Thiên 10 — Phẩm 10: Duyên giác

 Kinh A-duy-việt-trí-già (A-duy-việt-trí: bậc Bồ-tát không còn thoái lui trên đường thành Phật), phẩm thứ mười: Duyên giác (bậc tự mình quán xét lẽ nhân duyên sinh diệt mà giác ngộ, không cần nghe Phật dạy).

 Phật bảo A-nan (vị đệ tử thường theo hầu Phật): "Vì sao Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân như mà đến) tuyên nói Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu mọi chúng sinh) là Duyên giác? Ấy là vì Bồ-tát tận mắt thấy các pháp. Thế nào là tận mắt thấy? Là thấy mọi pháp đều là không, không có hình loại mà không thể phá hoại; ngay trong hiện tại giác ngộ, quán thấy pháp không thể diệt, nên gọi là Duyên giác. Kinh điển của chư Phật không thể nghĩ bàn. Bồ-tát hiểu rõ muôn loài đều như nê hoàn (niết-bàn: sự tắt hẳn phiền não, thoát khỏi sinh tử), không có trong ngoài, thì không thể nắm được. Mọi pháp không khởi không diệt; bản tế (chỗ tận cùng nguồn gốc) của con người chính là nê hoàn.

 Cái gọi là bản tịnh (vốn trong sạch) chỉ là dính vào lời nói mà thôi. Vậy thì không có gì, pháp không thể đạt tới; nhân tên gọi mà nói ra, lời nói không đạt tới đâu. Vì sao vậy? Lời ấy là không; điều miệng nói ra, không hiểu thì đã là không (?). Bản tế của pháp là cái không của đạo Phật. Phân biệt quán xét như thế, nên gọi là Duyên giác.

 Bồ-tát tự xét sắc ấm (nhóm hình sắc, vật chất, một trong năm ấm — năm nhóm hợp thành con người) chỉ là tiếng gọi mà thôi. Sắc ấm này, xét cái sắc sinh ra thì chỉ có tên gọi. Lìa lời tiếng thì không có ấm. Sắc ấm không có thân, không có cái ta. Vì sao vậy? Do miệng đặt tên, điều nói ra cũng là không; không khởi không diệt, điều nói ra vốn tự nhiên; không dính vào cái ta, không thể tồn tại lâu, huống gì lời của miệng?

 Tận mắt thấy sắc ấm rồi thì đến thống dương ấm (tức thọ ấm: nhóm cảm giác khổ, vui, không khổ không vui). Thống dương ấm diệt thì không có tên; do miệng nói ra mà gọi là thống dương. Thống dương ấm không có thân, không có cái ta. Vì sao vậy? Cái gọi là thống dương ấm, lời ấy là không, không khởi không diệt; lời không dính vào thân thì không có chỗ trụ, huống gì lời nói?

 Hiểu thống dương ấm rồi, liền quán tưởng ấm (nhóm tri giác, hình dung, tưởng tượng); nếu làm lặng tưởng ấm thì không còn tư tưởng. Tưởng ấm chỉ là tên gọi, không có thân, không có cái ta. Vì sao vậy? Cái miệng nói là tư tưởng ấm, lời ấy là không, không khởi không diệt; phân biệt lời rồi thì không dính, vốn tự nhiên. Tâm còn không có chỗ đứng, huống gì lời của miệng?

 Quán tưởng ấm rồi thì sinh tử ấm đã diệt (?). Hành ấm (nhóm tạo tác của tâm, gây nghiệp dẫn đến sinh tử) thì không có sinh tử. Cái gọi là hành ấm không có thân, không có cái ta. Vì sao vậy? Cái gọi là hành ấm, lời ấy là không, không khởi không diệt, chỉ là dính vào lời mà thôi, không thể tồn tại lâu, huống gì điều miệng nói?

 Quán hành ấm rồi thì có thức ấm (nhóm nhận biết, phân biệt). Giả như thức ấm lặng lẽ tịch diệt (vắng lặng, dứt hẳn), thì thức ấm này chỉ là tiếng gọi "ấm" mà thôi. Vì sao vậy? Cái gọi là thức ấm ấy chỉ là không; không khởi không diệt, lời ấy vốn tự nhiên, không có chỗ dừng trụ, huống gì lời nói?

 Năm ấm ấy đều không có thật; phân biệt được bản vô (cái vốn không, thực tướng của muôn pháp), nên gọi là Duyên giác. Vì sao vậy? Lời của miệng này do duyên đối đãi mà có; không duyên, chẳng duyên theo các nhân; giảng nói có lời hay không lời (?) về việc năm ấm, đối với tất cả những điều ấy mãi không dính mắc, không tạo các nhân, nên gọi là Duyên giác." Bấy giờ Phật nói kệ rằng:

 Tận mắt thấy mọi pháp, phân biệt biết chúng là không;

 Không dính vào các sắc, rốt ráo không có tướng.

 Ngay hiện tại quán pháp này, hiểu không, biết tự nhiên;

 Phân biệt rõ sự lặng lẽ, không thể tìm được cội nguồn.

 Ngay hiện tại đạt điều này, hiểu năm ấm như vậy;

 Thì là bậc Bình Đẳng Giác (bậc giác ngộ bình đẳng, tức Phật); Duyên giác không nghĩ tưởng.

 Chúng sinh dốc chí vô vi (trạng thái không tạo tác, không sinh không diệt), tâm ấy không thể nắm được;

 Bản tế không có khởi, thanh tịnh, không, không thể nghĩ bàn.

 Mọi người không khởi, quán thấy không có diệt;

 Các pháp không động không dấy, ấy gọi là vô vi.

 Chúng sinh đều là nê hoàn, xét rõ chỗ hướng về ấy;

 Không có người, như cái bóng, nên gọi là vô vi.

 Không dùng danh xưng ấy, dân chúng chính là nê hoàn;

 Không khởi không diệt, như lời miệng ngợi ca.

 Dám nói tất cả là không, người không hiểu thì chẳng phải lời (?);

 Vì thế, vì chúng sinh, hiện ra mà nói nê hoàn.

 Miệng phát ra lời giả, không có chỗ, cũng không có niệm;

 Nhân miệng mà có lời dạy, tìm gốc không thể được.

 Ấm không ở nơi bản tế, lời miệng không bày rõ được gì;

 Những gì các tiếng xưng nói, bờ cõi của người cũng không có niệm.

 Mọi nguyện về nê hoàn, bản vô và bờ khởi đầu;

 Lặng lẽ không buông lung, thì cứu được những ai được dắt dẫn.

 Bản tịnh dạo trong tiếng vang, chúng sinh cũng như vậy;

 Không hình thì không tịch, bản tịnh không có tâm niệm.

 Gốc của pháp là như thế, đặt tên giả mà khen nêu;

 Nguồn ấy không thể nắm được, vì thế mới có lời nói.

 Không do việc nịnh hót, mà có thể phân biệt hiểu được;

 Bờ ấy là không, liền hiểu gốc của chúng sinh.

 Lời ấy không nương vào giảng nói, lời miệng không bày rõ được gì;

 Dân chúng là như thế, thì không dính vào gốc của người.

 Ấm phát ra là không, tiếng ấy không có sai biệt;

 Lời nói cũng như thế, mà bờ cõi cũng như vậy.

 Sự không ấy chân thật như thế, giác ngộ rồi không còn niệm;

 Ấy là đạo bình đẳng, Duyên giác không thể nghĩ bàn.

 Giác rõ cái sắc gốc, đó chỉ là tiếng gọi "ấm" mà thôi;

 Làm tịch diệt sắc ấm này, thì không có lời tiếng.

 Tự nhiên buông bỏ đi, ấy gọi là không hình;

 Cái ta đã là tự nhiên, nhìn nó không có chỗ nào.

 Nhân lời mà gọi là ấm, sắc vốn không có thân;

 Tiếng ấy đều về không, không khởi cũng không diệt.

 Nhân miệng mà nói ra, tìm gốc không thể được;

 Lời ấy do si mê dấy lên, gọi nó là sắc ấm.

 Ngay hiện tại quán thức ấm, các tiếng không có gì;

 Ấm này đã tịch diệt, thì không có ấm của tiếng vang.

 Ở đây xa lìa thân, cái gọi là "ta";

 Xét thấy đã tự nhiên là không, chưa từng có sự trụ bền.

 Ấm mà miệng duyên theo, thức ấm là hư không;

 Lời miệng vốn vắng lặng, không khởi không diệt.

 Nếu có ngợi khen nói năng, xét kỹ đều là bản vô;

 Lời do vô minh (sự ngu tối) nói ra, nên diễn thành sắc ấm.

 Các âm không có lời nói, giới hạn ấy không thể nắm được;

 Không khởi không diệt, không có chỗ mà không quyết định (?).

 Không bị trần lao (phiền não như bụi làm nhọc tâm) xâm lấn, cũng không tạo các pháp;

 Không chấp không bỏ, không hý luận (lời bàn suông vô ích), không cả nê hoàn (?).

 Kia cũng không tịch diệt, không có thấy gì;

 Không vui với bố thí hay bụi tham muốn, không lười không tinh tấn (siêng năng);

 Không loạn không nhất tâm, kia cũng không giữ giới;

 Không có vật gì để thành tựu, cớ sao phải giữ giới cấm?

 Năm đường (năm nẻo luân hồi: trời, người, súc sinh, ngạ quỷ tức quỷ đói, địa ngục) chẳng có niệm, không suy nghĩ cũng như thế;

 Không sợ không hãi, không thoát mà cũng không trói.

 Tuy giảng mà không có gì diễn bày, ấy là chỗ sắc đi vào (?);

 Mọi pháp âm đều như thế, không nắm được, đừng dính vào lời.

 Ngay hiện tại đạt giác ngộ này, là lời nói về pháp vô tận;

 Để thành tam muội (trạng thái tâm định sâu) này, thì không có các tiếng vang.

 Tự mắt phân biệt điều này, tiếng vang bình đẳng như tên gọi;

 Các pháp cũng như vậy, không lời, không có dính mắc.

 Người hiểu rõ nhân duyên, biết âm thanh không có gì;

 Nên gọi là đạo bình đẳng, ấy gọi là Duyên giác.

 Phật bảo A-nan: "Bồ-tát đại sĩ (bậc người lớn, chỉ Bồ-tát) ngay trong hiện tại phân biệt (mười hai nhân duyên — mười hai khâu nối tiếp nhau tạo thành vòng sinh tử): có minh (sự sáng hiểu) và vô minh (sự ngu tối, gốc của sinh tử); là hành (sự tạo tác) và không phải hành; có thức (sự nhận biết) và không thức; sắc và không sắc (tức danh sắc: phần tâm và phần thân); sáu nhập (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) và không nhập; các xúc (sự tiếp xúc giữa giác quan và đối tượng) và không xúc; thống dương (cảm thọ khổ vui) và không thống dương; ân ái (lòng yêu đắm) và không ái; không thủ và bỏ thủ (thủ: sự chấp giữ); hữu (sự tồn tại, nghiệp lực dẫn tới đời sau) và không hữu; sinh và không sinh; hoạn nạn già, bệnh, chết — tất cả đều tự nhiên, xét đều là bản vô. Quán như thế nên gọi là Duyên giác." Bấy giờ Phật nói kệ rằng:

 Ngay hiện tại hiểu rõ vô minh, chưa từng nương vào mà cho là minh;

 Không thành lập có hình, giống như bóng trong nước.

 Thông đạt hiểu các nghĩa, không dính vào mọi pháp;

 Nếu không nương vào kinh, ấy là tướng của người trí.

 Minh với thân không khác nhau, là tướng của mọi pháp;

 Giác rõ chỗ hướng về của duyên này, nên gọi là Duyên giác.

 Cái gọi là hành của thân, thân ấy không tạo tác gì;

 Mãi không có trong ngoài, thì vượt khỏi thể sinh tử.

 Đầu cuối giống như cây chuối (thân rỗng, không có lõi), không có gốc, không có hình dạng;

 Không khởi, không có diệt, bình đẳng ví như hư không.

 Ngay hiện tại hiểu rõ điều này, thì là Bồ-tát dũng mãnh;

 Ấy gọi là bậc thánh bình đẳng, Duyên giác như không có niệm.

 Phân biệt mọi pháp, hành là vắng lặng như huyễn hoá;

 Thức ấy tự nhiên như vậy, ngay hiện tại hiểu rõ nó.

 Bỗng nhiên hiểu tâm ấy, biết thức và hành cũng như thế;

 Những tưởng chỉ bày đạo, sáng biết các pháp là không.

 Phân biệt biết lẽ ấy, tất cả đều không dính mắc;

 Người hiểu rõ pháp như thế, biết thức cũng như huyễn.

 Cái gọi là danh sắc, thân và các âm thanh;

 Mọi hình dạng đều không, không thành, ấy gọi là tướng tự nhiên.

 Tâm rong ruổi theo sáu tình (sáu giác quan), như huyễn hoá không lời;

 Hiện ra lời mà không phải âm thanh, xét tự nhiên đều là không.

 Từ lâu xa đã tập quen, nhân đó phát ra các nhập xứ (sáu chỗ giác quan);

 Người kia phân biệt xúc, gọi là tự nhiên như khoảng không.

 Xúc đã thành mà đều là không, niệm dạo chơi khởi ra các sự chạm biết (?);

 Nếu hiểu xúc vốn vắng lặng, thì biết pháp không có chỗ trụ.

 Tận mắt thấy xúc là tự nhiên, thấy mọi sự chạm biết đều vắng lặng;

 Không gây tai ương tội dữ, nên gọi là Duyên giác.

 Hiểu rõ các thống dương, đều là không như bản tịnh;

 Ví như bọt nước nổi lên trong chốc lát; dốc chí kính cái không, không hình.

 Dứt trừ mọi ân ái, thì theo pháp không dính mắc;

 Tình dục đã hết hẳn, nên gọi là Duyên giác.

 Nếu thủ mà không thủ, thì là không, không có hữu;

 Không có hình thì thành tựu được gì? Ví như dã mã (ảo ảnh hơi nóng bốc lên giữa đồng, trông như nước mà không có thật).

 Ta không khởi tưởng, thân sinh ra cũng như thế;

 Xét gốc là tự nhiên sinh, không rễ, chẳng có hình.

 Vì lìa pháp sinh diệt, nên không sợ lúc chết;

 Chưa từng lại thành thân, tất cả đều được tự tại.

 Ngay hiện tại đạt trí tuệ này, mãi không có kẻ dính mắc;

 Lại tiếng gọi Duyên giác, ấy là tạo hạnh Bồ-tát.

 Phật bảo A-nan: "Như Lai chí chân đẳng chánh giác (bậc chân thật tột cùng, giác ngộ chân chánh và bình đẳng, tức là Phật) vì lẽ ấy mà khen ngợi Bồ-tát là Duyên giác; cũng nên biết đó là thiện quyền phương tiện (cách khéo léo, tuỳ theo căn cơ người nghe mà dẫn dắt). Như Lai vì lẽ ấy mà tôn vinh Bồ-tát đại sĩ là Trì tín (người đang hướng tới quả thánh đầu tiên nhờ lòng tin), Phụng pháp (người đang hướng tới quả thánh đầu tiên nhờ hiểu pháp), Bát đẳng (bậc thứ tám tính từ bậc cao nhất xuống, đang hướng tới quả thánh đầu tiên), Đạo tích (quả thánh đầu tiên, còn gọi là Tu-đà-hoàn, bậc đã vào dòng thánh), Vãng lai (bậc chỉ còn trở lại cõi người một lần), Bất hoàn (bậc không còn trở lại cõi Dục), Vô trước (A-la-hán, bậc đã dứt sạch phiền não, không còn dính mắc), Thanh văn (hàng đệ tử nghe lời Phật mà tu) và Duyên giác vậy."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video