Thiên 6 — Quyển 2 thượng (2) — Xuất thân, bác hoán, quá giáp, nạo trạo, hộ tống của long

 Khắc in lại sách "Nhân tử tu tri tư hiếu địa lý tâm học thống tông" (Những điều người làm con cần biết: sách địa lý giúp làm tròn đạo hiếu, gom các học thuyết cốt lõi về một mối), quyển hai thượng, phần thứ hai.

 Từ Thiện Kế, người ẩn cư ở núi, quê vùng Giang Hữu (tức đất Giang Tây), soạn thuật; cùng biên soạn.

 Quyển này chuyên bàn kỹ về chỗ xuất thân của long (chữ "long" là rồng; trong phong thủy chỉ mạch núi chạy dài uốn lượn như con rồng, mang theo sinh khí), cùng các việc bác hoán (mạch núi "lột đổi", tức biến đổi hình dáng trên đường đi), quá giáp (chỗ mạch núi thắt nhỏ lại, hạ thấp xuống như cái eo để nối từ đoạn núi này sang đoạn núi khác), nạo trạo (những nhánh núi nhỏ chìa ra hai bên thân mạch như mái chèo của thuyền) và hộ tống (các núi đi kèm hai bên để che chở, đưa đón mạch núi).

 Phép xem long: sau khi đã hiểu rõ các đốt Thái tổ (ngọn núi tổ xa nhất, cao lớn nhất, nơi mạch núi khởi phát), Thiếu tông (núi tổ gần, nơi mạch lại nổi cao lên trước khi về huyệt) và Phụ mẫu (ngọn núi ngay phía sau huyệt, như cha mẹ sinh ra huyệt), thì còn phải xét kỹ những điều sâu kín ở chỗ xuất thân, bác hoán, độ giáp (cũng là quá giáp), nạo trạo và hộ tống. Bởi vì mạch núi đi từ tổ xuống tông, từ cao xuống thấp, chạy dài xa tít; ngay cả những mạch chỉ là núi đầy tớ đi theo, những núi hung ác, thì thế dáng cũng na ná nhau. Nếu không có phép để soi xét thì không phân biệt được tốt xấu. Cho nên phải xét ở chỗ xuất thân để tìm ra gốc gác ban đầu, xét ở chỗ bác hoán để thấy nó biến đổi ra sao, xét ở chỗ quá giáp để thấy nó vượt qua thế nào, xét ở nạo trạo và hộ tống để thấy nó sang hay hèn, đẹp hay xấu. Như thế thì thật giả, tốt xấu và tình trạng của long tự nhiên rõ ràng.

 Bàn về chỗ xuất thân của long

 Xuất thân của long là chỗ mạch phát ra từ núi tổ, rời tổ mà chia ra đi. Dưới một núi tổ ắt chia ra nhiều long; trong số đó đẹp hay xấu, tốt hay dữ, manh mối đã lộ ra từ đầu. Nếu chỗ xuất thân khác thường, không tầm thường, thì phía trước ắt có xuyên lạc truyền biến (mạch xuyên qua, hạ xuống, chuyển đổi liên tiếp), rồi dung kết (sinh khí hội tụ, kết lại) thành huyệt (điểm sinh khí tụ lại, nơi đặt mộ hoặc dựng nhà) giàu sang. Nếu chỗ xuất thân không đẹp, thì dù phía trước có kết thành hình huyệt, cũng không phải đất tốt, chẳng cần đuổi theo tìm.

 Xuất thân tốt thì: hoặc mở trướng (núi dàn ngang như bức màn trướng) rộng lớn mà mạch xuất ra xuyên qua chính giữa; hoặc nổi liền mấy ngọn cao vút khác thường; hoặc "rời lầu xuống điện" (mạch rời núi tổ cao lớn như lầu như điện mà đi xuống) một cách hiên ngang lỗi lạc; hoặc chồng chất như mây tụ, như kiến họp, rực rỡ đông đúc; hoặc "ngũ tinh tụ giảng" (năm dạng núi theo ngũ hành là Kim tròn, Mộc thẳng cao, Thủy lượn sóng, Hỏa nhọn, Thổ vuông bằng, cùng tụ họp quây quần); hoặc "thất chính liên ban" (bảy ngọn núi xếp liền hàng như thất chính là mặt trời, mặt trăng và năm hành tinh). Mạch phải đi ra đúng chính giữa, nổi lên ở giữa, hạ xuống ở giữa, hai bên có núi kẹp che, chầu chiếu; khí thế hiên ngang, nhánh lá sum suê, bước đi linh hoạt.

 Sách "Ngọc tủy kinh" nói: "Một tổ tông sinh ra trăm long cùng chung gốc, lúc sinh ra có nặng có nhẹ. Long lớn, chỗ nặng nằm ở giữa; kế đến là các long đi thành nhánh lá dài." Ngô Bạch Vân nói: "Tìm đất trước phải nhận ra tổ tông, lại xét dấu vết lúc rời tổ. Rời lầu xuống điện mà đỉnh núi đẹp, thì biết trước đằng trước có khí lạ hội tụ." Đổng Đức Chương nói: "Phàm chỗ mạch long mới phát ra, nếu uốn khúc như con rắn sống bò xuống dốc, hai bên có cánh ve che kèm, thì phía trước ắt kết đất lớn. Còn xuất thân không tốt thì gầy yếu ủ rũ, không nổi không chìm, không linh động uốn lượn." Tử Vi (tức Trương Tử Vi, thầy phong thủy) nói: "Long không có tinh diệu (đỉnh núi nổi thành hình 'sao') mà cứ thấp thấp đi, đó là chỗ xuất thân của long hèn."

 Đại để xuất thân của long cũng như xuất thân của con người: xuất thân không ngay thẳng thì ắt chẳng phải người hiền lương, dù có địa vị hiển hách thì cũng gian tà làm hại nước, thiên hạ chịu họa. Người xuất thân quang minh chính đại thì ắt giữ trọn danh tiếng khí tiết, thiên hạ được nhờ phúc. Xuất thân của mạch long có khác gì thế! Nhưng cũng không thể câu nệ: có long đoạn đầu ra không đẹp mà về sau lại biến thành tốt; cũng có long đoạn đầu ra rất tốt mà về sau lại biến thành xấu. Như người trước tuy hung ác, sau biết sửa lỗi làm lành thì vẫn không mất là người quân tử; trước tuy ngay thẳng, sau lại đổi lòng làm điều ác, thì rốt cuộc không tránh khỏi là kẻ tiểu nhân. Những trường hợp như vậy càng phải phân biệt kỹ, không được xem nhẹ. Chỗ này mà sai thì sẽ nhận dữ làm lành, chỉ lành là dữ, đúng sai đảo lộn, họa phúc lầm lẫn trái ngược.

 Trên đây là các hình vẽ xuất thân của mạch long, tạm dùng làm mẫu; lý thì khó gò vào khuôn cố định, người sáng suốt cứ theo loại mà suy rộng ra là được.

 Bàn về long mở trướng

 Sách "Phát huy" nói: "Phàm mở trướng xuyên tâm (mạch đi ra xuyên qua chính giữa bức núi dàn ngang như màn trướng) thì hai bên phải nổi lên, có vai, có ngọn như cây cung: vai như người có vai, ngọn như hai đầu mút của cây cung; trải ngang rộng xa, mới là chính xuyên tâm." Cho nên mở trướng xuyên tâm là rất quý; rộng thì mười mấy dặm hoặc năm sáu dặm, hẹp thì một hai dặm hoặc ba bốn dặm. Còn long lớn bố trí trăm dặm, hai ba trăm dặm thì không thuộc lệ này. Phải như thế mới là chính xuyên tâm; chỉ trong khoảng ba năm trượng (một trượng khoảng hơn ba mét) thì không đủ gọi là chính xuyên tâm, chẳng qua là long xuất ra ở chính giữa mà thôi.

 Nhưng mở trướng xuyên tâm cũng ít thấy, thỉnh thoảng thấy ba năm đốt, hoặc chỉ một hai đốt. Chỉ cần đất ấy truyền biến không tạp, khí mạch không tản mạn, đi giữa trướng; hoặc uốn lượn như nét chữ "chi", chữ "huyền" mà bay chạy; hoặc như thoi ném, như roi quất vút; hoặc "lưng ong gối hạc" (chỗ thắt nhỏ như lưng con ong, chỗ phình tròn như đầu gối con hạc); hoặc như chim loan chim phượng bay lượn; hoặc như rắn quay đầu, như ve lột xác; hoặc như lên thang xuống bậc — không kể xiết. Chỉ cần long thật, mạch đúng, không cần câu nệ hoàn toàn vào xuyên tâm, thì đều là đất tốt.

 Lại có loại xuyên tâm mà ở đầu ngọn lại nổi lên núi tròn, cao, đầy đặn: ấy là tự mang kho lẫm đi theo, chủ (báo trước, ứng nghiệm về) giàu lớn, hưng thịnh. Lại có loại sau khi mở trướng, mạch xuất ra mảnh như sợi tơ, rồi đứng riêng một ngọn núi đẹp: ấy là "quý nhân trong trướng", chủ rất tôn quý. Lại có loại sau khi mở trướng, ở hai bên nách nổi riêng lên ngọn núi đẹp, không liền với thân mạch, hai bên cao vút ngay ngắn: ấy là "ám khố tinh" (sao kho ngầm), chủ nhà giàu thịnh, có thiếp yêu vợ cưng, có cái thế tự thu nhận đồ cầm cố (tức giàu nhờ cầm đồ, cho vay).

 Nhưng long loại này cực hiếm; ngay cả "ngô công tiết" (mạch đều đặn từng đốt như con rết) đã khó gặp, huống chi mở trướng xuyên tâm? Còn quý nhân, kho lẫm lại càng ít thấy. Mở trướng xuyên tâm tuy là cách cục quý, nhưng cũng chưa thể định ngay phía trước là đất gì, còn phải xem trước sau xuyên biến, ứng đới ra sao. Có loại tổ tông không tốt, thai tức (các đoạn mạch ngay sau núi tổ, ví như thai nghén và hơi thở của mạch) lệch lạc tổn thương, ở giữa có chỗ mở trướng xuyên tâm, hoặc có một hai đốt khí vượng; nhưng đến chỗ xuyên ra thì hoặc chia cành chia nhánh tán loạn, hoặc đứt tuyệt thành không vong (trống rỗng, không có khí), rốt cuộc không kết. Ấy là long giả làm xuyên tâm giả.

 Vậy lấy gì phân biệt long làm xuyên tâm giả? Từ tổ tông trở đi đã thấy lệch lạc xấu xí: đó là điều thấy được thứ nhất. Sau khi xuyên ra lại chậm chạp tản loạn: đó là điều thấy được thứ hai. Khi vào huyệt thì không thần không khí, sưng phù ngạo nghễ, nặng nhẹ không đều, thu xếp không cân, đường cục (khoảng đất và thế cục trước huyệt) vỡ vụn, các núi triều ứng (núi chầu, núi đáp lại phía trước) vô tình: đó là điều thấy được thứ ba. Cả ba điều đều không có gì đáng lấy, thì dù có xuyên tâm, ấy chỉ là du long (long lang thang) đi xa, giữa chừng ngẫu nhiên có một hai đốt khéo hợp cách quý, mà trước sau chẳng có gì đáng xem; dù có mở trướng xuyên tâm, nổi vai kết ngọn, thì cũng ích gì?

 Liêu thị (tức Liêu Vũ, thầy phong thủy đời Tống) nói: "Long mở trướng mà ra là có lực nhất. Đỉnh dạng Kim–Thủy (tròn mà lượn) là bậc trên, dạng Thủy thì thứ đến. Phải có hình như màn trướng, hai góc phân minh, có dải rủ xuống mới phải. Mạch ra ở giữa là bậc trên, ra ở hai góc là thứ đến. Đá lớn ở bên phải gọi là Thiên quan (cửa ải trời), ở bên trái gọi là Địa chướng (bức che của đất). Hình giống rùa rắn, chuỗi ngọc, ấn, kiếm v.v. càng hay. Phải có những thứ ấy che giữ mạch mới được; nếu không có, mà được góc trướng che chở cho qua thì cũng được."

 Mở trướng vốn thuộc phần bàn về cách cục của long, nhưng ở đây đã bàn về xuất thân, mà mở trướng cũng liên quan, nên tạm nói đại khái. Các cách cục trướng xem kỹ ở phần cách cục long.

 Bàn về sự bác hoán của long

 Bác hoán tức là biến hóa. Hình thể của long từ già biến thành non, từ thô biến thành mảnh, từ dữ biến thành lành — đều là cái khéo của tạo hóa. Dương công (tức Dương Quân Tùng, thầy phong thủy lừng danh đời Đường) nói: "Mỗi lần lột, mỗi lần đổi, lớn sinh ra nhỏ; từ lớn lột thành nhỏ thật là kỳ lạ. Lột đổi như thay áo đẹp, như tằm lột vỏ, như ngài thoát kén." Liêu thị nói: "Thoát bỏ, lột đổi, thô hóa mảnh; sao dữ biến thành khí lành." Bốc thị (tức Bốc Tắc Ngụy) nói: "Sao (đỉnh núi) lấy việc có lột đổi làm quý." Đều nói rằng long quý ở chỗ có bác hoán.

 Chẳng hạn núi dạng Kim tinh làm tổ, lột ra Thủy tinh, Thủy tinh lại lột ra Mộc tinh, rồi Mộc sinh Hỏa, Hỏa sinh Thổ, Thổ sinh Kim (theo vòng tương sinh của ngũ hành); xa xa sinh ra từng ngọn, đốt nào cũng hợp cách, ấy là đất giàu sang. Nếu gặp tương khắc thì quý ở chỗ có sao cứu. Như long đi bằng Kim tinh mà huyệt làm ở Mộc tinh: Kim khắc Mộc, vốn là hung; nếu hai bên có Hỏa tinh để chế ngự Kim, hoặc có Thủy tinh để giúp Mộc, thì cũng là tốt. Theo loại mà suy, vạn lần không sai một.

 Thiên "Cửu tinh biến" nói: "Phàm xem một sao thì hãy xem sự biến của nó; biết được sao biến thì biết gần xa. Xa thì từ Tham lang đến Phá quân, đổi hết lầu rồng mới sinh ra điện báu. Mỗi lần lột, mỗi lần biến, hình chẳng giống nhau, há có thể nói hết đều ngoảnh về tổ tông? Ông nếu hiểu được phép sao biến, nghìn dặm trăm dặm cũng tìm ra long đến." Nhưng trong sự biến của cửu tinh (chín "sao", tức chín kiểu hình núi: Tham lang, Cự môn, Lộc tồn, Văn khúc, Liêm trinh, Vũ khúc, Phá quân, Tả phụ, Hữu bật), chỉ lấy năm sao Tham, Cự, Vũ, Phụ, Bật là tốt, vì thân thế ngay ngắn, đầu mặt sáng sủa: nhọn thì thanh tú, tròn thì đầy đặn, vuông thì bằng phẳng, nên tốt. Còn bốn sao Văn, Liêm, Lộc, Phá là xấu, vì thân thế nghiêng lệch, đầu mặt sưng phù, lởm chởm hiểm trở, đá dữ nhọn sắc. Đó là đại khái tốt xấu của ngũ tinh, cửu tinh khi biến đổi, lột đổi.

 Phàm núi cao ở tổ xa là sao xấu phát ra long, nhưng rồi đứt rơi qua mạch, lột da đổi xương, biến ra sao tốt làm núi Thiếu tổ mà kết huyệt, thì cũng là đất đẹp. Nếu hậu long (đoạn mạch phía sau huyệt) đốt nào cũng là sao tốt, giữa chừng có một hai đốt tốt xấu không rõ, thì chỉ hung nhỏ mà thôi. Nếu tổ xa là sao tốt, mà lột ra sao xấu làm núi Thiếu tổ để kết huyệt, thì là đất dữ, không được táng. Hậu long đốt nào cũng là sao xấu, chỉ có một hai đốt nhập thủ (đoạn mạch cuối cùng đi vào huyệt) lột đổi thành sao tốt mà kết huyệt, đem táng vào thì cũng được phát phúc một hai đời; lột đến sao xấu thì chủ tai họa suy bại. Hậu long đốt nào cũng là sao tốt, chỉ một đốt nhập thủ kết huyệt là sao xấu, nếu tình huyệt tốt, thì đời đầu tuy thấy sa sút, đến đời thứ hai thứ ba lột đến chỗ tốt, lại phát phúc lâu dài. Đó là đại khái cách lấy tốt xấu của hình sao khi lột đổi, xem số đốt trước sau, để đoán đời nào và nghiệm họa phúc.

 Nếu từ chỗ khởi tổ đi xa tít đến lúc vào huyệt mà hoàn toàn không có chỗ đứt rơi quá giáp, thì là không có biến hóa, ắt không kết. Sách "Phát huy" nói: "Long không truyền biến, xuyên lạc thì không có tạo hóa; không trải qua lui bỏ thì không có khí đẹp." Dù có thế chạy, có hình uốn lượn, cũng là long giả, phần nhiều là núi đầy tớ đi theo, không cần tìm huyệt. Dù có hình huyệt, có Long Hổ (Thanh long là dãy núi bên trái huyệt, Bạch hổ là dãy núi bên phải huyệt), có án (núi thấp trước huyệt như cái bàn) và núi đối, có minh đường (khoảng đất trống trước huyệt nơi khí và nước tụ lại), mọi thứ đều hợp phép, nhưng ngặt vì long không thoát bỏ, không biến lột, khí không đủ, mạch không thật, chỉ có sát khí hung ác, ấy là đất hoa hòe giả dối. Cho nên phàm tìm long, thấy không có quá giáp, lột biến thì quyết không có sự kết tụ tạo hóa, không cần đuổi theo tìm nữa.

 Bàn về chỗ quá giáp của long

 Phép xem đất vốn hay ở chỗ xem long; thuật xem long lại thiết yếu nhất ở chỗ xét giáp. Giáp là nơi chân tình của long hiện ra. Chưa có long thật mà không có giáp đẹp, chưa có giáp đẹp mà không kết đất tốt. Xét giáp đẹp xấu thì tốt xấu của mạch long, thật giả của sự kết tụ đều có thể biết trước; đó là bí quyết không thể sửa đổi của nhà địa lý chân chính. Bởi long đi dài thì phải có nhiều chỗ đứt rơi quá giáp, thì khí mạch mới thật, thoát bỏ mới sạch, lực mới đủ. Kinh nói: "Một lần đứt, hai lần đứt, đứt rồi lại đứt; gối hạc lưng ong ấy là đất tốt thật." Lại nói: "Mười đường chín đường rối lại rối; nếu là long thật thì đứt rồi lại đứt." Bốc thị nói: "Một nổi một chìm, đứt rồi lại đứt, đến đầu mút ắt có dấu vết lạ." Đều nói long thật thì quá giáp nhiều.

 Nhưng giáp cũng có tốt có xấu, càng phải xét kỹ. Mạch quá giáp cần uốn lượn, non mềm, khéo léo, linh động, thong thả: như thoi kéo tơ, như kim xâu chỉ, như nhện lội qua nước, như cá nhảy lên ghềnh, như dấu chân ngựa qua sông, như ngó sen đứt mà tơ còn liền, như "rắn trong cỏ, vệt tro" (dấu mạch mờ mờ mà vẫn liền một đường) — như thế là đẹp. Lại phải có núi đưa, núi đón, có núi khiêng, núi kẹp, che chở chu đáo, phân thủy (nước chia ra hai bên mạch) rõ ràng, không bị gió thổi, nước cướp thì mới tốt. Dương thị nói: "Mỗi lần lột đổi hãy tìm chỗ đứt; ở chỗ đứt hai bên sinh núi ôm che." Liêu thị nói: "Lưng ong gối hạc là kỳ nhất, rất kỵ bị gió thổi." Phạm Việt Phượng nói: "Qua giáp đứt rơi, rất kỵ nước cướp." Chúc Quan Vật công trong "Bát đoạn cẩm" nói: "Long qua mạch, nhận dấu vết; sống mạch cao thấp chớ mơ hồ. Cần nhất hai bên có núi che quay lại, chỉ lo một dòng nước chảy ngang qua." "Long kinh" nói: "Chớ để bốn phía khuyết bị gió thổi, rất kỵ mép trượt lở bị nước cướp" — chính là ý ấy.

 Bởi chỗ quá giáp của long khí bó tụ lại, sợ nhất là gió thổi nước cướp, nên phải có núi hộ giáp, có nước chia ra hình chữ "bát" (hai ngả như hai nét chữ tám), thì mới là núi hộ giáp thật. Lại thích núi ấy thành hình tượng; Liêu thị nói "hai bên che chở, mừng khi thành hình" là vậy. Hoặc như mặt trời mặt trăng, cờ trống, thiên mã (ngựa trời), quý nhân, hòm vàng, ấn ngọc, tua mũ rủ, chuỗi ngọc, rùa rắn, sư tử voi, kiếm và hốt (thẻ quan cầm khi chầu), giáo mác… là cách quý, phía trước ắt kết đất quý. Hoặc như kho lẫm, tủ bếp, đống thóc, tiền nát, tiền xâu (?), áo trải, hiệu cầm đồ, bình bạc, chén đũa, chén rượu vàng úp ngược… là cách giàu, phía trước ắt kết đất giàu. Nhưng cũng không cần quá câu nệ hình dạng, chỉ lấy che chở chu đáo, kẹp theo có tình làm tốt. Nếu là long thật quá giáp, qua mạch, thì tự có núi che chiếu hai bên từ xa đến đáp ứng. Kinh nói "Thiên hồ, Thiên giác, long sắp qua" là vậy.

 Có khi giáp không trọn đẹp: bên trái giáp thiếu thì bên trái huyệt cũng thiếu; bên phải giáp có chỗ khuyết thì bên phải huyệt cũng không kín. Lại có thuyết theo giáp mà định huyệt cao thấp, trái phải và hướng thủ (hướng của huyệt) — đều do trời đất bày đặt, ứng nhau tự nhiên. Giáp ra chính giữa thì huyệt cũng chính giữa; ra bên trái thì huyệt ở bên trái; ra bên phải thì huyệt ở bên phải. Lại có giáp ra chính mà đi nghiêng thì huyệt cũng ra chính mà nằm nghiêng; giáp ra lệch mà đi thẳng thì huyệt cũng ra lệch mà nằm thẳng. Mạch xuyên qua đỉnh mà ra thì huyệt ở dưới chân; mạch ra từ dưới chân thì huyệt ở trên đỉnh. Trong giáp mà sa (gò, núi nhỏ quanh mạch hoặc quanh huyệt) bên trái ngắn thì sa trái trước huyệt ắt đến trước; sa bên phải ngắn thì sa phải trước huyệt ắt đến trước. Ao hồ quá giáp thì phía trước gặp ao mà dừng; bãi đất khô bằng phẳng quá giáp thì gặp bãi khô mà dừng; mạch đá quá giáp thì gặp thạch diệu (đá nổi lên thành hình) mà dừng. Giáp cờ trống thì gặp cờ trống mà dừng; giáp rùa rắn thì thấy rùa rắn mà dừng. Mạch ra ở Tý, Ngọ, Mão, Dậu (bốn phương chính Bắc, Nam, Đông, Tây trên la bàn hai mươi bốn hướng) thì ắt làm hướng Tý, Ngọ, Mão, Dậu; mạch ra ở Càn, Khôn, Cấn, Tốn (bốn phương góc Tây Bắc, Tây Nam, Đông Bắc, Đông Nam) thì ắt làm hướng Càn, Khôn, Cấn, Tốn; không ra ngoài bốn chữ ấy, còn lại theo lệ mà suy.

 Về cách cục thì có dương quá (qua kiểu dương: mạch ra từ chỗ lõm), âm quá (qua kiểu âm: mạch có sống nổi lên), qua đất bằng, xuyên qua ruộng, qua ao hồ, qua bãi cỏ, qua lưng chừng đồi, qua núi cao; có qua thẳng, qua nghiêng, qua lộ rõ, qua lén lút, qua dài, qua ngắn, qua cứng, qua thẳng tuột, qua lớn, qua nhỏ, qua xa, qua rộng. Lại có hai mạch cùng qua, qua sông bằng cầu đá. Trong "Giáp quyết" của Trương Tử Vi có các thứ gọi là: giáp Trang đài (bàn trang điểm), giáp Đài tinh, giáp Tràng tiết (cờ phướn và cờ tiết), giáp Hoa cái (lọng hoa), giáp Thiên trì (ao trời), giáp Bình điền xuyên châu (ruộng bằng xâu ngọc), giáp Kim tương ngọc ấn (hòm vàng ấn ngọc), giáp Song khê (hai khe), giáp Bảo kiếm, giáp Song long, giáp Cấm vệ (lính hầu cung cấm), giáp Khuê bích (ngọc khuê ngọc bích), giáp Ngưu miên (trâu nằm), giáp Thạch động (hang đá), giáp Kinh xà (rắn hoảng), giáp Loạn mao (cỏ tranh rối), giáp Huyền ngư (cá đen), giáp Quán ngư (cá xâu chuỗi), giáp Liễu diệp (lá liễu), giáp Trùng thi (xác chồng lên nhau), cả thảy hai mươi cách. Trong "Giáp quyết" của Thái Tây Sơn (tức Thái Nguyên Định, học giả đời Tống) có các thứ gọi là: giáp Song ngư (đôi cá), giáp Thùy châu (ngọc rủ), giáp Liên hoa tâm (nhụy hoa sen), giáp Nghênh tống (đón đưa), giáp Tỉnh lan (lan can giếng), giáp Phương thắng (hình hai hình thoi lồng nhau), giáp Phi ti (tơ bay), giáp Tam đài phi điện (ba sao Tam thai và chớp bay), giáp Kim ngư bội (thẻ cá vàng đeo của quan), giáp Lưu tinh (sao băng), giáp Thoa cổ (hai chân cây trâm), giáp Ngọc đới (đai ngọc), giáp Phương thành (thành vuông), giáp Ngọc trì (ao ngọc). Trừ những cái đã lược bỏ, sửa chữa, cả thảy năm mươi chín cách. Lại có thuyết chín giáp sao dương, tám giáp sao âm, ba mươi sáu giáp, bảy mươi hai giáp, giáp âm dương nổi chìm, cùng các hình như "cao ngang mây", "thấp in bóng nước" — không thể kể hết.

 Đại để quá giáp của long chỉ cần: mạch ra ở giữa, thế bay bổng, hình linh động, sao đẹp lạ, núi hộ tùng chu đáo, phân thủy gọn ghẽ, đón đưa cân đều, khiêng kẹp chiếu ứng; qua cao mà không cứng cỏi thô bạo, qua thấp mà không bị tổn thương, qua dài mà không bị gió thổi, qua ngắn mà mạch không thô sưng, qua rộng mà không uể oải tản mạn, qua thẳng mà không cứng đờ chết, qua xa mà có bao bọc che giấu, xuyên ruộng mà không bị nước cướp, qua nước mà có cầu đá — như thế là đẹp. Nếu lại kỳ khéo khác thường, có ao hồ, suối thiêng, đá lạ… thì càng quý.

 Còn nếu long tuy coi được mà quá giáp không đẹp: hoặc khuyết trống, lõm hút gió, uể oải thẳng đờ, mạch qua lệch một bên, bị nước cướp tổn thương; quá dài mà không có lưng ong gối hạc, quá rộng mà không có dấu "rắn trong cỏ, vệt tro", qua nước mà không có cầu đá, xuyên ruộng mà không có mạch chính, qua dốc mà không có dấu chuỗi ngọc, sợi tơ, vết chân ngựa; cùng với hai bên không có núi đón đưa, không có núi khiêng kẹp, hoặc tuy có núi che mà thấp không tới mạch, có núi kẹp mà thấp không tới giáp — thì phía trước ắt không kết, phần nhiều có huyệt giả, tuyệt đối không được táng. Lại có một loại long dữ, đi xa tít mà không hề đứt rơi, hoàn toàn không có quá giáp, đi thẳng đến chỗ huyệt; tuy hết sức uốn khúc, có thế chạy, nhưng không có giáp thì không có thoát bỏ, sát khí chưa trừ. Người không biết ham cái khí thế hùng tráng, ngọn núi đẹp đẽ mà táng nhầm, ắt chủ tai họa, con cháu hung ác ngỗ nghịch. Nếu mạch rút xuống đất bằng, thoát hết sát khí, biến đổi rồi mới làm huyệt, thì không bàn như vậy. Nhưng đất bằng cũng có giáp của đất bằng, không khác gì giáp ở núi, chỉ xem chỗ nước chia làm chuẩn. Nếu vùng bình dương (đồng bằng rộng) mà không có giáp thì cũng không phải long thật.

 Cho nên bí quyết xét giáp là then chốt của môn địa lý, là con đường tắt để tìm long. Biết điều này thì long cũng dễ phân biệt, huyệt cũng dễ tìm; đẹp xấu tốt dữ đều manh nha từ đây. Nắm được bí quyết này thì tài xem đất đã trọn vẹn. Tôi từng nói: "Diệu quyết tìm long chẳng khó biết, chỉ cần vào trong giáp xét chỗ kín đáo. Thầy nếu chịu truyền bí quyết trong giáp, ấy là dốc túi trút hòm, tiết lộ cơ trời."

 Hình mẫu các loại giáp bày ra dưới đây:

 Đây là dương giáp: mạch ra từ chỗ lõm, hoặc ra từ chỗ lõm bằng phẳng ở đầu núi.

 Đây là âm giáp: mạch từ đỉnh có sống nổi mà ra, hoặc gồ lên.

 Đây là khúc giáp (giáp uốn khúc): mạch uốn khúc linh động, như rắn sống lội nước, rất quý; nhỏ thì càng hay.

 Mạch quá giáp cần uốn khúc, không nên thẳng; thẳng là mạch chết, không tốt. Nếu ở giữa có chỗ nổi u tròn thì dù thẳng cũng tốt.

 Đây là trường giáp (giáp dài): quá dài thì dễ bị gió, nên che chở chu đáo. Lại kỵ dài thẳng; nếu dài mà thẳng thì là mạch chết, không tốt.

 Đây là đoản giáp (giáp ngắn): giáp ngắn tuy không bị gió, nhưng cũng cần chỗ đứt rơi rõ ràng; nếu mơ hồ thì không phải là giáp.

 Giáp rộng thì khí tản không tụ, cần ở giữa có dấu "rắn trong cỏ, vệt tro", có sống hơi cao thì mới đẹp. Hai bên gọi là chiên nhục (đệm thảm), cũng gọi là giáp Hà bí (khăn choàng ráng mây của mệnh phụ), chủ rất giàu sang.

 Cao giáp (giáp cao) là núi lớn mà chỗ đứt chưa xuống tới đất bằng, phần nhiều là đèo người đi qua. Phàm giáp qua chỗ cao thì cần núi hộ vệ chu đáo.

 Giáp của long lớn cũng có khi băng qua bằng phẳng mấy chục dặm, hoặc sụp thấp qua mấy dặm, cũng gọi là viễn giáp (giáp xa). Cần hai bên có núi đón đưa che ứng. Long này đi rất xa; long nhỏ không có loại giáp này.

 Giáp xuyên ruộng: cần hai bên đều thấp, riêng dải ruộng chính giữa nơi mạch đi qua thì cao, như vậy nước chia rõ ràng. Liêu thị gọi là "xương đi qua giữa lúa non"; giáp này tốt nhất.

 Giáp qua nước: cần trong nước có cầu đá, gọi là mạch Băng hồng. "Táng thư" (sách của Quách Phác đời Tấn) nói: "Mạch gặp nước ngăn thì dừng." Vậy đây nói mạch qua nước là sao? Bởi nước không ngăn được mạch đá, chỉ ngăn được mạch đất. Thiệu tử (tức Thiệu Ung, nhà triết học đời Tống) nói: "Nước là máu của thân người, đá là xương, đất là thịt." Cho nên máu chảy trong thịt, không chảy trong xương; máu nuôi thịt, thịt nuôi xương để thành thân. Chỉ có khí thì không đâu không thông suốt.

 Chín cách giáp vẽ ở trên đều nói về mạch. Mà mạch lại cần có hình lưng ong gối hạc mới đẹp. Cách cuối cùng là mạch đá, thì có cái mà nhà thuật số gọi là mười cách Băng hồng, đều vẽ hình ở sau.

 Hình lưng ong gối hạc

 Phàm mạch long bó tụ lại thành hình lưng ong gối hạc thì chỗ ấy khí vượng, kết huyệt ắt gần. Dương Quân Tùng nói "lưng ong gối hạc, long sắp thành" là vậy. Cho nên hễ thấy hình này thì biết long sắp kết, có thể đi tìm chỗ huyệt.

 Hình mười mạch Băng hồng lớn

 Cầu đá rải rác lộn xộn như tay mò bắt, nằm trên mặt nước.

 Cầu đá níu nhau liền nhau như dây bầu dây bí nằm trong nước.

 Cầu đá như dấu chân ngựa trong nước.

 Cầu đá có hình như ốc như trai trong nước.

 Cầu đá sinh ra có hình hai sừng giao nhau.

 Cầu đá uốn khúc như nét chữ "chi", chữ "huyền" trong nước.

 Cầu đá vòng ôm như hình chữ "dã".

 Cầu đá ba dải như hình chữ "xuyên" (ba nét song song).

 Cầu đá dọc ngang như chữ "thập" (hình chữ thập).

 Cầu đá đứt rồi lại nối.

 Mười Băng hồng lớn trên đây là cầu đá đưa mạch qua nước, hình dạng có mười cách ấy. Nhưng cũng khó lấy chừng ấy mà nói hết hình dạng; nêu ra làm mẫu, theo loại mà suy rộng là được. Băng hồng nghĩa là "bằng sơn cộng thủy" (núi với núi kết bạn, cùng chung một dòng nước, tức hai bờ núi nối nhau qua nước). Liêu thị nói: "Núi kết bạn, chung dòng nước, khó tìm mạch; trên đá còn lưu dấu thật. Gọi là Băng hồng có mười tên, quan chức sang quý từ đây mà sinh" là vậy. Thuyết ấy xuất phát từ Dương Quân Tùng. Bài "Ba mươi sáu mạch ca" nói: "Mạch Băng hồng có bao nhiêu thứ, núi kết bạn, chung dòng nước, thật đáng yên. Khí gặp nước ngăn ai phân biệt được, long thật lại thích cuộn ở trong này. Ai mà hiểu được mạch Băng hồng, lưng đeo ấn vàng vào chốn triều đình." Ý gốc của nó chỉ nói mạch đá vượt qua nước mà thôi; người sau vì câu "long thật lại thích cuộn ở trong này" mà lầm tưởng trong mạch có huyệt, thật đáng cười. Huống chi cái tên Băng hồng này, nếu theo lối nhà nho theo tên mà tìm nghĩa, thì cũng đáng bị gạt bỏ. Vì sao? Núi đổ gọi là "băng", nước vỡ tràn gọi là "hồng", đều là tên xấu, vậy mà nhà thuật số lại dùng làm tên đẹp cho mạch long, trái ngược biết bao. Cho nên Trương Tử Vi cho rằng đây là nhà thuật số dùng nó để giấu ngầm mưu cầu may rủi, bác bỏ mà không nói đến. Tôi thu nó vào đây cũng chỉ tạm theo thói thường mượn tên, để chứng minh việc mạch long vượt qua nước mà thôi.

 Xét: về mười Băng hồng lớn, sách "Tiểu quyển" của Lý Thuần Phong (nhà thiên văn đời Đường) không có hai tên "chữ thập" và "đứt nối", mà có "gân máu" và "kiếm giao", hơi khác với thuyết của Dương công.

 Trên đây đã bàn về mạch quá giáp; còn hình các núi hộ giáp thì vẽ ở sau.

 Cách cục núi hộ giáp

 Đón đưa: phàm mạch rời núi mà ra, hai cánh tay có núi hộ tùng, gọi là "đưa mạch xuất thân", cũng gọi là "tống giáp" (giáp đưa). Mạch nổi đỉnh mà đi lên, hai cánh tay có núi quay vòng lại, gọi là "đón mạch quá giáp", cũng gọi là "nghênh giáp" (giáp đón).

 Đây là một lớp đón, một lớp đưa.

 Đón đưa nhiều lớp thì gọi là "song". Đây là đón đưa nhiều lớp, càng nhiều càng tốt. Long lớn quá giáp có khi đón đưa đến mấy chục lớp, cho nên lấy nhiều làm quý.

 Đây là có đưa mà không có đón.

 Đây là có đón mà không có đưa. Phàm có đón không đưa, có đưa không đón, nếu che chở chu đáo cho giáp đi qua, không bị gió thổi, thì cũng quý.

 Đây là đón đưa xen kẽ, cũng có tốt có xấu.

 Đây cũng là đón đưa xen kẽ, lực có phần hơn.

 Trong giáp đón đưa trên đây, nhánh đón long tuy quay ngược lại đón giáp, nhưng không thể nhận là nghịch long (long ngược). Bởi nghịch long thì chân nhánh cái nào cũng hướng về phía sau, còn thân chính thì vươn thẳng một mình đi tới trước, nên gọi là nghịch long. Còn ở đây chỉ là chân nhánh quay ngược một hai núi để ngoảnh nhìn giáp, còn long chính thì tự hướng về trước mà đi xuôi, chân nhánh theo thân càng nhiều càng dài. Hồ Trực nói: "Một loại nghịch long là để đón tiếp, trở tay từng đôi mở hai bên sườn; đón lấy long đến, truyền tới chỗ tốt, ấy là long sinh nhánh lá đẹp. Nghịch long tuy ngược cũng chẳng hại; một loại đan xen là để hộ giáp. Những loại này đều là long giàu sang, trái phải cân bằng, long ở giữa" — chính là vậy.

 Khiêng và kẹp

 Phàm mạch đi qua giữa, hai bên có núi khách hoặc núi của chính mạch nổi riêng lên, cao vút đáp ứng nhau, gọi là "khiêng". Núi bên ngoài cách nước từ xa đến che giáp, kẹp hai bên chiếu vào, gọi là "kẹp". Phàm núi khiêng, núi kẹp rất thích thành hình, như các thứ đã nói ở trước: Thái âm (mặt trăng), Thái dương (mặt trời), hòm vàng, ấn ngọc, rùa rắn, cờ trống…; trái phải đều có thì cực tốt. Nếu trái phải có hai ngọn cao vút đứng sừng sững thì gọi là Thiên hồ, Thiên giác; Kinh nói "Thiên hồ Thiên giác, long sắp qua."

 Đây là núi của chính mạch khiêng giáp, cách tốt.

 Đây là núi bên ngoài khiêng giáp, cách tốt.

 Đây là núi bên ngoài cách nước từ xa đến khiêng giáp, cách tốt nhất.

 Đây không thành cách, không phải là giáp.

 Các cách giáp của tiên sinh Thái Tây Sơn

 Giáp Song ngư (đôi cá)

 Như thế này là giáp ra chính giữa, cách tốt.

 Như thế này là mạch ra lệch, không phải giáp.

 Đây là mạch ra lệch, không phải giáp, cũng gọi là "cá đi cá lại", chủ hung.

 Giáp Thùy châu (ngọc rủ)

 Như thế này là giáp ra chính giữa, tốt.

 Như thế này cũng là giáp ra chính giữa, tốt.

 Như thế này là ra lệch, không được coi là giáp, chủ hung.

 Như thế này là lệch và lạnh lẽo (một bên trống, hứng gió), không tốt, không thể gọi là giáp. Trái phải như nhau.

 Như thế này tuy là giáp, nhưng cũng thuộc loại lệch nghiêng, chủ gian hiểm.

 Phàm giáp thì cần mạch ra từ giữa, núi che đưa hai bên cân đều. Nếu mạch tuy ra giữa mà núi che hai bên không đều, hoặc bên có bên không, bên dài bên ngắn, bên nhiều bên ít, thì đều coi như lệch, có tốt có xấu.

 Giáp Liên hoa tâm (nhụy hoa sen)

 Như thế này là giáp Liên hoa tâm thật, quý nhất.

 Như thế này là hơi lệch, lực giảm nhẹ.

 Như thế này là hoàn toàn lệch nghiêng, không thể gọi là giáp. Trái phải như nhau.

 Như thế này là giáp thật, cách cực quý.

 Như thế này cũng có thể gọi là giáp.

 Như thế này cũng có thể gọi là giáp.

 Như thế này là ra lệch, không thể gọi là giáp nữa.

 Như thế này cũng không thể gọi là giáp, chỉ là long vô dụng.

 Giáp Nghênh tống (đón đưa)

 Như thế này thật là có đón có đưa, giáp rất quý.

 Như thế này đón đưa càng hay, là giáp thật, rất quý.

 Như thế này cũng là giáp thật, kết đất quý.

 Như thế này là ra lệch, không phải giáp.

 Như thế này là đón đưa xen kẽ, nửa tốt.

 Như thế này hoàn toàn ra lệch, rất hung.

 Như thế này cực kỳ lệch và khô kiệt, rất hung.

 Giáp Ngọc tỉnh lan (lan can giếng ngọc)

 Như thế này là cách giáp Ngọc tỉnh lan thật, tốt.

 Như thế này gọi là Ngọc tỉnh lan xen kẽ, cũng tốt.

 Như thế này cũng là cách chính của tỉnh lan có đón đưa, tốt.

 Như thế này gọi là tỉnh lan xoay phải, cũng là cách chính, tốt. Xoay trái cũng vậy.

 Như thế này thuộc loại lệch nghiêng, bậc dưới.

 Như thế này gọi là tỉnh lan xoay vuông, cũng là cách chính, tốt.

 Như thế này là mạch dữ ra lệch.

 Như thế này là tỉnh lan đón tiếp, cũng là cách chính, tốt.

 Giáp mạch vuông

 Như thế này là mạch ra từ giữa, gọi là chính giáp, tốt.

 Như thế này là ra lệch, không thể gọi là giáp. Trái phải như nhau.

 Như thế này là chính giáp ra giữa, tốt.

 Như thế này là ra lệch, không được gọi là giáp, hung.

 Giáp Phi ti (tơ bay)

 Đây chỉ là mạch tơ bay, cũng là ra lệch, không tốt.

 Đây là mạch ra lệch, không thể gọi là giáp.

 Tơ bay tuy ra từ giữa nhưng hai bên không đều, cũng không phải giáp.

 Giáp Tam đài phi điện

 Đây là giáp Tam đài phi điện, cách bậc nhất.

 Đây là mạch ra lệch, không phải giáp.

 Giáp Kim ngư bội (thẻ cá vàng đeo)

 Đây là chính giáp, chủ ra người tước hầu, tước vương bậc nhất phẩm, cực quý.

 Đây là mạch ra lệch, không thể gọi là giáp, rất hung.

 Đây cũng là giáp có mạch ra từ giữa, rất hung (?).

 Giáp Lưu tinh (sao băng)

 Đây là giáp Lưu tinh thật, rất quý, chủ sinh thần đồng.

 Đây là mạch ra lệch, không thể gọi là giáp, rất hung.

 Đây cũng không gọi là giáp.

 Đây là mạch ra lệch, không gọi là giáp.

 Giáp Thoa cổ (chân trâm)

 Đây là cách chính của giáp Thoa cổ, tốt.

 Đây là ra lệch, không thể gọi là giáp.

 Giáp Ngọc đới (đai ngọc)

 Đây là cách chính của giáp Ngọc đới, chủ quý.

 Đây lệch càng nặng, sao có thể gọi là giáp?

 Đây là mạch lệch, cực hung.

 Giáp Phương thành (thành vuông)

 Đây là chính giáp, quý nhất.

 Đây cũng là chính giáp, quý nhất.

 Đây là long ra lệch, bất kể trái hay phải đều hung.

 Giáp Ngọc trì (ao ngọc)

 Ao này nằm ngay trên mạch, rất quý.

 Mạch này đi qua giữa ao, hai bên đều là nước, rất quý.

 Mạch này ra lệch, không thể gọi là giáp, hung.

 Xét: Thái Tây Sơn nói: "Cách cục của giáp, tên gọi không một. Ở đây chỉ nêu những hình thể giống với cách chính mà mạch lại hạ xuống từ bên cạnh để phân biệt cho rõ. Đại để vòng quanh như giáp mà mạch ra từ giữa thì mới gọi là giáp. Nếu vòng quanh như giáp mà mạch lại ra từ hai bên giáp, thì là long đi lệch, không thể gọi là giáp. Người đời nay không hỏi mạch ở giữa hay ở trái phải, hễ hình thể giống giáp là gọi tên giáp, sao mà sai thế! Cái gọi là giáp là thuộc loại 'quan giáp' (cửa ải và eo núi): giáp để che chở long, quan để thu giữ thế cục. Nay mạch ở bên cạnh mà vẫn gọi là giáp, thì hai bên chỉ một bên có che, một bên trơ trọi chịu gió lạnh, sao gọi là giáp được? Cho nên chép các cách ra để thấy rõ ý ấy."

 "Giáp quyết" của Trương Tử Vi

 Hình hai mươi cách trong "Giáp quyết" của Tử Vi

 Người đẹp trong màn soi bàn trang điểm: sinh ra hoàng hậu, quý phi và phu nhân nhất phẩm.

 Sinh ra bậc đài đỉnh (tam công, tể tướng), rất quý.

 Đây sinh ra thần tiên, quý nhân thanh cao, tốt.

 Sinh ra người rất quý.

 Đây là rất quý.

 Chủ rất giàu sang, địa vị vương hầu.

 Sinh ra bậc nội tướng (quan thân cận bên vua), người có tài danh ở Hàn lâm viện.

 Sinh ra người hào phú quyền quý.

 Ra trận làm tướng, vào triều làm tướng quốc, được quyền chém trước tâu sau.

 Rất quý.

 Sinh ra người coi cấm vệ (?).

 Sinh ra vương hầu.

 Giàu mà tầm thường, không thanh cao.

 Rất quý mà cũng rất hung.

 Sinh ra kẻ làm yêu thuật, tướng giặc…, rất hung.

 Sinh ra giặc cỏ, cướp lớn, cực hung.

 Chủ quý.

 Nửa tốt.

 Nửa tốt.

 Rất hung.

 Hai mươi cách trong "Giáp quyết" của Trương Tử Vi trên đây đều lấy hình dạng tốt xấu của núi che giáp hai bên trái phải để định giáp đẹp hay xấu.

 Các hình giáp trên đây chỉ ghi làm mẫu; hình núi biến hóa, há chỉ có thế? Người sáng suốt xét cho ra tính tình thật của núi, theo loại mà suy rộng là được. Thái thị khi bàn về mạch long thì có cái chính trong lệch, cái lệch trong chính; có cái trông như lệch mà thực ra chính, trông như chính mà thực ra lệch; có cái ra chính mà hạ lệch, ra lệch mà hạ chính; có cái trước lệch sau biến thành chính, trước chính sau biến thành lệch; có cái mạch tuy lệch về một bên mà núi ngoài chiếu ứng sát sao, không đến nỗi bị gió thổi; có cái đỉnh sao chính ở bên trái mà mạch lại ra ở bên phải; có cái thân sao lệch về bên phải mà chân nhánh bên trái lại nhiều; có cái hai mạch hợp lại; có cái ba mạch năm mạch ẩn khuất khó rõ; có cái mạch đá kỳ lạ, hoặc dấu vết lấp lóe lén lút, khó phân lệch chính; có cái nhỏ đến mức không thành hình — há hình vẽ nào nói hết được! Còn Trương Tử Vi khi bàn về núi che thì có chỗ không sát thực tế: như nói hai bên có huyền ngư, khuê bích là ứng tốt, nhưng nếu mạch long lệch khô, chết yếu, thì sao có thể vì có khuê bích mà cho là tốt! Cho nên phải lấy thuyết của Thái thị làm chính, kiêm dùng thuyết của Tử Vi là được. Đại để cái vi diệu của hình núi là vô cùng, sự biến hóa của mạch long là không một; có thể lấy lý mà suy, khó lấy hình mà định. Vốn có cái trông như tốt mà xấu, trông như xấu mà tốt; có cái nửa tốt nửa xấu, có thể tốt có thể xấu; có cái trước tốt sau xấu, trước xấu sau tốt. Họa phúc ràng buộc trong khoảng một li một tơ, há kẻ cứ theo tranh vẽ mà tìm ngựa (chỉ biết rập khuôn sách vở) có thể dòm đoán được! Hiểu thấu đến mức tinh tường như thần là ở nơi con người.

 Bàn về chân nhánh và nạo trạo của long

 Long có sang hèn đẹp xấu khác nhau, xem chân nhánh và nạo trạo của nó thì thấy được. Bởi chân nhánh, nạo trạo là khí phân ra của long, hình thể mỗi thứ theo loại của nó. Cho nên long dài xa thì chân nhánh, nạo trạo cũng dài xa; long ngắn nhỏ thì chân nhánh, nạo trạo cũng ngắn nhỏ. Long tốt thì phát ra chân nhánh cũng nổi thành hình sao, mang khí quý; long xấu thì chân nhánh lộ ra cũng ắt xấu xí, giống hình dữ. Đó là vì khí của long tốt xấu khác nhau, nên tuôn lộ, phát tiết ra ở chân nhánh, nạo trạo, tình trạng đẹp xấu tự nhiên không che giấu được.

 Tạm nói những điều dễ thấy: như núi chân nhánh rộng dài, nhấp nhô, sum suê vây quanh theo hầu; hoặc như kho như lẫm, như kiếm như ấn, như cờ như trống; hoặc thành hình Thiên ất, Thái ất (tên hai sao quý, chỉ hai ngọn núi quý) đứng hầu hai bên; hoặc thành ngự bình (bình phong của vua), triển trướng (màn trướng giương ra) che vui phía sau; hoặc mang hòm vàng ấn ngọc; hoặc mang thẻ giản, thẻ hốt, dao ngà; hoặc kết thành Thiên quan Địa trục (những núi, đá chắn ở cửa nước như cửa ải, như trục xe); hoặc như quan võ quan văn; hoặc giống thiên mã, quý nhân; hoặc giống rùa rắn, sư tử voi; hoặc như đai ngọc, ấn vàng; hoặc như ngọc đeo kêu leng keng; hoặc vút cao như ngọn bút văn; hoặc liền nhau như chuỗi ngọc; hoặc tròn như nồi úp, chuông nghiêng; hoặc vuông như bình phong bày hàng, như tủ chứa đồ; hoặc dày đặc như lính hầu xếp hàng ở nha môn hô dạ; hoặc vây quanh như đội nghi trượng tùy tùng; hoặc đông đúc như con cháu trai tráng sum vầy; hoặc lúc nhúc như kẻ hầu người hạ, gia súc nuôi đông. Như mây theo, như sương họp, hầu hạ nghiêm chỉnh, giữ chặt lấy thân ta, không dám đi nơi khác — đó đều là khí tốt phát hiện ra vậy.

 Sách "Minh sơn bảo giám" nói: "Thiên ất, Thái ất là gốc của phú quý; Thiên lộc, Thiên mã là chỗ dùng của phú quý; Văn quan, Vũ khố là sự ứng nghiệm của phú quý; Tả phụ, Hữu bật là sự giữ gìn phú quý; Nam thương, Nữ khố là sự bày đặt của phú quý." Liêu thị nói: "Chỉ khi chân nhánh của chính thân mạch nặng, đoàn nghi trượng mới thật được dùng." Phàm sa tốt bày ở trước là núi khách, của chung mọi người; còn cái ở chân nhánh của chính thân là của nhà mình, riêng mình hưởng dụng sát sao. Cho nên Phó Bá Thông nói: "Không quý ở cái thấy, mà quý ở cái không thấy." Liêu thị nói: "Ai biết cái không thấy mới là kỳ, phúc ứng chẳng sai dời."

 Còn long không có chân nhánh, nạo trạo thì gọi là "nô" (đầy tớ); tuy có chân nhánh mà không vươn nhảy cao vút thì gọi là "nhược" (yếu); tản mạn ủ rũ không có thu xếp thì gọi là "hư" (rỗng); quay lưng vô tình không ngó tới thân thì gọi là "nghịch" (ngược); hung ác nhọn sắc mà đâm ngược vào thân thì gọi là "sát" (đâm giết); kéo lê quá nặng mà chạy đông chạy tây thì gọi là "kiếp" (cướp đoạt); còn chân nhánh không đều, hoặc bên có bên không, bên dài bên ngắn, bên xuôi bên ngược, bên đẹp bên xấu, thì gọi là "bệnh". Lại hoặc hai bên rủ xuống như ném giáo cắm tre, như xác nằm, như xách giỏ, như dây thừng, như dao, như chặt ngón chặt đầu, như lá cỏ tranh rối loạn, như rắn chết rũ rượi, như túi tro, như ném que tính, như đầu ngỗng cổ vịt — đủ thứ hình không tốt, đều là khí dữ phát hiện ra vậy. Long như thế, dù có hình huyệt cũng đều không tốt. Nếu táng nhầm thì chủ bệnh lao lâu ngày, người trẻ chết oan, hoặc dịch bệnh, hỏa hoạn không cứu được, hoặc kiện tụng liên miên mà ruộng vườn tiêu hết, hoặc tiếng tăm dâm loạn làm bại hoại luân thường — mỗi thứ ứng theo loại của nó. Cho nên nạo trạo, chân nhánh là chỗ nghiệm tốt xấu do thân long phát tiết ra, lẽ nào không tin! Hình vẽ bày ở sau.

 Đây là đại lược các cách quý mang theo trong chân nhánh của thân long. Phó quốc sư (tức Phó Bá Thông) nói: "Phàm chỗ chân nhánh của hậu long rủ xuống từng đốt, cần nổi thành hình sao, thành hình tượng, như thiên mã, kho lẫm, giường xếp, cờ trống, kiếm ấn, màn trướng giương, bình phong bày, Thiên ất, Thái ất, quan văn, tướng võ v.v., mà xuôi theo che chở thân long, thì phía trước ắt kết đất lớn." Sách "Nhất lạp túc" nói "không quý ở cái thấy mà quý ở cái không thấy", chính là nói điều này. Thiên ất, Thái ất chủ địa vị ở đài các (cơ quan đầu não triều đình, bậc tể tướng); mặt trời mặt trăng, Phụ Bật chủ địa vị đến công, cô (tam công, tam cô: các chức quan tột bậc); ngọc đeo, văn võ chủ vương hầu bậc cao nhất; Nam thương, Nữ khố (kho đàn ông, kho đàn bà) chủ người và của giàu thịnh; giương cờ, dựng kích chủ uy vũ; tùy tùng hai bên chủ tôn vinh; cờ mao, cuộn sắc phong, ngự bình, màn gấm, cờ ngựa, đài tướng chủ ra làm tướng, vào làm tể tướng; ấn, hốt chủ thần đồng, trạng nguyên.

 Trên đây là đại lược các điều dữ mang theo trong chân nhánh của thân long. Sách "Tiệp kính" (?) nói: "Phàm chỗ chân nhánh của hậu long rủ xuống từng đốt, hoặc nhọn sắc mang sát khí, hoặc gầy yếu lởm chởm, hoặc sưng phù xấu xí, quay lưng chạy trốn, hoặc kéo lê quá nặng, hoặc lớn nhỏ chẳng ra thể thống, hoặc dài cứng như giáo, hoặc nhỏ quấn như dây thừng, hoặc như xác chồng, hoặc như đầu bị chặt, hoặc như bao khói, hoặc như ném que tính — đủ thứ hình xấu, thì là hung ác, dù có hình huyệt cũng không được táng."

 Hình sau đây là đất hồi long cố tổ (long quay đầu ngoảnh lại nhìn núi tổ): khí đẹp của chính thân lộ ra ở phía trước, làm núi chầu đối cho ta. Kinh nói "chưa làm huyệt đã làm núi chầu trước" là vậy. Trước nói "không quý ở cái thấy mà quý ở cái không thấy", nhưng như trường hợp này thì thấy có hại gì? Đại để quý ở chỗ thông suốt linh hoạt, chớ câu nệ lời cũ là được.

 Đại khái tốt xấu của chân nhánh thân long bàn ở trên đều nói theo hình rủ xuống, chưa nói đến chỗ sát thực về việc chính thân phát ra đều hay không đều, dài hay ngắn, có hay không. Xin thuật cả ở sau.

 Trên đây là cách chân nhánh thân long mọc đối từng đốt cân đều, rất quý. Bởi chân nhánh thân long quý ở chỗ mọc đối nhau từng đốt, hai bên cân đều, có không, dài ngắn, lớn nhỏ như nhau, mạch chính ra giữa, mới là cách bậc trên. Nhà thuật số gọi là "cành ngô đồng". Trương Tử Vi nói: "Cân đều chỉ có cành ngô đồng, hai lớp đưa hai lớp đón, thế bằng nhau. Mọc đối từng đốt mà thành xuyên tâm, tổ tông con cái đều giống nhau" là vậy. Thái Tây Sơn nói: "Sở dĩ long quý ở chân nhánh mọc đối, như cành ngô đồng là bậc quý nhất trong các long, lý ấy dễ thấy. Nay chẳng kể hoa cỏ cây cối có tiếng, cứ mọc đối là quý. Phàm cỏ cây hoa lá mọc hoang, cái nào mọc cành ra lá đối nhau từng đốt đều có thể làm thuốc để chữa bệnh. Đủ thấy trong trời đất cái gì mọc đối đều chịu khí thiêng của trời đất. Tay chân gân xương của người, chân và cánh của chim thú, đều là mọc đối. Còn trong các vị thuốc có mộc qua, đậu khấu, sa nhân, đại hoàng, hoàng liên, hoàng cầm… đều không mọc đối, nhưng lại có chỗ kỳ lạ, rốt cuộc khác với cỏ thường. Long kỳ lạ cũng vậy. Cho nên long uốn lượn như nét chữ 'chi', chữ 'huyền', và long riêng mình vút cao, lại đều không thể bàn theo lối xuyên tâm. Điều này chỉ có thể nói với người tâm cơ tròn trịa, biết biến thông, hiểu biết hơn người."

 Tôi xét: lời bàn này của Tây Sơn tinh tường, đích đáng, rõ ràng, sát thực; bàn về cái diệu của chân nhánh long đã được quá nửa.

 Trên đây là long có chân nhánh, nạo trạo tuy dài ngắn không đối nhau, nhưng xen kẽ cân đều, mạch lại xuyên giữa; nhà thuật số gọi là cách "cành thược dược". Trương Tử Vi nói: "Một loại gọi là cành thược dược, trái phải mọc ra cũng giống nhau; chỗ chia sáng tròn có nhánh lá, xen kẽ nhau cũng có lẽ cân đều" là vậy. Tôi cho rằng cách long này chân nhánh tuy dài ngắn không giống nhau, nhưng nhánh bên trái nếu đốt trước dài thì đốt sau ắt ngắn; nhánh bên phải nếu đốt trước ngắn thì đốt sau ắt dài. Hai bên bù trừ nhau, vẫn có lẽ cân đều. Huống chi đốt nào cũng có mạch chính xuyên giữa, thì tuy trái phải dài ngắn không đều, cũng không hại gì việc nó là long quý.

 Hình dưới đây: chân nhánh thân long tuy không đối nhau từng đốt, nhưng trái phải xen kẽ cân đều; nhà thuật số gọi là "lá lau sậy". Tử Vi nói: "Trái có phải không qua một đốt, phải có trái không vốn chẳng lạ; tên này vốn là kiểu lau sậy, chỉ cần sao (đỉnh núi) được chỗ đứng." Tôi xét: cách này so với cành ngô đồng mọc đối thì lực khác hẳn, mà gần giống cành thược dược; nhánh lá cũng mở ra qua lại, nhưng cành thược dược đầu cành sinh nhiều chạc, mang lực nặng hơn; còn lá lau sậy đầu cành không có chạc nên lực nhẹ. Nhưng lực tuy khác, lẽ kết tụ vốn không hai, sao có thể vì lực nhẹ mà bỏ đi?

 Trên đây là long một bên có chân nhánh mà dài, một bên chỉ lờ mờ có dáng chân nhánh; nhà thuật số gọi là "cành dương liễu". Tử Vi nói: "Lại có cành dương liễu mọc lệch, bên có bên không, cực kỳ trái khoáy." Lại nói: "Nếu có hình huyệt, núi quấn đưa chu đáo thì cũng có thể táng." Tôi cho rằng long loại này công vị (thứ bậc các phòng con cháu như trưởng, thứ, út, mỗi phòng ứng với một phía của mộ) không đều: một phòng giàu có nhiều con, một phòng nghèo khổ tàn tật tuyệt tự, lệch khô quá mức, dù có hình huyệt cũng không được táng. Công vị tuy không nhất thiết phải câu nệ, nhưng trường hợp như thế này, tính đến lợi hại lớn của con cháu thì cũng nên xét chọn.

 Hình dưới đây: long một bên có chân nhánh, một bên hoàn toàn không có, ấy là long đầy tớ, không kết đất. Bên có chân là mặt núi, để ngoảnh về phía chủ; bên không có chân là lưng núi. Trương Tử Vi cho rằng cách này nếu hợp sao Liễu (một trong hai mươi tám chòm sao, ứng với một phương vị nhất định) thì cũng có thể sinh người quý, chỉ là công vị lệch khô. Tôi cho rằng long loại này là núi đầy tớ, quyết không có lẽ kết tụ; dù hợp sao Liễu, có hình huyệt, cũng nên bỏ đi, không được táng. Tử Vi tuy có chỗ thấy, tôi không dám a dua theo. Đại để chân nhánh của long quý ở cân đều là đẹp; như tay chân của người, như cánh và chân của chim thú, thiếu một bên thì không bay chạy được, ít khi không đến nỗi thành phế bỏ. Lý và thế tất nhiên là vậy, chẳng cần đợi người trí mới biết. Lẽ của địa lý với lẽ của muôn vật vốn thông suốt với nhau, sao có thể xem là khác biệt được!

 Trên đây là long chân nhánh một bên dài một bên ngắn, vốn tự không đều; nhưng đốt nào cũng ra giữa, phía bên nhánh ngắn lại có một nhánh lớn quấn đưa đến tận đầu, cũng là cách quý. Nhà thuật số gọi là cách "cuốn rèm thi Điện" (thi Đình, kỳ thi cao nhất trước mặt vua). Trương Tử Vi nói "lại có long cực quý mọc lệch, gọi là cuốn rèm lên điện thi, không kể lệch nghiêng, đỗ hoàng giáp (đỗ tiến sĩ, tên ghi trên bảng vàng)" là vậy.

 Trên đây là long tuy một bên chân nhánh dài, một bên chân nhánh ngắn, vốn tự không đều; nhưng bên ngắn lại dựa vào núi tổ, sát thân che chắn, nên lại không thể bàn là dài ngắn không đều. Tục ngữ nói "một tổ bằng nghìn núi"; như người ta kẻ hầu người hạ, tùy tùng tuy nhiều, cũng không bằng sự che chở, phúc trạch của tổ tiên là lớn.

 Hình dưới đây: long có chân nhánh một bên đẹp một bên xấu. Phàm chân nhánh của long cần hai bên cân đều là đẹp; nếu một bên tốt, một bên không tốt, hoặc bên có bên không, bên dài bên ngắn, bên xuôi bên ngược, bên nhiều bên ít, đều là không tốt, dù có hình huyệt cũng không được táng.

 Chân nhánh, nạo trạo của long cũng như tay chân của người, vốn nên dài mà kỵ ngắn. Nhưng cũng có cái ngắn mà tốt, thì phải đốt nào cũng cân đều, mạch ra giữa, núi che hai bên quấn theo sát thân mới được; tức là cách long mà nhà thuật số gọi là "đốt rết" (như hình trên). Trương Tử Vi nói: "Hai bên có che chở thì cực thanh cực quý." Sách "Phát huy" nói: "Cách này chân ngắn, ắt phải nhờ núi ngoài quấn che chu đáo, rồi mới cực kỳ thanh quý." Tôi cho rằng long loại này phải đến đầu mút, sao huyệt mở ổ, mở kìm (huyệt có dạng ổ lõm hoặc dạng hai càng kẹp), có Long có Hổ, không cần nhờ núi ngoài hộ vệ mà chỗ huyệt tự ấm mới được; nếu không thì không tốt, không được táng.

 Hình dưới đây: long toàn thân linh động uốn lượn, như rắn sống ra hang, như dải lụa tiên bay giữa không, tức là các cách "roi lau vút", "long chữ chi chữ huyền", "lụa bay chín tầng trời"… Long loại này không bàn chân nhánh, chỉ cần núi quấn theo chu đáo, lại phải nổi đỉnh kết huyệt, có Long Hổ của chính thân, không nhờ núi ngoài mà huyệt tự ấm, mới là kết thật. Cách này quý nhất. Nếu xuất ra từ dưới những núi hình đài, bình phong, màn trướng, lọng che, thì chủ sinh thần đồng, trạng nguyên, tài danh bậc nhất thiên hạ.

 Những điều bàn trên đây về đẹp xấu của chân nhánh, nạo trạo thân long, cùng các thuyết cân đều, dài ngắn, có không, chỉ là tạm nói những điều nông gần. Còn với long lớn thì khó câu nệ như thế. Thái Văn Tiết công (tức Thái Tây Sơn) nói: "Đón đưa, xen kẽ, tay chân, nạo trạo là phép thường để xem long. Nhưng long lớn khi gần đến chỗ kết tụ, phần nhiều đi một mình, không thấy tay chân nạo trạo. Nó uốn lượn quanh co, đi bằng qua thấp, trông như nước chảy. Hoặc bỗng đứt tuyệt, không dấu vết để tìm; hoặc nhỏ như sợi chỉ, không nhận ra nó đi về đâu. Chỗ thấp bằng của nó, hoặc là ruộng bằng đồng rộng, ngang rộng có khi đến mấy chục dặm; hoặc là mương ao ruộng đồng; hoặc là xóm làng vườn hào; hoặc là cửa ải nhỏ, chợ búa. Hoặc xa vắng không người ở, nhìn mút mắt không bờ; hoặc gò cát mênh mang, không thể đặt chân; hoặc lờ mờ gồ ghề bỗng như con ba ba, con cá sấu; hoặc từng đống từng đống bỗng như mộ cổ. Đi tới trước thì gặp vùng nước lớn mênh mông, sông hồ giao hội, mà không có núi để dựa, không có hình để phân biệt. Đó là chỗ tận cùng lớn của long lớn. Người tinh mắt thấy vậy biết là đất lớn, có thể làm kinh kỳ (vùng kinh đô), hoặc có thể làm phiên trấn (trấn lớn của một phương). Xét lại từ đầu thì long đến rõ ràng, quấn che không thiếu, uốn lượn chữ chi chữ huyền, tay chân bày biện, không gì không đủ; chỉ là người ta không biết tạo hóa rộng hẹp thế nào mà thôi." Tôi xét: lời này bàn rằng long lớn không thể lấy phép thường về chân nhánh nạo trạo mà câu nệ, là thích đáng nhất. Tử Vi cũng nói: "Ví như long đi thì xem đón đưa, tay chân giao tiếp như con cua bò." Nhưng ông không biết long lớn trăm mấy chục dặm hoặc mấy chục dặm, con mắt tầm thường lấy phép thường mà câu nệ thì sao nhận ra được? Cho nên thuyết về nạo trạo, chân nhánh của thân long còn phải phân biệt long là cành hay thân, lớn hay nhỏ, rồi mới thấu hết cái vi diệu của nó. Nếu chỉ lấy phép thường mà câu nệ thì không tránh khỏi cái nhìn của ếch ngồi đáy giếng.

 Bàn về sự hộ tống của long

 "Hắc nang kinh" nói: "Long cần có che đưa; có che đưa thì long nặng (có lực)." Sách "Phát huy" nói: "Long quý hoàn toàn ở chỗ hộ tùng nhiều." Bốc thị nói: "Đức không cô đơn, ắt có láng giềng (lời trong sách Luận ngữ); hãy xem núi hộ tùng của nó." "Long kinh" nói: "Trên thân long thật nhiều hộ vệ, núi nước có tình đến chắp tay vái chào." Lại nói: "Chỉ có long thật ngồi trong cục, núi lộn xộn lại ở ngoài làm núi quấn." Lại nói: "Quấn nhiều không cho núi ngoài chạy mất, huống chi dài xa làm thủy khẩu (cửa nước chảy ra khỏi khu đất)? Núi đưa theo và núi đỡ nếu vẹn cả hai, giàu sang song toàn thật là hiếm có." Đều nói long thật kết tụ thì ắt có các núi hộ tùng đón đưa để bảo vệ, giữ gìn. Như bậc đại quý nhân ra vào, ắt trước hô sau ủng, người đi đường tránh dạt, người xem vây kín như tường. Lúc ở nhà thì có hầu thiếp mấy trăm người, hoặc binh lính mấy nghìn, mặc giáp cầm binh khí để hộ vệ. Trương Tử Vi nói: "Vương hầu có vệ binh vây quanh tùy tùng, ra vào ngồi đứng nhiều người đón đưa." Lại nói: "Muôn quân theo như bóng thành cấm vệ, nghìn quan vây quanh ấy là triều đình." Đều là lấy để ví long thật có các núi vây quanh theo hầu.

 Còn long đơn độc lạnh lẽo thì như người nghèo hèn: nhà chỉ có bốn vách, trong nhà trống trơn như cái khánh treo, vợ con còn không có, huống chi đầy tớ sai bảo? Đến khi ra ngoài thì khắp nước không ai đứng nói chuyện cùng, huống chi người theo hầu quát dẹp đường? Cho nên long đơn độc lạnh lẽo là vô dụng nhất, phía trước phần nhiều chỉ làm đàn thần, miếu thổ địa mà thôi. Dương công nói: "Nếu đi một mình không hộ vệ, ắt làm đền thần, chùa Phật, cung đạo sĩ." Trương Tử Vi nói: "Sinh một mình sống một mình không ai làm bạn, chỉ hợp đốt hương làm miếu ở."

 Long vốn quý ở có hộ tùng, lại càng quý ở hộ tùng nhiều; vì hộ tùng nhiều thì đất càng lớn. Kinh nói: "Hộ tùng nhiều, thích nhất là đến trước huyệt; ba lớp năm lớp thì phúc kéo dài. Một lớp hộ vệ thì một đời quý; hộ vệ mười lớp là đất tể tướng. Hai lớp cũng chủ được cai quản một thành (như chức quan đứng đầu một châu, một quận); một lớp chỉ sinh ra thừa, bộ, úy (các chức quan nhỏ ở huyện)." Lại nói: "Tìm long nghìn lần muôn lần hãy xem núi quấn; một lớp núi quấn là một lớp cửa ải. Cửa ải nếu có mười lớp khóa, ắt có vương hầu ở trong ấy." Phạm Việt Phượng nói: "Đất đại phú đại quý như quan lớn đi tuần, trước hô sau ủng rất đông; đất nhỏ như quan nhỏ ra vào, người theo chẳng qua vài người mà thôi."

 Lại có sự phân biệt dài ngắn lớn nhỏ: long lớn thì núi quấn che cũng lớn; long dài thì núi quấn che cũng dài; long ngắn nhỏ thì núi quấn che cũng chỉ ngắn nhỏ mà thôi. Kinh nói: "Núi che quấn cũng tự có lớn nhỏ, lớn nhỏ theo long dài ngắn mà đến; long dài thì quấn che cũng dài xa, long ngắn thì quấn che cũng ở gần sát" là vậy. Chi long (long là nhánh nhỏ) thì phải có quấn che chu đáo, núi chầu đón đẹp lạ, núi đưa theo chỉnh tề, hạ thủ (phía dưới, chỗ nước chảy đi) nhiều lớp chồng chất, mới có kết tụ; không thể vì một núi có tình mà lấy. Kinh nói: "Trên thân chi long cũng có thể chọn đất, nửa là hoa hão, nửa là thật mở. Nếu là hoa hão thì không có núi chầu ứng; nếu là kết thật thì núi che quấn quay về. Che quấn nhất định phải xem số lớp; một lớp quay lại ngoảnh về thân long, chớ vội coi là thật, e là lá của long hộ vệ xen nhau. Ba lớp năm lớp ôm quay lại, thì cứ trên thân chi long mà làm." Còn can long (long là thân chính lớn) thì lấy đón xa đưa xa, quấn lớn che lớn, trong tầm mắt rộng mà nhận ra. Trương Tử Vi nói: "Đất lớn thì núi đón đưa cách cả sông nước." Lại nói: "Long lớn đi đến chỗ cùng của nước, hoặc làm châu huyện uốn quanh thong thả. Ắt có núi cao làm núi quấn ngoài, không ở bên thân mà cách mấy chục dặm." "Long kinh" nói: "Không biết thân lớn dài thì núi quấn cũng dài, núi châu khác huyện khác làm bạn." Lại nói: "Phàm chỗ cùng của can long, núi ngoài cách nước đến ngoảnh nhìn."

 "Ngọc tủy kinh" nói: "Các núi đón đưa, kho lẫm của long lớn đều không phải tự thân mang theo. Như quan lớn ra vào, tự có các vùng thuộc quyền cai quản, lần lượt sắp đặt màn trướng, nhà trọ, kho lẫm, lương thảo tích trữ để chờ khi cần, còn quý nhân chẳng qua mang theo lính hầu mà đi thôi." Mỗi nơi đi qua, không ai không tụ lại xem, nhóm họp đón đưa; long lớn đi cũng chẳng khác gì thế. Long nhỏ như quan nhỏ ra vào, mọi thứ cần dùng đều phải tự mang theo; lại như người giàu ra vào, đồ dùng màn trướng không gì không đủ, nhưng đều là đồ của mình, không lấy của người khác. Chỉ là xe ngựa chỉnh tề, người theo đông đúc rực rỡ, đi qua không phải không có người đứng xem, hoặc có tá điền ở trang trại ra chào hỏi. Long lớn long nhỏ khác nhau như vậy. Cho nên các núi đón đưa, quấn che của long lớn đều có mạch long riêng chạy đến, cùng long chính cách nước gặp nhau để làm chỗ dùng.

 Nhưng không thể nhất loạt lấy núi xa làm núi che, mà ở chỗ trống trải hứng gió cũng chỉ núi xa làm hầu cận. Tôi e rằng kẻ không hiểu biết thèm muốn đất lớn, bị thầy dỏm lừa, đem long đơn độc hung dữ làm đất lớn, gượng chỉ núi xa làm núi quấn che, mượn thuyết của "Ngọc tủy kinh" làm cớ — thế là bị cái ham lớn làm mê hoặc. Điều thiết yếu là vào huyệt mà không bị gió mới là thật. Cho nên phàm núi che, phải có núi gần làm kẻ hầu người theo, lại có núi xa làm núi quấn núi đón mới được. Hơn nữa ở những chỗ then chốt như quá giáp, cửa ải, phải lấy núi gần làm chuẩn. Ví như đầy tớ, ở gần bên mình thì sai khiến được việc; nếu đã cách xa thì gọi không kịp, sai bảo bất tiện, sao được sức của nó! Lại phải hơi cao lớn, không thể quá thấp nhỏ, như trẻ con hầu bên ta, nó nhỏ dại không biết gì, không kham nổi việc ta sai khiến; nhưng cũng không thể quá cao lớn, có dáng đầy tớ lấn chủ. Chỉ nên vừa phải trong khoảng lớn nhỏ, cao thấp, xa gần, thế mới là trọn cái diệu. Người trí trong lòng tự có cơ biến linh hoạt, há ngòi bút nói hết được sao!

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video