Thiên 30 — Quyển 6 hạ (3) — Các bài Nhập thức ca và Âm khế dương phù

 Bản khắc in lại sách "Nhân tử tu tri tư hiếu địa lý tâm học thống tông" (Những điều người làm con cần biết: học thuyết gốc về địa lý — tức phong thủy, môn xem đất để đặt mộ, dựng nhà — giúp làm tròn đạo hiếu), quyển sáu, phần dưới, mục thứ ba.

 Từ Thiện Kế, người ở núi vùng Đức Hưng, thuật lại và cùng biên soạn.

 Quyển này gom những lời quan trọng nhất của các nhà kham dư (tức các thầy phong thủy), để người đọc tiện xem và tra cứu đến nơi đến chốn. Vì các sách chưa chép những bài "Nhập thức ca" (các bài ca nhập môn, nêu khuôn phép cơ bản) trong sách "Tiết thiên cơ" (Tiết lộ bí mật của trời) của họ Liêu (Liêu Vũ, thầy phong thủy đời Tống) và bài "Âm khế dương phù", nên ở đây đặc biệt gom chép lại.

 Bài ca về việc xem xét cội nguồn của đất

 Xét đời xưa, các bậc thánh thần xem địa lý thì chẳng qua chỉ xem núi và nước. Núi có mạch, nước có nguồn; chỗ đứt chỗ nối vẫn liền nhau.

 Sinh khí của ngũ hành (luồng khí sống trong đất; ngũ hành là năm yếu tố Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ mà người xưa cho là cấu thành vạn vật) ẩn trong đất; khí tụ hay tán là do hình thế (dáng và thế chạy của núi sông). Hình thế quây vòng thì khí tự đọng lại; tản mác thì khí trôi dạt. Chỗ khí tụ thì người sống ở được tốt lành, người chết nên chôn xương ở đó. Chỗ khí tán thì người ở gặp điều dữ, chôn người ở đó thì con cháu ắt nghèo.

 Người xưa xem đất có bốn việc dùng, trong đó dựng kinh đô là quan trọng nhất; rồi đến dời châu, lập nhà và đặt mộ, chia theo chỗ khí tụ lớn, vừa hay nhỏ. Dựng kinh đô thì núi sông phải tụ lớn; chỗ tụ vừa làm thành thị. Mộ và nhà nên đặt ở chỗ tụ nhỏ; biết cân nhắc kỹ thì đạt được điều tốt như thần tạo ra.

 Khí tụ ở chỗ bằng phẳng thì nổi lên trên, người ở đó ắt hưng thịnh. Khí tụ ở chỗ cao thì chìm xuống dưới, chôn xương là hợp nhất.

 Mạch núi đều khởi từ phía tây bắc, tổ gốc là núi Côn Lôn. Bốn đại cán long (bốn dãy núi chính lớn nhất; "long" là rồng — trong phong thủy, dãy núi uốn lượn mang khí được gọi là long) chia nhánh mà đi, nguồn ngọn sông ngòi cũng theo đó. Phía bắc sông Hoàng Hà và phía nam sông Trường Giang có sông Tương, sông Hán và sông Hoài xen vào. Phía nam Hoàng Hà, phía bắc Trường Giang thì có sông Tế và vùng Phần Dương ngăn cách (?).

 Đặt mộ nên chọn chỗ ôm chặt, dựng nhà nên chọn chỗ rộng rãi; phải nhìn bằng con mắt bao quát. Đó là bí quyết xem đất của người xưa, lòng hiểu được mà miệng khó nói ra. Nay ta thuật lại để tiết lộ thiên cơ (bí mật của trời), chỉ dẫn cho người đời đang mê lầm.

 Bài ca về phép đúng đắn để xem đất

 Khí có tụ có tán thì phải xem xét, chứ không cần lội khắp núi. Các bậc hiền xưa lập phép có căn cứ, đủ cả trong bài thơ "Công Lưu" (bài thơ trong Kinh Thi kể chuyện ông Công Lưu, tổ tiên nhà Chu, đi xem đất để dời dân đến nơi ở mới).

 Câu "Trắc tắc tại nghiễn" (leo lên đỉnh núi nhỏ) là lên núi; long phía sau quý ở chỗ mạnh mẽ. Câu "Phục giáng tại nguyên" (lại xuống cánh đồng) là xem chỗ đầu long hạ xuống; nơi kết huyệt (huyệt: điểm khí tụ lại, là chỗ đặt mộ hay nhà) phải mềm mại.

 Câu "Nãi trắc nam cương" (bèn lên gò phía nam) là ngắm phía đối diện; thấy được đất cao lớn thì càng phải xem kỹ. Câu "Quan kỳ tuyền lưu" (xem dòng suối) là xét nước chảy tới; mừng khi nước chầu về, uốn quanh. Câu "Thệ bỉ bách tuyền" (đi đến chỗ trăm dòng suối) là xem nước chảy đi; ôm vòng lấy huyệt mới đẹp.

 Câu "Chiêm bỉ phổ nguyên" (ngắm cánh đồng rộng) là xem minh đường (khoảng đất trống bằng phẳng trước huyệt, nơi khí và nước tụ lại); có núi khóa chặn cửa nước mới tốt. Câu "Tướng kỳ âm dương" (xem bên âm bên dương, tức bên khuất bóng và bên hướng nắng) là để định hướng; đo bóng mặt trời trên gò mà thấy đẹp thì được phong hầu (?).

 Về sau Vệ Văn công dời đô đến Sở Khâu (chuyện chép trong bài thơ "Định chi phương trung" của Kinh Thi), cách đo đạc dựng cung cũng giống hệt. Câu "Thăng khư vọng Sở" (lên gò cũ ngắm đất Sở) chính là "leo lên đỉnh núi nhỏ"; tìm long phải phân biệt mặt và lưng. Câu "Giáng quan vu tang" (xuống xem ruộng dâu) chính là "xuống cánh đồng"; ngắm huyệt hướng về ruộng bằng. Câu "Quỹ chi dĩ nhật" (đo bằng bóng mặt trời) là để chỉnh hướng nam bắc, cùng một phép với việc đo bóng trên gò.

 Mới biết phép này xưa nay như một, nghìn năm nên tôn theo. Sách "Táng thư" (Sách về việc chôn cất) của Cảnh Thuần (tức Quách Phác, người đời Tấn, được coi là ông tổ phong thủy) tinh yếu nhất, kế đến là sách "Long kinh" cũng hay. Truy nguồn các lời bàn đều gốc ở đây, câu nào cũng là thầy ta.

 Người đời chuộng nghe hơn tin mắt, thích mới chán cũ, theo thói tầm thường. Họ mượn danh Huyền Nữ và Xích Tùng (các vị thần tiên trong truyền thuyết), những điều vô căn cứ lại cứ tin theo. Gần đây thuyết lạ ồ ạt xuất hiện, ai cũng khoe thuật bí truyền. Phái "Thiên cơ" lấy Công Lưu làm tổ, dứt khoát gạt bỏ muôn dòng thuyết khác (?).

 Bài ca về ba phái địa lý

 Đời truyền rằng địa lý có ba phái, chia nhánh rất nhiều. Hình thế (dáng núi thế nước) đứng đầu, phương vị (phương hướng theo la bàn) đứng sau (?) — lời này ta từng theo. Phái ngũ âm theo họ (xếp họ người vào năm âm cung, thương, giốc, chủy, vũ để chọn hướng) đã bị Lã Tài (học giả đời Đường) chỉ ra là sai, vậy mà điển chế nhà nước vẫn còn theo. Cảnh Thuần viết sách lấy cả hai phái hình thế và phương vị, rất thỏa đáng, không cần bàn thêm.

 Chỉ nói hình thế cũng là thiên lệch; phương vị thì lấy từ Hậu thiên (hệ bát quái Hậu thiên do Văn Vương sắp xếp, mỗi quẻ ứng với một phương). "Xem bên âm bên dương, đo bằng bóng mặt trời" — phép lập ra thật tường tận. Hình thế tốt mà phương vị xấu thì mới táng xong đã nghèo. Hình thế xấu mà phương vị tốt thì nhất định tan nhà. Phương vị và hình thế cùng hợp thì không bao lâu sẽ thấy hưng thịnh. Phái Thiên cơ gốc ở phép của Công Lưu, cả hai đều phải lấy.

 Chỉ có phép âm theo họ là không thể tin, sai trái rõ nhất. Tiếng đọc giống nhau mà xếp vào âm khác nhau thì càng vô lý, như họ Chung (chữ "chung" là cái chuông) thuộc âm cung còn họ Chung (chữ "chung" là kết thúc) lại thuộc âm chủy. Âm thuộc cung, dương thuộc thương, gặp họ kép lại càng khó định. Lại còn người đổi họ, người được vua ban họ, người làm con nuôi thì định thế nào? Phép "Ba mươi tám tướng" (một phép trong thuyết ngũ âm) được đặt lên đầu, nhưng dù có hợp cũng vô ích.

 Quốc sư và việc xây lăng tẩm đều theo dùng phép ấy, lại ban sách cho mọi người cùng dùng. Sống thời nay mà trái với xưa, ta dám làm ngược lại, vì không nói thì sợ người đời mê lầm. Phương bắc tin theo đã lâu, vì đất bằng nên có thể không hại. Phương nam núi sông cao thấp, dùng nhầm thì rất không nên. Ta nói thẳng không giấu, theo lời dạy của họ Trình (anh em Trình Hạo, Trình Di, nhà Nho đời Tống, từng chê thuyết ngũ âm theo họ); điều này chỉ có thể nói với người hiểu biết.

 Bài ca nhập môn về chín sao

 Thuở ban đầu, Thái cực (khối nguyên sơ hỗn độn trước khi có trời đất) chia ra trong và đục; phần trong nổi lên thành khoảng trời bao la. Phần đục đọng lại thành núi và nước, huyết mạch đều liên quan với nhau. Trong huyết mạch có năm khí vận hành; khí đi theo hình thể và thế đất.

 Tròn, thẳng, cong, nhọn, vuông là năm hình, phối với tên năm sao (ở đây "sao" là các kiểu hình dáng đỉnh núi, đặt tên theo các sao trên trời). Hình tròn lại có bốn kiểu, gộp lại thành chín hình (gọi là chín sao).

 Trong chín sao, núi tròn gọi là Thái Dương; Thái Âm thì tròn mà mang nét vuông. Tròn mà cong gọi là Kim Thủy; sao Mộc thì thẳng như mũi tên. Vuông là Thiên Tài, chia ba kiểu đầu: đầu lõm là thân Thổ Kim; hai đầu hợp hình vốn là Kim Thủy; đầu bằng là sao Thổ. Năm thứ ấy gọi là Ngũ cát (năm sao tốt), cao quý nhất, phải phân biệt đến từng li.

 Đầu tròn, hai chân kéo ra đuôi nhọn là thể Thiên Cương. Đầu tròn chân thẳng là Cô Diệu. Táo Hỏa nhọn như mũi giáo. Tảo Đãng cả thân đều cong queo. Bốn thứ này là hình xấu.

 Dạy ông nhận biết hết hình chín sao, để xét các sa (các núi đồi quanh huyệt) cho rõ. Phàm nhận sao phải đứng đối diện, thì chín sao dễ phân biệt. Nếu cây cỏ rậm rạp rối ren thì đừng vội gọi tên sao. Biết sao mà không biết dùng, đọc vạn quyển cũng uổng công. Biết sao phải được truyền dạy chân chính, mới là bậc "tiên đi trên mặt đất".

 Tên đúng của chín sao

 Sao Thái Dương: đầu tròn mà thân cao. Sao Thái Âm: đầu tròn mà thân mang nét vuông. Sao Kim Thủy: đầu tròn mà thân cong. Sao Tử Khí: tức là sao Hỏa (?), thân vút cao. Sao Thiên Tài: có ba thể, đều mang nét vuông. Năm sao trên gọi là năm sao tốt.

 Sao Thiên Cương: đầu tròn chân nhọn. Sao Cô Diệu: đầu tròn mang nét vuông, chân thẳng. Sao Táo Hỏa: thân nhọn sắc. Sao Tảo Đãng: phàm hình cong queo đều thuộc loại này. Bốn sao trên gọi là bốn sao xấu.

 Bài ca về các cách long theo chín sao, dạng chính và dạng biến

 Liêu công có bí quyết riêng về các sao, hơn hẳn thuyết của người trước. Người trước chỉ bàn theo sao Bắc Đẩu, lấy hình tượng chưa rõ ràng. Vũ (tên Liêu công) nay định riêng tên chín sao, cách dùng thật kỳ diệu. Hình chính đã kể kỹ ở thiên "Huyệt tinh"; ở đây bày rộng ra trên long.

 Sao Thái Dương tức là Tả Phụ, cao tròn như chuông úp, thuộc Kim. Thái Âm vốn là Hữu Bật, hình vuông mà lại tròn. Kim Thủy vốn tên Vũ Khúc, ba đầu như sao Kim. Sao Mộc chỉ gọi là Tham Lang, một mũi nhọn thẳng mà dài. Thiên Tài thì ai biết là thể Cự Môn, ba kiểu đầu khác nhau. Thiên Cương chính là Phá Quân, dưới chân nhô ra đỉnh nhọn. Cô Diệu cùng loại với Lộc Tồn, giống nhất là nắm tay khô. Táo Hỏa với Liêm Trinh thật là một, hình nhọn xiên, tua tủa như tia sáng. Tảo Đãng thuộc Thủy, phối với Văn Khúc, xiên kéo ra như một tấm lụa. (Tả Phụ, Hữu Bật, Tham Lang… là tên các sao trong chòm Bắc Đẩu.)

 Đó là chín sao chính về loan đầu (hình dáng thật của núi non), nhận biết phải rõ ràng. Mỗi sao lại biến thành chín kiểu: một là bản tướng (hình gốc); hai là liền khí, ba là chia khí; bốn là mở chân; năm là hai móng, sáu là một móng; bảy là biến trở mình khéo léo; tám là thể nghiêng, chín là thân ngã — tổng cộng tám mươi mốt hình thật.

 Hình có cao thấp, béo gầy, gọi tên đừng sai. Hình long chia ra ba cách trên, giữa, dưới; giàu sang lại phải bàn kỹ hơn. Xem sao nằm ở phương nào thì năm ấy khí thịnh. Lại tìm xem mạch ra thuộc phương nào, vì năm và mệnh người đều liên quan.

 Bài ca về các huyệt tinh theo chín sao, dạng chính và dạng biến

 Chín sao có hình chính, xin nói kỹ để ông nghe. Thái Dương ngay ngắn như chuông úp; Thái Âm như nửa vầng trăng. Kim Thủy vốn như phượng bay; Tử Khí như túi đựng hốt (hốt: thẻ quan cầm khi chầu vua) rủ xuống. Thiên Tài có đầu mỗi kiểu khác nhau: đầu lõm là kiểu "mở chiếu chỉ"; đầu đôi là dáng quý nhân đứng cạnh ngựa; đầu bằng là bình phong ngọc. Thiên Cương hình như lọng giương; Cô Diệu như mâm úp. Táo Hỏa như dao nhọn, dữ nhất; Tảo Đãng như cờ giương.

 Mỗi sao lại biến thành chín: thể chính đứng đầu. Thứ hai là mở miệng, thứ ba là vú treo, có hình thái cực (vòng quầng tròn) ngậm ở trong. Thứ tư là chân cong như cung, thứ năm là hai cánh tay; một mắt đứng ở vị trí thứ sáu. Thứ bảy là đầu nghiêng, không cần dời; không xương là thứ tám, rất lạ. Mặt bằng vốn đứng thứ chín; chín biến không rời hình đầu. Tám kiểu sa (?) nhớ thuộc trong lòng, mở mắt ra là gặp.

 Bài ca nhập môn về toàn cục

 Địa lý xưa nay chia bốn việc dùng, đều lấy long làm trọng. Lành dữ, họa phúc sinh từ đây, phải xét cho ra tình thật.

 Đỉnh cao của tổ long (dãy núi gốc) gọi là "lầu điện", thường có mây khí hiện lên. Các núi tụ vây quanh gọi là "tụ giảng sơn" (núi tụ hội như nghe giảng), gốc rễ nằm ở đó. Rời nơi tụ hội, long đi có tốt có xấu, có sống chết, mạnh yếu. Thuận nghịch, tiến lui cũng phải biết; tám phép ấy cần suy xét kỹ.

 Sống là cao thấp nhấp nhô, nhiều đốt; chết là không có lên xuống. Mạnh là chạy băng băng, thế lực lớn; yếu là gầy gò, lởm chởm. Thuận là mở ra hướng về phía trước; nghịch là quay về phía sau. Tiến là thân long đốt sau cao hơn đốt trước; lui là dần dần tiêu điều. Sống, mạnh, thuận, tiến đều tốt, vừa giàu sang vừa sống lâu. Chết, yếu, nghịch, lui là xấu nhất, chết yểu và chịu nghèo.

 Long đi qua hiệp (chỗ eo thắt nối hai quả núi) thì mạch có bốn kiểu: ra chính giữa là chính, ra trái ra phải là thứ. Quay đầu nhìn về tổ mà ra thì càng lạ, có thể biết trước hình huyệt. Hướng đầu có thể định trước ngay từ trong hiệp; một hiệp ứng với một huyệt chính. Hai bên có núi che chở thành hình là mừng, sợ nhất là gió độc thổi vào.

 Nếu long xuyên trướng (xuyên qua dãy núi dang ra như tấm màn) thì phải ra giữa, ra ở góc thì chưa tốt. Hai lớp, ba lớp trướng thì mở được dinh quan; một lớp chỉ là nhà giàu. Nếu có núi quý nhân ngồi dưới trướng thì cách này thật vô giá. Hai bên có địa trục, thiên quan (núi chặn hai bên như then cửa) che chắn, hoặc góc trướng rủ xiên xuống.

 Long lui dần, lột đổi (thay hình từng chặng), thô hóa thành tinh; sao xấu biến thành khí tốt. Long già rút ra cành non, ngã xuống đứt quãng nhiều cũng không sao. Chỗ núi liền nước chung thì khó tìm mạch, phải tìm dấu vết trên đá. Gọi là "băng hồng" (mạch long ngầm vượt qua sông nước), có mười tên, giàu sang sinh ra từ đó. Trên long nếu có hai ao nước thì được nuôi dưỡng, rất đẹp. Xương lạ, lông lạ, bãi và đầm, phải định xem ra từ phương nào.

 Núi kèm giữ, hộ tống hầu hai bên, như trên trời có sao Thái Ất đứng sừng sững. Bên phải là kho vũ khí, bên trái là quan văn, đội nghi trượng đứng sát thân. Long đón đứng trước huyệt vái chào; long tiễn đứng sau huyệt. Long quấn vòng qua trước long hổ (hai dãy núi hai bên huyệt: Thanh long bên trái, Bạch hổ bên phải); long đỡ nằm ở sau lưng.

 Muốn làm huyệt thì xem chỗ ra mạch, vốn có mười hai cách: chính, lệch, lớn, nhỏ, ngắn, dài, cao, thấp — phải xét kỹ; lại có cong, thẳng, đứt, nối, lành dữ đều hiện trước mắt. Lưng ong, gối hạc (mạch thắt nhỏ lại rồi phình ra) là lạ nhất, rất kỵ bị gió thổi. Đó là các phép tắc về long đi; còn lại xem kỹ ở phần "Long cách". Phàm tìm đất lớn phải tìm tòi, xét từng nguồn ngọn.

 Bài ca nhập môn về tìm long

 Từ khi chất nặng đục đọng thành đất, liền có thế cao thấp. Thế đến nhấp nhô là dấu vết đi; người trước gọi đó là long. Chỗ cao của long thành lầu điện, nơi tụ hội thấy các sao. Rời nơi tụ hội, long rời lầu xuống điện mà đi, cách đi thấy rõ tinh thần.

 Xa xa qua hiệp và xuyên trướng, lột đổi thành mấy kiểu. Núi kèm giữ, phò tá mọc hai bên; phía sau tiễn, phía trước đón. Chân nhánh theo thân, không trái ngược; uốn lượn lột đổi có nhiều nét kỳ lạ. Đó là long mà nhà phong thủy dùng để làm huyệt, ắt nổi lên đỉnh chủ tinh (ngọn núi chính ngay sau huyệt).

 Chủ tinh lớn nhỏ hợp với cách long thì có thể đoán được tạo hóa. Trong vòng hai ba đốt mà thành huyệt tinh thì phúc lực thật không nhỏ. Số đốt càng xa thì phúc lực càng nhỏ, phải nổi sao lại mới hay. Thân long hiện rõ mà huyệt ẩn giấu, điểm huyệt quý ở chỗ tinh tường.

 Long ở đất bằng thì theo thế nước mà nhận, vốn không khác gì. Lờ mờ nhô lên thấp xuống chính là chỗ đáng tìm, tìm được đáng nghìn vàng. Phàm vào làng mà thấy huyệt trước thì phải phân biệt long phía sau. Nếu mắt nhìn cao mà thấy long trước thì tìm được rồi cũng đừng vội. Đây là bí quyết thần diệu về tìm long; đất thật thì quyết đoán được ngay. Thử đem đối chiếu khắp các dấu tích của tiên nhân, quả thật có thần thông.

 Bài ca về đi theo long và nhận cách

 Xem núi phải lấy long làm gốc, lành dữ mới có chuẩn. Người đời bàn sa mà không bàn long, đúng là ngồi giữa mờ mịt. Đại để long thật ắt có cách, tìm ở sau huyệt sẽ thấy. Sau huyệt hiện ra hình thật, ứng nhau như tiếng vọng trong hang.

 Nếu sau huyệt không nổi sao thì phải tìm trên mạch. Chỉ theo mạch mà nhận loan đầu, đừng tìm ở hai bên. Hai bên dù thấy cách đẹp cũng không phải căn cứ để đoán lành dữ. Có khi sau huyệt thấy sao mà vốn không ra từ thân long, gọi là "chiếu tinh" (sao soi chiếu), cũng lấy như thường, sự nghiệp đều đáng mong. Lại có khi hai núi chiếu nhau kết thành, cũng có thể nhận tên ấy.

 Long thành cách rất khó gặp, xét phải khoan dung. Cứ theo đúng tranh vẽ mà đòi thuần nhất thì làm lỡ hết người đời. Sao cao lớn quản phúc một đời, phúc thừa còn chưa hết. Nếu gặp cách long nhỏ mà thấp thì chỉ một đời đã suy. Muốn biết đời nào phát lành phát dữ, phải bước theo từng đốt từ đầu. Long xấu ở phía sau cũng suy cùng như vậy, thì đời đời đều biết được.

 Phàm sao phải có núi che và tiễn, che tiễn càng dày càng tốt. Che tiễn phải lớn và thô, nhọn hay tròn thì không câu nệ. Tiễn đến thì bên trái quấn, bên phải hộ, luôn ngoảnh lại nhìn. Nếu cách tốt mà cô độc lạnh lẽo thì sư sãi, đạo sĩ làm quan cao.

 Sau sao, mạch hạ xuống phải ra chính giữa, ra giữa mới tốt. Ra bên trái là nhẹ, ra bên phải càng nhẹ, nặng nhẹ sinh từ đây. Cách tốt thì mặt phải bằng mới đúng kiểu; mặt phình ra thì xem làm gì. Nghiêng lệch, vỡ vụn, vết sóng nổi cao thì họa dữ khó thoát. Bí quyết này Liêu công tự truyền miệng, câu nào cũng không sai. Nếu tiết lộ truyền bừa, sấm sét sẽ đòi về trời.

 Bài ca nhập môn về các cục long hạ xuống

 Vào huyệt trước phải rõ bốn kiểu "lạc" (long hạ xuống kết huyệt); có lạc thì đều làm huyệt được. Sơ lạc vốn gần chủ sơn (núi chính), cục thế phải trọn vẹn. Trung lạc là nhánh thừa làm thành quách, khí tốt dừng ở đó. Hạ lạc gọi là "đại tận long" (long đi đến tận cùng), khí thế anh hùng nhất. Phân lạc là long phía sau tách mạch đi, nếu xuyên suốt thì vẫn lấy được.

 Trong bốn lạc lại chia năm loại long, cần nhất là xem đường đi. Khi long hạ xuống thì sinh thế giáng; chỗ nước phân giới chặn lại phải gọn gàng. Trực long (long thẳng) là đâm thẳng vào lưng mà đến, ra giữa thì quý ở chỗ lưỡng lự chậm rãi (?). Hoành long (long ngang) là hạ xuống từ bên cạnh, quay ngược lại thì phải rộng lớn. Hồi long (long quay) là uốn cong trở mình, ngoảnh lại nhìn tổ thì phải ngập ngừng. Phi long (long bay) là kết tụ trên cao, ngẩng đầu thật kỳ lạ. Tiềm long (long lặn) là hạ xuống đồng bằng, rải mạch ra tự thong thả.

 Lành dữ đều dùng chín sao mà xem, và phải có thần sát (các thần tốt xấu theo phương vị, năm tháng) vượng. Người trước lập luận về thế giáng rất nhiều, không tránh khỏi sai lầm. Chín biến của huyệt tinh nên phân biệt kỹ thì nguồn ngọn dễ thấy. Núi ứng chính diện trước mặt phải rõ ràng, thật giả phải xét kỹ.

 Long hổ xưa gọi là núi che giữ huyệt, liên quan họa phúc gần gũi nhất. Long phải uốn lượn, hổ phải hiền thuận; trái thế thì gặp tai ương. Nếu ôm vòng lại như dây dưa dây bầu thì phúc che chở chia cho cả con trưởng con út. Còn các hình thô to, gầy yếu, co ngắn, vỡ vụn, chật hẹp; cứng thẳng, nhọn chĩa vào, cắm xuống; tranh nhau, thấp lún; quay lưng chạy đi, bay xiên, đè lên huyệt đều là xấu, ngẩng đầu vẫy mặt cũng vậy. Đứt eo, lộ sườn, như ngón tay chồng lên nhau; đá dữ, cây chết; tường đổ, đường cũ và hố sâu — họa dữ theo hình mà sinh ra.

 Hoành long ra huyệt thì phải có "quỷ" (gò nhỏ đỡ sau lưng huyệt), và "lạc sơn" (núi tựa) nên đứng phía sau. "Quan tinh" vốn là gò nhô ra ở núi phía trước; "diệu khí" (mỏm nhọn hay đá nhô ra) nằm ở giữa long hổ. Sao che chiếu lấy cả trước lẫn sau, nhưng chỉ lấy huyệt làm chủ.

 Tam dương (ba lớp minh đường trước huyệt) không chật hẹp, lục kiến (sáu vị trí tốt quanh huyệt) (?) đầy đủ, thập đạo (bốn núi trước sau trái phải ứng nhau thành hình chữ thập để định huyệt) không lệch. Phép về sa, thủy thành (dòng nước bao quanh như tường thành) và khí minh đường đều có phần chuyên bàn rất kỹ. Hãn môn (hai núi đối nhau như cánh cửa canh giữ cửa nước), thủy khẩu (cửa nước, nơi nước chảy ra khỏi vùng đất) và la thành (vòng núi bao bọc như tường thành), khóa chặn phải tròn trọn. Cầm tinh, thú tinh (gò đá hình chim, hình thú ở cửa nước) phải khác thường; la tinh (gò đá, đảo nhỏ giữa cửa nước) chia nhiều loại. Toàn cục như thế khó gặp nhất, khi dùng quý ở linh hoạt thông suốt.

 Lại có cục đồng bằng là khác nữa, ta dốc hết nói cho ông. Sao vốn ra từ gò cao, rải mạch xuống đồng bằng. Ở gò cao thì tụ hội và qua hiệp, long đi đều cùng một phép. Rải xuống đồng bằng mới khác, đừng để mất dấu thật. Đất có cao thấp tức là núi và nước, đốt mắt cùng một thể. Núi xa nước gần quấn hai bên, mạch như tơ ngó sen liền nhau. Cách long thân ngã, lúc ẩn lúc hiện, khi mạch đi mới thấy. Lờ mờ nhô lên thấp xuống chính là chỗ đáng tìm, tìm được đáng nghìn vàng.

 Long nếu phía trước gặp nước chặn lại thì huyệt kết ở đây. Huyệt tinh mặt bằng phải xét kỹ, kỵ nhất là "dắt trâu đất" (?). Hình sa cũng có cách ngửa mặt, phải suy đoán từng cái. Còn phép quẻ càng tinh vi huyền diệu, kể đủ ở thiên cuối.

 Bài ca nhập môn về huyệt tinh

 Hỏi ông vì sao gọi là huyệt? Địa lý cũng như huyệt mạch trên thân người. Hỏi ông vì sao gọi là sao? Hình tượng trên trời chính là hình dáng dưới đất. Long hạ xuống đâu thì huyệt kết ở đó, phải phân biệt các sao. Sao không phải gọi bừa, hình tượng thật khớp nhau. Tròn, thẳng, cong, nhọn, vuông là năm thể, vốn là khí của năm hành. Thẳng, cong, vuông, nhọn đều có thể mang nét tròn, gộp lại đủ chín sao. Bài tổng ca nhập môn đã kể đủ, ở đây chỉ giải sơ ý nghĩa. Khi nhận được hình thể của sao thì tự biết họa phúc.

 Thứ nhất phải phân biệt thật và giả, nhiều người mê muội chỗ này. Thật thì núi nước chầu về, giả thì bỏ đi xa tít. Thứ hai phải phân biệt sống và chết, thầy thời nay nhiều kẻ mù mờ. "Tàng phong đắc thủy" (kín gió và được nước) là sống; chết thì khí trôi dạt. Thứ ba nên nghịch không nên thuận, đừng bàn như lẽ thường: nghịch là chân núi đi xuống quay ngược lại trước; thuận là xuôi theo nước mà đi. Thứ tư phải non không phải già, xem kỹ chớ qua loa: già là núi lớn, lông xương thô; non là đã thay da đổi thịt.

 Huyệt tinh lại có tám bệnh, có bệnh thì cần gì định huyệt? Chém: có vết gãy kéo dưới cổ. Vụn: có đá lởm chởm. Đứt vai: có nước xuyên qua vai. Mổ bụng: trên đầu có hang dài. Gãy tay: vốn hai bên trái phải thấp. Vỡ mặt: vết sóng rủ xuống. Lún chân: đầu chân lủi vào nước. Thè lưỡi: mọc ra mỏ nhọn. Đó là thành sao mà rốt cuộc vẫn khuyết, dùng nhầm thì họa theo ngay.

 Mặt huyệt lại có tám bệnh, có bệnh đều phải chữa. Xuyên đỉnh: mạch rút lên từ đầu, đỉnh sao không thấy đầu. Tụt chân: mạch đi từ dưới chân, ánh linh khí lẽ ra tụ ở trong (?). Căng mặt: mọc ngang mấy đường mạch, sinh khí tự lặn mất. Phình bụng: thô như cái nia úp, xấu xí sao mà xem được? Chớ bảo lập huyệt là quá tỉ mỉ, lành dữ đều giấu trong đó.

 Bài ca về điểm huyệt và nhận thế

 Đã nhận được sao chân chính thì điểm huyệt phải tương xứng. Sao chân chính mà huyệt sai lệch thì gang tấc cũng cách xa như chân trời.

 Mỗi sao có ba thế: đứng, nằm, ngồi khác nhau. Đứng là thân vút lên, khí nổi lên trên, tìm "thiên huyệt" (huyệt trên cao) ở đó. Nằm là thân ngửa ra, khí rủ xuống dưới, "địa huyệt" (huyệt dưới thấp) là thế. Ngồi là thân co lại, khí giấu ở giữa, "nhân huyệt" (huyệt ở lưng chừng) hợp nhất.

 Mỗi sao có sáu cách, thấy huyệt phải tìm tòi: lớn, nhỏ, cao, thấp, béo, gầy — huyệt quý ở chỗ thích hợp. Lớn thì mở rộng, nhỏ thì làm hẹp, theo đúng phép. Thấp sợ ẩm, cao sợ gió, cân nhắc chớ vội. Béo thì nên đặt nổi lên, gầy thì đặt chìm xuống; làm ngược lại đều xấu. Ba thế sáu cách bút khó vẽ hết, đừng bảo là đã đủ hình.

 Điểm huyệt trước phải phân biệt bốn cách xử lý sát (sát: khí xấu, khí hung hiểm), lưu tâm chớ đào bừa. Sát dữ nhất không gì bằng thẳng và nhọn, thật khiến người ghét. Hai bên tròn sạch gọi là toàn cát, "tàng sát huyệt" (huyệt giấu sát) đứng đầu: không thêm không bớt, huyệt nằm chính giữa, diệu dụng đạt công như thần.

 Dưới huyệt nếu mọc chân nhọn thẳng thì nên làm "áp sát huyệt" (huyệt đè lên sát): cưỡi lên hình, cao thấp tự không dữ, phép "ai kim" (đặt sát vào chỗ khí kết) cũng vậy. Khí mạch đến thẳng, hình thế gấp thì nên lập "thoát sát huyệt" (huyệt thoát khỏi sát): phải biết "niêm huyệt" (huyệt dính sát dưới chân núi) đặt ở chỗ bằng, đừng chê huyệt có nước bùn. Một bên có núi nhọn thẳng đi theo thì nên dùng "thiểm sát huyệt" (huyệt né sang bên tránh sát): xưa nay phép "ỷ mạch" (dựa vào bên mạch) cũng vậy, chớ bảo huyệt nằm lệch.

 Đây là bí quyết trong thiên "Huyệt tinh", ở đầu nên giải thích. Các phép làm khác có phần chuyên môn, theo đó mà làm, không phải bàn suông.

 Bài ca giải nghi về các huyệt lạ

 Huyệt có kiểu kỳ quái người ta không nhận ra, tạo hóa không lường được. Nhưng thể cách có bao giờ ra ngoài chín sao; chỉ vì không thấy nên người mới kinh ngạc.

 Huyệt "cưỡi rồng" phải nằm trên sống long, long dừng lại thì không gì sánh. Huyệt "rùa giấu, dấu né" ở giữa ruộng, có nước bao quanh mới là long thật. Huyệt "súc đá" đừng ngờ là đặt trong khe đá, huyệt đất ở đó thật vô giá. Huyệt "bắt trăng" thì phải nói là ở trong nước, lại còn phải có đất phủ lên. Huyệt "chém cửa ải" đã thấy người trước táng, xem kỹ quả không giả. Huyệt ngồi quay mặt đi đón nước chầu, không sợ gió tám phương lay động. Huyệt "châu lăn" là gò đống mọc trên đất bằng, có ba cái, năm cái. Huyệt "ngửa lên cao" thấy sao trên đỉnh núi, mặt bằng mới là thật nhất.

 Biến thái vô cùng, tạm nêu ví dụ, cách dùng đều như thế. Cưỡi được sinh khí là tùy ông liệu định, kỳ quái thì không cần đoán mò.

 Bài ca nhập môn về tiêu sa (xét các núi đồi quanh huyệt)

 Chỗ long thật hạ xuống thì bốn bề núi tụ lại, cũng tự có tên gọi và ý nghĩa. Người xưa vì sao gọi là "sa" (cát)? Xét về lý thì gọi như thế là sai lệch (?). Dương (Dương Quân Tùng) và Tăng (Tăng Văn Địch), hai thầy phong thủy đời Đường, dạy người vốn có cách, chỉ vạch trên cát mà chỉ bảo. Vì thế gọi là "Bản đồ vạch cát", theo thứ tự vạch cát mà hiểu.

 Đại phàm tìm long và điểm huyệt, phải phân biệt kỹ long phía trước. Long dừng thì sa có tình, long không dừng thì sa ngang dọc lộn xộn. Huyệt chính thì sa có hiệu dụng, không chính thì sa tự bay động. Long thật giấu hình (?) nên huyệt khó tìm, chỉ có sa biết được lòng nó.

 Sa có triều, nghênh, thị và vệ, bốn thứ ấy ông phải nhớ. Núi đẩy tới trước mặt gọi là triều (núi chầu), không sợ xa xôi; thật thì mới hiện ra, giả thì khó gặp mặt. Nghênh (núi đón) là núi theo long ra trước, thấy huyệt thì quay đầu lại; hoặc theo núi đón, núi chầu đến tụ, nhìn xa thấy thấp như đang vái. Thị (núi hầu) ở trước huyệt chia hai bên, chắp tay im lặng; núi khách che đầu thì không cho vào, san sát như hàng tre đứng. Vệ (núi giữ) là núi hộ long theo hai bên trái phải, chỉ sợ gió bốn phương thổi vào; chân nhánh của chính long ấy làm long hổ, đều tính trong vệ.

 Chỉ lấy bốn thứ ấy để xét sa phía trước là bao quát hết, không cần thêm. Trong đó núi chầu là quan trọng nhất, họa phúc càng có chuẩn. Phép huyệt cao thấp lấy núi chầu làm kim chỉ: huyệt cao thì núi chầu ngang lông mày, huyệt thấp thì ứng ngang ngực. Kế đến là chân nhánh của chính thân, như đội nghi trượng thật có công dụng. Ai ngờ có khi không thấy mới là lạ, mà phúc ứng không sai. Núi đón ở xa, núi hầu ở gần không thể thiếu, chỉ mừng khi đều bày hàng đủ.

 Trong đó long hổ thì thế nào? Quý ở chỗ hòa hợp. Đại để hình sa không cần câu nệ, có tình là quý. Dù đẹp đẽ, lại nhọn tròn, nếu vô ý (không hướng về huyệt) thì cũng uổng. Đây là bí quyết thật về xét sa, chớ nói với bọn thầy thời nay. Bọn ấy nửa tin nửa ngờ, nói ra chỉ uổng tiết lộ thiên cơ.

 Bài ca về gọi tên sa và phân cách

 Phái Thiên cơ gọi tên sa để phân tạo hóa, xếp cách thành trên, giữa, dưới; lại chia làm ba loại giàu, sang, hèn, dùng không sai. Béo tròn ngay ngắn gọi là cục giàu, như đống tiền đống lúa. Thanh tú, kỳ lạ, cổ quái là sa sang, có đội nghi trượng tự được vinh hoa. Nghiêng lệch, sưng phù đều là hèn, đầu vụn mặt vỡ. Sa giàu nằm trong cả ba cách; sa hèn là núi cách dưới. Chỉ có sa sang là cách trên, xem bản đồ ghi chép tự rõ. Xin ông chú mắt suy xét kỹ, chớ coi là chuyện thường.

 Trong các cách có nhiều tên theo chế độ đế vương, không phải nói thật có ngôi vua: như quan tể tướng, quan hầu cận gần bên vua, sớm tối được bay lượn. Mũ áo vốn có mũ miện, áo xiêm, phải xem theo thời mà gọi. Ví như mũ kiểu Đường, ở đời Đường là đồ của kẻ hèn, đến đời Tống lại vào được triều đường. Mũ phốc đầu (một kiểu khăn mũ quan) bắt đầu từ đời Hậu Chu, thời Tấn, Hán làm gì có? Đừng vì chế độ xưa mà chê đời nay, nói ra để khỏi ngờ.

 Gọi tên sa phải lấy long làm chủ, cao thấp lấy trong long. Long sang lại gặp sa sang thì như gấm thêm hoa. Long hèn mà gặp sa sang thì sa lại biến thành thứ gây họa. Sa hèn mà gặp long sang thì sa cũng không thành dữ. Long hèn sa hèn thì không đáng lấy, mọi điều dữ nối nhau mà đến.

 Trong sa có sát mà người không biết, sang hay hèn đều khó chữa nhất. Xét kỹ sa thì sát có tám: bắn, nhòm, xông, phá, đè; lại thêm quay lưng, đứt, chạy đều xấu; giải nói ra cho người hiểu.

 Bắn là một mũi nhọn chĩa vào huyệt — bị đày đi xa khỏi phải nói. Nhòm là núi xiên chỉ ló chút đầu — làm giặc không thôi. Phá là vết sóng thẳng thấu lên đỉnh — dâm loạn, buông tuồng. Xông là núi ngang đến cắm trước huyệt — họa ngang trái liên miên. Đè là sa trước huyệt vụt nổi lên — tôi tớ thường phản chủ. Quay lưng là cong mình đi không chịu chầu — lìa bỏ, trôi dạt mãi. Đứt là dưới đầu có vệt sóng ngang — bị chém đầu không ai chôn. Chạy là thân xiên bay xuôi theo nước — lêu lổng không nghĩ về nhà.

 Nếu long thật lại gặp sát thì họa phúc rốt cuộc lẫn lộn. Tránh dữ theo lành là cách hay nhất, ngay trên huyệt mà chọn lấy phần lợi.

 Bài ca về cách sa theo chín sao, dạng chính và dạng biến

 Gọi tên sa phải dùng chín sao mà suy, thì hình thể tự biết. Thái Dương như chuông úp, Thái Âm như cây cung nằm. Kim Thủy vốn giống chim phượng thật; sao Mộc gọi là quý nhân. Thiên Tài đầu lõm là thể án ngọc (bàn ngọc), đầu đôi là ngựa trời, đầu bằng rõ ràng là bình phong ngọc. Thiên Cương hình cái lọng vua. Cô Diệu là kho báu, đẹp nhất. Táo Hỏa nổi lên như lầu rồng. Tảo Đãng vốn như bình phong, màn trướng mở ra. Chín biến từ đây mà ra.

 Thứ nhất thân dài vút cao, không cần chê sưng phù. Thứ hai thể thấp vốn thấp, nhưng cũng phải ngang huyệt. Thứ ba dáng béo, phải đầy đặn, không câu nệ dài ngắn. Thứ tư dáng gầy, thanh kỳ nhất, có góc cạnh cũng không ngại. Thứ năm khí tụ liền nhau mà ra, chồng chất tranh nhau vút lên. Thứ sáu là hình hợp lại gom thành, hoặc là liền tên. Thứ bảy là tướng vỡ mà lại thành tướng, nửa mặt có sóng nhỏ. Thứ tám là các đỉnh nghiêng, đừng chê, chân sa phải được nó che. Thứ chín biến thành ngửa mặt, hiện ra từ đất bằng.

 Tám mươi mốt biến có quy tắc sẵn, phải suy rộng theo loại. Hình sa truyền biến vốn không một kiểu, đều từ chín biến mà ra. Tùy lòng khéo, mắt sáng của người xem mà tùy ý đặt tên. Ví như gò tròn hình ống mực (ống mực thợ mộc dùng bật dây), liền đoán là ra thợ mộc. Lại như đất bằng thấy hình quả bầu, liền gọi là ra thầy thuốc. Nếu thấy búa, kìm, đe, gỗ bày ra, con cháu ắt làm thợ rèn. Nếu gặp chân núi như xếp bùa, đời đời ắt làm thầy cúng. Những thứ này đều nằm ngoài bản đồ sa, xin ông lấy ý mà hiểu. Phép linh hoạt của xét sa chỉ có thế, lời này là của bậc thầy sáng suốt.

 Hình sa nằm ở phương vị nào, hợp với mệnh người thì người ấy giàu sang. Ví như ở phương Tý, Ngọ, Mão, Dậu (bắc, nam, đông, tây — tính theo mười hai địa chi), người có mệnh ấy hợp nhất. Gặp năm Thái tuế (tức năm tính theo can chi) cùng tuổi thì phúc ứng, chắc chắn phát đạt. Lại đem cách long cùng suy thì linh nghiệm khác thường. Cách long và hình sa vốn không khác, chỉ là giống nhiều khác ít. Phân biệt long phải xét kỹ, sang hèn ở loan đầu.

 Gọi tên sa thấy giống hình là được, nêu ra xem chớ câu nệ. Cứ theo tranh mà tìm ngựa thì thật đáng cười, càng xét càng sinh ngờ. Người trước xét sa đến nghìn trăm kiểu, tạo hóa vẫn khó lường. Nay ta truyền lại thành bài ca gọi tên sa, lời hay chẳng cần nhiều.

 Bài ca nhập môn về tiêu thủy (xét nước)

 Chỗ long thật hạ xuống thì các dòng nước tụ lại, nước tụ mới đúng. Người xưa sao lấy nước làm trước? Vì nước dừng thì huyệt mới đặt được. Vào làng trước phải xem thủy khẩu, lưu tâm chớ đi bừa. Hai núi đối nhau như cổ quả bầu thì long thật ở bên trong.

 Tìm long điểm huyệt phải tỉ mỉ, trước hết xem thế nước. Long dừng thì nước tụ vào minh đường, không tụ thì mênh mang hỗn loạn. Huyệt hạ xuống dừng lại thì nước liền tụ, không dừng thì nước chảy đi xa. Huyệt ẩn và kỳ quái thì khó đặt, phải lấy nước mà phân biệt kỹ. Nước vốn là huyết mạch của long, hai thứ đều phải có. Nếu thấy trước mặt nước đi vội vã thì đó là "quỷ cướp long".

 Hoặc nước theo long đến trăm dặm, thấy huyệt liền dừng; sau đó chỗ ấy chia thư hùng (đực cái, tức âm dương), được nước thì mừng như nhau. Nếu âm dương chia đường rõ ràng thì táng xong nhà giàu hưng thịnh. Nước kéo đông chạy tây không uốn vòng lại, khuyên ông chớ khinh suất đặt huyệt. Phép đặt huyệt chính hay lệch tùy ông, ở hai góc hay chính giữa. Lấy ở giữa chỗ ngã ba (nơi hai dòng nước gặp nhau trước huyệt) thì càng không ngờ gì; mất một thì sai.

 Bài ca về phân biệt nước và chia cách

 Phái Thiên cơ chia nước thành giàu, sang, hèn, phân biệt cách trên, giữa, dưới. Giàu sang có trong cả ba cách; hèn thì gặp ở cách dưới. Uốn lượn quanh co đều là sang; hèn là nước chảy thẳng đi.

 Nước triều mênh mang tràn đến trước ngực thì giàu thịnh, đong vàng bằng đấu. Nước mênh mông vạn khoảnh không bờ thì tiền của đến vô số. Nước tràn chảy thẳng đi không gì chặn lại thì huyệt tốt cũng uổng. Trước mặt dốc gấp, minh đường ở xa, chỉ cần có nước vòng như thành quay lại; chớ vì kiểu này mà sinh ngờ, long dừng mới là thật. Nếu minh đường nghiêng đổ không chỗ tụ thì dù có huyệt cũng phải bỏ. Long thật, huyệt chính, sinh ra tự nhiên thì nhớ kỹ mà yên tâm đặt.

 Phía trước nếu gặp nước cuốn như rèm thì ắt chủ có con của vợ kế (?). Nước chảy thẳng đi trăm bước không quay đầu, đây là "trâu ruộng lui đi" (mất ruộng đất).

 Phân biệt nước phải lấy long làm chủ, sang hèn lấy trong long. Nước sang gặp long sang thì táng xong sinh ra bậc tam công (ba chức quan cao nhất triều đình). Long hèn nước sang lại không tốt, nhất định tan nhà. Nước hèn long sang thì không trọn vẹn, họa phúc kiêm cả hai. Nước hèn long hèn thì không đáng lấy, tuyệt người, thành nền hoang.

 Trong nước có sát khó chữa nhất, ở người xét kỹ. Xét kỹ thì sát có tám dạng: hình (hình phạt), khắc, xung, phá; lại thêm xuyên, cắt thật là xấu; tên và bắn đều như nhau.

 Hình là huyệt đất gặp nước đất (?), sinh ra kẻ góa vợ, góa chồng, mồ côi, không con. Xung là nước triều thế quá mạnh, huyệt nhỏ thì xấu nhất. Khắc là mạch dương gặp nước âm, mới táng đã mất ruộng đất. Phá là nhiều dòng nước xuyên qua la thành, vợ ghen, con gái dâm. Xuyên là một dòng nước xuyên ngang qua minh đường, họa bất ngờ liên miên. Cắt là nước chảy sát chân huyệt phía trước, nợ nần không dứt. Tên là nước trước mặt chảy thẳng vào huyệt, thường xuyên cãi cọ. Bắn là một mũi nhọn xông vào huyệt, năm nào cũng gặp họa dữ.

 Long thật nếu đối với sa và nước thì họa phúc phối hợp theo đó. Trời tạo đất đặt có quy định nhất định, lành dữ khó dời đổi.

 Bài ca về hình nước theo chín sao, dạng chính và dạng biến

 Hình nước phải dùng dạng năm sao, mỗi thể chia ra chín kiểu. Hình con ốc xoắn vốn là sao Thái Dương, chia hình có mười tên. Thái Âm vốn có thế dải đai ngọc; Kim Thủy là hình ngửa mặt. Thiên Tài đầu lõm là của bất ngờ, đầu đôi thì vinh hoa đến. Đai ngọc lớp lớp là "ngự nhai" (đường vua đi); Thiên Cương là thể văn võ. Sao Cô Diệu là cao quý nhất; Táo Hỏa như cắm dao nhọn. Hình thật đai bạc là dạng Tảo Đãng. Chín biến nên suy nghĩ.

 Thứ nhất vốn tên là "tụ mặt", rộng lớn, đa tình nhất. Thứ hai vốn là nước tràn ngực, cần nhất là không được lấn át chủ. Thứ ba ôm vòng chồng hai lớp, trước sau như nhau. Thứ tư quay mình chảy ra ngoài, nhưng còn phải ngoảnh đầu nhìn lại. Thứ năm như ôm tay vòng trái phải, phải uốn khúc mà đến. Thứ sáu là bắn vào đầu, có dài có ngắn, bằng phẳng ngay ngắn mới tốt. Thứ bảy vốn tên là "bọc đầu", mênh mang chầu vào mặt. Thứ tám là dắt mũi chảy về phía trước, càng cần có gì chặn ngang lại. Thứ chín là cắt chân, chẳng cần ngờ, bốn bên không có nhánh níu kéo.

 Hình có rộng hẹp, ngắn dài, xin ông xét kỹ. Tám mươi mốt biến thành hình, cần người lòng tự sáng. Lại xem nước ra ở vị trí nào, người có mệnh ấy giàu sang. Cách long, hình sa cùng bàn kỹ thì ứng nghiệm không sai chút nào. Nếu gặp người tri âm mà truyền cho họ, thì mỗi người phải đối trời thề. Truyền nhau chớ cho kẻ bạc lòng, truyền rồi họa đến thân.

 Bài ca nhập môn về minh đường

 Tìm được long thật và huyệt chính thì phải phân biệt minh đường. Minh đường khí tụ mới quý, không tụ thì không nên. Phàm chỗ bằng phẳng trước huyệt là vị trí minh đường.

 Đại để minh đường có ba, dùng phải tham chiếu cả. Tiểu minh đường ở dưới quầng tròn của huyệt, lập huyệt dựa vào đó phân thật giả. Bên trong long hổ là trung minh đường, chỗ giao hội phải xét kỹ. Đại minh đường ở bên trong án sơn (núi thấp nằm ngang trước huyệt như cái bàn), phải có bốn dòng nước hội về. Tiểu minh đường đã có đủ trong thiên "Tác pháp", phần nhập môn không nhắc lại. Trung minh đường không cần bàn hình thể, hay ở chỗ âm dương gặp nhau mừng rỡ. Đại minh đường thì thủy khẩu phải có chặn giữ, chân khí mới tụ ở trong.

 Chặn giữ nếu ví như khóa với nút, thì móc, liềm cũng thuộc loại ấy. Hoặc là chân núi và bờ ruộng, khóa kết lại mừng có nhiều lớp. Lại có hoành long đến làm huyệt, thì sau lưng phải có minh đường chặn kín (?), cũng phải xem như ba minh đường, họa phúc như nhau.

 Minh đường vốn là chế độ của bậc vương giả, các buổi chầu hội đều ở đó. Minh đường sáng soi muôn phương, rộng rãi mới tốt. Sa tốt nước tốt thường tụ về trước mặt, mọi thứ đều thấy được. Nếu chật hẹp thì sao chứa nổi, như ngồi trong giếng, nhìn vào tường. Rộng rãi thì người sinh ra cũng khoáng đạt, thông minh lại xuất chúng. Chật hẹp thì người sinh ra ắt ngu đần, hèn mọn lại tham lam keo kiệt. Người xưa nói minh đường rộng chứa được vạn ngựa, nhưng cũng kỵ trống trải hoang vu. Vòng chặn bên ngoài nếu ở tận chỗ mênh mông thì dù rộng cũng như không. Vùng núi lấy rộng làm phép chính, đồng bằng lại cần hẹp. Vùng núi mà hẹp, đồng bằng mà rộng thì cách này không cần xem.

 Người trước ở đây chia "công vị" (phần phúc ứng cho từng ngành con cháu): bên trái là ngành trưởng, giữa là ngành thứ hai, bên phải vốn là ngành thứ ba, lý này hay nhất. Nước tụ bên trái thì ngành trưởng nổi lên; tụ ở giữa thì các con đều giàu; nếu ở bên phải thì ngành út hưng — kinh sách trước đã rõ.

 Long thật, huyệt chính, khí minh đường tụ thì giàu sang không nhỏ. Long, huyệt, minh đường đều xấu thì muôn đời không hưng. Long huyệt xấu mà khí minh đường tốt thì hai kỷ (một kỷ là mười hai năm) vẫn no ấm. Long huyệt tốt mà minh đường xấu thì mới táng đã nghèo; qua hơn một kỷ, hạn khí minh đường đi qua, phát phúc vẫn lớn. Dấu tích tiên nhân như thế rất nhiều, học trò nghèo cũng đỗ đạt. Nay ta viết bài này gọi là "Nhập thức", câu nào cũng không sai. Nếu đọc thuộc mà hiểu được chỗ huyền vi, đời sau sẽ kính ngưỡng là thầy sáng suốt.

 Bài ca về minh đường và phân biệt nước

 Minh đường vốn khác với thủy thành, nói bừa là không đúng. Thủy thành phải nằm trong minh đường, hình trạng không giống nhau. Khe, lạch, hố, mương mới đúng tên là nước, gọi hình nước phải dùng những thứ này. Đồng bằng thì phải xem ruộng bậc thấp xuống, không có thì không cần bàn. Không có thủy thành thì dùng minh đường mà đoán, lành dữ đều phán được.

 Trong minh đường có sát, phải biết, núi và nước cùng suy xét. Sát của minh đường vốn có mười hai, có một cái thì không phải đất tốt: bắn, xông, sụp, lún, chia, nghiêng đổ, thế tháo chảy cũng cùng một tình; lại có lệch, xiên, ép, hẹp, đều không hợp phép.

 Bắn là chân núi đâm vào minh đường — bị đày đi xa không thấy về. Xông là núi nằm ngang đi qua trong minh đường — thường bị kiện tụng làm hại. Sụp là núi sập bờ lở — vào mắt đã thành tai họa. Khuyết là bốn bề có chỗ thiếu — gió độc làm tiêu hết phúc. Lún là trong minh đường nhiều hố — kẻ vô lại sinh ra từ đây. Chia là nước chảy tách hai bên trái phải — tiền của không tụ. Nghiêng đổ là nước quay ngược chảy ngay trước mặt — táng xong mất ruộng mất trâu. Tháo chảy là bậc này thấp hơn bậc kia — cơm áo thường không đủ. Lệch là xiên về một bên — vợ con không đoàn tụ. Xiên là nghiêng qua trước huyệt — năm nào cũng sinh họa. Ép là sa phía trước lấp vào minh đường — đời đời sinh con trai ngu đần. Hẹp là hai bên trái phải chèn sát — nghèo khó khó sống.

 Minh đường phạm sát thì họa càng gấp, ứng nhanh thật như tiếng vọng trong hang. Minh đường bốn bề phẳng như mạng nhện thì nhân khẩu đông đúc nhất. Cao thấp từng tầng gọi là "ngự nhai", chỉ mừng khi chạy vào lòng huyệt. Giữa thấp hai bên nổi như đáy nồi thì nhà đủ tiền gạo. Bờ ruộng uốn khúc như móng ngựa thì giàu sang còn gì phải ngờ? Tạm nêu các hình minh đường, nên suy rộng theo loại, lấy ý mà hiểu, chớ câu nệ. Chỗ lòng khéo léo hợp với thiên cơ, lời này thật huyền diệu.

 Cục minh đường nếu tốt thì phải sạch sẽ, có vật gì cũng là bệnh. Người đời nay nhiều kẻ tự ý sắp đặt, dựng đình đài ở trong. Trồng hoa, lát đường để dạo chơi, họa sinh ra nhanh như trở bàn tay. Thầy thời nay khi tháo nước còn muốn đục đẽo, đục khoét làm hại vẻ tự nhiên. Bí quyết minh đường mà Liêu công truyền lúc tuổi già rất tinh tường, không thiếu sót gì. Truyền nhau phải gặp người ngay thẳng, thì có quỷ thần giữ gìn.

 Bài ca nhập môn về lệ quẻ Động Minh

 Bao Hy (tức Phục Hy, vị vua thời thượng cổ được cho là người vạch ra tám quẻ) ngẩng lên xem trời, cúi xuống xét đất, nhân đó vạch ra tám quẻ (bát quái: tám ký hiệu Càn, Khảm, Cấn, Chấn, Tốn, Ly, Khôn, Đoài, tượng trưng cho các hiện tượng và phương hướng). Xưa truyền rằng âm của đất hợp với sao trời, lai lịch rất rõ ràng.

 Hình đất phải phân biệt phương vị: phía nam là Ly, phía bắc là Khảm; Chấn ở phía đông, Đoài ở phía tây, Càn ở góc tây bắc; tây nam là Khôn, đông bắc là Cấn, đông nam vốn là Tốn. Phép này vốn từ Hậu thiên mà ra, các quẻ đối nhau vốn tự nhiên.

 Sao trời dễ nhận chỉ có Bắc Đẩu, Tham Lang đứng đầu; thứ hai Cự Môn, thứ ba Lộc Tồn, Văn Khúc thứ tư được tôn; thứ năm Liêm Trinh, thứ sáu Vũ Khúc, thứ bảy là sao Phá Quân; thứ tám là sao Phụ gọi là Động Minh, lấy vật làm chuôi cán. Thánh nhân xưa lấy sao để định phương vị, gọi đó là "quái lệ" (lệ phép dùng quẻ). Lành dữ họa phúc sinh từ đây, vì ẩn kín nên đặt nhiều tên.

 Quẻ trời đất (?) là tổ của các quẻ, tám lần biến đếm từ đây: một là Sinh khí, hai là Thiên y, ba là Tuyệt thể, bốn là Du hồn, năm là Ngũ quỷ, Phúc đức khởi ở thứ sáu, bảy tên là Tuyệt mệnh, tám là Bản cung (tám tên gọi chỉ kết quả biến quẻ, có cái tốt cái xấu); lệ quẻ đạt công như thần. Sinh khí, Thiên y chuyên dùng để tháo nước, theo đúng phép là đẹp. Ngũ quỷ, Phúc đức suy ở hướng, còn lại nên dùng cho chỗ ngồi của huyệt.

 Người trước dùng quẻ Thiên phụ, Địa mẫu, có hiệu ứng trong đó. Chỉ có sao Phụ là huyền diệu nhất, dùng quẻ này làm đầu. Quẻ Thắng kim vốn là thuật của phái Thiên cơ, mở cửa tháo nước thì tốt. Các phép Thanh nang, Đẩu tiêu và Khai tinh, hình tốt mà dùng không hiệu nghiệm (?). Ngũ hành tông miếu có thể tham khảo, chuyên dùng thì lại thành sai. Phép nguyên cốt, định hiệp có thể xét kỹ, để xem mạch ra từ phương nào. Lập chữ, đặt hướng, xem nước, thu núi đều lấy theo quẻ. Phép này là do Liêu công truyền lại, hiểu được là bậc thần tiên.

 Hình thế làm trước, phương vị làm sau; bỏ một trong hai đều không đúng. Không rõ lệ quẻ mà đi đặt mộ thì làm lỡ hết người đời.

 Lệ quẻ Động Minh kể trên đầu mối rất rườm rà, không cần câu nệ hết. Chỉ có quẻ Thiên phụ hợp với phép thiên tinh tịnh âm tịnh dương (phép chia các phương trên la bàn thành thuần âm, thuần dương theo sao trời), dùng để xét mạch, cưỡi khí, lập hướng, tháo nước, là không thể bỏ. Còn lại đều là chữ thừa. Ngoài ra còn các quẻ Bài sơn tinh, Nhạn giao nga, Thiên long, Kiềm long, Lộc mã, Ai tinh…, đều không có lý lẽ, không đáng tin.

 Bài ca nhập môn về dựng kinh đô

 Trong bốn việc dùng, dựng kinh đô là số một, phái Thiên cơ vốn có thuật riêng. Kinh đô của vua phải hợp với tinh viên (các vòng sao trên trời; người xưa chia bầu trời có ba viên lớn là Tử Vi, Thái Vi, Thiên Thị), mà Tử Vi nằm giữa trời. Kế đến là Thái Vi và Thiên Thị, đều có ngôi sao Đế tọa (chỗ ngồi của vua). Hãy nhìn tinh viên mà nhận hình chính, xét kỹ cho rõ.

 Viên Tử Vi, bức tường phía tây có bảy sao, bức tường phía đông có tám sao. Sao Hoa Cái gánh ở cửa sau, sao Thiên Sàng bày phía trước. Chính giữa có một dòng nước chầu thẳng vào, ôm thành uốn chín khúc. Muôn núi vây quanh đều chầu đón, gọi là "chầu về sao Bắc cực" không phải gọi suông.

 Cục viên Thái Vi vuông vức nhất, hai sao Chấp pháp sánh bên trái phải. Bức tường phía tây: sao Thượng tướng quân, rồi Thứ tướng quân đứng trước, tiếp liền là Thứ tể tướng, Thượng tể tướng. Bức tường phía đông: Thượng tể tướng và Thứ tể tướng, Thượng tướng quân cùng Thứ tướng quân. Hai bức tường có chín cửa, chia mười sao; một dòng nước nằm ngang quanh thành.

 Viên Thiên Thị có hai mươi hai sao, mỗi sao ứng với một nước, một vùng đất. Giữa các nước các vùng có bốn cửa, chia đông tây nam bắc. Các dòng nước chia nhánh tụ về đây, sông lớn đổ vào giữa. Sao Đế tọa ở phía bắc, sao Thị lâu ở phía nam. Tổng cộng các cục viên là ba. Bên ngoài có sao Thiên Uyển mười sáu ngôi, Thiên Viên mười ba ngôi. Thiên Uyển có nước lớn quanh ba mặt, cong ôm lại là Thiên Viên. Thiên Thị, Thái Vi ít có cục trọn vẹn, chỉ có Tử Vi là đầy đủ.

 Núi sông thiên hạ hợp được với tinh viên rất hiếm, nhìn qua lại thấy mờ mịt. Trong viên phần nhiều là sao Thái Dương hạ xuống, năm sao tốt xen lẫn; bốn sao xấu bày hai bên, đông đúc nghiêm trang chầu vua.

 Tạm nêu các đô ấp cũ của Trung Hoa làm mẫu cho ông; muốn biết tinh viên thì thử đến xem, sẽ thấy có nhiều kiểu. Phía nam Trường Giang có núi Thiên Mục đứng sừng sững, Hải Môn giống viên Thiên Thị. Hình thế Kiến Khang (nay là Nam Kinh) giống Lạc Dương, xưa nói vương khí tụ ở đó. Phía bắc Trường Giang là đất Xuyên Thục (vùng Tứ Xuyên), không có viên thì đừng để mắt. Lại có Giang Lăng, hai kinh đô nước Sở, xưa nay chỉ làm được nghiệp bá. Phía nam Hoàng Hà kỳ đặc nhất, từ xưa có nhiều vương quốc. Quan Trung vốn là sao Thiên Uyển, Lạc Ấp có hình cung Tử Vi. Phía bắc Hoàng Hà là đất Ký, kinh đô của vua Nghiêu, rõ ràng là Tử khí (?). Hà Trung, Hà Khúc với Yên Sơn đều thuộc viên Thiên Thị.

 Thịnh suy dài ngắn vốn có vận số lớn, nhưng tinh viên ắt có nguyên do. Trước mặt nếu không có núi chầu vái thì việc thống nhất thiên hạ khó nhất. Xưa nay dựng đô, đặt cung điện, nơi nào cũng quay mặt về nam. Quay lưng về phía khuất bóng, hướng về phía có nắng là hợp lý, phải tìm thế đất mà đặt. Long đến kỵ nhất là đục khoét bừa, vượng khí ắt tiêu mòn. Trong viên kỵ nhất là đắp cao bừa, tai họa khó thoát. Cửa gác, đường xe vua chớ làm khinh suất, phải theo quẻ mà chia phương vị.

 Hình đô thành phải hợp sao trời, gọi tên hình tượng phải rõ. Cửa thành hình chữ thập định theo sao Mộc, số lượng và hình dáng phải tương xứng. Chỉ có hình sa là mừng nhất khi đầy đủ, bày hàng cho người xem: lầu rồng điện báu vút lên phía sau, cửa khuyết phượng thường đứng phía trước; bình phong vua, bức bình phong sau ngai quý ở nhiều lớp, lọng Hoa Cái ở chính giữa; ngai báu nguy nga ngang ghế ngọc, án vua bày ngọc tỷ; lò vàng, lọng vua xếp theo thứ tự, chính giữa hiện ngự nhai; xe phượng xe rồng nằm ngang hai bên, cờ xí vây trước sau; ba nghìn mỹ nữ ra từ sáu cung, tám trăm ca kỹ cũng vậy. Nếu có lúc thấy thì chớ khinh suất nói ra, để dành trấn giữ cho nhà vua. Bài ca này không được truyền bừa, phải giấu sâu trong động trời.

 Bài ca nhập môn về quận ấp

 Việc địa lý không gì trước việc dựng đô nước, đã thấy nói ở thiên trước. Kế đến là dời châu, lập nha huyện, có thuật thì dùng không sai. Sông chảy núi đứng thành ranh giới, xin ông nhìn bằng con mắt bao quát. Không như nhà và mộ bình thường, nhìn một lượt là thấy sao.

 Chỗ cán long dừng lại chia xa gần: nghìn dặm làm quận lớn; hai ba trăm dặm làm châu; quá thế thì làm đất phong hầu; trăm dặm chỉ làm được huyện lỵ; kém nữa làm trấn, chợ. Khi long dừng, cần viên bằng phẳng (?), đầu quý ở hướng nam (Ly). Núi chầu đối diện có tình, hai bên ôm lại, nước chảy lại theo vòng quanh. Như vậy quan trưởng không lo, dân chúng yên ổn, trong cõi khỏi đói rét.

 Muốn biết nơi này sinh nhiều người sang, xem long phía sau liền khí đẹp. Muốn biết sinh nhiều người văn học, bút nghiên bày trước mắt. Muốn biết sinh nhiều người võ, có hình đóng quân, chất giáp lộ ra. Muốn biết sinh nhiều lái buôn, có hình xe thuyền hiện ngoài biển. Muốn biết sinh nhiều nhà giàu, có núi ở thủy khẩu kề sát. Hỏi ông vì sao sinh nhiều người nghèo? Vì trên long gầy trơ trọi. Hỏi vì sao sinh nhiều giặc? Vì trên long đầu nghiêng lệch. Hỏi vì sao sinh nhiều sư? Vì sao Cô Diệu nằm ngang phía trước. Hỏi vì sao chuốc ôn dịch, hỏa hoạn? Vì sao Táo Hỏa ngồi ở hướng nam. Hỏi vì sao gặp đao binh? Vì sao Thiên Cương đá lởm chởm.

 Năm sao tốt ra mặt thì đoán giàu sang theo kinh sách. Bốn sao xấu nếu thấy thì thật khó đặt, đặt rồi họa liên miên. Trong diệu khí (?) không sợ núi đến bắn, bắn trúng thì ơn trời ban xuống. Trước mặt không sợ nước đến xung, xung trúng thì của cải đầy. Bỗng nhiên ở thủy khẩu nổi lên bãi doi, kẻ sĩ được tiến cử, quan được thăng chức. Nếu nước đánh vỡ la tinh, quan bị bại, thi cử không đỗ. Muốn biết sau khi dời có thay đổi, là vì long đến không có dấu từ xa. Muốn biết gặp họa vào năm nào, xét trên sa cho tinh tường.

 Đắp thành cũng phải hợp tượng sao, mở cửa theo hướng quẻ. Cửa chữ thập theo sao Mộc dùng linh nghiệm nhất, các quẻ khác khó tin. Đào ao, khoan giếng có nhiều điều kỵ, xét kỹ chớ khinh suất. Dựng đài, lập tháp vốn thích hợp, cột trời trấn ở góc Khôn (tây nam). Chỗ mạch của long phía sau đi qua kỵ đục khoét, dân ắt tiêu điều. Sa trước mặt kỵ sụp lở, quan trưởng sẽ có tranh chấp. Các chi tiết khác đã đủ trong bài "Toàn cục", một lý vốn không hai. Long, huyệt, sa, thủy và minh đường có phần chuyên bàn trong sách "Thanh nang".

 Đời truyền sách "Quân châu ký" của Quách Phác, bản ấy vốn là giả. Lại có sách "Phủ doãn kiềm" của Dương công, phần nhiều bị người sau thêm vào. Một bài ký của Tăng, Dương về quận Hồng Cát chuyên theo thuyết "lục tú" (sáu phương tốt). Đất đai vốn có chỗ đặc chỗ xốp, việc cân đất để xét có thấy trong sách cổ. Các đời quận ấp nhiều lần bỏ rồi lập lại, bí quyết này ông phải nhớ. Có lúc cần dùng thì đem ra thi hành, nghìn năm có thể lưu danh.

 Bài ca nhập môn về lập nhà

 Dân ở thì việc lập nhà là trước nhất, nhà tốt thì phúc kéo dài. Xưa nói lý của mộ và nhà không khác, nhưng vẫn phải phân khí thế. Đặt mộ thì xương người chết chôn trong đất, cưỡi được khí thì con cháu thịnh. Lập nhà thì người sống ở trên mặt đất, cưỡi được khí thì của cải và người đều thịnh. Vì thế gò nằm ngang cũng ở được, chỉ cần thế đất chạy hướng về.

 Thành thị và làng quê vốn có hai loại; long dừng mới thành chợ. Ở chợ phải kề phố xá, hướng nhà khó câu nệ theo lý. Ở quê phải có long hạ xuống, hướng nhà theo long mà làm. Ở chợ thì khí đất dời đổi, sao kéo dài được nhiều đời? Ở quê nếu long mạch đến từ xa thì đời đời thường bình ổn.

 Đại phàm ở làng quê thì xem long đến; ở đồng bằng long đều nhô lên lờ mờ. Nếu ở núi cao thì tìm chỗ long dừng hạ, lên cao là thấy hết trong mắt. Rải xuống đồng bằng mà rộng là quý nhất, nhìn bốn phía kỵ nghiêng đổ hiểm nguy. Hai bên cao thấp, thế vòng chầu lại; trước có đón, sau có ủng hộ. Núi chầu có ý nằm ngang trước nhà, một dòng nước ôm thân nhà mà chảy. Sao ra mặt gặp năm sao tốt thì nhà này bậc nhất. Bốn sao xấu vào đầu thật đáng ghét, đặt rồi tuyệt người.

 Núi chầu nếu bay xiên, minh đường dốc đổ thì thấy ngay nhà suy. Nếu huyệt nhỏ mà đục cho rộng thì khí mạch bị tổn hại. Hoành long kỵ nhất là đục xuyên mạch, gia nghiệp dễ tan. Nước trước mặt chảy đi là khó chịu nhất, ắt chủ có người chết ở xứ khác. Nước qua huyệt quay ngược lại cũng kỵ, vừa phát đã suy. Long phía sau có kho đụn bày hai bên thì nhà giàu tích tiền của. Bỗng nhiên bút văn (núi nhọn như ngòi bút) hiện hai bên thì đọc sách được tiến cử. Hình dâng hoa, lộ nếp áo, áo xốc xếch thì trong nhà có tiếng xấu.

 Vì sao luôn bị trộm cướp? Vì đầu sao Thiên Cương nghiêng đổ. Vì sao luôn bị hỏa hoạn? Vì thế sao Táo Hỏa chót vót. Vì sao luôn bị ôn dịch? Vì sao Cô Diệu mang màu vàng đỏ. Vì sao luôn phải ra cửa quan kiện tụng? Vì sao Tảo Đãng nằm ngang trước mắt.

 Long như cách trên mà sa như cách dưới thì dù sang cũng không có tiếng tăm. Long phía sau yếu mà sa phía trước tốt thì chỉ che chở nhà cháu ngoại. Nước xấu huyệt tốt là cách "chậu vàng", dù hỏng vẫn sửa được. Nước tốt huyệt xấu như "mâm ngọc", một lần vỡ là không bao giờ lành.

 Trước đền thần, sau chùa Phật là kỵ nhất, nền cũ còn phải tránh. Càng ghét chỗ ngục cũ, chiến trường xưa, ắt có tai ương còn sót. Đào mộ cũ, san mả làm nền là không được nhất, người ở nhiều lận đận. Đường đi xông thẳng vào cửa cũng không nên, thường có chuyện thị phi. Nước chảy nếu xông vào sau lưng nhà thì người ly tán, của cải lui. Cạnh nhà thường có nước chảy róc rách thì tang họa liên miên. Tam dương không chiếu vào (ánh dương không soi tới) gọi là âm cực, yêu quái nhiều ẩn nấp. Đầm thuồng luồng, hang rồng chớ ở gần, khí âm thịnh ắt cô độc nghèo khó.

 Những điều khác đã đủ trong bài "Toàn cục", bài này nói đại ý. Long, huyệt, sa, thủy và minh đường có phần chuyên bàn, nên xét kỹ. Bí quyết diệu của phái Thiên cơ mở mắt cho người mê, như đá vỡ để cưỡi rồng trời.

 Bài ca nhập môn về đặt mộ

 Đặt mộ là tìm sinh khí trong đất, phép này không dễ. Cảnh Thuần thấy được nên viết thành sách, chỉ sợ người ta táng vào chỗ trống không có khí. Khí trong đất lấy gì phân biệt? Chỉ xem mặt sao. Phải được nước và kín gió, thì khí trong huyệt mới dồi dào.

 Thứ nhất chớ táng ở đất nước chảy đi, thấy ngay gia kế lụn bại. Thứ hai đừng tìm long sống kiếm (sống núi sắc như lưỡi kiếm), có cái giết thầy ở trong. Thứ ba kỵ nhất huyệt hõm đón gió, chắc chắn tuyệt người. Thứ tư càng ghét không có án sơn, cơm áo ắt khó khăn. Thứ năm sợ minh đường tụt dốc, chắc phá gia nghiệp. Thứ sáu ghét long hổ bay đi, người trong nhà chủ chia lìa. Lại có núi trọc, núi đứt, núi đá, núi đi qua, núi đơn độc (năm loại núi không nên táng), sinh điều dữ, tiêu mất phúc. Dù có huyệt tự nhiên, khuyên chớ đặt.

 Liêu công tìm huyệt có bí quyết thật, người gánh thuê cũng biết được. Trong đó lời sách vốn không nhiều, chỉ cần bài ca nhập môn này. Phàm vào làng, xem chỗ long hạ, long phía sau quý ở chỗ nhảy vọt. Một ngọn núi ra mặt hợp với sao, có núi ứng là thật. Minh đường khí tụ, hai bên ôm lại, núi tiễn núi theo cùng đến; thì phải chú mắt, dồn tinh thần, điểm huyệt cứu người nghèo. Sao ở đất bằng cùng một thể, cao thấp tức là núi và nước. Nếu nhận được mạch mà táng ở đỉnh thì phúc kéo dài nhất.

 Huyệt tinh biến hóa nên suy xét, người trước đã lập cách. Thái cực trong sao (vòng quầng tròn nơi huyệt) huyền vi nhất, từ đó sinh lưỡng nghi (âm và dương). Âm dương phải phân theo béo gầy, long và huyệt phải hợp nhau. Trong lưỡng nghi có thêm bớt mới liệu được; khí đến trước phía nào thì phải đặt sát phía đó.

 Nếu khi động thì chia tứ tượng (bốn dạng huyệt): mạch, tức, quật, đột. Mạch là có sống lưng mọc trong quầng; tức là thành hình lần nữa; quật là có chỗ hõm trên mặt bằng; đột là hiện hình như bọt nổi. Long dương kỵ gặp tức và đột, long âm gặp mạch và quật thì xấu.

 Dạng mạch thì việc mở kim tỉnh (lỗ huyệt đào để đặt quan tài) chia bốn kiểu: che, dính, dựa, đâm. Mạch chậm dùng che, gấp dùng dính; thẳng thì chuộng dựa, nhọn thì dùng đâm. Dạng tức thì mở kim tỉnh có bốn loại: chém, cắt, treo, rủ. Tức ngắn dùng chém, dài dùng cắt; cao dùng treo, thấp dùng rủ. Dạng quật thì mở kim tỉnh có bốn quyết: chính, cầu, gác, gãy. Quật hẹp dùng chính, rộng dùng cầu; sâu dùng gác, nông dùng gãy. Dạng đột thì mở kim tỉnh có bốn phép: sát, đôi, xiên, cắm. Đột đơn dùng sát, đột đôi dùng đặt giữa; chính, xiên, lệch thì cắm cũng vậy.

 Lại chia tám quẻ để định mạch đến, hướng đầu nên chọn kỹ. Mở huyệt chỉ trong quầng tròn, cuốc ra ngoài thì làm hại long. Thước tấc xin lấy theo quẻ Thiên, được năm sao tốt mới đẹp. Trong kim tỉnh phải ứng với quầng, sâu nông lấy thước ngọc mà đo. Lại tìm năm sao tốt để chia thước tấc, công vị cũng bàn ở đây. Hình đắp mộ chia theo năm sao, phép tắc tự rõ. Trước huyệt tháo nước dùng bí quyết thật, mở đường phải uốn khúc. Đó gọi là "tác pháp" (phép làm), có phần chuyên môn, ở đây sơ trình bày. Phép phải tinh tường, xem toàn cục, xin ông trước hết chú mắt. Cách long, hình sa và thủy thành chia phần rất rõ.

 Thầy thời nay không biết mặt sao, chỉ biết xoay la kinh (la bàn phong thủy). La kinh chỉ định được hướng nào, phải dùng quẻ mà xét. Người xưa được đất tốt là nhờ âm đức (đức làm điều thiện kín đáo), tự nhiên mà có, chẳng phải nhờ thế lực. Tôn Chung (người đời Hán, bán dưa nuôi mẹ, mời khách lạ ăn dưa, được chỉ chỗ đất táng mẹ, con cháu làm vua nước Ngô) cảm được trời vì hiếu thảo mời dưa, mộ phần (?) biến đổi chỗ lồi chỗ lõm. Đằng công (Hạ Hầu Anh đời Hán) được thạch quách khắc câu "giai thành" (thành đẹp — chỉ mộ phần), Đào Khản (người đời Tấn) được chỗ trâu nằm (được chỉ chỗ trâu nằm để táng cha, về sau làm quan to). Đất lành xưa nay chờ người lành, có quỷ thần giữ gìn. Nếu kẻ ác gặp đất lành thì họa phúc đều đảo ngược. Mưu chôn vào huyệt cũ của người khác là xấu nhất, tạo hóa sao dung tha!

 Bài ca về bí chỉ của phép làm

 Long, huyệt, sa, thủy và khí minh đường là do trời đất sinh thành. Trong đó việc dùng vốn do con người, có thuật thì nghiệm như thần.

 Truyền thứ nhất là phép điểm huyệt, phải đi xem, bước đo kỹ càng; trước sau trái phải phải xét kỹ, nhớ chớ hấp tấp. Truyền thứ hai là bí quyết mở huyệt, rộng hẹp theo lời thầy; nếu cuốc vỡ hình thái cực (vòng quầng huyệt) thì nước và kiến sẽ xâm vào quan tài. Thứ ba là đào mộ phải tường tận, sâu nông phải dùng thuật; trong đó tạo hóa rất tinh vi, chớ để đám đông biết. Thứ tư là đắp mộ, mỗi loại có lệ riêng, không được đổi trái phải; năm hành khắc nhau thì xấu, tai họa chồng chất.

 Thứ năm là tháo nước nên theo từng bước vị trí, khởi quẻ dùng quẻ Thiên phụ; trước đo chỗ ngồi của huyệt rồi đến Chu tước (phía trước huyệt), âm dương có lành có dữ. Thứ sáu là mở đường quý ở quanh co, phải hợp cục sao Thủy; chớ đi sát phía Bạch hổ, phải tránh Hoàng tuyền (phương sát kỵ, phạm vào thì sinh tai họa), phạm phải thì họa liên tiếp. Thứ bảy là gọi tên hình phải cho giống, nên xem theo chín sao; chỉ bàn hình huyệt thì làm lỡ nhiều người, thể sao mới không lệch.

 Thứ tám là vẽ bản đồ phải có phép tắc, từng nét chớ sai; xem bản đồ liền biết giàu sang, trên giấy lộ huyền cơ. Thứ chín là kiểm nghiệm phải chân thật, dấu tích tiên nhân từ đây mà ra; chớ bàn chuyện quái lạ làm người ngờ, họa phúc phải đi xét kỹ. Thứ mười là truyền dạy chớ khinh suất tiết lộ, người có đức mới được nói; tiên ông đã nói lời răn, quỷ thần đều biết, người học sau xin tuân theo. Chỉ mười điều truyền này gọi là bí chỉ, đều là lời của Liêu công. Tuy câu chữ không thành thơ, nhưng chữ nào cũng tiết lộ thiên cơ.

 Âm khế dương phù (Khế ước cõi âm, phù tiết cõi dương)

 Trần Đồ Nam (tức Trần Đoàn, đạo sĩ nổi tiếng đầu đời Tống) nói: "Kinh Dịch là sách rộng lớn, đủ cả, thể và dụng đều trọn; Quy thư (tức Lạc thư, đồ số trên lưng rùa thần) giăng mắt lưới, Mã đồ (tức Hà đồ, đồ trên lưng long mã) nắm giềng mối. Môn địa lý suy rõ lý và khí, đây là chuẩn mực. Bởi lý gửi trong khí, khí bị bó trong hình. Hình thì lấy mắt mà xem, khí thì phải lấy lý mà xét. Táng là đưa khí trở về mà thu xương, là phép che chở cho người được sinh ra (tức con cháu). Vì thế long huyệt chỉ là thể, mà dụng lại làm chủ. Thể và dụng cần nhau mới cưỡi được khí.

 Xét phép thiên tinh quái khí (phép phối sao trời với khí của quẻ): rõ thể để đạt dụng, lấy quẻ Tiên thiên (thứ tự quẻ theo Phục Hy) phối hợp âm dương, lấy quẻ Hậu thiên suy xếp hào tượng (hào: mỗi vạch trong quẻ). Bốn quẻ bên trong là trời, đất, mặt trời, mặt trăng; lấy sáu mươi quẻ làm tiết hậu âm dương (các tiết khí, mùa tiết trong năm); dưới mỗi quẻ phối chia hoa giáp (sáu mươi cặp can chi), theo lệ nạp ngũ hành, lấy chỗ vượng tướng (lúc khí thịnh) để hợp quái khí; thì tám chín hậu, bốn sáu tiết, khởi từ quẻ Phục, kết ở quẻ Khôn, quẻ dùng hết một vòng là công việc một năm hoàn thành. Thế mới biết trời đất lớn lao, tinh tú xa xôi, sự vật nhỏ bé, đều không ra ngoài đạo Dịch.

 Phàm long đi mấy nghìn vạn tầm (một tầm tám thước), thế nổi chìm mà hình mênh mang, đi quỷ quái mà khí chập chờn. Lấy ngọn núi trăm thước ở cuối đầu long để cắt ra cái huyệt tám thước, cưỡi sinh khí, rót vào xương người chết, há dễ nói sao! Cho nên cắt huyệt trước phải xét núi đến khởi từ tổ nào: xương nào, hiệp nào, ra mạch ở tú (chòm sao) nào, đi qua tú nào, sao nào làm tông, sao nào giáng thế, long nào vào huyệt. Từ huyệt đến tổ bao nhiêu đốt, bao nhiêu tiết hậu, có thuần hay tạp.

 Núi thì suy vận lui, nước thì xét dòng chảy. Lui ở phía sau thì tính bằng hậu, chảy ở phía trước thì đo bằng bước. Vận núi mười dặm, bước nước nghìn thước; có chút tì vết đều phải khống chế. Quá mười dặm, nghìn thước thì tìm chỗ các hậu gãy khúc kết hợp, rồi mới nắm được then máy. Hợp tốt thì tốt, hợp xấu thì xấu; một tốt một xấu thì đẹp xấu mỗi bên một nửa.

 Bởi long đến cuối thì khí tụ, khí tụ thì nhận huyệt. Huyệt là dùng cái thật của bốn loại long, cắt cái diệu của năm điềm, xét tính tình hướng về đâu, xem dáng hoãn hay gấp. Hình gấp thì huyệt làm hoãn, hình hoãn thì huyệt làm gấp. Rõ chi và lũng (long đất bằng và long núi), xem núi chầu núi ứng, phân thuận nghịch, xét ba phương, xem thập đạo, tránh năm điều hại, giấu khỏi tám hướng gió. Long chính thì huyệt đặt xiên, long xiên thì huyệt đặt chính. Nguồn ngọn của suối, sự chầu và vệ của núi; long là hình thể, huyệt là nơi trọ; việc cắt thành và giúp đỡ là ở người thầy (?). Cho nên tình của nước chầu nương theo long chứ không theo huyệt.

 Chủ khách đối nhau, chẵn lẻ cùng tình, thì can chi của hướng đầu phải xét kỹ. Đo bằng thổ khuê (thước đo bóng mặt trời để định phương), đính chính kỹ lưỡng; xem âm dương: dương sinh thì âm thành, thành phải ứng với sinh; âm của chỗ ngồi, quẻ của hướng, năm tháng ngày giờ, ngũ hành khác nhau mà đều hiệp hợp, thế mới là lợi đẹp.

 Huống chi phân kim (các phần chia độ trên la bàn dùng để định chính xác hướng huyệt) của hướng huyệt có một trăm hai mươi, rơi vào tuần không (ngày giờ trống, vô hiệu) hai mươi bốn, rơi vào quy giáp không vong hai mươi bốn, làm quỷ sát ba mươi sáu, chỗ dùng được chỉ ba mươi sáu. Lại phải phân kim và quẻ đều trọn, nên nói: "Được kim không được quẻ, uổng là lời suông; được quẻ không được kim, uổng phí khổ tâm." Kim và quẻ đều trọn thì chỉ có mười hai huyệt.

 Nhưng huyệt quy giáp lại có thuyết riêng: nếu long hợp cách trên, thế mạnh hình khỏe, sát khí lộ quá, thì nên dùng quy giáp, lại chọn ngày tứ sát; đó là nghĩa chuyển sát thành quyền. Song long có cái thế yếu mà khí mạnh thì huyệt nên theo mạnh; có cái thế mạnh mà khí yếu thì huyệt nên theo yếu. Long gặp lúc suy yếu thì nên dùng huyệt phân kim sinh vượng (khí đang sinh, đang thịnh); long gặp lúc sinh vượng thì nên dùng huyệt phân kim tỉ hòa (cùng hành, hòa nhau); long gặp lúc hưu tù (khí đang nghỉ, bị giam hãm) thì nên dùng huyệt phân kim vượng tướng.

 Từng huyệt định phân kim: hợp quẻ nào, thuộc phân dã nào (vùng đất ứng với khu vực sao trên trời), cầm tinh thuộc độ số nào; lấy sao nào ở viên, sao nào che huyệt, sao nào ở hướng; trời chia cầm tinh nào, tú nào, đất chia quận nào, châu nào; năm tháng ngày giờ nào. Bỏ cô hư (phương vị trống, cô lẻ), theo sinh vượng. Theo Quy tàng dịch thì là năm nào tháng nào, khí nào hậu nào, âm nào núi nào, chỗ ngồi thuộc khí nào; theo Liên sơn dịch thì được thiên nguyên, bạch nào cửa nào; theo Chu dịch thì được cung phương nào, quẻ nào, hào nào là quan tinh (chủ quan chức), hào nào là nhân đinh (chủ con cháu), hào nào là ruộng nhà, hào nào là tôi tớ ngựa xe, hào nào là thế (hào chỉ bản thân), hào nào là ứng (hào chỉ đối phương).

 Lại lấy can chi của ngày táng, dựa vào lục thần (sáu vị thần ứng với sáu loài thú dùng trong bói quẻ) xem thuộc loài thú nào, đến hào nào; hào nào vượng tướng, hào nào không vong, hào nào hưu tù, hào nào tỉ hòa. Hơi có thiếu sót thì từng hào xét phi phục (hào bay ra, hào ẩn dưới). Như năm qua Thái Ất, tháng gặp Cửu cung, ngày gặp Bát môn, giờ gặp kỳ bạch (các phép chọn thời theo thuật số Thái Ất, Cửu cung, Bát môn, Kỳ môn), thăng huyền kiếp bị (?), khế hợp với vận núi, thế là hai bên đều trọn. Mất thiên thời thì mất cả hai.

 Còn việc gãy khúc đi để lấy khí, nương trái nương phải, chia mà nhận vào huyệt, chữ thập định làm ao nước, đó là khí minh đường. Nội khí dừng sinh thì long đất rót vào (?); ngoại khí đi theo hình thì chủ hướng mà gãy. Cùng ra từ giữa thì bên phải là long chính, khí tụ ở trái, huyệt nhận phía phải. Khí phát từ trái thì trái là long chính, khí đọng ở phải, huyệt cưỡi phía trái; khí phát từ phải cũng vậy. Đây là then chốt của việc cưỡi khí. Lập huyệt không được xê dịch thước tấc, nhận khí có khác nhau ở tai hay ở hông.

 Đến việc hành chú (dẫn khí đi và rót khí vào), nhỏ đến một tấc, lấy âm của hướng làm lệ, dùng thiên tinh, như đứng trước dòng chảy. Năm vị thủy, hỏa, mộc, kim, thổ nghịch thuận sinh khắc; trong kim tỉnh bày khí, rót nông đi sâu, để cưỡi sinh khí, tiết sát khí, không sai mảy may. Lại suy lộc mã (sao chủ lộc và chủ thăng tiến) của bản mệnh, vòng tròn sinh nhau, từng quẻ suy xếp, theo âm mà thêm bớt. Đối với thiên tinh thì dùng địa quái, suy mệnh độ của người lớn kẻ nhỏ, tránh "dĩ chủ chàng câu" (?), tính phương tốt đến từng phân tấc, xét kỹ vận mệnh sinh quý, trong việc gãy khúc, dẫn đi, rót vào. Lại suy sinh, vượng, tuyệt, mộ (các giai đoạn khí sinh ra, thịnh, dứt, tàng), khống chế núi sông, tiêu họa sinh phúc. Ngăn thần sát sáng tối, xa phản ngâm, bạch hổ, tránh quan sát trái phải, xét diệu tinh, hoàng tuyền, xét phục ngâm, bát sát (đều là tên các sát khí, phương vị kỵ trong phong thủy).

 Long sang thì lấy quan tú cầm quyền, ấn thụ có khí, sao sáng thúc giục quan chức, chính mã, kiến lộc, chính ấn không nhàn rỗi, đeo cá vàng (túi cá vàng là vật đeo của quan lớn), đến thềm ngự, nương cửa ngọc, cưỡi mây được đường, sao báu đắc lệnh, năm quản văn tinh, giờ đúng trung tiết, sao Tử Vi ngoảnh về bắc, sao Thiếu Vi nhìn về nam — đó là sang đến ngôi tam công. Long giàu thì lấy thiên quan, thiên tài, củng lộc, củng mã (các sao chủ tiền tài, bổng lộc theo thuật số), tài phú có thế, như ở hướng hay chỗ ngồi, đó là nền giàu. Còn cục bậc giữa, bậc dưới thì chỉ lấy nhân đinh được thế, mệnh người hợp quẻ là thượng cát. Nếu có chia bậc thì theo phần mà bàn. Long huyệt nhận khí từ bên cạnh cũng phải kim và quẻ đều trọn. Trong đó có thường có biến, chỉ theo lý mà làm.

 Như dương trạch (nhà cho người sống ở) thì việc gãy khúc, dẫn đi, rót vào, bày ra tính độ, thước tấc cùng một lý, không có hai cách bàn. Trên đất vạch cửu cung (chia mặt bằng thành chín ô), đo gian nhà và khung kèo, chỗ đất định lập nhà dựng cọc làm chuẩn. Theo phép đào ao, một cong một gãy, dẫn đi rót vào để nhận khí. Chảy khắp chín cung, đón sao tốt, tránh thần xấu. Cột kèo, hiên, thềm đều phải cẩn thận tránh và theo. Ở vị vượng của bản âm thì rót vào mà ít đi; ở vị sinh của bản cung thì cho đi mà chớ để ngưng trệ. Vị sát thì mở, vị tù thì đóng. Mở đóng, dẫn đi, rót vào, cho chảy thông trong nước, không nên tiết ra ngoài. Chỗ mái dột thì rót nhiều đi ít; chỗ máng giữa nhà thì nên cho đi, nên mở. Năm hành thuận thứ tự, âm dương sinh thành, không cho rườm tạp; theo độ mà đi, làm cho khí theo huyệt mà dừng.

 Thầy nói: "Long tốt phải mang quý, sa tốt phải đúng vị, nước tốt phải có đến có đi, huyệt tốt phải có dẫn có rót." Sách "Thiên cơ bí quyết" nói: "Dùng quẻ hay không dùng quẻ, quẻ hướng làm ở trong huyệt. Thầy thời nay nếu dùng quẻ, dùng quẻ vẫn là sai." Chính là nói điều này.

 Phàm táng mà dùng quẻ là để phân biệt rõ lành dữ, bày trước điều tốt xấu, định then máy hợp nhau của núi sông, xét chỗ diệu của âm dương sinh khắc. Trong giấu năm hành, ngoài khắp tám hướng, xét lý của đất, suy đoán sao trời, thu cầm tinh, bước theo thú, đuổi quỷ đón thần, khiến ánh trời soi xuống, đức đất chở lên, khí cảm mà ứng, phúc từ người chết đến người sống. Khiến thần không được chuyên quyền làm chủ, trời không đổi được mệnh. Người quân tử giành được công thần, đổi được mệnh trời, há là lời suông!

 Kinh nói: "Huyệt tốt mà táng xấu thì cũng như vứt xác." Vả lại hình thế chỉ là dấu vết thô; gò đồi dời đổi, hang hốc biến thay, đắp cao bới thấp, sao biết được đó là bộ mặt vốn có! Lý của việc xét khí là cưỡi sinh khí, đẩy sát khí ra, tiêu nạp khống chế, nghĩa tinh vi đến mức như thần. Kẻ học sau không có thầy, sao bàn bừa được? Cho nên nói: "Hình lấy mắt xem, khí phải lấy lý xét." "Đo bằng bóng mặt trời, xem bên âm bên dương." Thổ khuê được gọi là đồ thần, không thể coi thường. Nếu chỉ coi là văn rườm rà, hờ hững không để ý, lỗ mãng làm bừa, làm lỡ mình lỡ người, há chẳng phải là đầu sỏ của tội họa sao?"

 Các bài "Nhập thức ca" trong sách "Tiết thiên cơ" của họ Liêu kể trên, cùng với thiên "Âm khế dương phù", các sách kham dư không sách nào vượt được, nên đặc biệt gom chép lại, để người làm con nghiền ngẫm kỹ, cả hình thế lẫn phương vị đều thấu đến tận cùng ý vị, thì việc của địa lý đã đủ cả. Còn chỗ sâu kín của hai nhà, có sách đầy đủ, các bậc quân tử học rộng tự có thể khảo cứu.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video