Sách "Nhân tử tu tri tư hiếu địa lý tâm học thống tông" (nghĩa là: Điều người làm con cần biết — học thuật địa lý, tức phong thủy, giúp tròn đạo hiếu, gom đủ các dòng phái), bản in lại. Quyển một, phần dưới, thiên thứ hai.
Người ở núi đất Giang Hữu (tức vùng Giang Tây) là Từ Thiện Kế thuật lại, cùng (với em là Từ Thiện Thuật) soạn chung.
Thiên này chuyên bàn về can long và chi long. Long là "rồng", trong phong thủy chỉ mạch núi, dãy núi uốn lượn như con rồng, khí của đất chạy theo đó. Can long là mạch rồng chính, như thân cây. Chi long là mạch rồng nhánh, như cành cây. Thân và cành của mạch rồng có hình thế không giống nhau. Nếu không thật sự nhìn ra thì lên núi chỉ thấy mênh mang, mù mịt không phân biệt được gì. Hơn nữa, phân biệt thân và cành của mạch rồng là cửa ải then chốt bậc nhất của môn địa lý. Không biết điều này thì đã mất cái gốc lớn. Ví như đứng ngoài tường cung điện nhìn vào mà không tìm được cửa, thì làm sao bước lên nhà chính rồi vào tận buồng trong được? Vì vậy bàn về thân và cành trước tiên, cũng là ý mở then, mở khóa cửa vào học thuật.
Bàn chung về thân và cành.
Can long và chi long là nói mạch rồng có lớn có nhỏ, giống như cây có thân có cành. Thân là mình của cây, cành nhánh dựa vào đó mà đứng. Cành là phần cây tỏa rộng ra, nhánh con và lá từ đó mà sinh sôi. Muốn nói rồng lớn hay nhỏ thì không hình ảnh so sánh nào rõ hơn thế.
Nhưng trong thân và trong cành, mỗi thứ lại có lớn nhỏ khác nhau. Cho nên có đại can long (thân lớn), tiểu can long (thân nhỏ), đại chi long (cành lớn), tiểu chi long (cành nhỏ). Đó là điều gọi là trong thân có thân, trong thân có cành; trong cành có thân, trong cành có cành. Ngô quốc sư (tức Ngô Cảnh Loan, thầy phong thủy đời Tống, từng được phong làm thầy của nước) có nói: "Thân cành rõ thì phân được đích thứ (đích là dòng chính, như con vợ cả; thứ là dòng phụ, như con vợ lẽ); đích thứ đã phân thì thấy được sức lực." Vì vậy bàn về rồng không thể không phân thân cành. Bàn về thân cành lại không thể không phân lớn nhỏ, để xét sức lực nặng hay nhẹ.
Phép xét và phân biệt thì lấy nguồn nước làm chuẩn. Đại can long có sông lớn kẹp hai bên tiễn đưa. Tiểu can long có khe lớn, suối lớn kẹp hai bên tiễn đưa. Chi long có khe nhỏ, suối nhỏ kẹp hai bên tiễn đưa. Tiểu chi long thì chỉ có nguồn nước ruộng, mương rãnh kẹp đưa mà thôi. Dương công (tức Dương Quân Tùng, thầy phong thủy nổi tiếng đời Đường) nói: "Nguồn nước cũng tự có dài ngắn, dài thì làm quân châu (đất dựng thành châu, đơn vị hành chính lớn trên huyện), ngắn thì làm huyện", chính là vậy. Cho nên xem nguồn nước dài ngắn thì thấy được thân cành lớn nhỏ. Nhưng đây cũng chỉ nêu đại cương. Còn chi tiết thì cách mạch rồng đi và hình thế của nó cũng tự có chỗ khác nhau, nói đủ ở phần dưới.
Bàn về can long (mạch rồng chính)
Can long có hai loại, tức là đại can và tiểu can đã nói ở trên. Đại can long chính là thân trong thân. Núi tổ (ngọn núi gốc phát ra mạch rồng) của nó đều là núi lớn có tiếng, vắt qua nhiều châu, nối liền nhiều quận, trải dài gần nghìn trăm dặm. Đó là nơi chính khí (khí trời đất ngay thẳng, thuần hậu) tụ lại, hun đúc linh thiêng, ấp ủ tinh hoa, vượt trội khác thường, cao rộng xa vời, và thường có mây mù hiện lên.
Kinh (chỉ các sách kinh điển phong thủy của Dương Quân Tùng như "Hám long kinh", "Nghi long kinh") nói: "Trước hết tìm hơi mù để nhận ra rồng chính." Lại nói: "Tìm rồng xem khí, trước hết tìm mạch; mây mù phần nhiều sinh trên sống lưng rồng. Lúc giao mùa xuân hạ và hai tiết phân (xuân phân và thu phân), ban đêm nhìn chỗ mây và cầu vồng sinh ra mà tìm." Ấy là vì núi tổ của can long rất cao lớn, nên trên đỉnh thường có mây mù. Đây là phép lớn để xét nhận núi tổ của can long.
Biết được núi tổ rồi, lại phải xét chỗ mạch rời tổ chia ra mà đi, để thấy xuất thân của nó. Nó vọt cao, hùng vĩ, khí thế rộng lớn, quy mô tôn nghiêm, như bậc vua ngự giá ra ngoài mà trăm quan đều theo, như đại tướng ra đánh giặc mà ba quân nghe lệnh, cao ngất khác thường. Đâu như xuất thân của chi long, chỉ lấy vẻ mảnh mai non mềm, linh động, uốn lượn, rõ ràng từng khúc làm đẹp!
Từ khi xuất thân trở đi, can long phần nhiều nối liền nhau mà đi, không nổi tinh phong (đỉnh núi có hình dáng rõ rệt, ứng với các "sao" trong phong thủy). Chỉ những núi hai bên như chi cước (các nhánh chân núi tỏa ra hai bên thân rồng), hộ vệ (núi che chở), quan hiệp (chỗ eo thắt, cửa ải của mạch núi) thì tinh phong mới vọt cao. Mắt thường không biết hình thể can long, chỉ ưa tinh phong đẹp đẽ. Dù có tìm được đất thì cũng chỉ là huyệt (chỗ khí đất tụ lại, nơi đặt mộ hay dựng nhà) nhỏ ở cành lá mà thôi. Đâu biết rằng can long chính bẩm khí dày dặn, không nổi tinh thần (đỉnh núi hình sao) chính thể.
Kinh nói: "Tìm rồng chỗ nào khiến người ngờ? Tìm được tinh thần lại hóa là cành. Cành lá lộn xộn không có huyệt chính; đến chỗ rồng thật lại ngờ là không phải. Chỉ vì không biết núi hộ vệ hai bên, lại thích phi phong (đỉnh núi nhô vút lên) chạy theo dưới chân. Phi phong đổ nghiêng là chân rồng; trên chân mọc đỉnh đứng vút một bên. Rồng thật chỗ bằng phẳng không có tinh phong; hai bên mọc đỉnh thì rất khó nắm bắt." Lại nói: "Nghi long chỗ nào khó ngờ nhất? Tìm được tinh phong lại là cành. Quan hiệp đi theo, cùng núi hộ đỡ; núi hình cờ, hình giáo sừng sững theo hai bên trái phải. Trên thân chính chẳng hề nổi tinh phong; phép tìm rồng theo tinh phong đều là lời suông."
Lại nói: "Hễ có núi đẹp theo thân đi, chỗ cành rồng dứt có núi hình cờ, hình giáo. Cờ giáo cũng do tinh phong làm thành, tròn sạch, nhọn, vuông, cao mà đứng vút. Tìm huyệt trong đó thì không có huyệt; thân đi chưa dứt mà cành đã đổ xuống." Lại nói: "Hỏi anh: rồng thân lớn làm châu huyện, như sóng ngang sông, đâu có đỉnh? Nổi đỉnh đều là chân hai bên, đi làm huyệt nhỏ, làm xóm làng." Lại nói: "Hai bên nổi đỉnh làm núi hộ tùng; rồng chính thấp bằng mới quý trọng nhất." Lại nói: "Trên thân can long không mọc đỉnh; có đỉnh đều là cành lá tiễn đưa", chính là vậy.
Cho nên phàm can long thì không được câu nệ vào hình thể tinh phong. Nó chỉ là núi cao gò lớn, như sóng bạc trào dâng, đỉnh chồng lớp lớp, núi nối dãy dãy, liền nhau mà đi. Có khi hơn trăm dặm, có khi bảy tám chục dặm, có khi hai ba chục dặm mới đứt một lần. Chỗ đứt ấy ắt là đường trạm, đường cái lớn, nơi người qua lại không dứt. Người xưa lấy số người qua lại nhiều hay ít để nghiệm quá hiệp (chỗ mạch núi thắt thấp xuống để vượt qua) lớn hay nhỏ, lấy quá hiệp lớn nhỏ để định rồng lớn nhỏ, thật là có lý. Bởi sống lưng mạch của can long phần nhiều là ranh giới các cõi, nên chỗ quá hiệp đứt quãng ắt là đường lớn qua tỉnh, qua quận.
Nhưng chỗ đứt ấy cũng có khi chìm xuống một mạch, bằng phẳng hơn mười dặm hay vài chục dặm, hoàn toàn không biết nó đi đâu, dấu vết kỳ lạ khó lường. Có khi xuyên ruộng vượt đồi, như ngó sen đứt mà tơ còn liền (mạch tưởng đứt mà vẫn ngầm nối). Có khi mạch đi qua nước bằng một dải đá như cây cầu, gọi là băng hồng quá mạch (mạch đi ngầm vượt qua sông suối). Có khi giấu dấu ẩn vết, chỉ còn như vết chân ngựa, như sợi tơ nhện (dấu vết rất mờ nhạt). Có khi rải xuống ruộng bằng, giấu hình ẩn vết. Đi tiếp thì bỗng nổi núi cao, rồi lại nối liền mà đi. Đi rồi lại đứt, đứt rồi lại nổi, lan rộng bao la, nằm ngang liền dãy, cực kỳ dài xa, có khi hơn nghìn dặm, có khi vài trăm dặm.
Kinh nói: "Tìm rồng nghìn dặm chẳng phải là xa; kế đó năm trăm, ba trăm dặm." Tử Vi (tức Trương Tử Vi, thầy phong thủy đời Tống) nói: "Rồng lớn nghìn dặm khó tìm xét; một hai trăm dặm làm quận, làm ấp." Liêu thị (tức Liêu Vũ, thầy phong thủy đời Tống) nói: "Chỗ can long dừng lại chia xa gần: nghìn dặm làm quận lớn; hai ba trăm dặm có thể làm châu, hơn thế thì được phong hầu; trăm dặm chỉ đáng làm lỵ sở huyện; dưới nữa làm thị trấn, chợ búa", chính là vậy.
Cho nên đường đi của can long cực kỳ dài xa; càng dài xa thì sức lực càng lớn. Những mạch rồng chia ra từ nó cũng tùy thân chính lớn nhỏ mà có khác nhau. Như thân chính đi làm kinh đô, thì thân rồng chia ra tiểu can làm thành tỉnh; thân rồng của thành tỉnh chia ra làm quận ấp; thân rồng của quận ấp chia ra làm làng xóm, chợ búa, đại loại như vậy. "Long tủy kinh" nói: "Rồng lớn đi đường vốn khác thường, rời tổ ra đi, tay chân dài. Nằm ngang trải rộng nghìn trăm dặm, nhỏ nhất cũng ẩn trong ba trăm dặm. Mỗi khúc cong, mỗi mũi nhô đều mở rộng, đi suốt ngày vẫn chưa hết. Lá nhỏ còn làm phủ, châu, huyện; cành lớn thì làm vùng kinh kỳ dựng ngôi vua", chính là vậy.
Hơn nữa, những núi tùy tùng, những chi cước và nhiêu trạo (các nhánh núi nhỏ chìa ra hai bên như mái chèo, giúp thân rồng chuyển hướng) của nó đều có dung kết (khí tụ lại kết thành huyệt). Vì can long khí thế hùng mạnh, sắp đặt tinh xảo, nên các mạch rồng đi theo và những chỗ khí tràn ra từ chính thân nó đều có thể có huyệt. Tử Vi nói: "Tay chân, nhiêu trạo đều có huyệt; đó là dư khí (khí thừa) của rồng lớn", chính là vậy.
Nhưng loại rồng lớn này cũng có khi đi đến gần chỗ kết huyệt thì không có tay chân, nhiêu trạo, rải xuống đồng bằng, đi lẻ loi một mình. Mỗi khúc quanh co động đến vài chục dặm. Núi ở châu khác, bên kia sông nước từ xa đến đón, ở ngoài vài chục dặm mà tự ứng chiếu với nhau. "Long tủy kinh" nói: "Không biết rồng lớn trăm chục dặm, đến lúc làm huyệt nhỏ như rắn con. Lẻ loi uốn lượn mấy chục chặng, không tay không chân như dòng nước. Nếu bàn đến núi quấn hộ thì cách khe ngòi, nhìn ra che chắn mấy chục dặm. Nếu câu nệ đòi phải có núi quấn đỡ và nhiêu trạo, thì không biết rồng này là đâu."
Cho nên đoạn nhập thủ (đoạn mạch cuối cùng dẫn khí vào huyệt) của can long ắt có núi ngoài cách nước làm núi đón, núi đưa, núi quấn, núi đỡ. Tử Vi nói: "Đất nhỏ kết quả thì bàn núi đón đưa; đất lớn thì núi đón đưa cách sông nước." Dương công nói: "Phàm chỗ can long đi hết, núi ngoài cách nước đến ngoảnh nhìn." Sách "Phát huy" nói: "Ví như bậc đại quý nhân sắp đến, không phải tự mình mang theo hộ vệ, mà là người thuộc quyền được điều khiển từ nghìn trăm dặm ngoài đều răm rắp tụ về, đúng ngày đúng giờ, không ai dám không đến", chính là vậy.
"Tuyết tâm phú" (sách phong thủy của Bốc Tắc Nguy) nói: "Cầu điều ta mong lớn nhất, chẳng gì hơn là rồng đi ngược nước." Câu đó chỉ nói về chi long mà thôi. Can long có hai dòng nước kẹp hai bên tiễn đưa, làm sao có chuyện đi ngược nước? Chỉ là khi sắp nhập thủ thì trở mình đi ngược nước, sau vài chục dặm hoặc vài dặm, vài đốt mới kết huyệt thì là đẹp. Đó là điều gọi là "thế thuận trở thành thế nghịch".
Khi kết huyệt, ắt núi nước họp lớn: hoặc núi uốn cong lớn, nước quay vòng lớn; thủy khẩu (chỗ nước chảy ra khỏi khu vực huyệt) có núi hai bên giao nhau đóng chặt; minh đường (khoảng đất trống bằng phẳng trước huyệt, nơi nước tụ) bằng rộng; núi trái phải vòng quanh; cục bên trong (khu vực gần huyệt) quây tụ; khoảng ngoài rộng thoáng; nước chầu về, núi chắp tay vái. Có hình thế ấy thì có thể tìm huyệt. Kinh nói: "Phàm núi uốn cong lớn, nước quay vòng lớn, ắt có vương hầu ở chốn này." Lại nói: "Đến đây trước xem núi ở thủy khẩu; thủy khẩu núi giao nhau như răng cài, cục bên trong rộng. Liền theo chỗ rộng rãi bằng phẳng mà tìm, trái phải vòng quanh không có chỗ trống hở. Chắc chắn có huyệt ở chỗ này, lại xem nước chầu và núi chầu", chính là vậy.
Nhưng mạch chính của can long khi sắp kết huyệt ắt phải liền mấy lần đứt quãng, thoát bỏ sát khí (khí thô dữ, hung hiểm) thì mới có dung kết. Nếu không, thì rải xuống đồng bằng mà kết tụ là tốt. Đều phải ở gần sông lớn. Tuy ở gần sông lớn nhưng không trơ đầu lộ mặt, mà ắt nằm giữa vòng núi vây quanh tùy tùng. "Long tủy kinh" nói: "Vạn lính theo như bóng làm cấm vệ, nghìn quan đứng vòng quanh là triều đình." Tục ngữ nói: "Đất tốt như người con gái đẹp trong khuê phòng", chính là vậy.
Cũng có khi rồng trở mình chầu về núi tổ mà kết huyệt. Kinh nói: "Mời anh xem chỗ nước giao quấn, ngoài nước có núi đến tụ hội. Trở mình ngoảnh về mẹ, về tổ tông, đó là chỗ rồng quay trở thân. Rồng quay uốn lượn như cái móc treo; chưa làm huyệt đã làm núi chầu trước. Núi chầu đều là tông và tổ, chẳng ngại xa xôi nghìn dặm", chính là vậy. Cũng có khi không quay lại mà thẳng tiếp nhận rồi kết huyệt. Kinh nói: "Cũng có can long đến với hai dòng nước, không quay mình mà thẳng làm đất. Chỉ là núi hộ hai bên ắt không giống nhau, chắc có núi quấn, núi chắn giao kết kín đáo", chính là vậy. Cũng có khi đổ ngang mà nhập thủ, mượn quỷ sơn (gò núi nhô ra phía sau lưng huyệt) để đặt huyệt. Kinh nói: "Can long nếu có quỷ sơn thì quay ngang về một bên, đặt huyệt chỗ rộng", chính là vậy.
Tuy cách kết huyệt có mấy loại khác nhau, nhưng tóm lại đều lấy chỗ hai sông giao nhau như hai lưỡi kiếm chéo làm chỗ tận cùng. Còn huyệt chính thật thì lại không thể tìm ở chỗ tận cùng lớn. Kinh nói: "Anh nếu tìm được chỗ can long cùng tận, hai nước giao nhau, huyệt hứng gió. Gió thổi, nước cướp thì không phải huyệt; anh đến đó thì là rồng đáng ngờ." Lại nói: "Đất lớn đều đổ xuống từ khúc lưng; cành thừa quay lại làm thành quách." Phạm Việt Phượng (thầy phong thủy đời Tống) nói: "Đất đại quý đại phú ắt không ở chỗ tận cùng lớn. Chỗ tận cùng lớn phần nhiều bị gió thổi, nước cướp", chính là vậy.
Cho nên can long khí thế hùng thịnh, ngoài chỗ kết huyệt ắt có núi dư khí, hoặc đi xa vài chục dặm, hoặc vài dặm, đều ngầm chầu về, làm dụng thần (núi phụ trợ, có tác dụng giúp cho huyệt chính). Có núi làm hạ thủ (núi phía dưới, chặn nước chảy đi), có núi làm thác lạc (núi đỡ dựa phía sau huyệt), có núi quay ngược quấn lấy thân rồng làm quan hiệp, có núi chạy đến thủy khẩu làm cửa ngõ, đại loại như vậy. Trong đó mỗi chỗ lại có huyệt nhỏ, tùy sức lực mà đều phát phúc, nhưng không thể sánh với chỗ kết chính.
Có điều, những huyệt kết chính của can long như thế là của báu trời giấu, đất cất, phần nhiều xấu vụng, ẩn kín, kỳ quái. Có khi ở núi cao mà kết thành kiểu "ngửa cao, trời khéo"; có khi đổ xuống đất bằng mà kết thành kiểu "rùa ẩn chìm bùn"; có khi là huyệt kỵ long (huyệt nằm trên lưng rồng, như người cưỡi rồng); có khi là huyệt khéo trong đá. Dấu tích kỳ lạ, ẩn khuất khác thường. Có khi sa (gò đồi nhỏ quanh huyệt) và nước bay chạy đi; có khi sát khí xen lẫn; có khi diệu tinh (đá, gò nhọn nhô ra lẻ loi) chạy tán loạn; có khi có chiên nhục (dải đất bằng trải ra trước huyệt như tấm thảm); có khi nguyên thần (dòng nước trong minh đường chảy ra) thẳng và dài. Vì thế thường có những chuyện như không lợi cho đời đầu, công vị (phần phúc chia cho các chi, các nhà con cháu) không đều, con cháu phải rời quê đi xa.
Chỉ cần rồng thật thì không thể bỏ, huyệt đúng thì không thể dời. Đó là vì tạo hóa không làm gì trọn vẹn cả, cũng nên chôn cất ở đó, không nên vì chút điều chê nhỏ mà bỏ đất lớn. Nhưng chỗ này lại phải xét kỹ tường tận, chớ bị lòng ham đất lớn làm mê. Bởi thầy tầm thường hay mượn thuyết "rồng thật mà huyệt vụng" làm cớ, bừa bãi đặt mộ ở những đất giả hung dữ, có rồng mà không có huyệt, hại người nặng nhất.
Đại khái huyệt thật của can long tuy ẩn kín kỳ quái nhưng lại vượt trội khác thường, như ngọc ẩn trong núi thì núi sáng, ngọc trai giấu dưới vực thì vực đẹp, tự nhiên tinh khí tốt đẹp bật lộ ra, cửa ngõ khác hẳn. Có khi có núi hình rùa rắn giao kết; có khi núi hình sư tử, voi quây quanh; có khi núi hình mặt trời mặt trăng chắn ở cửa nước; có khi núi hình gươm kích bày hàng; có khi la tinh (gò, đảo nhỏ nổi giữa thủy khẩu) chồng lớp; có khi núi hình cờ trống chặn giữ. Có khi núi hình hoa biểu (cột trụ đá trước cung điện, lăng mộ) vút lên tận mây, núi Bắc Thần (núi đứng sừng sững giữa dòng nước như sao Bắc Cực) trấn ở cửa đất; có khi núi hình lầu đài, trống tù và bày quanh la thành (dãy núi bao quanh như tường thành), núi hình rương vàng, ấn ngọc chắn ở thủy khẩu; có khi bỗng thấy đá như măng mọc, như cá bơi; có khi hồ bằng nước đẹp mênh mông; có khi núi hình chim, hình thú ngồi chầu ở thủy khẩu; núi thiên quan, địa trục (núi chặn ở cửa nước vào và cửa nước ra) sắp đặt trong cục. Tự có rất nhiều dấu hiệu quý đẹp làm chứng, khác với tầm thường. Người hiểu biết thấy thì biết bên trong dung kết không tầm thường.
Có điều, những rồng lớn thân chính như vậy kết thành đất thì sức lực cực lớn: hoặc làm vùng kinh kỳ, hoặc kết thành cấm huyệt (đất cấm dành cho lăng vua), hoặc kết thành thành tỉnh, phiên trấn (trấn lớn ở biên cõi), hoặc làm mộ phần, nhà cửa của bậc danh hiền. Dù có huyệt còn sót lại thì cũng là của báu trời giấu đất cất, có quỷ thần che giữ để chờ người có đức, không thể cưỡng cầu, không thể chỉ bừa, huống chi thầy địa lý thường thời nay đâu tìm ra, hiểu nổi. Dương công nói: "Mưu đất lớn không được thì hãy nghĩ tới đất bậc kế." Vì thế lại nên lưu tâm đến tiểu can long.
Tiểu can long chính là cành trong thân, cũng từ đại can long chia ra. Lúc chia rồng ắt có tinh thần lớn, núi cao gò lớn làm tổ tông. Trương Tử Vi nói: "Chỗ chia rồng ắt nổi tinh thần lớn", chính là vậy. Từ đó rời tổ mà đi, "rời lầu xuống điện" (núi cao như lầu điện rồi hạ thấp dần xuống), dằng dặc chạy dài, khí thế cũng giống đại can long, chỉ là dài ngắn khác nhau. Đại can long cực dài, động đến hơn nghìn dặm, hoặc vài trăm dặm. Tiểu can long chỉ hai ba trăm dặm, hoặc hơn trăm dặm; loại kém hơn thì bảy tám chục dặm.
Còn đường đi của thân rồng thì đại lược đều không khác đại can long. Những chi cước nó chia ra cũng phần nhiều kết thành làng xóm, chợ búa. Nguồn nước của nó có dài ngắn khác nhau, chỗ tụ lớn tụ nhỏ cũng khác. Kinh nói: "Nguồn nước cũng tự có dài ngắn, dài thì làm quân châu, ngắn thì làm huyện. Mỗi cành mỗi đốt là làng xóm; trên thân thì thường đứt rồi lại đứt. Chia cành tách mạch tản loạn mà đi; trong thân có cành, trong cành có thân", chính là vậy.
Rồng này bẩm khí cũng dày dặn, cũng không được câu nệ vào hình thể tinh phong. Ắt phần nhiều lan rộng bao la, nằm ngang nối liền, đi năm sáu chục dặm hoặc hai ba chục dặm, loại kém hơn hơn mười dặm mới đứt một lần. Chỗ đứt cũng là quan hiệp lớn, đường sá lớn. Núi cành lá rất sum suê, vây quanh tùy tùng, che chở ứng đỡ chỗ quá hiệp. Ở chỗ này khí rồng rất thịnh, trong cành lá ắt có huyệt nhỏ dung kết. "Khẩu quyết" nói: "Trước eo, sau eo mà đi tìm đất", chính là vậy.
Chỗ rồng đi hết ắt lấy nơi nước họp lớn làm chỗ dừng, nơi hai sông giao nhau như hai lưỡi kiếm chéo làm chỗ tận. Kinh nói: "Mỗi trăm dặm đều có tiểu can long; hai dòng nước sinh ra theo, hãy tìm bờ cong. Bờ cong theo nước ôm lấy đầu rồng; chỗ ôm ấy dễ tìm, khí không tan", chính là vậy. Nó cũng có hai dòng nước kẹp đưa, không nhất thiết phải ngược nước. Chỉ là lúc kết thành đất thì trở mình uốn quay, làm huyệt theo thế nghịch, nên mới có nước ở bờ cong ôm lấy đầu rồng.
Huyệt của nó cũng không ở chỗ tận cùng lớn, cũng phần nhiều ẩn kín kỳ quái. Khi sắp kết thành đất cũng ắt liên tiếp thoát bỏ, ngoặt lách, hạ thấp mà vượt eo; hoặc liền nổi đỉnh núi, giăng ra như màn trướng mà mạch xuyên qua giữa; tay chân, nhiêu trạo của nó cũng đều dung kết huyệt nhỏ. Núi đón đưa, che đỡ cũng cách nước mà hộ vệ, từ xa đến tụ hội. Núi ở thủy khẩu cũng có khi xa đến vài chục dặm. Cửa ngõ cũng phải vượt trội khác thường, có các sa như hoa biểu, Bắc Thần, cá bơi, đá diệu tinh, rùa rắn, sư tử voi.
Lúc vào cục cũng ắt núi nước họp lớn, triều án (núi chầu ở xa và núi án thấp gần trước huyệt) đứng riêng nổi bật, trái phải vòng quanh, minh đường thư thái, cục bên trong chặt chẽ, khoảng ngoài rộng rãi, la thành bày hàng đẹp đẽ, cầm diệu (gò đá hình chim thú ở cửa nước) xuất hiện. Phần nhiều kết thành quận ấp, thị trấn, những nha môn ở chỗ hiểm yếu, bận rộn, và nền đất cực quý của vương hầu. Nếu kết làm âm địa (đất mộ) thì chủ được phân mao tộ thổ (được vua phong đất làm chư hầu), ra làm tướng vào làm tướng quốc, làm hoàng thân quốc thích, tài kiêm văn võ, trung thần liệt sĩ, nhà nho hiền giữ mình trong sạch, thần đồng, trạng nguyên, và giàu đến hàng vạn. Con cháu đông đúc, đời đời vinh hiển, cả nhà mặc áo đỏ áo tía (áo quan to), cùng hưởng yên lành lâu dài với nước, sau khi chết anh linh còn được thờ cúng trăm đời.
Lại có một loại can long bẩm khí hung dữ mà không trong, bản thân mang sát khí đáng sợ. Tuy đã thoát bỏ vẫn không đổi tính thô cứng; tuy thấy biến đổi lại càng tỏ ra hung hãn. Thế nhưng nó cũng giăng màn trướng, mạch xuyên giữa, chia nanh xòe vuốt, đủ mọi cách quý, cũng có dung kết. Có điều phúc lớn họa lớn thường ngang nhau: có kẻ quý như Hoài Âm (Hàn Tín, công thần nhà Hán, được phong Hoài Âm hầu) mà cuối cùng bị giết cả họ; có kẻ giàu như Quý Luân (Thạch Sùng, phú hào đời Tấn) mà không được chết lành. Kẻ hung nhất thì như Vương Mãng cướp ngôi nhà Hán, như Triệu Cao chuyên quyền đời Tần, hoặc làm chúa giả cát cứ một phương, hoặc làm đầu sỏ giặc cỏ, cướp lớn. Tuy đều có giàu sang, quyền tước, uy danh lừng lẫy, một thời vinh hiển nhưng không chính đáng, không được trọn vẹn về sau, trái lại đắc tội với trời đất, để tiếng xấu muôn đời; người quân tử không chọn. Đây là loại can long không tốt; người tìm can long lại phải biết điều này.
Can long kể trên tuy có đại can long và tiểu can long khác nhau, nhưng hình thể và thế cũng phần nhiều giống nhau, chỉ lấy dòng nước kẹp đưa dài hay ngắn để nghiệm lớn nhỏ. Cho nên ngoài ba thân chính lớn của Trung Quốc ra, can long lớn còn đến hơn nghìn dặm, bậc kế vài trăm dặm, bậc kế nữa hơn trăm dặm hoặc bảy tám chục dặm; đều lấy chỗ núi phát tổ và chỗ nước họp lớn để truy xét khởi đầu và kết thúc. Nhưng rồng lớn thì bàn tổ tông lớn, rồng nhỏ thì bàn tổ tông nhỏ. "Ngọc tủy kinh" nói: "Thế tổ tông lớn thì con cũng lớn", chính là vậy.
Rồng lớn bàn đến núi quấn hộ lớn, rồng nhỏ bàn đến núi quấn hộ nhỏ. Cho nên nói: "Rồng lớn thì núi đón đưa cách sông nước", nói: "Núi châu khác, huyện khác làm bạn". Lại nói: "Núi hộ quấn cũng tự có lớn nhỏ, lớn nhỏ theo rồng dài ngắn mà đến. Rồng dài thì núi quấn hộ cũng dài xa, rồng ngắn thì núi quấn cũng sát gần", chính là vậy. Rồng lớn bàn nguồn nước lớn, rồng nhỏ bàn nguồn nước nhỏ. Cho nên nói: "Nguồn nước cũng tự có dài ngắn, dài làm quân châu, ngắn làm huyện." Như ba đại can long của Trung Quốc thì lấy nước Trường Giang, Hoàng Hà, Áp Lục Giang làm dòng kẹp đưa.
Rồng lớn bàn quan lan (núi chắn ngang khóa nước) lớn, rồng nhỏ bàn quan lan nhỏ. Cho nên nói: "Rồng lớn thì quan lan xa vài chục dặm." Lại nói: "Đất lớn ắt có quan lan lớn." Quy mô càng lớn thì đường cục (khu vực minh đường và vòng núi quanh huyệt) càng rộng; đường cục càng rộng thì quan lan càng xa. Như quan lan của Ký Châu ở tận núi Kiệt Thạch; quan lan của Trường An ở tận núi Kinh Sơn; quan lan của Lạc Ấp ở tận núi Thái Sơn, Hoa Sơn, đại loại như vậy. Lấy đó làm ví dụ, những đất lớn nhỏ khác đều có thể theo loại mà suy ra.
Cho nên phàm khi can long vào cục, núi nước tụ lớn, hoặc kết thành viên (vòng thành lớn, ví như các "viên" là khu vực sao bao quanh trên trời), hoặc kết thành cục. Lớn thì làm kinh kỳ, làm cấm huyệt, làm đất của thánh hiền; kế đó làm thành tỉnh, phiên trấn, làm quận ấp, chợ búa, làm huyệt cực quý của vương hầu. Điều gọi là dương cơ (nền đất ở, dựng nhà cửa, thành quách) thì lập quận dựng đô, âm địa (đất mộ) thì được phong đất làm chư hầu, chỉ có can long mới như vậy; đất của chi long chắc chắn không có sức lực ấy.
Còn trong đường đi của nó, những sự xuyên qua, đổ xuống, truyền nối, biến đổi, ra trướng vào trướng thì nhiều không kể xiết. Các cách quý (những hình thế núi được coi là quý, gọi theo hình ảnh) như: rời lầu xuống điện, tụ giảng (các núi tụ lại như ngồi bàn giảng), mây chồng, ong đóng kiến tụ, ngôi vua tôn quý tột bậc, rồng sống sao Tử Vi, sao Thiên Hồ, sao Thiên Giác, xe rồng, kiệu phượng, trống và tù và, lầu đài, bình phong sau ngai vua, bình phong ngự, khăn choàng ráng, gấm mây, xe hạc, xa giá vua, lọng hoa, lọng báu, mũ và lọng, hoa sen, lưới che cửa (?), hoa vàng, ngài bay, Tam Thai (chòm ba sao), chín đầu núi, mũ miện có tua, thước ngọc, nghìn sợi tơ rủ, kho vạn thạch, cầu vàng, cầu tiên, mở chiếu sắc, giăng màn trướng, gối ngọc, bình phong ngọc, ghế ngọc, hốt đứng, ngọc bích liền đôi, thềm vua, khăn phốc đầu, mũ chiếu, chuông vàng, khánh ngọc, tràng phan báu, cờ tiết ban xuống, lầu rồng, điện báu, Đế Thích, giáp chồng, trướng chồng, xâu ngọc, ngựa chạy, tơ bay, cuốn rèm, thềm ngọc, lụa bay, dải lụa trải, ném thoi, ngọc đeo, hoa lau, roi lau, thuyền lầu ra khỏi eo, thuyền đỏ ra biển, cửa các truyền chỉ, đẩy xe dâng báu, ngựa trời ra chuồng, hạc tiên rủ mỏ, ve ngọc lột xác, đàn tiên ra động, đàn dê ra chuồng, đàn nhạn xuyên mây, không thứ gì không có.
Các sự khéo léo như: lột đổi từng đốt xương, vượt eo thoát bỏ, xuyên ruộng vượt đồi, nằm ngang uốn ngoặt, lầu gác uốn lượn, như tơ nhện vết ngựa, như ngó sen đứt tơ còn liền, mạch ẩn giấu, dấu vết kỳ lạ, băng hồng đá lạ, sông trời ao trời (dòng nước quý), núi hầu bên trái, núi vệ bên phải, suối thiêng nuôi dưỡng che chở, không gì không đủ. Còn nhiêu trạo, chi cước của nó thì như hổ ngồi rồng lượn, loan bay phượng múa, cờ dựng trống bày, rèm rủ màn treo, quan văn kho võ, Thiên Ất Thái Ất (?) (tên các sao quý), bình phong bày hàng, màn trướng bày hàng, mang ấn mang kiếm, rủ ngọc rủ tua, xếp kho đụn, người hầu ngựa theo, kim đồng ngọc nữ, cờ tiết cờ mao, đủ mọi kiểu vây quanh tùy tùng, không gì không đủ.
Chia nanh xòe vuốt, thoát xương đổi thai, từ cao quý xuống thấp hèn, từ thô biến ra tinh tế, nghìn hình vạn trạng, khó kể hết. Bởi đường đi xa nên đủ được sự kỳ lạ của các cách; khí thế rộng lớn nên phát lộ được vẻ đẹp tinh hoa; viên cục rộng nên đón nhận được sự phồn hoa của muôn núi muôn nước dâng vẻ lạ, bày nét đẹp; núi quấn đưa, che chở, tùy tùng nhiều nên trọn vẹn được vẻ hoàn mỹ của gò chồng, trướng lớp, kích cắm, bình phong bày, cửa ngõ giao kết, la thành mở khóa.
"Táng thư" (sách phong thủy tương truyền của Quách Phác đời Tấn) nói: "Quý như vua chư hầu có nghìn cỗ xe, giàu như có vạn vàng." Lại nói: "Như ôm vạn của báu mà nghỉ yên, như bày đủ vạn món ăn mà trai giới sạch sẽ." Bốc thị (Bốc Tắc Nguy) nói: "Ba nghìn mỹ nữ, tám trăm ca kỹ." Tử Vi nói: "Vạn lính theo như bóng làm cấm vệ, nghìn quan vây quanh là triều đình." Phạm Việt Phượng nói: "Như tướng quốc lên công đường, như đại tướng lên doanh trại." Những điều ấy đều là quy mô kết thành đất của can long. Cho nên sức lực nó rộng lớn, phát phúc lâu dài, không thể đo lường.
Kinh nói: "Hễ nói đất lớn thường nói lời lớn; kẻ học kém nghe đã sợ trong lòng, kẻ bậc giữa nghe thì nửa tin nửa ngờ, bậc học cao nghe thì muốn làm. Sao không xem các nhà giàu sang, con cháu bao đời hưởng vinh hoa? Ấy vì sức thế rồng tổ lớn, nên được ăn lộc, nối tước, thành thế gia danh tiếng. Đất nhỏ tuy cũng phát nhỏ, chưa tới ba đời đã tắt. Đến đây mới biết đất nhỏ dễ suy, đất lớn giàu sang đời đời không dứt." Đó là lý do can long được coi là quý.
Bàn về chi long (mạch rồng nhánh)
"Long kinh" của Dương Quân Tùng nghìn lời vạn chữ đều dồn trọng tâm vào can long, ấy là vì nêu sức lực lớn của nó mà nói. Nhưng mạch núi chia cành, chia nhánh thì can long ít nhất, chi long rất nhiều. Cho nên bàn đất chỉ nên phân thật giả, không nên câu nệ lớn nhỏ. Kinh nói: "Đất lớn khó được, đất nhỏ dễ tìm", sao có thể cho rằng đất chi long nhỏ mà coi thường? Huống chi đất lớn của can long có quỷ thần coi giữ, nếu không có âm đức (đức tốt làm thầm, không ai biết) thì chưa thể dòm ngó. Còn đất chi long thì chỗ nào cũng có, dễ tìm. Vì thế chi long càng nên xét cho tận cùng.
Nhưng chi long cũng có cành lớn cành nhỏ, không thể không phân biệt. Đại chi long chính là thân trong cành. Xem nó cũng trước hết xem núi tổ. Có điều can long thì bàn đại tổ đại tông, chi long thì bàn tiểu tổ tiểu tông. Cho nên dù là đại chi long, núi tổ cũng không phải núi non cao xa, mà chỗ tiểu can long dừng chân chính là tổ của rồng. Ở đó xét chỗ rời tổ chia nhánh để truy nguồn khởi đầu. Cần chỗ ấy nổi tinh thần, hợp với một trong năm sao chính thể (ngũ tinh: năm hình dáng núi cơ bản ứng với Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ), hoặc Thủy, hoặc Mộc, hoặc "nước dâng trời", "lửa bốc trời", hoặc "bình phong ngự hình Thổ" chẳng hạn. Bởi mạch phát ra thì mạch đổ xuống ở giữa là tốt nhất.
Sau khi rời tổ lại liền nổi tinh thần, gọi là ứng long, cũng gọi là ứng tinh (ngọn núi ứng tiếp ngay sau núi tổ). Có ứng tinh hợp cách, mạch đổ xuống lại xuất ra ở giữa, thì gọi là xuất thân tốt, đi về trước ắt kết đất đẹp. Từ khi xuất thân, đi dằng dặc, xem các cách xuyên qua, đổ xuống, truyền nối, biến đổi ra sao. Nếu thật là rồng kết đất thì tự nhiên hợp cách: có khi nổi có khi chìm, có lột có biến, có khi hạ mạnh có khi hạ nhẹ, có khi đỗ bên trái lách bên phải, có khi mở trướng rộng ngang mà mạch xuyên giữa xuất ra, có khi uốn khúc hình chữ "chi", chữ "huyền" mà ngoặt lượn trôi đi, có khi như rắn sống ra hang, có khi như chim gõ kiến bay trên không, đứt rồi lại nối, chìm rồi lại nổi. Chi cước hai bên theo thân che chở, không để gió thổi; có khi lại mượn can long làm màn che chắn, đỡ dựa.
Đến lúc quá hiệp, có khi xuyên ruộng vượt mạch, giấu dấu ẩn vết, như ngó sen đứt tơ còn liền. Sau khi thoát bỏ lại nổi tinh thần, rõ ràng từng khối, có khi theo thế ngài bay hạ xuống, có khi như lọng hoa rút mạch ở giữa. Chi cước của thân nó bày đều đặn, có khi mang kho đụn, có khi mang cờ trống, có khi mang ấn hốt, có khi mang gươm kích, có khi thành Thiên Ất, Thái Ất (tên các sao quý, chỉ núi hình quý nhân), có khi thành quan văn tướng võ, trái có hầu phải có vệ, trước hô sau ủng.
Khi sắp kết thành đất lại nổi tinh thần cao lớn làm thiếu tổ (núi tổ gần, ngọn núi lớn cuối cùng trước huyệt). Từ dưới núi ấy, hoặc hai ba đốt, hoặc bốn năm đốt thì làm chỗ huyệt. Đốt núi ngay sau huyệt, hoặc thắt khí lại như cổ họng, hoặc non mềm uốn khúc, hoặc lách đứt làm eo, rồi bỗng nổi huyệt tinh (ngọn núi trực tiếp chứa huyệt), dung kết huyệt tự nhiên, thế mới là quý nhất. Núi quấn đưa, che đỡ hai bên thì cần lớp lớp vây quanh tùy tùng, hoặc dừng sau huyệt, hoặc đứng hầu hai bên. Núi chầu đón thì đứng cao ứng trước huyệt. Núi hạ thủ thì ngược nước mấy lớp, ôm vòng có sức, thế mới là kết thật.
Kinh nói: "Trên thân chi long cũng có thể chặn lấy huyệt; nửa là hoa hư, nửa là thật mở. Nếu là hoa hư thì không có núi chầu ứng; nếu là kết thật thì núi hộ quấn quay về. Núi hộ quấn còn phải xem mấy lớp: một lớp quay về ngoảnh thân rồng, chớ vội coi là thật, e là lá núi hộ rồng đan xen nhau. Ba lớp, năm lớp ôm quay về, thì đó là làm huyệt trên thân chi long", chính là vậy.
Chi long kết huyệt phần nhiều ở chỗ tận cùng, nên cần tự nhiên rõ ràng là tốt nhất; phần nhiều kết huyệt ở chỗ được nước. Cho nên nói: "Chưa xem núi, trước xem nước; có núi không nước thì thôi đừng tìm đất." Phần nhiều núi hạ thủ có sức. Cho nên nói: "Xem đất có gì khó? Trước xem núi hạ thủ." Lại nói: "Có đất hay không, trước xem cánh tay dưới", chính là vậy.
Rồng quý thì có núi ứng quý: có khi núi hình ấn nổi trên mặt nước, có khi rùa rắn giao kết, có khi xe ngựa nối nhau, có khi lầu đài trấn chắn, có khi la tinh khóa cửa, có khi cờ trống bày hàng, có khi mặt trời mặt trăng đối nhau, có khi hoa biểu vút cao. Những đất như thế tuy gọi là chi long, kết thành không lâu dài bằng can long, nhưng có quy mô ấy thì cũng không phải đất bậc trung, bậc dưới. Nếu đặt mộ đúng phép thì chủ làm quan ở Hàn uyển (viện Hàn lâm, nơi soạn thảo văn thư cho vua), thượng thư (quan đứng đầu một bộ trong triều), quan hầu cận vua, quan văn võ trấn giữ một phương, và giàu nhất làng nhất ấp, một thời vinh thịnh, cả nhà áo đỏ áo tía.
Kế đó lại có tiểu chi long, tức là cành trong cành. Rồng lớn còn đi xa, mà trên thân rồng đang đi, hoặc bên eo của rồng lớn, chia đổ xuống một cành, tự nổi tinh thần, đỉnh núi rõ ràng, xa thì ba năm dặm, gần thì mười mấy đốt. Tử Vi nói: "Lại có chi long chỉ vài đốt, không làm mạch xuyên giữa, người dễ nhận ra. Ví như nha môn của huyện thừa, chủ bạ, huyện úy (các quan nhỏ giúp việc ở huyện), đâu sánh được với cửa ngõ nghiêm mật của nha môn chính. Ba đốt bốn đốt, giao đốt mà chia, chia được tinh hoa cho con cháu."
Cần phải thành hình sao, hợp cách rồng, có nổi có chìm, có nước kẹp đưa, mà long hổ (núi Thanh long bên trái, núi Bạch hổ bên phải huyệt), núi ứng, núi án, khí ở minh đường, thủy thành (dòng nước bao quanh huyệt như tường thành), hạ quan (núi chặn phía dưới), cửa ngõ đều hợp phép, tình thế của huyệt thật rõ ràng, thì mới là kết thật, cũng chủ giàu sang. Những đất như thế tuy là cành trong cành, mạch đến rất ngắn, giàu sang không lớn, nhưng phát rất nhanh. Điều gọi là "chôn giờ Dần phát giờ Mão" (chôn xong là phát ngay) chỉ có loại này mới như vậy. Bởi loại khí rồng này kết thành sức lực nhẹ, nên phần nhiều thành huyệt ở chỗ rồng tận cùng hẳn, ắt được nước, ắt gần minh đường, hoặc là huyệt sát ruộng chấm nước, nên tiền của bổng lộc dễ phát. Chỉ là rồng ngắn không có sức lực lớn, nên dù giàu sang cũng không lâu dài.
Kế đó nữa có loại nhỏ nhất trong các cành nhỏ, gọi là bàng chi (cành phụ bên cạnh). Hoặc năm sáu đốt, hoặc ba bốn đốt, kết thành huyệt hình nhỏ bé. Nếu tinh thần đẹp, tình thế huyệt rõ ràng, minh đường bằng ngay, hạ thủ có sức, núi bốn phía quây tụ, thủy khẩu có núi chắn, thì cũng có thể phát phúc, chỉ là không lâu dài, cũng không có giàu sang lớn. Sách "Phát huy" nói: "Huyệt hình nhỏ bé, hoặc được ba bốn đốt, hoặc năm sáu đốt, không câu nệ mạch xuyên giữa, không hạn định tay chân, ra khỏi đốt là làm huyệt hình, vẫn có núi chầu đối, núi chắn quấn. Những đất như thế cũng có thể chôn cất, quý thì được một hai người, giàu thì được vài chục năm, tùy sức lực mà đều có ứng nghiệm, chỉ là không rộng lớn lâu dài." Bởi nó là tinh khí tốt do rồng lớn chia ra rỉ ra, có thể lấy cái hiệu nghiệm trước mắt (?), nhưng không thể dựa vào làm kế lâu dài cho con cháu. Tuy vậy, tùy tài mà dùng, cũng không nên vì rồng ngắn sức nhẹ mà bỏ.
Chi long kể trên tuy có cành lớn, cành nhỏ, cành phụ khác nhau, nhưng tóm lại, đều bẩm thụ từ tạo hóa mà có dung kết thì cũng không nên bỏ. Chỉ cần đỉnh núi đẹp, tình thế huyệt rõ ràng. Huyệt phần nhiều ở chỗ khí rồng tận cùng. Cành lớn cũng có loại khí rồng thịnh vượng thì không ở chỗ tận cùng, mà ngoài chỗ kết huyệt còn có núi dư khí quay lại làm dụng thần; loại này sức lực khá hơn.
Đại khái đất chi long ắt cần tinh thần vọt cao, nổi chìm rõ ràng, uốn khúc quanh co, uốn lượn chạy giỡn, chi cước, nhiêu trạo đều đặn, núi che chở, tùy tùng, quấn đỡ chỉnh tề, chỗ huyệt kín đáo tụ khí, dấu hiệu làm chứng rõ ràng, trước có núi chầu đón, sau có núi che đưa, trái phải kín kẽ, minh đường bằng ngay, thủy thành uốn ôm, tứ thú (bốn phía núi: Thanh long bên trái, Bạch hổ bên phải, Chu tước phía trước, Huyền vũ phía sau) hữu tình, sa phía dưới có sức, thủy khẩu giao khóa, la thành dày lớp, thế mới là tốt. Nếu rồng không có nổi chìm, đỉnh núi không đẹp, đường huyệt mơ hồ, hạ thủ không có sức, khí minh đường không tụ, núi triều án không hữu tình, thủy khẩu rộng trống, thì không có dung kết, không cần đoái tới.
Những điều bàn về can long, chi long ở trên đã kỹ. Thế nhưng lại có loại đất đẹp chỉ vài đốt đã kết huyệt hình, đã không phải can long, lại không phải loại chi long, gọi là tùy long huyệt (huyệt theo rồng). Nó ở gần thành tỉnh, thành quận, tức là ở chỗ đại can kết thành đất, núi nước tụ lớn mà kết huyệt; khí rồng rất thịnh, tấc nào cũng là ngọc, chỉ cần huyệt thật, lại không cần câu nệ. Tuy mạch đến có khi chỉ vài đốt cũng kết đất lớn, vì nó cùng tổ cùng tông với đại can long, núi chầu ứng vốn đã quý đẹp, cục diện cũng tự phồn hoa. Giống như người quý ở gần vua, nên gọi là tùy long huyệt, không thể bàn bằng dài ngắn. Chỉ cần chỗ kết huyệt tự lập được cửa ngõ riêng là thật. Như đất mộ tổ của Dương thái sư (tức Dương Vinh, đại thần đời Minh, được tặng chức thái sư) ở Phúc Kiến, cách thành chừng một dặm, chính là cách tùy long huyệt; hình vẽ ở dưới.
Nhà họ Dương lại có đất mộ tổ ở Bạch Ly Oa (Hang Cáo Trắng), càng đẹp hơn. Nhưng đất trước chôn xong vài năm thì ông Văn Mẫn (tức Dương Vinh, thụy là Văn Mẫn) liền đỗ đầu kỳ thi hương, rồi liên tiếp đỗ đạt, lên chức tể phụ (quan đầu triều giúp vua), phát có vẻ quá nhanh. Còn đất kia ba trăm năm sau mới ứng nghiệm, lại có vẻ quá chậm. Đó là chỗ huyền diệu của tạo hóa, không thể nói là không có lẽ ấy. Đất Bạch Ly Oa xem ở quyển bàn về phép nước.
Khu đất trong hình trên ở núi Bạch Hạc, cách thành phủ Kiến Ninh về phía đông chừng một dặm, là mạch chia ra từ rồng của phủ, vài đốt thì kết tùy long huyệt. Chỗ nhập thủ bỗng nổi Thổ tinh hình bình phong ngự (núi đỉnh bằng vuông vức như tấm bình phong của vua). Mạch chính rủ xuống ở giữa, trải dần xuống dưới. Bên trái có chùa Bạch Hạc, bên phải có miếu Đông Nhạc; huyệt kết ở chân núi, sát ruộng chấm nước, phía trước nhô ra dải đất bằng như môi thảm. Núi Bạch hổ sát thân ôm ngang qua huyệt, thành Văn tinh hình đai ngọc, thu ngược nước khe, khóa giữ khí bên trong rất có sức. Minh đường trong chặt nhỏ, khoảng ngoài rộng thoáng, núi trước chầu vái, được nước, giữ gió, thật là đất thôi quan (đất giục cho thăng quan nhanh).
Lúc chôn, ông Văn Mẫn mười ba tuổi; không mấy năm liền đỗ đầu thi hương, đỗ tiến sĩ, lên chức tể phụ, ba mươi ba tuổi vào Nội các (cơ quan giúp vua xét duyệt chính sự, do các đại học sĩ đứng đầu). Con là Cung làm Thượng bảo thiếu khanh (?) (phó quan coi ấn tín của vua). Cháu nội là Sĩ Tông, Sĩ Vĩ đều đỗ tiến sĩ. Chắt là Đán đỗ tiến sĩ, làm Lại bộ thượng thư (đứng đầu bộ Lại, coi việc quan lại); Dịch đỗ tiến sĩ, làm phó hiến (phó quan cơ quan giám sát); Cắng làm Hộ bộ lang trung ở Nam Kinh; Phưởng, Ngang đều làm tri huyện. Chút là các ông Mại, Tông, Sùng, Nghi, Thành, Danh, Phỉ đỗ tiến sĩ, đều đỗ khoa giáp, lên chức quan hậu bổng; những người được phong ấm (được hưởng chức nhờ công cha ông), được tâu tên, được vào sổ quan lại lại có vài chục người. Phúc lộc còn chưa dứt.
Hình vẽ các đất có tiếng kiểu tùy long huyệt ở gần quận, phủ (?), bày ở dưới.
Khu đất trong hình trên ở phía đông huyện Lan Khê hai dặm, tên đất là Thụy Lũng. Rồng của nó lấy núi Kim Hoa làm tổ mà đến, năm sao tụ giảng (năm ngọn núi đủ năm hình Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ tụ lại), lại rời lầu xuống điện, giăng trướng rõ ràng. Rồng chính vượt eo đi kết thành lỵ sở huyện. Cành bên trái chia đổ xuống rồi lại giăng trướng hình Kim Thủy (núi tròn nối núi uốn lượn). Ở giữa rút ra một mạch, uốn lượn thành cách quý "Tử khí rủ đầu" (núi hình Mộc cao thẳng rủ đầu xuống). Kinh nói: "Tử khí rủ đầu gọi là Văn tinh, ... nổi danh khắp thiên hạ." Trước mặt có đôi đỉnh lớn nhỏ, thành cách Thiên mã (núi hình ngựa trời). Lời đoán: "Ngựa lớn đuổi ngựa nhỏ, giàu sang truyền thiên hạ." Chôn xong sinh ra ông Ngư Thạch là Đường Long, đỗ tiến sĩ, làm quan đến Lại bộ thượng thư. Con ông là ông Tiểu Ngư tên Nhữ Tiếp, đỗ trạng nguyên năm Canh Tuất niên hiệu Gia Tĩnh (năm 1550). Đến nay giàu sang chưa dứt.
Chỗ kết ở tận cùng là đất mộ tổ của ông thám hoa (người đỗ thứ ba kỳ thi Đình) Triệu Chí Cao, cùng một trướng núi với đất trạng nguyên. Chỗ nhập thủ là núi hình ngài bay lớn, bỗng nổi Kim tinh hình Thái Dương (núi tròn đầy), mở hình kìm mà kết huyệt. Hai càng thẳng cứng, nguyên thần chảy dài, sa bên Bạch hổ nhọn chạy xuôi theo nước, không lợi cho đời đầu. Gần trăm năm sau mới sinh người quý. Ông tổ của thám hoa giỏi thuật kham dư (tức phong thủy), tự chọn đất này. Đến nay nhân tài, giàu sang hưng thịnh. Hai người vợ mỗi người được chọn một khu đất, một bên giàu, một bên quý.
Chuyện lạ: Ông tổ của thám hoa làm huyện tá (quan phụ tá ở huyện), giỏi thuật kham dư, yêu non nước Lan Khê đẹp đẽ nên từ Cù Châu dời đến Lan Khê. Hai người vợ mỗi người được chọn một khu đất, một bên quý, một bên giàu. Đất quý là hình phượng bay vút trời; lời đoán rằng: "Một cây Mộc vút trời thế thẳng hiên ngang, văn chương nổi tiếng bốn biển. Tuy mặc áo tía, đeo đai vàng mà quý hiển, rốt cuộc nhà chẳng có hai khoảnh ruộng." Đất giàu là hình hồ ngửa mặt lên trời; lời đoán rằng: "Rõ ràng một huyệt hồ ngửa trời, kho đụn lớp lớp, lại có đỉnh đẹp đứng riêng. Thóc cũ chất đầy, dây xâu tiền mục, phòng nào cũng có; còn muốn cầu làm quan thì nửa người cũng không." Nay con cháu hai chi, bên quý thì ít giàu, bên giàu thì ít quý, quả đều đúng như lời ấy.
Khu đất trong hình trên ở phủ Hàng Châu, tên tục là Giang Đầu Cửu Diệu. Nhưng rồng của nó từ Cửu Diệu sinh ngược ra một mạch, xuyên ruộng vượt eo, bỗng nổi bình phong ngọc. Giữa bình phong có một mạch uốn lượn thanh tú khéo léo, lại làm thành hình Kim Thổ mà kết huyệt. Hai cánh tay của huyệt tinh dang ngang, giữa mở ra một bãi bằng. Đặt huyệt giữa bãi quá rộng, có vẻ tản mạn. Lại thêm cánh tay phải kéo dài đi xa hơn mười dặm làm nền đất ở phố Giang Đầu. Đây là rồng nằm ngang đổ mạch, chỉ một đốt mà thôi; mắt thường xem thì không biết chỗ diệu. Thật ra đó là chỗ khí rồng rất thịnh, tấc nào cũng là ngọc.
Chôn xong sinh ra ông Giang Tần, đỗ tiến sĩ, làm quan đại tham (tức tham chính, phó quan ở ty bố chánh của một tỉnh). Con là ông Văn Chiêu tên Lan, làm Lễ bộ thượng thư ở Nam Kinh. Cháu nội là Hiểu, đỗ hội khôi (đỗ thứ hạng cao trong kỳ thi Hội), làm Công bộ thị lang (phó quan bộ Công), được tặng chức thượng thư; Huy, đỗ hội khôi, làm Hàn lâm tu soạn (quan biên soạn ở viện Hàn lâm). Chắt là Kỳ, đỗ hương khôi (đỗ thứ hạng cao kỳ thi Hương) rồi đỗ tiến sĩ, làm đề học phó hiến (phó quan giám sát kiêm coi việc học). Chút là Đạc, đỗ tiến sĩ, hiện làm chính lang (lang trung) ở một bộ tại Bắc Kinh. Phúc lộc đang thịnh.
Khu đất trong hình trên ở phía đông bắc phủ Thừa Thiên. Rồng của nó phát từ núi Đại Hồng, khí thịnh dung kết làm thân lớn của rồng phủ. Lại chia mạch chảy đến đây, chỗ nhập thủ bày ngang trướng lớn, trong trướng rút ra một nhánh non. Liêu thị gọi đó là "Tử khí rủ đầu", thanh tú vượt trội. Phàm Mộc tinh thì không đặt huyệt ngay đầu. Đất này có hai huyệt trái phải, để trống ở giữa, đúng với phép táng "ỷ trượng" (đặt huyệt tựa bên cạnh mạch như người chống gậy). Trương Tử Vi gọi là huyệt Thiên tỵ (huyệt mũi trời). Long hổ trái phải quay ôm, minh đường trong ngoài vòng tụ. Gần có sa hình đai ngọc khóa thu khí bên trong, xa có núi Tam Thai (ba đỉnh liền nhau) dâng vẻ đẹp; khoảng ngoài có hồ Bắc rộng thoáng, sông Hán uốn quanh; bốn thế hòa bình, tam dương (ba lớp minh đường trước huyệt, cũng chỉ ánh sáng, sinh khí phía trước) đầy đủ; rồng thịnh, huyệt lạ, giữ gió được nước, thật là đất đẹp. Cụ tổ ba đời của họ Tằng là ông chỉ huy (quan võ cấp chỉ huy) chôn ở đất này trước tiên, tiếp đến chôn ông nội là tri huyện Đông Trang công. Nay cha con ông Dương Bạch đều đỗ tiến sĩ, hiển đạt, con cháu nối dõi đông đúc; xem kỹ ở phần đất mộ tổ ở Bành Trạch trong quyển thứ hai mươi.
Khu đất trong hình trên cách lỵ sở huyện Hưu Ninh về phía bắc một dặm, tên đất là Am Ni Cô. Rồng của nó cùng tổ với rồng huyện, không kể lại hết. Sau khi chia rồng thì giăng trướng ra mạch, non mềm kỳ xảo, làm thành hình roi lau, liền nổi hai đốt Văn tinh hình Thái Âm (núi tròn thấp mềm mại), thanh tú đều đặn, dang cánh rủ chân; tục gọi là hình trâu đực đuổi trâu cái. Mạch chính đỗ lách quay mình, ngược nước kết huyệt. Dưới huyệt trải bằng thành thảm dư, chấm nước sát ruộng; sau huyệt núi ôm đỡ có sức; trước có đôi đỉnh lớn nhỏ chầu về đẹp lạ. Chỉ có nước minh đường chảy qua huyệt rồi quay đi không hữu tình, thủy khẩu không giao nhau là điểm khuyết. Chôn xong sinh ra ông Tương Nghị tên Tín (Trình Tín), đỗ tiến sĩ, làm quan đến Binh bộ thượng thư. Con là ông Hoàng Đôn tên Mẫn Chính (Trình Mẫn Chính), đỗ bảng nhãn (người đỗ thứ hai kỳ thi Đình), làm quan đến Lễ bộ hữu thị lang, Hàn lâm học sĩ, được tặng Lễ bộ thượng thư.
Xét: đất này đón được khí thịnh của rồng huyện, cách cục rất tinh tú. Nhưng mạch từ phương Tuất (một phương trên la bàn, hướng tây bắc chếch tây) chuyển sang Khôn Thân (phương tây nam chếch tây) mà làm huyệt, theo phép Thiên tinh (phép đối chiếu phương vị của đất với các sao trên trời để định tốt xấu) thì không phải điềm lâu dài. Ông Hoàng Đôn không xét, khi chôn ông Tương Nghị lại chọn đất ở Nam Sơn theo phương Ất Thìn (phương đông nam chếch đông), rốt cuộc bị hại. Ông có viết sách bàn địa lý (?), hết sức chê bai phép Thiên tinh; đã tự làm lầm mình lại còn làm lầm người, tiếc thay!
Khu đất trong hình bên ở sau chùa Thánh Quốc trên núi Vạn Tùng, Tiền Đường. Rồng của nó cùng tổ với rồng phủ Hàng Châu. Đây là chỗ ngoài vài dặm chia ra một mạch, xuất thân là bình phong ngự cao vút. Dưới bình phong, vài đốt liền như chuỗi ngọc, như ngựa chạy đến đầu mạch, nổi Thái Dương (núi tròn hình Kim) ngửa cao, mở miệng làm huyệt. Phần đất nhô ra như môi bằng phẳng hơn hai mươi trượng (một trượng khoảng ba mét), rồi đất lại dốc đứng; dưới dốc chính là chùa. Lên huyệt thì đi vào từ một bên tay trái; đến giữa huyệt không thấy chùa và chỗ dốc đứng, chỉ thấy bốn mặt đỉnh núi xa sừng sững, nước sông Tiền Đường mênh mông. Bờ bên kia có núi cửa Kim Mã, giữa cửa có núi quý nhân (núi tròn đẹp đứng như người quý) đứng thanh tú. Ba ngọn núi ở cửa biển xa mờ như nắm tay. Tứ thần bát tướng (các phương vị và thế núi tốt bốn phía tám hướng), tam dương lục tú (ba lớp minh đường và sáu phương vị đẹp) đều chầu về chiếu rọi. Chôn xong sinh ra ông Nam Vũ tên Nghi, đỗ tiến sĩ, vào viện Hàn lâm, làm quan đến Nội các đại học sĩ. Nay giàu sang chưa dứt.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video