Sách in lại: Nhân tử tu tri tư hiếu địa lý tâm học thống tông (tạm hiểu: “Điều người làm con cần biết — học thuyết cốt lõi của môn địa lý giúp trọn đạo hiếu”; *địa lý* ở đây là phong thủy, tức thuật xem thế đất để chọn chỗ đặt mộ), quyển hai, phần trên.
Hai anh em Từ Thiện Kế và Từ Thiện Thuật, người ở ẩn vùng Giang Hữu (tức vùng Giang Tây), cùng soạn.
Tập này chuyên bàn về đường đi và các chặng của *long* (trong phong thủy, *long* là dải núi, mạch núi uốn lượn như rồng, mang theo sinh khí của đất). Các chặng của long gồm *thái tổ*, *thiếu tổ*, rồi đến các thể *phụ mẫu*, *thai tức*, *dựng dục*, *nhập thủ*. Tất cả đều là phần cốt yếu khi xem long. Người xem long nếu thật sự hiểu được những điều này thì có lẽ nắm được chỗ quy tụ cốt lõi của môn học.
Bàn về núi thái tổ
Phép tìm long phải truy đến chỗ khởi đầu của nó, cho nên trước hết phải xét núi *tổ tông* (những ngọn núi lớn phía xa, nơi mạch núi phát ra, giống như ông bà tổ tiên của huyệt mộ). Sách *Kinh* nói: “Tìm long phải tìm tổ và tông; không phân biệt được tổ tông thì chẳng đáng bàn.” Sách *Phú* nói: “Hỏi tổ tìm tông, há có thể dừng lại nửa đường!” Núi có tổ cũng như cây có gốc, nước có nguồn. Gốc lớn thì cành vươn xa, nguồn sâu thì dòng chảy dài; đó là lẽ tự nhiên.
Vì vậy phép tìm long ắt phải xét tổ tông trước. Biết được tổ tông thì độ xa gần, dài ngắn của long; khí nặng hay nhẹ, dày hay mỏng; sức mạnh lớn hay nhỏ; phúc lộc lâu bền hay ngắn ngủi, đều có thể nhìn vào đó mà nhận ra. *Long tủy kinh* nói: “Chỉ cần chỗ nguồn mạch chảy đến là tốt; dựng nên cơ nghiệp phải nhờ ông bà tốt.” Ông bà tức là núi tổ. Bốc Tắc Ngụy nói: “Tổ tông cao vút thì con cháu ắt hiển quý.” Con cháu ở đây là chỉ *huyệt* (chỗ đất tụ khí, nơi đặt mộ). Các lời ấy đều nói rằng có long tổ đặc biệt khác thường thì ắt kết thành đất đẹp, giàu sang. Cho nên tìm long phải xem núi tổ tông trước.
Gọi tên theo ngọn ở xa nhất thì có cái gọi là núi *thái tổ*, cũng gọi là *thủy tổ*, vì nó cách nơi nhận huyệt rất xa, như người có ông tổ đầu tiên, dòng họ xa đời. Núi thái tổ này phải cao lớn khác hẳn, hoặc trải qua nhiều châu, nối liền nhiều quận, kéo dài vài trăm dặm. Lớn thì như các danh sơn Ngũ Nhạc (năm ngọn núi lớn nổi tiếng của Trung Hoa); nhỏ cũng phải cao lớn đứng đầu một châu một quận; nhỏ hơn nữa cũng phải đứng đầu một huyện một vùng thì mới gọi là núi thái tổ được.
Hình dáng của nó sừng sững cao lớn, vút tận mây xanh; hoặc có dạng *long lâu bảo điện* (đỉnh núi chồng chất như lầu rồng, điện báu), *thiên ty trụy* (nghìn sợi tơ rủ xuống), *vạn thạch thương* (kho chứa vạn thạch lúa)… Các nhánh tỏa ra từ nó sinh sôi nhiều không kể xiết, như ông tổ của người ta có con cháu đông đúc, không dễ kể hết.
Núi tổ đã cao lớn khác thường thì khi trời sắp âm u, trên đỉnh thường có mây mù bốc lên. Liêu thị nói: “Đỉnh cao của tổ tông gọi là lầu điện, thường có hơi mây hiện ra.” Dương Quân Tùng nói: “Trước hết tìm hơi mù để nhận ra long chính.” Lại nói: “Tìm long, xem khí, trước phải tìm mạch; mây mù thường sinh ra trên sống lưng của long. Lúc giao mùa xuân hạ, cùng hai tiết *xuân phân* và *thu phân* (hai ngày ngày đêm dài bằng nhau trong năm), ban đêm nhìn chỗ mây mù sinh ra mà tìm. Mây mù sinh ra trước hết ở đỉnh cao nhất, đó chắc chắn là long lâu bảo điện.” Cho nên xem nơi mây mù sinh ra để nhận chỗ khởi đầu của long núi, cũng là một bí quyết. Đã nhận ra núi thái tổ rồi thì lần lượt xét chỗ long xuất thân, đường đi, đến phụ mẫu, thai tức, cho đến ngọn núi nhận huyệt; tất cả đều truy từ chỗ khởi đầu này mà ra.
Bàn về núi thiếu tổ
Phép tìm long phải xét tổ tông. Nhưng thái tổ là tông xa, e còn chưa xác thực, nên phải xét thêm ở *thiếu tổ* để biết lai lịch, xét tốt xấu thì mới sát sao. Cho nên không thể không bàn về núi thiếu tổ. Núi thiếu tổ tức là tổ gần, tông kế tiếp; Liêu thị còn gọi là *chủ sơn* (núi chủ). Long đi đã dài, cách tổ đã xa, chia thành nhiều nhánh; khi sắp kết huyệt, bỗng nổi lên một ngọn núi cao lớn, rồi chỉ qua vài *tiết* (chặng, đoạn mạch núi giữa hai chỗ thắt hoặc hai chỗ nhô lên) là đến chỗ kết huyệt. Ngọn núi cao lớn ấy gọi là núi thiếu tổ.
Nếu núi ấy còn chia nhiều nhánh, chỗ kết huyệt còn xa, thì chưa thể coi là thiếu tổ, mà chỉ là *trú tất sơn* (núi dừng chân, nơi mạch tạm nghỉ trên đường đi); ngọn núi dừng chân ấy vẫn là tổ xa. Nếu là núi thiếu tổ thì từ núi này xuống đến huyệt không quá vài tiết. Nếu số tiết quá nhiều thì gọi là cách *chủ tinh* (ngọn núi chủ đứng sau huyệt; *tinh* là cách gọi các ngọn núi theo hình sao) quá xa, sức nhẹ khí yếu, phải nổi lên một chủ tinh nữa mới tốt.
Liêu thị nói: “Nếu là long kết huyệt của nhà núi, ắt nổi lên ngọn chủ tinh.” Ý nói long kết đất ắt có núi thiếu tổ làm chủ tinh. Lại nói: “Trong vòng hai ba tiết mà thành huyệt tinh, sức phúc thật không nhẹ. Số tiết xa thì sức phúc ít, nổi lên chủ tinh lần nữa mới hay.” Ý nói huyệt không nên cách núi chủ quá xa. Lại nói: “Chủ tinh lớn nhỏ hợp *long cách* (các kiểu dáng chuẩn của long được sách phong thủy công nhận), thì sự tạo hóa có thể đoán biết.” Ý nói núi thiếu tổ phải hợp các cách của long thì mới có *dung kết* (khí tụ lại, kết thành huyệt) và tạo hóa.
Cho nên phàm đất đẹp ắt có núi thiếu tổ nổi lên gần huyệt. Núi thiếu tổ ắt kỳ lạ nổi bật, thanh tú rực rỡ: hoặc mở *đại trướng* (dãy núi trải ngang như bức màn lớn), hoặc nổi *hoa cái*, *bảo cái* (núi hình lọng che quý), hoặc làm *tam thai* (ba ngọn xếp hàng như ba ngôi sao Tam Thai), *ngọc chẩm* (núi hình gối ngọc), *ngự bình* (núi hình bức bình phong của vua) cùng các cách quý; hoặc thành các ngôi sao *xung thiên mộc* (ngọn hình Mộc thẳng vút trời), *hiến thiên kim* (ngọn hình Kim tròn dâng lên trời), *trướng thiên thủy* (ngọn hình Thủy dập dềnh ngất trời), *diệm thiên hỏa* (ngọn hình Hỏa nhọn như lửa bốc trời), *thấu thiên thổ* (ngọn hình Thổ vuông bằng cao tới trời). Đã có núi thiếu tổ hợp *tinh thể* (hình thể chuẩn của các ngọn theo ngũ hành), thành long cách thì ắt không sinh ra vô ích, chắc chắn có dung kết.
Còn nếu núi thiếu tổ nghiêng lệch không ngay, trơ trọi lởm chởm, gầy guộc vỡ vụn, phình to thô xấu, dốc đứng mang *sát* (khí hung, gây tai họa), xấu xí rũ rượi, mềm yếu mệt mỏi — đủ thứ hình hung ác — không thành tinh thể, không hợp long cách, thì không có dung kết. Dù có *huyệt trường* (khu đất quanh huyệt), *đường cục* (cục thế khoảng đất trống trước huyệt và núi vây quanh) đủ điều đáng yêu, cũng là không tốt, chắc chắn chủ về tai họa. Nếu lỡ đặt mộ vào đó, đến khi vận đi tới tiết ấy, mỗi điều sẽ ứng theo loại của nó, tai họa không sai.
Hình bên phải: Ở đây sắp kết huyệt thì trước nổi lên ngôi sao cao lớn làm núi thiếu tổ. Từ núi thiếu tổ xuống, vài tiết là kết huyệt, rất có sức, là đất tốt.
Hình thứ nhất bên trái: Ở đây từ núi thiếu tổ xuống đã qua nhiều tiết, cách thiếu tổ xa, nhưng lại nổi lên núi cao lớn nữa làm thiếu tổ, một tiết là vào huyệt. Đất này sức lớn phúc dày, rất tốt.
Hình thứ hai bên trái: Ở đây từ núi thái tổ xuống, đi xa tít mà không có ngôi sao cao lớn nào làm núi thiếu tổ, rũ rượi đi vào huyệt, sức nhẹ khí yếu, là đất xấu.
Hình bên phải: từ núi thiếu tổ xuống, mạch uốn lượn như rắn sống, *nhập thủ* (đoạn mạch cuối cùng đi vào huyệt) rồi kết huyệt, cũng là đất tốt. Không cần câu nệ có nhấp nhô lớn hay không, chỉ cần uốn động; trong các long cách gọi là *thủy mộc lô tiên* (mạch nhỏ dài, uốn khúc như roi lau), rất quý. Sách *Khẩu quyết* của Ngô công nói: “Trong tiết nhập thủ có lô tiên, con cháu ngay đời ấy đỗ trạng nguyên.”
Hình bên trái: tuy có núi thiếu tổ nhưng xấu xí, không thành tinh thể, không hợp long cách; mạch ra lại lệch sang một bên, hứng gió. Dù có hình huyệt cũng không được đặt mộ, chắc chắn chủ về suy bại, tuyệt tự.
Không kể long phía sau dài hay ngắn, chỉ cần khi vào cục bỗng nổi lên thiếu tổ cao lớn tôn nghiêm, thẳng đẹp vượt trên các núi, làm chủ tinh; từ núi này xuống chỉ một tiết hoặc hai ba tiết là kết huyệt, mà huyệt trường ngồi ngay ngắn dưới sao này, tựa sát, dựa vững có sức, thì đất ấy sức lớn, phát phúc nhanh. Đất tổ của Trần phó hiến (*phó hiến*: chức quan phó trong cơ quan giám sát, xét xử luật pháp) ở Kiến Ninh là cách này.
Đất bên phải ở Hà Tây, phía tây bắc phủ Kiến Ninh. Long đến từ xa, không kể chi tiết. Đoạn nhập thủ bỗng nổi chủ tinh cao lớn tôn nghiêm, thẳng đẹp khác hẳn, núi hộ vệ theo hầu kín đáo. Mạch chính từ giữa rơi xuống đất bằng, xuyên qua *hiệp* (chỗ mạch núi thắt hẹp lại giữa hai đoạn), nổi lên dốc bằng rồi kết huyệt. Huyệt trường ngồi ngay dưới chủ tinh, có sức; mở *kiềm* (hai cánh đất ôm như gọng kìm) và nhả *thần* (phần đất nhô ra trước huyệt như cái môi) rõ ràng.
*Án* (núi nhỏ thấp trước mặt huyệt, như cái bàn trước chỗ ngồi) phía trước thấp phục xuống, gần thân như cánh cung nằm, ôm huyệt có tình, để giữ khí bên trong, đón ngược nước của khe lớn. Ở *thủy khẩu* (chỗ nước chảy ra khỏi khu đất) của *nội đường* (khoảng đất trống phía trong trước huyệt) có ụ đá như cái ấn. Hai bên phải trái soi chiếu, phía trước có núi *triều* (núi chầu hướng về huyệt) thanh tú, nội đường chặt chẽ khéo léo, *ngoại dương* (khoảng trống rộng bên ngoài) rộng rãi thông thoáng.
Táng xong liền sinh ra Vũ Tuyền công, tên Kỷ (táng năm Nhâm Ngọ, năm Giáp Thân Vũ Tuyền ra đời), đỗ tiến sĩ năm Bính Thìn niên hiệu Gia Tĩnh, làm quan phó hiến. Người cha được phong tước theo con sống lâu, mạnh khỏe yên vui, nhiều lần nhận *cáo phong* (sắc phong của vua ban cho cha mẹ quan lại). Các cháu đông đúc, phúc lộc chưa dứt.
Lại có đất mộ mẹ của Dương *phương bá* (chức đứng đầu hành chính một tỉnh, tức bố chánh sứ) ở Đức An và đất tổ của Trương tiến sĩ ở Thừa Thiên, đều là núi thiếu tổ gần huyệt, ngay đời ấy sinh người hiển quý. Hai hình vẽ ở dưới:
Đất bên trái ở cách phủ Đức An sáu mươi dặm về phía đông bắc. Long lấy núi Tra Sơn làm tổ, chạy dồn dập hùng tráng hơn hai mươi dặm, rồi đứt lớn để *quá hiệp* (mạch đi qua chỗ thắt hẹp), quay mình cuộn ngược lại, thành thế *hồi long cố tổ* (rồng quay đầu nhìn về tổ). Bỗng nổi chủ tinh cao lớn tôn nghiêm, thẳng đẹp khác hẳn, vượt trên các núi. Mạch chính từ giữa uốn lượn rơi xuống, đến dốc bằng thì kết huyệt. Trước huyệt nhả ra *chiên thần* (môi đất bằng phẳng trải ra như tấm chiên), hai bên trái phải ôm vòng có tình.
Phía trước đối diện núi tổ hình như mũ quan nhà Đường; gần có *văn tinh* (ngọn núi hình chủ về văn chương) ứng ngay chính diện. *Hạ quan* (núi chắn ở phía nước chảy đi) chặt chẽ vững vàng, *thủy thành* (dòng nước uốn quanh như tường thành) vòng quanh như dải đai, *minh đường* (khoảng đất trống phía trước huyệt) rộng phẳng, phía sau dựa chủ tinh nghiêm trọng, được nước và kín gió. Long thuộc quẻ Ly (phương nam), đặt mộ *tọa Đinh hướng Quý* (lưng dựa phương Đinh ở chếch nam, mặt nhìn phương Quý ở chếch bắc).
Lúc táng, Thứ Tuyền công tên Chỉ mới ba tuổi (Thứ Tuyền sinh năm Bính Tuất, năm Mậu Tý táng mẹ), về sau đỗ tiến sĩ năm Quý Sửu niên hiệu Gia Tĩnh, làm quan đến hữu bố chánh sứ Giang Tây (quan đứng đầu hành chính tỉnh Giang Tây, hàng hữu), phúc lộc chưa dứt.
Đất bên phải ở cách phủ Thừa Thiên năm mươi dặm về phía bắc, tên địa phương là An Bình Xung ở Hao Hà. Long đến từ xa, không kể chi tiết. Vào cục thì chạy dồn dập, nhấp nhô hơn mười dặm. Sắp đến đầu, đứt lớn để quá hiệp, quay mình bỗng nổi chủ tinh, thẳng ngay đoan chính thanh tú, vượt trên các ngọn, là cách quý hoa cái. Ở giữa rút ra mạch chính, uốn lượn đi xuống, qua một tiết, lại nổi lên một gò lớn rồi kết huyệt. Sau huyệt ngồi ngay dưới chủ tinh, thế rất tôn nghiêm. Hai cánh trái phải ôm vòng che chở có tình. Hạ quan chồng lớp.
Phía trước các ngọn núi chầu xếp hàng tươi đẹp, ba ngọn nhọn như ngòi bút dựng chầu ngay chính diện. Án gần cúi phục như lạy. *La thành* (vòng núi bao quanh như tường thành) và thủy khẩu kín chắc. Long thuộc quẻ Đoài phương tây, phương Canh Tân; đặt mộ hướng Mão Ất (hướng đông). Ngay đời ấy sinh ra Minh Vũ công tên Thời Chiếu và Tải Hoàn công tên Khôn, liên tiếp đỗ đạt *khoa giáp* (thi đỗ cử nhân, tiến sĩ). Táng đất năm Ất Tỵ niên hiệu Gia Tĩnh; năm Mậu Thân Trương Minh Vũ ra đời, năm Canh Thân Tải Hoàn công ra đời; tiến sĩ năm Quý Mùi.
Bàn về trường hợp không có núi thiếu tổ
Phàm long của gò đồi thấp phần nhiều chỉ uốn lượn mà đến. Nếu đường đi lượn lách cong queo thì cũng không cần câu nệ phải có núi thiếu tổ mới là đất lớn. Chỉ cần khi sắp vào huyệt, trong vòng hai ba tiết có chỗ *điệt đoạn thúc khí* (mạch hạ thấp, đứt quãng, thắt nhỏ lại để gom khí), *kết yết quá mạch* (thắt lại như cổ họng rồi mạch đi qua), thì cũng như có núi thiếu tổ. Bởi núi nổi lên một lần thì khí vốn đã vượng, mà núi phục xuống một lần thì khí càng vượng hơn, nên không cần câu nệ phải bỗng nổi núi cao làm thiếu tổ. Chỉ là chỗ đứt ấy quý nhất là gần huyệt; một tiết đã vào huyệt thì càng hay. Rất kỵ hứng gió, phải có các núi theo hầu kẹp hai bên che chở.
Long ở đất bằng cũng vậy, phải có chỗ thắt khí sau huyệt mới hay. Chỗ thắt ấy nên hơi cao, có *phân thủy* (nước mưa chia chảy về hai bên, cho thấy chỗ sống mạch) rõ ràng, thì thắt khí vào huyệt có sức, mới là thật. Bởi khí ở vùng đất bằng phần nhiều tản mát, quý ở chỗ thu gom. Đã không có gò đống làm thiếu tổ thì phải lấy chỗ đứt thắt khí làm chuẩn: hoặc thành mạch hình *thỏi bạc*, hoặc có các dạng *châu ty mã tích* (dấu vết mờ như chuỗi hạt, sợi tơ, vết chân ngựa), *thảo xà hôi tuyến* (như vết rắn bò qua cỏ, như đường tro rắc — mạch mờ mà vẫn liền), *ngẫu đoạn ty liên* (như ngó sen gãy mà tơ còn dính), *quy tích ngưu bối* (gồ như lưng rùa, lưng trâu), thì khí được thắt lại mà tụ. Huyệt trường nương được chỗ khí tụ mới là dung kết thật. Nếu không, tản mát không có chứng cứ, dù giữa bãi bằng có chỗ gò nổi hay hõm xuống, cũng nhận mạch không đúng, không thể đặt mộ.
Bàn về phụ mẫu, thai tức, dựng dục của long
*Kinh* nói: “Núi vạn dặm đều nổi lên tổ tông, rồi thấy phụ mẫu, thai tức, dựng dục, sau đó mới thành hình.” Vì vậy khi nhận hình lấy huyệt phải rõ cha sinh ra nó thế nào, mẹ nuôi nó thế nào. Bốc thị nói: “Hỏi tổ tìm tông, há có thể dừng lại nửa đường?” Lại nói: “Thai tức dựng dục, thần diệu biến hóa vô cùng.” Đều nói rằng long có tổ tông, phụ mẫu, thai tức, dựng dục, rồi sau mới thành huyệt.
Có người nói: “Nổi lên ngọn cao trước gọi là tổ, tiếp đó nổi một ngọn gọi là tông, rồi nổi hai ngọn hai bên trái phải gọi là phụ mẫu.” Nếu quả như thế thì phụ mẫu bị đặt vào chỗ vô dụng, mà những gì được sinh ra đều là của tổ tông cả. Trương Tử Vi đã từng hết sức bác bỏ điều đó là sai. Còn Hồng Ngộ Trai lại câu nệ vào số tiết, cho rằng từ đỉnh *huyền vũ* (ngọn núi ngay sau lưng huyệt) lên một tiết là phụ mẫu, hai tiết là thiếu tổ, ba tiết là tằng tổ, bốn tiết là cao tổ; như thế cũng quá cứng nhắc. Nếu theo thuyết ấy thì phần long từ bốn tiết trở lên sẽ gọi là gì?
Đại để, nơi long khởi thân phát mạch ắt có núi cao đồi lớn, gọi là thái tổ (nguyên văn chép nhầm thành chữ “nguyền”, nên đọc là “tổ”). Từ đó đi xuống, *từ lâu hạ điện* (rời khỏi lầu điện trên cao mà xuống), đi xa dằng dặc, lại nổi lên ngọn cao, gọi là tông. Lại đi uốn lượn, chạy dồn dập hùng tráng; các ngọn nhỏ ở giữa thì không cần bàn. Đến khi sắp kết thành huyệt, phải nổi lên ngọn cao nữa, vút cao khác hẳn, vượt trên các núi, gọi là thiếu tổ.
Từ núi thiếu tổ xuống, hoặc nổi hoặc phục, hoặc lớn hoặc nhỏ, hoặc thẳng hoặc cong, chỉ lấy ngọn ở tiết ngay sau đỉnh huyền vũ gọi là *phụ mẫu* (cha mẹ). Chỗ mạch rơi xuống dưới phụ mẫu là *thai*, như nhận huyết mạch của cha mẹ mà thành bào thai. Chỗ thắt khí dưới đó là *tức*, như mẹ mang thai nuôi dưỡng. Lại nổi lên mặt sao làm đỉnh huyền vũ là *dựng*, như bào thai trai gái đã có đầu mặt hình thể. Chỗ dung kết thành huyệt là *dục*, như con đã thành hình, ra khỏi bụng mẹ mà được nuôi lớn.
Từ núi thiếu tổ đến đây là phần hệ trọng nhất, phải hợp các cách tốt, thắt khí rõ ràng gọn gàng, hộ vệ kín đáo thì mới là tốt. Những lời bàn rườm rà của các nhà đều không cần câu nệ; tóm lại chỉ muốn trên dưới có thứ tự, lớn nhỏ có lớp lang, từ cao rơi xuống, từ thô biến thành tinh tế, từ già rút ra non, sự sinh khắc giữa các ngôi sao (theo ngũ hành) không nghịch nhau, *nhiêu trạo* (các nhánh chân nhỏ mọc ra hai bên mạch như mái chèo) dài ngắn đúng phép, thì được cái diệu của tổ tông, phụ mẫu, thai tức, dựng dục. Như thế mới có sinh khí dung kết, hun đúc tinh anh, nuôi dưỡng tài tú, có tạo hóa ở trong. Theo phép mà táng thì phúc ứng nhanh như tiếng vọng.
Còn nếu tổ tông đáng cao mà lại thấp, đáng lớn mà lại nhỏ; thai tức đáng nhỏ mà lại thô, đáng non mà lại già, thì là trên dưới mất thứ tự, lớn nhỏ không lớp lang, là nơi hung khí tụ lại, không thể đặt mộ.
Bàn về nhập thủ của long
“Chưa bàn long chạy nghìn dặm, hãy xem chỗ đầu mạch dung kết.” Cho nên phàm xem long tốt xấu và các cách của long, chỉ lấy hai ba tiết, bốn năm tiết sau huyệt ở đoạn nhập thủ cho đến núi thiếu tổ làm phần quan trọng. Xét thế long: nếu có nổi có phục, uốn lượn chạy giỡn, linh động ẩn hiện, mà đầu mặt đoan chính, ngọn núi thanh tú, chân nhánh theo thân; lại có các cách quý như *lạc* (mạch rơi xuống), *xuyên* (mạch xuyên qua), *truyền* (mạch tiếp nối), *biến* (mạch đổi hình), *thai* (ba ngọn như tam thai), *bình* (bình phong), *trướng* (màn trướng), *cái* (lọng che), *tẩu mã* (ngựa chạy), *châu xuyến* (chuỗi hạt), *lô tiên* (roi lau), chữ “vương”, chữ “cá”, chữ “chi” (mạch uốn theo hình các chữ ấy), *phao thoa* (thoi đưa), *triển sí* (dang cánh), *phi nga* (bướm bay) đủ loại;
mà các núi theo hầu và chân nhánh của bản thân long lại nổi lên đồi núi, như kho lẫm, như cờ, như trống, như *thiên mã* (ngựa trời), *quý nhân* (ngọn núi hình người sang), *hốt ấn* (thẻ hốt và ấn quan), *kim tương* (hòm vàng), *bảo kiếm*, *văn quan*, *võ khố* (kho binh khí), *thiên ất*, *thái ất* (các ngọn núi ứng sao quý, chủ về quan chức) kẹp hai bên tiễn đưa, thì đó là long đến thật. Dung kết ở đây là cái ta dùng được, sát sao không còn nghi ngờ, vì nó nằm trong vài tiết gần huyệt. Đất như vậy kết thành thật, sức lớn, phát phúc nhanh.
Còn nếu từ thiếu tổ đến các tiết gần huyệt không hề có ngôi sao tốt, không hợp các cách; hoặc chậm chạp yếu ớt, cứng đờ phình to, thô xấu thẳng dài không có chân nhánh; hoặc chân nhánh kéo lết làm tiết khí, tán loạn nhọn sắc mà thành *quỷ kiếp* (các nhánh mọc sai chỗ, cướp và làm rò khí của huyệt), thì dù *long hổ* (hai dãy núi ôm hai bên trái phải huyệt, bên trái gọi Thanh long, bên phải gọi Bạch hổ), minh đường, núi chầu, án trước đều đẹp cả, khốn nỗi dưới chỗ ngồi không có long, khí thật không tụ, mọi điều đẹp lợi đều thành không.
Tuyệt đối không được thấy long phía trên thiếu tổ nổi bật đáng yêu mà tin lời thầy tầm thường rằng: “Long xa đẹp lạ, đời sau ắt có người hiển quý, chỉ là đời đầu không tốt”, rồi khinh cái gần mà chuộng cái xa (?), mong cầu phú quý cho đời sau mà lỡ đặt mộ vào đất giả, trái lại làm tiêu hao phúc của chính mình. Không biết rằng long đến nghìn dặm phải xem ở đầu mạch. Nếu đến đầu mạch gần huyệt mà long đã không tốt, thì chỗ xa dù có long tốt cũng không hưởng được, hoặc nó đã kết thành chỗ khác. Long tốt ấy vốn không sinh ra vô ích, chỉ là không đến dung kết ở chỗ này.
Núi này đã không phải long thật thì ắt là núi theo hầu của long thật huyệt chính: hoặc làm *triền thác* (núi quấn quanh đỡ lót), hoặc kẹp hai bên tiễn đưa, hoặc làm núi chắn ở phía dưới tay, hoặc làm *hãn môn* (hai núi đứng hai bên như cửa canh giữ thủy khẩu) và núi ở thủy khẩu, hoặc là chân nhánh, nhiêu trạo, kho lẫm của long chính. Càng phải xem xét kỹ, lại đi xét chỗ thiếu tổ chia nhánh, xem nhánh nào thật là núi long thật nhận huyệt. Nếu là long thật thì tự nhiên tôn quý khác thường; nên theo núi ấy mà tìm huyệt chính, ắt có chỗ kết thật.
Cho nên điều cốt yếu khi xét long ắt là trong vài tiết nhập thủ gần huyệt. Ví như ông tổ xa của người ta, dù là vương hầu hiển quý, nhưng đã cách vài chục đời; đến đời ông cha thì nghèo khốn không nơi nương tựa, phải làm việc hèn hạ; đến bản thân lại càng côi cút không ngóc lên được, thì cái vương hầu hiển quý của ông tổ xa sao che chở được con cháu vài chục đời sau! Còn ông tổ xa dù nghèo khốn, đến đời ông cha mà vùng lên làm vương hầu quan lớn, thì con cháu một hai đời sau hoặc được nhờ ơn cha ông mà làm quan, hoặc của cải giàu có lớn, ắt nhờ được phúc ấm còn lại mà hưởng phú quý; tổ xa dù nghèo thì có hại gì?
Đó là lý do long tốt cần ở gần huyệt, còn long xa dù đẹp cũng không thể cậy. Cho nên phàm xem long tốt xấu và các cách quý, phải xét từ núi thiếu tổ trở xuống: hợp điều tốt thì tốt, giống điều xấu thì xấu, họa phúc ứng sát sao, không sai mảy may.
Hình một: Ở đây long xa không tốt, nhưng sắp nhập thủ gần huyệt thì *bác biến* (mạch lột xác, đổi từ thô xấu thành đẹp) thành long tốt, là đất tốt. Chỉ có điều khi vận số đi đến chỗ đứt sau long có khí không tốt thì liền suy bại, nên tìm đất tốt khác để tiếp phúc.
Hình hai: Ở đây long xa tốt, nhưng sắp đến nhập thủ gần huyệt lại biến thành không tốt, là không tốt, chủ về điều xấu, không thể đặt mộ.
Trên đây là cách xét long nhập thủ tốt hay xấu để định đất lành dữ, là khẩu quyết then chốt, rất gọn và cốt yếu. Phàm đất đẹp đều nhờ long nhập thủ tốt mà được phúc ứng. Như đất tổ của Đái thượng thư (*thượng thư*: quan đứng đầu một bộ trong triều) ở Phù Lương, long phía sau rất yếu nhưng nhập thủ đẹp, cũng sinh ra thượng thư. Đất tổ của Phí trạng nguyên (*trạng nguyên*: người đỗ đầu kỳ thi Đình) ở Diên Sơn, long đến rất xa, nhưng chỗ gần thì lấy ba tiết nhập thủ làm chuẩn (?). Có thể thấy tìm long vốn phải xét xa, nhưng càng phải lấy nhập thủ làm chuẩn. Hai hình ở dưới:
Đất bên phải ở Đông Hương, Phù Lương; long phía sau rất yếu, chỉ đến đầu mạch thì nổi tam thai, một tiết là kết huyệt. Hai bên trái phải ôm hộ, minh đường bằng phẳng, trong ngoài đều ứng hợp làm chứng. Táng xong, đời đầu sinh Cung Giản công tên San, làm quan đến thượng thư. Lại có vài người đỗ tiến sĩ, khoa cử không dứt. Còn sinh ra một vị thần tiên tên là Thiết Tiên.
Đất bên trái ở đô thứ hai mươi tám (đơn vị hành chính dưới huyện), huyện Diên Sơn, tên đất là núi Ô Thạch. Long khởi từ ngọn Hoàng Kỳ, đi xa hơn trăm dặm, qua ngọn Thượng Thất đến đèo Từ Nguyên, qua hiệp rồi bỗng nổi núi Hợp Châu, mở trướng nhiều lớp, không kể hết được. Sắp nhập thủ, xuyên qua ruộng nổi lên ngọc chẩm rồi rơi mạch. Hai bên trái phải có núi nhỏ kẹp chiếu, hình như mặt trời mặt trăng. Mạch chính nổi lên ở giữa, xuyên qua tâm, thành tam thai, hai bên đều đặn đáng yêu. Ở giữa rơi xuống một tiết rồi kết huyệt; long cách rất quý.
Chỉ có điều ngôi sao huyệt cao một mình, có vẻ trơ trọi; phía trên tụ lại, có vẻ dốc. Núi hộ vệ thấp phục, trên huyệt hai bên trái phải nhìn ra là thấy trời xanh, có vẻ lạnh lẽo. Cát (*sa*: các gò núi nhỏ quanh huyệt) bên phải trước huyệt cúi xuống nước, có vẻ chạy tuột đi. Minh đường là cánh đồng dốc rộng, có vẻ trống trải. Núi ngang chầu phía trước, các núi có vẻ lộn xộn. Hạ quan là núi Đại Sâm ở rất xa, có vẻ lỏng lẻo. Nhìn từ phía đối diện thì tay dưới của bản thân không có tình, các núi xuôi theo chạy đi, thế theo dòng nước, có vẻ không quây tụ, không lọt vào mắt người thường.
Họ nào biết rằng núi huyệt cao một mình mà các núi khác thấp là vì cao là tôn quý. Trước huyệt tuy dốc, nhưng: “Sao tụ trên cao nếu mở miệng, dưới huyệt không sợ dốc. Chỗ đặt quan tài ắt có dốc bằng phẳng, hơi nhô như vú hoặc hơi lõm như ổ.” Đúng hợp với điều này. Hai bên trái phải tuy thấp, nhưng chỗ lõm nhỏ được kẹp chặt, *tàng xa ẩn mã* (khuất kín đến mức giấu được xe ngựa), nên không sợ lạnh. Cát bên hổ (bên phải) xuôi theo nước chính là *minh diệu* (gò đá sáng nhô ra ở chỗ nước, là điềm quý), chứ không phải chạy tuột. Ngoại đường tuy rộng nhưng nội đường đã tụ, không phải trống trải.
Núi chầu phía trước tuy lộn xộn, nhưng đều chồng chất từng đống, như cờ trạng nguyên, như ngòi bút, như thẻ hốt, như quý nhân cầm cuộn sắc phong, như ngựa trời, như mũ quan, đều hợp cách quý; đúng như *Táng thư* nói: “như bày vạn món ăn mà sạch sẽ ngăn nắp”. Hạ quan tuy xa, nhưng “núi quấn hộ của *cán long* (long trục chính, mạch núi lớn) cách cả sông lớn”. Huống chi nước sông Tín chảy chầu vào minh đường, trong sông có tảng đá chân lớn chặn ngang có sức, lại có đá Quyển Tích (?) trấn giữ, núi Khiếu Nham và núi Đại Sâm giao nhau khóa chặt; thật là đất cực tốt.
Táng xong bốn kỷ (bốn mươi tám năm; mỗi kỷ mười hai năm), chi trưởng có ba người đỗ khoa cử, rồi liên tiếp mất hai người, nên bàn định cải táng. Viên quan tuần kiểm họ Hà ở Phong Thành thấy đất thì lấy làm lạ, nói: “Long ngọc chẩm, hiệp nhật nguyệt, mờ mờ ba ngọn cắm về phía trước; trạng nguyên, tể phụ (*tể phụ*: quan đầu triều, tể tướng) sinh ra từ đây, anh em chú cháu cùng đỗ một khoa. Trạng nguyên sắp ra đời rồi, sao lại cải táng!” Bấy giờ Văn Hiến công tên Hoành đã hơn mười tuổi; không mấy năm quả nhiên đỗ đầu thiên hạ, làm quan đến thái bảo (một trong ba chức quan hàm cao nhất triều đình).
Con là Mậu Hiền đỗ tiến sĩ, làm lang trung (quan cấp trưởng một ty trong bộ); Mậu Lương làm thái thú (quan đứng đầu một phủ). Chắt chít đều hiển quý. Em Văn Hiến công là Thanh Hồ công cùng cháu là thám hoa (người đỗ thứ ba kỳ thi Đình) Mậu Trung đỗ cùng khoa, chín người con đều hiển quý. Vọng Hồ công Mậu Văn cùng anh Mậu Doãn đỗ cùng khoa; Tham chính (quan phó trong cơ quan hành chính tỉnh) công Tuyên cùng anh Tuần đỗ cùng khoa. Thượng thư bộ Lễ là Chung Thạch công tên Thẩm cùng cháu Mậu Hòa đỗ cùng khoa. Con của thượng thư công là Mậu Học làm thái thú. Cháu Mậu Lạc làm lang trung.
Nay Đường Cù công tên Nghiêu Niên đỗ tiến sĩ, lên quan lớn; Diên Chi làm thừa ở Thái bộc tự (quan phó ở cơ quan coi việc xe ngựa của triều đình); Hoa làm chủ sự bộ Lễ (quan phụ trách một ty trong bộ Lễ). Các ông Mậu Khiêm, Mậu Tắc đều giữ chức ở kinh đô. Cha con, anh em, chú cháu cùng làm quan trong triều, quả đúng như lời ông Hà.
Xét: Đất này long đến tuy xa, nhưng đến đoạn nhập thủ thì xuyên ruộng nổi lên ngọc chẩm, lại đứt lớn rồi nổi tam thai, ở giữa rơi xuống một tiết kết huyệt, là cách cực quý; trạng nguyên được hun đúc từ đây, tể phụ được thai nghén từ đây. Cho nên xem long chắc chắn phải lấy ba tiết nhập thủ làm chuẩn. Cát phía trước có ngọn ở phương Tý (phương bắc) đẹp nổi bật một mình, ứng với việc Văn Hiến công sinh năm Mậu Tý. Tam thai thuộc long Đinh Mùi, nên ông đỗ trạng nguyên năm Đinh Mùi niên hiệu Thành Hóa.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video