là chạy việc hầu hạ, nên dù xuôi đi cũng không có gì phải sợ. Nếu long huyệt giả, hèn, thì đó là sa lìa quê, mất ruộng, hình sát (gây tai họa tù tội, chết chóc).

 Trương Tử Vi nói: "Diệu đi xuôi theo nước thì phía ngoài phải có núi che chắn, bọc chặn mới tốt. Nếu cứ trống trơn không thu giữ thì là sa lìa quê, không thể coi là diệu." Lời ấy vốn có lý, nhưng rốt cuộc không bằng lấy long huyệt làm chủ, rồi kiêm dùng thuyết che chắn bọc chặn của Tử Vi, thì mới trọn vẹn.

 Dương công nói: "Núi bên Long có đôi ngọn 'bút thêm ruộng', năm năm thêm khế ước ruộng đất, tốt lành. Bên phải mà nhọn bắn tới là xấu, nghìn vạn lần chớ gặp." Có người ngờ thuyết ấy, cho rằng núi bên Hổ mang diệu thì không dùng được. Họ không biết người đi trước dạy người, mỗi lời có ý riêng. Đầu nhọn bên Hổ quả có loại không dùng được; nhưng nếu long huyệt quý thì đó là diệu thật, khác với hình sát. Hai loại bút "thêm ruộng", "mất ruộng" không thể hoàn toàn căn cứ vào chỗ nằm bên Long hay bên Hổ, mà nên lấy hướng ngược dòng hay xuôi dòng để định mới đúng. Nếu nằm bên Long mà xuôi dòng mang sát khí, thì cũng là bút mất ruộng; nằm bên Hổ mà ngược dòng có tình, thì cũng là bút thêm ruộng. Đó cũng chỉ tạm nói về hai loại bút thêm và mất. Nếu suy đến tận cùng thì phải lấy long huyệt làm chủ. Nếu long huyệt đã thật, thì những thứ "thuận theo nước bay đi lả lướt" đều là diệu quý, cần gì phân Thanh Long, Bạch Hổ, cần gì phân xuôi dòng, ngược dòng!

 Chỉ có điều hình sát có loại giống diệu, cần phải phân biệt. Dương công nói: "Hoặc như dùi, hoặc như kim, hai bên cùng chỉ, tìm ở trước huyệt; chẳng những con cái phần nhiều thanh quý, mà còn chất ngọc chồng vàng." Lại nói: "Núi tròn liền đống, đống lại sụt; bắn đến trước huyệt nhọn mà xấu; anh em cha con cùng năm mừng đỗ, đeo dải tía, cầm chiếu giấy vàng, chầu nơi cửa ngọc (làm đại quan trong triều)." Lại nói: "Hoặc bắn nhau, hoặc giao mũi nhọn, nhọn nhọn có đá ở trong; hiền lương, khoa giáp là chuyện thường, còn có tam thai bát tọa (các quan đầu triều) và thần đồng." Những điều này đều có khẩu quyết truyền dạy. Nếu không, những sa nhọn bắn nhau, chỉ nhau, đâm nhau đều là hình sát, chủ anh em hại nhau (?), bị sung quân đày đi, bị giết, gặp tai họa, sao có thể là quý?

 Trương Tử Vi cho rằng hai mũi nhọn bắn nhau thì phải nhường tránh nhau mới tốt; bắn tới trước huyệt thì phân biệt theo ngang hay thẳng: ngang là tốt, thẳng bắn vào huyệt là xấu. Thật là lời bàn xác đáng. Bởi những diệu quý loại này cũng khá cùng hình với hung sát, chỉ sai một li đã phân tốt xấu. Nếu không có con mắt thật, không ai không sợ.

 Cho nên Dương công nói: "Cầm diệu tinh quý vô giá, mọc trước huyệt hình xấu xí kỳ quái (xấu xí kỳ quái ở đây là chỉ việc xuôi dòng nói ở câu dưới, không phải hình hung hiểm lởm chởm xấu ác); nhọn nhọn xuôi dòng hoặc bay xiên, thầy tầm thường ở đời thấy là sợ." Thật vậy, diệu tinh nhọn sắc, có loại xuôi dòng, có loại bay xiên. Theo cách thông thường mà bàn thì là bút mất ruộng, sa lìa quê, thật đáng sợ. Bậc cao minh thấy được long huyệt thật quý nên không chê. Nếu long huyệt không thật thì đó là hình sát, là xấu.

 Sách "Ngọc phong bảo truyện" nói: "Không gặp hình sát thì đại quan không phát. Đại sát đại hình thì đỗ cao, đứng đầu bảng." Có người ngờ thuyết ấy, cho rằng như vậy thì hình sát cũng chẳng có gì đáng sợ ư? Không phải thế. Người đời coi diệu tinh là hình sát, nên lời sách nói: "Muốn có đại quan, đỗ khoa cao, thì chỉ có thứ mà người đời gọi là hình sát." Lại nói: "Hình mà không phải hình, sát mà không phải sát, cái đẹp nằm ở chỗ nhọn vút." Ý là cái người đời gọi là hình thật ra không phải hình, cái gọi là sát thật ra không phải sát; cái đẹp hoàn toàn ở chỗ nhọn vút. Phải gặp được thứ đó thì mới gọi là gặp hình sát, chứ không phải hình sát theo cách người đời nói.

 Như đất tổ của Thị lang họ Lý ở Phù Lương, Thượng thư họ Hoàng ở Phong Thành, Mộc quốc công ở huyện Lạc Bình, và Thượng thư họ Trương ở huyện tôi, đều thấy có sa nhọn sắc xuôi xọc đi. Theo cách nhìn thường thì là không tốt; chỉ vì long thật huyệt đúng nên đó là minh diệu, chính là bằng chứng của đất quý, thuộc cách này. Các hình vẽ bày ra dưới đây.

 Ngôi đất bên trái ở Nghĩa Thương Ổ, hương Đông, huyện Phù Lương, là long lớn lật mình chầu về tổ, huyệt ở tận cùng nguồn khe. Lại thêm sa bên phải xọc xuống minh đường, nhọn sắc xuôi dòng; sa phía trước nhọn sắc hướng vào huyệt; cuộc đất lại chật hẹp; không có điểm nào lọt mắt người thường. Quốc sư Ngô Cảnh Loan đặt mộ cho họ Lý, sau đó sinh ra hai người được phong hầu, năm Thị lang, bốn thần đồng, một người được phong ấp khai quốc, ba Học sĩ.

 Bởi long mạch này từ hỏa tinh tam thai rơi xuống ở giữa, bay vút rồi ẩn phục, lật mình nổi đỉnh, hạ thế buông mạch, thành huyệt kim tinh mở oa, đều là cách quý. Một cánh tay hạ quan có lực. Sa phía trước tuy đáng sợ nhưng chính là minh diệu, như đại quý nhân ắt có người mặc giáp cầm binh khí sắc theo hầu, để ta sai dùng, có gì đáng sợ? Cuộc đất ở cuối dòng, đầu nguồn tuy hẹp, nhưng là huyệt cố tổ, xương thịt một nhà; huống chi là long lớn lật mình vào khe núi, chứ không phải huyệt nhỏ ở chân núi của long nhỏ. Họ Bốc nói: "Tận nguồn, khe hẻo lánh, há có long thật?" là vì sợ người ta đặt mộ ở chân núi không có long mạch mà thôi.

 Ngôi đất bên phải ở Phong Thành, tên địa phương là Khuyển Miên Cương ở Hoán Giang. Long mạch lấy núi Lưỡng Kế làm tổ, đường đi rất xa, không kể kỹ được. Khi vào cuộc thì xếp ngang thành bức trướng rộng hình hoa phù dung chín đỉnh, mạch chính rơi xuống ở giữa, lại xuyên qua chín đỉnh, lại làm thành hình chữ "công", lại đại đoạn qua quá giáp, nổi lên tam thai thẳng vào đầu huyệt, là thiên tài thổ tinh (núi thổ tinh đỉnh bằng, giữa hơi lõm như đòn gánh), trong chỗ lõm của đòn gánh kết huyệt "buông hạt châu". Thế huyệt rất khéo, khí dồn về phía trước, phía sau như ngói ngửa, minh đường gọn khéo. Tay dưới có lực, phía sau có màn trướng chống làm núi tựa, phía trước có các ngọn núi dâng vẻ đẹp, gần có núi hình sư tử, voi trấn giữ, xa có núi nhật nguyệt làm hãn môn (hai núi đứng hai bên thủy khẩu như cánh cửa canh giữ, ở đây hình như mặt trời mặt trăng), thật là đất tốt.

 Sau khi táng, sinh ra hai Học sĩ ở các Huy Du và Hoán Chương là Trù Nhược và Đắc Lễ; ông Thiệu Tông nắm việc tuyển bổ quan lại; ông Ngạn Bình từng làm quan Thu quan (quan Hình bộ); cùng các ông Minh, Dĩnh, Ngạn Phụ, Nguyên Chi, Tử Văn đều đứng hàng triều nghị; một thời chín người hiển quý, ứng với cách long "chín đỉnh xuyên tim" và phép sa "chín diệu". Vì có con rể lên hàng đài tọa (chức quan đầu triều), nên nay truyền là "mười Thượng thư". Đất do Vương Điểm Cước điểm huyệt. Chỗ long mạch tận cùng lại kết một đất nhỏ. Theo mắt người thường thì đất nhỏ ngay ngắn đáng lấy, còn huyệt này long huyệt không tụ, sa trước xuôi dòng, chắc chắn bị bỏ. Ông Vương quả là thầy giỏi.

 Ngôi đất bên phải cách huyện lỵ Lạc Bình chín mươi dặm về phía nam, tên địa phương là Cao Kiều. Long mạch đến từ xa, không kể kỹ. Vào cuộc thì xuống gò bằng, khai trướng xuyên quá giáp, nổi lên núi hoa cái (núi hình chiếc lọng che), ở giữa ra mạch kết huyệt. Hai bên ôm có tình, trước huyệt chiên đệm bằng phẳng, minh đường khí dồn tụ, núi chầu phía trước nhiều ngọn kỳ lạ bày hàng, nên đặt là hình "sư Hồ lạy Phật", vì có nhiều núi đẹp ở trước. Chỉ có hòn đá lớn bên Bạch Hổ chìa dài ra như thẻ hốt xuôi dòng.

 Đất do tiên ông Triệu Duyên Đốc đặt cho họ Trình. Ông nói: "Diệu tinh hiện, sa thẻ hốt xiên, người quý ra đời sẽ ra ở nhà cháu ngoại." Chủ nhà than: "Làm sao bây giờ?" Ông nói: "Đừng than! Đừng than! Vẫn là người nhà mình!" Về sau quả nhiên sinh con gái, gả về họ Hoàng ở Lam Hàng. Người con gái về thăm mẹ thì mất con, nhân đó bế con của em trai về nhà họ Hoàng làm con mình, đó chính là ông Thượng thư. Quả đúng như lời tiên ông.

 Ngôi đất bên trái ở huyện Lạc Bình, tên đất là Đại Phần Đàm, còn gọi là Nga Đường. Long mạch đến từ rất xa. Sách "Kiềm ký" của ông Ngô chỉ lấy núi Vương Đại làm tổ, là chỉ nói về đoạn gần. Từ núi Vương Đại chia làm hai long: một nhánh ngược dòng nước đi lên, kết thành nền nhà của họ Hứa ở Minh Khê; một nhánh xuôi dòng nước đi xuống. Khi vào cuộc thì lật mình ngược lại, đón sông lớn chầu về từ khoảng rộng phía trước mà kết huyệt này.

 Sắp vào đầu huyệt thì đại đoạn ra khỏi trướng, qua quá giáp, liền nổi lên các ngọn Tham Lang (núi mộc tinh cao thẳng, đỉnh nhọn tròn), vút cao bay bổng, hình thế hùng vĩ. Lại nổi lên thổ tinh hình gối ngọc, thắt yết hầu thu khí, nổi lên thổ tinh đỉnh lõm, buông nhũ ngắn, nhũ lại mở oa. Hai bên oa có hai kiềm đá rất khéo. Trong oa bằng phẳng tự nhiên, vừa đủ đặt quan tài. Dư khí dưới huyệt thì dốc đứng, cứng trơ; còn hai núi Long Hổ đầu tuy cao vọt nhưng chân lại cúi rạp cắm xuống, chắp tay ôm có tình.

 Nước sông lớn từ phương Thìn Tốn (đông nam) chuyển sang phương Ngọ (chính nam), chầu thẳng trước mặt, chảy vòng qua dưới chân. Trong sông đá lớn lởm chởm, như thú như chim. Núi chầu ngoài mấy chục dặm cao vút tận mây, như vén cờ, giương trướng, ngựa mang giáp, cờ chiêu quân, mũ trụ, gươm giáo, áo giáp vàng, chiêng trống, lọng vua, đài tướng, quân đóng, trận bày, điềm quý trùng điệp. Bên phải cách sông có một ngọn núi, mạch nghìn dặm đại hội, đến đây đứng sừng sững, ngay ngắn chắp tay như bề tôi hầu vua, thật là đất công hầu.

 Chỉ có điều võ diệu lộ ra, đá lớn lởm chởm hiểm trở, Thanh Long xuôi bay, Bạch Hổ ngẩng cao hùng dữ. Trước huyệt dốc đứng, nước nguyên thần (dòng nước ngay trước huyệt) đổ dốc đi, quái lạ khiến người kinh sợ, không ai đoán biết được; có lời sấm và bài tán của Ngô, Liêu. Họ Lý táng xong, dời đến Định Viễn, sinh ra Kiềm Ninh vương Mộc Anh. Gặp cuối đời Nguyên thiên hạ đại loạn, Thái Tổ triều ta (Chu Nguyên Chương) dấy nghĩa binh, Anh lập nhiều công lớn, được phong Tây Bình hầu, mất được truy tặng Kiềm Ninh vương, được thờ phụ ở Thái miếu, ba đời trên đều được truy tặng tước vương. Có bốn con: con trưởng là Xuân, nối tước hầu; con thứ là Thịnh, vì có công được phong Định Viễn vương; con thứ là Ngang làm Đô đốc Tổng binh; con thứ là Hân lấy công chúa, được phong Phò mã Đô úy. Đến nay con cháu nối tước Kiềm quốc công, đời đời trấn giữ Vân Nam.

 Xét: ngôi đất này long mạch phía sau tuy đẹp, nhưng đến chỗ kết huyệt thì núi dốc, sao núi thô, toàn thân đá dữ. Bạch Hổ hùng ngẩng, Thanh Long xuôi xọc, sa bay, huyệt dốc. Long ngang vào đầu huyệt, mạch rơi xuống mơ hồ. Ngọn núi xâu thẳng theo thế long mà đi dường như không dừng. Huống chi núi huyệt lại không có đỉnh, ngồi đúng vào chỗ lõm, phía sau không có núi tựa, nước nguyên thần lại đổ dốc, thủy khẩu thấp xa; không điểm nào lọt mắt người thường, mới thấy ai cũng kinh hãi.

 Họ không biết rằng đất của long mạch cán lớn bẩm khí dày, sức mạnh lớn: núi dốc sao thô là tương xứng với nó; toàn thân đá dữ là ứng với uy vũ; Bạch Hổ hùng ngẩng là quyền chinh phạt; Thanh Long xuôi xọc là quý hiển nơi xa quê; sao núi không có đỉnh chính là cách đỉnh lõm; thế long không dừng là dư khí thịnh; huyệt dốc nước đổ là điềm xấu trước tiên; phía sau không có núi tựa, thủy khẩu thấp xa là vì long cán có núi hộ vệ cách châu cách huyện, không lấy chỗ gần. Mọi chỗ xấu vụng đều thành chỗ dùng tốt.

 Nhưng khi chưa táng, ông Lương đã nói: "Phúc ở ba mươi năm sau, họa ở lúc mới táng." Nếu không phải ông Lý có tầm nhìn cao hơn người thường vạn lần, sao dám táng? Bởi sự báo đáp của việc tích thiện, trong cõi u minh ắt có đấng làm chủ. Trời sinh ra Kiềm Ninh, phò tá Hoàng Minh, làm bậc nguyên huân khai quốc, đời đời hưởng tước lộc, há phải ngẫu nhiên!

 Chuyện còn ngờ truyền lại: Cuối đời Tống, Thừa tướng Mã Đình Loan, hiệu Bích Ngô, ham mến ngôi đất này mà không biết điểm huyệt, bèn mời Trương Chân nhân giáng thần, dùng bút thần phê (lối cầu cơ, thần mượn bút viết lời). Thần phê rằng: "Ta là thổ địa ở Nga Đường, Thừa tướng hỏi ta xin đất lớn. Thầy xem đất chưa sinh ra, người được đất là 'vị liễu vị'." Thừa tướng mừng nói: "Phu nhân của ta chưa mất, 'vị liễu vị' (chưa xong chưa), phải chăng là huyệt làm sẵn cho phu nhân ta?" Thần lại phê: "Thừa tướng thật không biết phận! Đây là đất táng bà nội của Lý quốc công." Thừa tướng bèn thôi.

 Ở Đại Phần có ông Lý, nhà đời đời tích đức, sinh năm con, thích bố thí, đóng thuyền nhỏ chở người qua sông. Thầy địa lý huyện tôi là Lương Nhiêu chơi thân với ông, nhân từ xa về, xin đi đò. Lúc ấy đã cuối năm, lại có tuyết. Ông Lý nói: "Trời lạnh thế này, sao không ở lại nhà tôi, đợi tạnh hãy đi?" Lương bèn ở lại. Hôm sau trời lại tuyết. Hôm sau nữa tuyết càng dày, đường không người qua lại. Ông Lý đãi càng hậu. Đến ngày mồng một Tết mới tạnh. Lương xin đi, ông lại cố giữ, nhân đó bày tiệc trên thuyền, mời cả những người muốn qua sông hôm ấy cùng uống. Đến lúc say, Lương nhân hơi rượu kêu to: "Trên đời ai biết được ta? Hôm nay là thầy đương thời, đời sau là tiên. Đất ta đặt không quý thì giàu."

 Ông Lý nhân đó nói: "Xin ông cho tôi một ngôi đất tốt!" Lương than: "Ở đây quả có đất lớn, chỉ sợ ông không có phúc ấy!" Ông Lý nói: "Xét tổ tiên tôi tích đức, bản thân tôi cả đời thích làm điều thiện, trừ đất thiên tử ra, thì dù là đất tướng, đất vương hầu, tôi cũng đáng nhận." Lương khen lời ấy hào hùng, bảo ông viết một chữ để chiết tự (tách chữ ra để đoán). Ông bèn dùng sào thuyền viết lên đất một chữ "nhất" (một), nói: "Phải báo cho tôi đất hạng nhất." Lương nói: "Trên chữ 'thổ' (đất) thêm nét 'nhất' là chữ 'vương'!" Biết phúc ông dày, bèn báo cho, chỉ ra lời kiềm ký và bài tán của các thầy giỏi đời trước. Ông mừng lắm.

 Lương lại nói: "Đất này diệu khí lộ ra, khiến người phải sợ; lúc mới táng không tránh khỏi điều xấu, người và của trong nhà đều phải tổn hại. Họa qua rồi phúc mới ứng, mà sự quý hiển lại phải từ võ công mà đến." Ông nói: "Nếu quả có phúc về sau thì cái xấu trước tiên cũng chẳng lo. Chỉ là đất không phải của tôi, mà là núi của người cháu giàu trong họ, e khó mưu được." Mấy năm sau, thầy giỏi ở Lạc Bình là Bành Đại Nhã đã báo cho người cháu ấy, nhưng người cháu không tin. Ông Lý nhân đó lấy đất nền nhà đổi lấy, để táng vợ.

 Lúc đầu quả nhiên không thuận, ông không lâu sau mất vì dịch bệnh. Năm con chết mất bốn, một con còn lại vì tranh nước làm người bị thương, bị đày đi lính thú ở Định Viễn. Về sau ở Định Viễn sinh ra Kiềm Ninh vương Mộc Anh. Cuối đời Nguyên thiên hạ đại loạn, Thái Tổ triều ta khởi binh ở Lê Dương. Giữa đồng ruộng, quân tiền đạo báo có con hổ nằm ngủ chắn đường. Vua sai đừng bắn tên, chỉ đánh trống mà tiến. Khi tiến tới thì không phải hổ, mà là một đứa trẻ đang ngủ; đứa trẻ ấy chính là Anh. Vua mừng nói: "Đây là hổ tướng!" Bèn nuôi trong quân, ban cho họ vua.

 Đầu niên hiệu Hồng Vũ, cho trở lại họ cũ. Vua bảo lấy họ "Mộc" (cây), Lưu Bá Ôn (Lưu Cơ, mưu thần của Minh Thái Tổ) tâu: "Anh trấn Vân Nam, là đất chiến tranh thuộc hành hỏa; lấy mộc sinh hỏa thì nên bù bằng thủy." Vua lại ban thêm bộ "thủy" (nước), nên đặt họ là "Mộc" viết có bộ thủy. Thần nói "vị liễu vị" có lẽ là ứng vào hai chữ "Mộc" và "Lý" chăng? (chữ "vị" có dạng gần chữ "mộc"; "vị" ghép với "liễu" gần với chữ "Lý") (?)

 Kiềm ký của Quốc sư Ngô Cảnh Loan đời Tống nói: "Trước núi Vương Đại có hai con rồng, trăm dặm ẩn dấu vết. Chạy thẳng qua Vạn Tuế (tên đất), qua Kim Sung (tên đất), mới nhận ra trống mái. Từ phương Thần Hậu (phương Tý, chính bắc) rồng đi trăm dặm, ba lần mất dấu. Như rồng hổ ngang dọc lộn xộn, thật khiến người kinh. Muốn biết rồng này làm quan gì, xin chỉ từng điều cho ông. Thắng Quang (phương Ngọ), Thần Hậu (phương Tý) bày ở phương của nó, đời đời làm quan quý trong triều. Tham Lang, Văn Khúc hiện ra thì sinh đồng tử, ra đôi người được chọn ở phương Công Tào (phương Dần) (?). Nước từ Truyền Tống (phương Thân) đến hùng mạnh, thanh tú sinh thần đồng. Dần Thân đối nhau thì được phong hầu, chức quan ở Lương Châu (nay là Vân Nam, thuộc phân dã của Lương Châu theo thiên văn). Ba ngọn Lộc Tồn chiếu cao, tài tử văn chương giỏi. Không do văn chương mà đỗ khoa vua, mà lâu dài coi giữ núi sông. Núi liền Thiên Ất với Thái Ất (phương Tỵ), vốn ra chức hầu cận triều đình. Vì gặp Dịch Mã (sao chủ về đi xa, rong ruổi) quá hùng cao, nên coi giữ núi sông. Trống mái muốn gặp cần cân đẹp, nên không theo đường văn. Dần Thân Tỵ Hợi có mạch đến, nên ra thần đồng (Mộc Anh tuổi nhỏ đã cầm quân). Đất này làm quan đời đời sâu dày, chớ tiếc nghìn vàng."

 Từ khi ông Ngô ghi lại, người làng đều biết là đất lớn nhưng không biết điểm huyệt. Liêu Kim Tinh đến đây cũng không biết bắt tay vào đâu, quanh quẩn hơn một tháng, ngày đêm suy nghĩ mới tìm ra. Ông mừng lắm, làm bài tán khắc vào đá chôn trong huyệt.

 Bài tán của Liêu Vũ nói: "Hai rồng tranh nhau ngoảnh lại, thế ra sao? Hệt như cá heo sông lạy sóng nước. Bốn dòng nước đều chầu về dưới chân rồng, làm quan đến thượng tướng coi giữ núi sông."

 Ngôi đất bên trái cách phủ lỵ Đài Châu năm dặm về phía nam, tên đất là Tử Sa Áo. Long mạch phát từ núi Vọng Hải, rời lầu xuống điện (mạch rời núi tổ cao mà hạ xuống từng bậc), tinh thần hùng mạnh, xương mạch thanh kỳ. Khi vào cuộc lại đại đoạn thắt mạch, nổi lên ngọn núi cao, thành thái dương kim tinh mà kết huyệt. Huyệt rất tinh xảo, chỉ có tay trái thẳng cứng, xọc vào minh đường, nội cuộc lệch nghiêng, vừa ép vừa hẹp. Lên huyệt nhìn ra thì không thấy ngoại dương. Chỉ vì long khí rất thịnh, núi huyệt rất tôn quý, kín gió tụ khí, nên là đất đẹp thật. Bên ngoài có văn tinh chữ "nhất" ngầm chầu, thủy khẩu khóa chặt. Sau khi táng, sinh ra bảy tiến sĩ, hai Thái thú, một Thị lang, bốn Văn khôi (người đỗ đầu kỳ thi Hương), nhân đinh rất thịnh. Một chi lìa quê, nay ở Giang Tây, cũng sinh hai tiến sĩ. Chỉ là không lợi cho chi trưởng.

 Xét: đất này là đất tổ của Thị lang Vương Tông Mộc, hiệu Kính Sở; phát phúc lâu dài, anh tài nối tiếp, giàu sang hưng thịnh, chẳng phải ngẫu nhiên.

 Ngôi đất bên phải cách phủ lỵ hai mươi dặm về phía nam, tên địa phương là Đào Chi Nguyên. Long mạch là từ núi dư khí của huyệt "cưỡi ngược rồng" của họ Trương ở Thập Viện, do Quốc sư Ngô Trọng Tường điểm, phát đến. Chỉ ở đây quanh co thêm năm dặm, khai trướng rơi mạch ở giữa. Vào đầu huyệt lại đại đoạn, nổi lên thế bướm đậu thắt khí, kết huyệt tôn trọng. Chỉ có sa tay trên thẳng cứng xuôi dòng, tay dưới ngắn co, thu giữ không đủ (?), là chỗ khác thường. Đó là diệu của đất quý. Sau khi táng, sinh ra ông Hiến, hiệu Tỉnh Trai, làm Lễ bộ Thượng thư. Bên ngoài có một huyệt, người đời gọi là hình rắn, chỉ là đất giàu.

 Chuyện còn ngờ truyền lại: Ông Đổng thấy ở đây có hai huyệt trong và ngoài. Huyệt trong quý nhất, nhưng quái lạ khác thường: núi Long thẳng cứng xuôi dòng, hạ quan ngắn co, cuộc đất chật hẹp, không thấy minh đường, lại là khe hẻo lánh tận nguồn. Huyệt ngoài Long Hổ ngay ngắn, minh đường rộng phẳng, dễ lọt mắt người thường. Ông tự nghĩ: nếu điểm huyệt ngoài trước thì huyệt trong ắt bị bỏ. Bèn điểm huyệt trong trước. Táng xong, lại chỉ huyệt ngoài. Người ta quả nhiên đều cho huyệt ngoài là đẹp mà chê huyệt trong. Quan tuần tể (quan coi việc tuần tra, trị an) họ Hà ở Phong Thành thấy thì lấy làm lạ, nói: "Huyệt trong tuy xấu nhưng có thể sinh Thượng thư." Sau quả ứng nghiệm.

 Diệu khí cũng có khi phát ra ở thủy khẩu, như đất tổ của Tạ hoàng hậu ở Lâm Hải, thuộc cách này.

 Ngôi đất bên trái cách phủ lỵ Đài Châu tám mươi dặm về phía bắc, tên đất là Hoàng Sa. Long mạch phát từ núi Thiên Mỗ, qua Tiên Cư, chạy hơn trăm dặm. Ở giữa những chỗ hoán bác (mạch núi thay đổi hình dạng, lột bỏ phần thô thành tinh tế), qua mạch, khai trướng, không thể kể hết. Sắp làm huyệt thì các ngọn núi tinh tú, ngũ tinh (năm dạng núi theo ngũ hành), cửu tinh (chín dạng núi theo chín sao) đều đủ. Ngọn nổi lên thì vọt tận trời, chỗ ẩn xuống thì chìm vào đất; chỗ lớn thì dàn ngang trướng rộng, động đến mười mấy dặm; chỗ nhỏ thì như tơ như chỉ, như nắm tay như chén, đến mức không còn hình; chỗ cong như rắn sống, chỗ vuông như bình phong, như đài, đều rất kỳ xảo.

 Vào đầu huyệt thì từ giữa trướng rơi mạch, cúi đầu làm huyệt; hai vai ở góc trướng của thân núi bao lại, bên phải hơi mỏng, còn sa bên trái quá dài, xọc qua trước huyệt, xuôi dòng vô tình, là chỗ khác thường. Nhưng đại thế tụ tròn, núi non vây quanh, thủy khẩu nhiều lớp; núi hoa biểu (đá hoặc núi đứng sừng sững giữa thủy khẩu như cột hoa biểu), hãn môn, cầm tinh, thú tinh kỳ lạ khác thường. Nên lời đoán nói: "Thủy khẩu có một ngọn núi đuôi báo, phong vương, cầm cờ tiết trấn giữ." Sau khi táng, sinh ra một hoàng hậu (hoàng hậu của vua Tống Lý Tông), được phong hầu, phong vương. Ông Tạ Thiên, thụy Văn Chính, triều ta, là dòng dõi của họ.

 Ngôi đất bên phải cách phủ lỵ Đài Châu bốn mươi dặm về phía đông nam, tên đất là Tiền Áo ở Thủy Gia Dương. Long mạch phát tổ từ núi Tinh Hải, hơn năm mươi dặm, đến núi Hoàng Thổ qua mạch, dựng nhiều lớp trướng lớn, liền qua mấy quá giáp. Rồi nổi lên ngự bình, từ giữa bình rơi mạch, lật mình quay mặt về nam, lúc nổi lúc ẩn uốn lượn, thành thế "ngựa phi xâu ngọc" vào huyệt. Huyệt rất đẹp lạ, long mạch vào đầu huyệt từ phương Hợi (bắc lệch tây), làm hướng Bính (nam lệch đông) (?). Thân long chia ra một nhánh đưa đến sát huyệt, thành thái âm văn tinh, làm án chính (núi thấp ngay trước huyệt như chiếc bàn).

 Lên huyệt nhìn ra thì dường như quá ép, không thấy ngoại dương. Thật ra là lật mình quay vòng lớn, nước trước huyệt chảy ngược vòng sang bên phải, đại hội với sông lớn, hợp vạt áo (hai dòng nước gặp nhau) ở sau ngự bình; núi sông mấy chục dặm đều ngầm ôm lấy. Sau khi táng, trước sinh ra người hơi quý; chắt là Triều đỗ tiến sĩ, làm quan đến Phương bá. Con ông Phương bá là Vân Trình đỗ tiến sĩ, làm quan đến Hình bộ Thượng thư. Cháu là Xuân Linh, Tùng Linh đều hiển quý, nhờ ân lệ làm Tri phủ. Tiếc bị thầy tầm thường đục mất diệu khí, nên phúc lực giảm đi.

 Sách "Tử đường bí quyết" nói: "Chém mũi nhọn, cắt diệu, chẳng khác gì cắt móng cắt tóc, cho là thứ thừa, mà không biết là làm thương tổn thân thể." Đó là người đời thấy diệu nhọn thì sợ, nghe lời thầy đương thời mà chém đục bỏ đi. Như thân người, đầu có tóc, tay có móng, có răng, mới thành hình người; cho là vô dụng mà bỏ đi thì không thành thân người nữa! Nguyệt thiền sư nói: "Hổ có móng vuốt, uy mới mạnh; rồng không có sừng và lửa thì không phải vật thần. Lửa, sừng, nanh, vuốt hiện ra hình thể, thì linh tú hun đúc sinh người phi thường." Nanh vuốt, lửa, sừng chính là diệu nhọn.

 Thiên "Dĩnh tú" của Bạch Vân tiên sinh nói: "Không nhọn không quý, không tròn không giàu." Người chú giải nói: "Nhọn là diệu đẹp, tròn là kho lẫm (núi tròn hình kho chứa)." Lại nói: "Núi đẹp, nước đẹp, núi nước đẹp đều ra diệu. Diệu của núi, diệu của nước, chẳng sợ nhọn đến và bay chạy. Hồ ao mọc góc, bờ như ngọn giáo, mỏ cát, nanh đá là của báu của nước. Muốn đi lại ở, qua lại quanh co, cả nhà hưởng lộc, chồng chất sắc phong làm quan." Đó là nói nước cũng có diệu. Lại nói: "Diệu ở núi không bằng ở nước; núi phát chậm chậm, nước nhanh nhạy. Trong nước lại có đá nhọn mọc, chẳng ra khỏi cửa mà đã đỗ cao." Đó là nói thủy diệu ứng nghiệm nhanh hơn sơn diệu.

 Trong "Ngọc tủy kinh", như đất "thủy hỏa ký tế" (nước lửa giúp nhau), ao án khuyết hình lửa, giữa ao nhô măng, đều là diệu. Đại để nước nhanh hơn núi, vì nước cuồn cuộn chảy mãi, ngày đêm không ngừng, đến không cùng mà không thể ngăn, nên dễ phát. Cho nên câu của Dương công "chẳng sợ núi nhọn và nước bay", nước cũng là nói diệu. Nước bay là nước uốn khúc trái phải, bờ nhọn so le như cánh chim bay quạt, không phải nói nước bay đi mất.

 Bạch Vân tiên sinh nói: "Học thuật mười năm, không biết long mạch. Đi xem đất mười năm, không biết quyết về diệu. Dời mộ mười năm, không định được phép điểm huyệt. Tích ba mươi năm trí tuệ rồi mới gặp thầy, lại theo học mười năm nữa mới học hết nghề." Với sự sáng suốt của ông Trương mà đến ba mươi năm vẫn tự biết nghề chưa tinh, không dám nói đã hết; khi gặp thầy thì kính cẩn học, lại mười năm nữa mới hết nghề. Mất đến bốn mươi năm mới chỉ hiểu được môn địa lý, chẳng phải khó lắm sao? Người nay chép trộm sách cũ, đọc lướt lời đoán xưa, biết sơ sơ đã cho là hết nghề, là lừa đời chăng? Lừa trời chăng? Nếu không thế, Bạch Vân há lại nói lời khiêm tốn suông!

 Sư Nhất Hạnh (nhà sư, nhà thiên văn đời Đường) nói: "Khi Hoàng thượng còn ở Đông cung (còn là thái tử), cùng Bạch Vân tiên sinh Trương Ước đi săn ở cánh đồng Ôn Tuyền. Xe vua phóng nhanh khoảng hơn hai mươi dặm, Hoàng thượng tình cờ đi qua một ngọn núi, thấy ngôi mộ mới. Bạch Vân cùng Hoàng thượng xem xét hồi lâu, nói: 'Táng sai huyệt rồi!' Hoàng thượng hỏi: 'Vì sao?' Đáp: 'Đặt xuống đầu rồng, gối vào sừng rồng, chưa đến ba năm sẽ tự tiêu tan.' Gặp người tiều phu, hỏi: 'Ai táng ở đây?' Người tiều phu nói: 'Thôi Tốn ở phía nam núi chết, táng ở đây.' Hoàng thượng muốn cứu, sai tiều phu dẫn đến cửa nhà Tốn. Con trai ông mặc tang phục trảm thôi (đồ tang nặng nhất, bằng vải gai thô không viền, mặc khi cha chết) ra đón, vì không biết là thái tử. Hoàng thượng nói: 'Ngôi mộ mới trước núi táng sai rồi!' Đáp: 'Cha tôi trối lại táng ở đó.' Hoàng thượng hỏi: 'Trối thế nào?' Đáp: 'Đặt ở đầu rồng, gối tai rồng, chưa đến ba năm, xe vạn cỗ (nhà vua) sẽ đến.' Hoàng thượng kinh ngạc! Ước nói: 'Thần học chưa tinh.'"

 Sách "Lưu thị trở đàm" chép: Bạch Vân tiên sinh Trương Ước đoán mộ họ Thôi, sai ở chỗ đầu rồng hay tai rồng. Đi săn về, thái tử hỏi: "Tai rồng, sừng rồng, bên nào đúng, bên nào sai?" Ước đáp: "Thuyết của thần sai." Thái tử hỏi: "Xét về nghĩa mà ông bảo là tiêu tan, là vì sao?" Ước đáp: "Thần chẳng những sai phép điểm huyệt, mà về phép diệu cũng chưa tinh. Diệu ở núi trước, thần cho là 'bánh xe mang chổi quỷ', nên bảo sẽ tiêu tan trong vòng ba năm. Nay lời đoán 'xe vạn cỗ' của cha họ đã ứng, điện hạ quả đã đến nhà họ, thì diệu ở núi trước là 'bánh xe mang đuôi hổ', không phải chổi quét. Nếu người dưới chín suối sống lại được, thần nguyện theo học."

 Xem đó thì thấy lời của Bạch Vân là đáng tin có chứng cứ. Ôi, khó thay! Dương công nói: "Đó là quan, đó là diệu, đó là sinh, đó là tử, đó là đi, đó là đến. Quyết sáu chữ quan, diệu, sinh, tử, đi, đến, không rời khỏi lời truyền miệng; có người hiểu được quyết sáu chữ, ắt phải do thần tiên chính miệng nói ra." Đã phân định quan và diệu rồi, chỉ còn nói sinh, tử, đi, đến. Dương công nói ra mà không nói hết, đó lại là chỗ then chốt của khẩu quyết.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video