Kinh A-duy-việt-trí-già (kinh nói về bậc Bất thoái chuyển, tức người tu hành đã vững vàng, không còn thối lui trên con đường thành Phật), phẩm Hàng ma (khuất phục ma), thứ mười hai.
Lúc ấy có vô số trăm nghìn vị tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ), gồm các đại đệ tử của Phật như Xá-lợi-phất, Mục-kiền-liên, Tu-bồ-đề, A-nan (thị giả thân cận của Phật), A-na-luật (?), Ly-việt, Kiếp-tân-nô, cùng từ chỗ ngồi đứng dậy, chắp tay đứng, thưa với Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính): "Chúng con hôm nay đã đầy đủ thánh đạo, không trái ý lớn, đã hàng phục và vứt bỏ kẻ thù là ma. Chúng con đã làm trọn ngũ nghịch (năm tội nghịch nặng nhất: giết cha, giết mẹ, giết bậc A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá sự hòa hợp của Tăng đoàn), được đủ ngũ lạc (năm thú vui của năm giác quan), thành tựu tà kiến (cái thấy lệch lạc), lìa bỏ chánh kiến (cái thấy đúng đắn). Chúng con hôm nay đã giết vô số muôn nghìn mạng người, đều đã thành Phật đạo, đến cõi vô dư (cảnh giới Niết-bàn hoàn toàn, không còn sót lại chút thân xác hay phiền não nào) mà diệt độ (vào Niết-bàn, dứt hẳn sống chết)." Khi ấy Thế Tôn im lặng.
Bấy giờ trong chúng có vô lượng trăm nghìn người đến dự hội, nghe lời ấy đều sinh nghi: "Lời này là gì? Ý nghĩa hướng về đâu?" Trong lòng mờ mịt: "Đến như bậc A-la-hán (bậc thánh đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh) mà còn nói lời này, huống gì người phàm!" Người đang đứng thì đứng sững, người đang ngồi thì ngồi lặng, không đứng dậy nổi.
Hiền giả A-nan nương theo ý của bậc Thánh Tôn, biết hết điều mà vô số trăm nghìn người trong chúng đang nghĩ, bèn hỏi Văn-thù-sư-lợi (vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ): "Nghe các vị trưởng lão nói, người trong hội đều nghi, chẳng rõ điều được bàn ấy hướng về đâu. Mà Phật Thế Tôn lại im lặng không nói." Văn-thù-sư-lợi bèn nói: "Này nhân giả A-nan, kinh này tên là 'Địa vị của Bồ-tát chuyển bánh xe Bất thoái', là điều các vị trưởng lão này có thể giảng nói. Các vị Bồ-tát đại sĩ (bậc tu hành lớn, phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh) đã đạt bất thoái thì tận mắt thấy nên tin mà thôi." A-nan lại hỏi: "Vì sao các trưởng lão nói lời này mà Thế Tôn im lặng? Có phải các trưởng lão này đã bất thoái chuyển đối với đạo vô thượng chánh chân (quả giác ngộ cao nhất, chân chính) chăng?" Đáp: "Đúng vậy. Họ sẽ thành chánh giác (sự giác ngộ chân chính), không còn quay trở lại nữa."
Văn-thù-sư-lợi nói với hiền giả A-nan: "Hành vi không sáng suốt thì gọi là 'mẹ' của họ. Những người này đã diệt trừ đến tận cùng. Ý nghĩ không lành, tham đắm tình sắc, đó là 'cha'. Họ trừ ý nghĩ không lành, xa lìa các niệm tình ái, đến chỗ tâm không bám chấp, buông bỏ lối sống của phàm phu, rửa sạch ý tưởng nhơ uế, phân biệt rõ thánh và tục, đập tan các niệm mà không làm hỏng pháp lớn, khởi ý của Như Lai (danh hiệu Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như, tức thực tướng của muôn pháp) để trừ các tưởng, thấy tất cả các pháp đều không có chỗ từ đó sinh ra. Vì thế các trưởng lão nói lời này: 'Chúng con hôm nay đã đầy đủ ngũ nghịch.' Sở dĩ như vậy là vì đã 'đi ngược' thì không còn đi rồi trở lại (trong vòng sống chết) (?).
Các trưởng lão nói đã thành ngũ lạc: xét năm thú vui ấy đều như mộng, như huyễn, như bóng, như tiếng vang, như dã mã (ảo ảnh hơi nóng bốc lên giữa đồng, trông như nước hay đàn ngựa chạy). Hiểu rõ trí tuệ này, thực hành không thiếu sót, đó là ngũ lạc. Vì sao? Vì chúng không có gốc rễ. Đã không có nguồn gốc thì là trừ sạch, liền hợp với bình đẳng. Giảng đầy đủ trí tuệ của bậc thánh thì liền đạt pháp nhẫn (sự chấp nhận và an trú vững vàng nơi chân lý của các pháp). Đó gọi là đầy đủ ngũ lạc.
Các trưởng lão nói: 'Chúng con hôm nay đã lìa chánh kiến mà trụ nơi tà kiến', là vì thấy tất cả các pháp đều ở trong cái 'tà' (lệch, không thật). Dối gạt thay các pháp! Giả dối mà người ta tưởng là chân thật, rốt cùng không có gì, ví như hư không, không có hình tướng. Hư hay thật, đi hay đến, đều không có chỗ hướng về, không thể nắm giữ. Vì sao? Vì bản tính tự nhiên vốn vậy. Xét các pháp ấy thì đều bình đẳng như một. Các pháp bình đẳng thế nào thì tà kiến cũng thế. Các tỳ-kheo này chẳng phải bình đẳng mà không có tà (?). Vì sao? Vì họ lìa các tưởng mà đạt Phật đạo, được các pháp giác ngộ, thấm đẫm nghĩa kinh, mà không có gì để được. Vì thế, này A-nan, các tỳ-kheo này cùng nói: 'Chúng con hôm nay đầy đủ tà kiến, buông bỏ chánh kiến.'
Các trưởng lão nói: 'Hôm nay chúng con đã giết vô số trăm nghìn mạng người', là vì khi nói lời ấy, có vô số nghìn vạn người và thần được nghe rằng các pháp ví như huyễn, mộng, bóng, tiếng vang, dã mã; họ liền trừ bỏ ý tưởng về 'người', không còn 'ta', xa lìa ý tưởng về 'thọ mạng' và 'người', vượt khỏi các gốc công đức (?), phát ý đạo lớn (phát tâm cầu thành Phật) mà không có gì để gieo trồng, tu tập nghĩa của đạo. Cùng với các tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia đã thọ giới đầy đủ), thanh tín sĩ (nam cư sĩ tại gia giữ giới), thanh tín nữ (nữ cư sĩ tại gia giữ giới) khác, họ bỏ ý tưởng về ta, người, thọ mạng, thân thể, không còn phải chịu nhiều lần cái khổ của vòng sống chết. Vì sao? Vì không còn ý tưởng về ta và người, ý tưởng ấy diệt hẳn không sót, đạt được bất khởi pháp nhẫn rốt ráo (sự an trú vững chắc nơi chân lý rằng các pháp vốn không khởi sinh). Vì thế mới nói lời này: 'Chúng con hôm nay đã giết vô số trăm nghìn mạng người.'
Các trưởng lão vừa rồi nói: 'Hôm nay chúng con đã đạt Phật đạo, đến cõi vô dư mà diệt độ', là vì đã khai hóa vô lượng ức trăm nghìn mạng người, khiến họ bỏ các bụi nhơ, đạt thánh đạo. Vì sao? Vì họ đều phát ý đạo vô thượng chánh chân. Khi nói lời này, tất cả đều đạt vô sở tùng sinh pháp nhẫn (sự an trú vững chắc nơi chân lý rằng các pháp không từ đâu sinh ra). Vì thế các vị ấy tán thán, tự khen mà nói: 'Hôm nay chúng con nhổ bỏ tình dục, thành tựu pháp Phật đạo, không còn hình hài của trần lao (phiền não nhọc nhằn), trừ hết cấu uế còn sót; nên nói chúng con nay được đạo lớn, ở cõi vô dư mà diệt độ.' Các hiền giả này vì ở trong Đại thừa (con đường tu hành rộng lớn, cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) nên không mong sinh lên cõi trời.
Này nhân giả A-nan, những thiện nam tử, thiện nữ nhân (con trai, con gái nhà lành, chỉ người tu học có căn lành) phát ý đạo vô thượng chánh chân, dù làm việc đời mà tâm thanh tịnh, không bị pháp đời trói buộc, thì nên phát tâm vượt qua mọi nghĩa lý, theo đạo mà bỏ các tưởng, thấu suốt kinh điển, như thế là ở cõi vô dư mà diệt độ. Này A-nan, đó là tu tập Bồ-tát thừa (con đường tu hành của Bồ-tát).
Người hành đạo Bồ-tát không tu theo ngày tháng. Kẻ ngu si mới chạy theo ý niệm về ngày tháng, chẳng phải bậc trí sáng. Vì sao? Nếu không có lòng tin chân thật này điều khiển cung điện chư thiên (?) thì không có ánh sáng, liền không có ra vào; quá khứ không có tối thì không có ngày đêm, liền không suy tưởng (?). Kẻ ngu tối mới khởi ý niệm ngày đêm. Bồ-tát đại sĩ lặng lẽ tu đạo lớn, gần gũi thiện tri thức (bạn lành, thầy tốt chỉ dẫn đường tu), không có ý nghĩ về ngày đêm. Vì sao? Vì dứt hẳn các niệm mới đạt Phật đạo." Bấy giờ Văn-thù-sư-lợi liền nói kệ (bài thơ tụng):
"Gọi là không mang ý tưởng bố thí: / (vì bố thí còn gốc ở) thương mình, chấp có thân (?);
Nếu chẳng đoạn trừ điều ấy, / thì không gọi là không lay động.
Phân biệt rõ về sân hận (giận dữ), / tự nhiên không sinh ý tưởng;
Thánh đạo vốn không có chỗ, / vị ấy thì không thể lay động. / Cái được gọi là 'mẹ', / là chỗ sinh ra vòng sống chết;
Nhổ gốc ấy cho không còn, / thì gọi là 'giết hại mạng'.
Ý nghĩ không lành là 'cha', / là pháp tình dục ưa thích;
Những người này hiểu bản vô (bản chất vốn không), / rốt ráo chẳng có gốc rễ.
Giáo hóa đưa về chỗ không thân, / không biết cái sáng đi về đâu (?);
Không động, không chỗ trụ, / vì thế vừa rồi nói lời này.
Pháp A-la-hán đã tu, / pháp phàm phu cũng vậy;
Mọi ái dục đều có thể dứt sạch, / vì thế vừa rồi nói lời này.
Khởi mạnh ý tưởng hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo tác), / thì xét cái 'ta' vốn tự nhiên là không;
Các pháp không có gì để ôm giữ, / thì không có tiếng nói để nói.
Điều Như Lai biết, / điều xưa kia đã nghĩ,
Liền nhổ tận gốc rễ ấy, / thì gọi là không từ đâu sinh.
Vì bỏ ý tưởng về lạc thú ấy, / bình đẳng như nhau không hai;
Nếu hiểu rõ điều này, / thì gọi là giáo pháp bình đẳng.
Cái gọi là năm dục lạc, / người đời khen năm thứ ấy;
Trừ bỏ ý tưởng sai lệch (?), / nghĩ về chúng như huyễn hóa;
Đầy đủ không thiếu, / thì lòng ái dục không còn.
Vì thế những vị này / trước Thế Tôn tự khen như vậy.
Phân biệt các tội và phúc, / ví như giấc mộng;
Rốt ráo không từ đâu sinh, / trí tuệ ấy hiểu rõ điều này.
Biết pháp tà và sân hận / là trống không, vắng lặng, không gì bền chắc.
Tà kiến là dối gạt thay! / Vị ấy phân biệt bằng trí vi diệu:
Tất cả các pháp không thật, / không có ai gần gũi được pháp.
Việc hư dối không thể nương tựa, / như hư không không có chỗ.
Hiểu khắp, thấy tất cả, / nên khó gọi là chánh kiến.
Pháp này thì bằng phẳng, / trí sáng thấy chân chánh, bình đẳng.
Còn người ngu tối kia, / khởi ý tưởng về 'người' thì chìm đắm.
Tìm 'người' không thể được, / thì không có ai chết.
Vô lượng người khởi sinh (?), / thì bỏ ý tưởng về thọ mạng;
Liền không có các niệm; / chấp có mạng sống thì tội nặng.
Trừ bỏ ý tưởng chúng sinh, / không còn niệm chấp thọ mạng;
Vì thế nói lời này: / ta đã giết vô số người.
Bỏ các bụi trần lao, / pháp không có hợp hay không hợp;
Hiểu đạo không hình tướng, / thì không có gì để phá trừ.
Hàng phục mọi sức mạnh của ma, / đạt pháp đạo thanh tịnh.
Các pháp không có tranh cãi, / không khởi, cũng không diệt."
Khi Văn-thù-sư-lợi nói kệ xong, ngay lúc ấy năm nghìn người đang ôm nghi ngờ liền tâm mở ý hiểu, được ánh sáng lớn, thành tựu đầy đủ vô sở tùng sinh pháp nhẫn. Mỗi người cởi áo trên mình dâng cúng Văn-thù-sư-lợi, cùng nói: "Nguyện cho chúng con đạt được trí tuệ về pháp này, nói được như vậy, khai hóa dân chúng, phân biệt trí tuệ sâu xa, không gì ngăn ngại, cũng như nhân giả."
Bấy giờ Thế Tôn khen Văn-thù-sư-lợi: "Lành thay, lành thay! Thật là tối diệu thù thắng, phá tan lưới nghi, gần với thánh điển của Phật." Hiền giả A-nan bạch Phật: "Văn-thù-sư-lợi đã khai hóa điều gì mà nay Thế Tôn khen như vậy?" Thế Tôn nói: "Văn-thù-sư-lợi dẫn dắt, giáo hóa vô số trăm nghìn người vào đạo lớn, đều hiểu rõ nghĩa của kinh sâu này." A-nan thưa: "Thưa vâng, bạch Thế Tôn, có phải là giảng bánh xe bất thoái chuyển, đưa vào đường thánh chăng?" Phật nói: "Đúng vậy, A-nan. Giảng bánh xe bất thoái, mở mang giáo hóa đạo lớn. Vì sao? Văn-thù-sư-lợi là bạn lành, dẫn dắt làm lợi cho dân chúng."
A-nan lại hỏi: "Thưa Thiên Trung Thiên (trời trong các trời, tôn hiệu của Phật), nay các tỳ-kheo đứng trước Phật đây đều mang ý tưởng về các bậc: người tu theo lòng tin, người tu theo pháp, bậc Bát nhân (bậc đang hướng tới quả thánh đầu tiên), Đạo tích (quả Tu-đà-hoàn, bậc đã vào dòng thánh), Vãng lai (quả Tư-đà-hàm, còn trở lại cõi người một lần), Bất hoàn (quả A-na-hàm, không còn trở lại cõi dục), Vô trước (A-la-hán, bậc không còn bám chấp), Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát), Duyên giác (người tự quán nhân duyên mà giác ngộ). Hạng người này có phát ý đạo lớn chăng?"
Thế Tôn bảo: "Hạng người này biếng nhác, yếu kém, tâm mờ tối, không có chí hiền hòa, khó khai hóa; kiêu mạn lười biếng không tiến, ý chỉ để ở cơm áo; không tập pháp sâu mà ham lợi lộc từ pháp; làm những việc hữu vi, theo duyên ồn ào; bị các bậc tu chứng thấp làm mê hoặc (?), hấp tấp nóng nảy, không điềm tĩnh, các căn (giác quan) không định, buông thả tâm, kiêu căng tự đại; chí chấp có thân, có thọ mạng, có người; không bỏ các lỗi, phạm giới, tham lam ghen ghét mà tưởng là cầu Phật pháp; đều theo bạn ác, ưa trí tà; không chịu thọ nhận trí độ vô cực (trí tuệ ba-la-mật, sự hoàn thiện trí tuệ đưa sang bờ giải thoát); thuận theo duyên bên ngoài, tham lợi lộc, tiền của, sắc đẹp, sung sướng về cơm áo; từ xưa đến nay dậy sớm thức khuya mà không chuyên tinh tấn, trái mất đạo nghĩa; nói hai lưỡi (đâm thọc), nói lời độc ác, nói dối, nói thêu dệt; chí ôm lòng hại, quay ra tranh cãi kiện tụng nhau; nặng về tội phúc, không tin pháp không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy các pháp vốn trống không, không có tướng, không có gì để mong cầu); không tin rằng trừ bỏ các hành thì không khởi không diệt, vượt khỏi tất cả các pháp, hẳn không còn tưởng. Nghĩa là như vậy."
Bấy giờ Phật im lặng, không nói thêm. Hiền giả A-nan nương oai thần của Phật hỏi Văn-thù-sư-lợi: "Vì sao Thế Tôn im lặng không nói?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Vào thời cuối cùng về sau, đời ngũ trược (năm thứ vẩn đục: thời đại, kiến giải, phiền não, chúng sinh, thọ mạng đều xấu đi), người và pháp như vậy không tin kinh sâu, nên Phật im lặng." A-nan lại hỏi: "Có người tin, hay đều không tin?" Đáp: "Người tin ít thôi. Ví như, A-nan, người sáng trí thì ít, kẻ ngu tối thì nhiều. Vì sao? Vì không ưa tu hành nên không hiểu. Như vậy, A-nan, người nghe pháp này ít người ưa thích, phần nhiều không vui. Nếu có người tin thì bị mọi người ruồng bỏ, không được cung kính; đi vào quận, nước, huyện, ấp, thôn xóm, người ta đều chê cười. Vì sao? Vì tội đời trước gây ra, bị ấm cái (các lớp che lấp tâm như tham dục, sân hận, mê muội...) che phủ, công đức gốc mỏng manh." A-nan lại hỏi: "Vừa rồi nói ít người tin, ý hướng về đâu?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Những người ấy là bỏ Phật, không tin đạo lớn." A-nan bạch Phật: "Xin Phật diễn nói. Người ưa thích tuy ít, nhưng nghe Phật nói đều sẽ vui mừng hớn hở."
Khi ấy Thế Tôn nhìn khắp bốn phương, liền le lưỡi che khắp tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn triệu thế giới, phạm vi một cõi Phật giáo hóa), từ gốc lưỡi phát ra ánh sáng lớn, chiếu các cõi nhiều như cát sông Hằng. Lúc ấy bốn chúng (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ) nương ý của Phật, tận mắt thấy chư Phật Thế Tôn ở các nước phương Đông nhiều như cát sông Hằng đều nói pháp bánh xe bất thoái chuyển này. Người trong hội đều nghe được từ xa, giống hệt không khác. Bốn chúng thấy sự biến hóa này, đồng một lòng, khác miệng cùng tiếng, bạch Phật: "Xin đấng Đại Thánh tôn sùng điều đã khen ngợi là bánh xe bất thoái chuyển. Như lời Phật nói thật không sai khác. Chúng con tận mắt thấy vô lượng, không thể nghĩ bàn chư Phật Thế Tôn giảng kinh sâu này giống nhau không khác. Xin Phật nói cho."
Bấy giờ Thế Tôn thu lưỡi lại, bảo A-nan: "Kẻ nói dối há có được cái lưỡi như thế này chăng?" A-nan thưa: "Không, thưa Thiên Trung Thiên. Người giữ lòng chí thành, khai hóa nghĩa chân chánh, tích lũy công đức trải qua vô số kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực dài), mở bày trí tuệ lớn mới được như vậy. Vì thế, bạch Thánh Tôn, xin hãy nói. Nếu có thiện nam tử tin ưa, dù học còn ít, nghe nói xong, thấy bằng chứng rõ ràng, liền vui vẻ thực hành, không bỏ."
Phật bảo A-nan: "Tất cả bốn chúng chưa gặp kinh này thì chí còn mơ hồ. Tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, thanh tín sĩ, thanh tín nữ, trời, rồng, quỷ thần, a-tu-la (loài thần hiếu chiến), càn-thát-bà (thần âm nhạc của cõi trời), chân-đà-la (tức khẩn-na-la, thần ca hát), ma-hầu-lặc (tức ma-hầu-la-già, thần rắn lớn) nghe kinh điển này thì được bất thoái chuyển, sẽ đến đạo vô thượng chánh chân, tối chánh giác, và ở cõi này giảng nghĩa pháp giống nhau không khác, như ta hôm nay." Khi ấy bốn chúng cùng trời, rồng, quỷ thần vui mừng hớn hở, lưới nghi rách hẳn, đều tay cầm hoa hương cùng rải lên Phật; các người nữ cởi chuỗi ngọc ở thân mà rải lên Phật; đồng tâm cùng ý, bạch Phật: "Hôm nay Đại Thánh Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác (các danh hiệu của Phật: bậc đạt chân lý tột cùng, bậc giác ngộ chân chánh bình đẳng) thật không có hai lời."
Phật lại bảo A-nan: "Thật như lời các ngươi nói, không sai khác. Như Lai diễn nói thật không có hai lời. Trừ các lỗi lầm và lòng tham ngu tối; nếu dùng trí tuệ mà thấy Phật Thiên Trung Thiên thì được như nguyện." A-nan hỏi Phật: "Thế nào là dùng trí tuệ thấy Phật?" Thế Tôn hỏi lại: "Ngươi không hiểu sao?" Đáp: "Con không sáng trí, sao hiểu kịp." Chúng Hựu (bậc được chúng sinh nương tựa che chở, tôn hiệu của Phật) bảo: "Nếu có người nghe danh Phật Năng Nhân (tức Phật Thích-ca Mâu-ni, nghĩa là bậc có năng lực nhân từ), thì đều không thoái chuyển trên con đường thành Phật. Vì sao? Vì Phật đạo là trí tuệ rộng khắp, có lợi không hại, trừ tham lam, sân hận, ngu si. Huống gì dâng một đóa hoa lên Như Lai! Sau khi ta diệt độ, nếu ai dùng xá-lợi (di cốt của Phật) cúng dường, quy y, đều được như ý."
A-nan lại hỏi: "Người tinh tấn không nghi, chuyên tâm nghe kinh, đều bất thoái chuyển và sẽ thành Phật chăng?" Phật nói: "Ai nghe danh Phật Năng Nhân đều sẽ đạt vô thượng chánh giác. Vì sao? Nếu không vậy thì lời Phật là sai khác, tức là có hai lời." Phật hỏi A-nan: "Như cây câu-loại (cây đa Ấn Độ, tán rất rộng), bóng che được năm trăm cỗ xe; nếu năm trăm người ở dưới thì đều được che phủ. Hạt giống của nó lớn hay nhỏ?" Đáp: "Rất nhỏ." Phật nói: "A-nan, như cây câu-loại hạt rất nhỏ, đúng thời được tưới nước, dần dần lớn lên, tỏa cành lá che rộng bốn phương. Huống chi người dốc lòng nơi Phật đạo, nghe danh hiệu Thánh Tôn, cũng như vậy, gieo gốc đức ấy, dần dần tu hạnh, không hoại không mục, đến đạo vô thượng chánh chân. Vì sao? Vì nguồn gieo trồng của tất cả các pháp vốn không nương trụ; chúng sinh vốn là không nên không có hư hoại; hạt giống của tất cả các pháp không có chỗ nương mà lan ra (?)."
A-nan hỏi Phật: "Lời Phật vừa nói là bản nguyện (lời nguyện gốc khi mới phát tâm) của bậc Thánh. Đạo pháp của chư Phật Thế Tôn đều như vậy chăng?" Phật nói: "Bản nguyện khi mới phát ý là: ai nghe danh ta đều không thoái chuyển, thành tối chánh giác. Pháp của chư Phật đều phải như vậy. Vì sao? Vì pháp của chư Phật bình đẳng." A-nan lại hỏi: "Nếu đã bình đẳng thì cần gì đến nguyện?" Phật bảo A-nan: "Bồ-tát đại sĩ nghe nói kinh này, dù phát nguyện hay không phát nguyện, rồi cũng sẽ chứng biết và được nghe pháp này." A-nan bạch Phật: "Thật chưa từng có, bạch Thế Tôn! Pháp này vi diệu. Chư Phật Thế Tôn dùng trí tuệ lớn khai hóa chúng sinh." Phật nói: "Đúng vậy, đúng vậy, A-nan. Các bậc giác ngộ sáng suốt lớn lao khai hóa rất nhiều người, đứng vững nơi ý thánh. Ta ở cõi Phật, thương xót các loài bò bay, cựa quậy, hít thở, không tiếc thân mạng, mọi thứ có được đều bố thí không keo kiệt, tinh tấn không biếng nhác, đối với tất cả các pháp không bám chấp, thực hành pháp Bồ-tát, tích công lũy đức, muốn cứu chúng sinh, tu học kinh điển sâu xa, mới được Phật đạo."
A-nan hỏi Phật: "Bạch Thế Tôn khó ai sánh kịp, nay nói kinh này, ma xấu ác không đến phá rối người học, khiến họ không khởi đức, không phát tâm đạo vô thượng chánh chân sao?" Phật nói: "Ma không nghe được. Vì sao? Đó là do biến hóa của thần túc (năng lực thần thông) của Văn-thù-sư-lợi." Bấy giờ Văn-thù-sư-lợi liền thu thần lực lại. Lúc ấy ma Ba-tuần (vua ma, kẻ chuyên ngăn cản người tu đạo) ở xa trên hư không nghe tiếng giảng pháp luân bất thoái (bánh xe pháp không thối lui), nghe lời pháp do Phật Năng Nhân nói, trong lòng sợ hãi, lông tóc dựng đứng, miệng nói: "Đã thắng được ta rồi! Cùng sức thế mà làm trống cõi của ta, ta không còn quốc độ." Ma buồn rầu rơi lệ, già cỗi tiều tụy, như người đàn ông trăm tuổi già yếu mục nát. Thân ma Ba-tuần biến đổi như vậy.
Bốn binh chủng (quân voi, quân ngựa, quân xe, quân bộ) tập hợp khắp tam thiên đại thiên thế giới, cùng các ma khác, quan thuộc của ma và các loại trời, kéo đến chỗ Phật, binh khí chỉnh tề, mang oai thế của bầy ma như thuở bức bách Bồ-tát lúc mới thành Phật (?). Ma hiện thân già, chống gậy run rẩy, mặt nhăn da chùng, để quân bốn binh đứng trên hư không. Tất cả cùng từ xa nghe tiếng Phật Năng Nhân giảng về bất thoái chuyển, tâm đều được định. Khi ấy ma tự biết họ không còn thuộc về mình, một thân cô độc không người hầu, đi thẳng đến trước Phật, bạch Thế Tôn: "Nay con một thân, chẳng có người hầu, gầy yếu già cực, không ai dìu đỡ, lại không sức thế, không tự chống đỡ được, vì cõi của con đã trống, không còn quốc độ. Như Lai đại từ, thương xót chúng sinh, cũng nên thương con. Thế Tôn độ hết, làm trống hẳn cõi con, không còn ai dìu con, đưa nước uống cho con."
Phật bảo ma: "Giống người rất nhiều, không thể nghĩ bàn. Dù chư Phật ngày ngày hưng thịnh nhiều như cát sông Hằng, khiến vô lượng, không thể kể xiết ức trăm na-thuật (tức na-do-tha, một con số cực lớn) chúng sinh phát tâm, thì giống người cũng không hết." Ma bạch Phật: "Thưa vâng, bạch Thế Tôn, giống người tuy nhiều nhưng nay con cô độc, không có đồ chúng để sai khiến, không ai dìu đỡ; nếu đi đường bỗng kiệt sức ngã xuống đất thì không tự đứng dậy nổi. Mong được vỗ về để được vui mừng. Xin Thế Tôn thương xót mau vỗ về nuôi dưỡng, cho quyến thuộc của con hưng thịnh." Phật bảo ma: "Hãy tạm yên lòng. Những ai không nghe pháp này, xa lìa lòng tin, đều là bạn của ngươi." Ma liền vui mừng, thiện tâm sinh khởi, trong ý và ngoài miệng nói: "Ta sẽ giáo hóa người, dù họ nghe pháp này cũng khiến họ không tin ưa, chí ôm nghi ngờ; đã có do dự thì ắt theo lời dạy của ta."
Ma Ba-tuần lại bạch Phật: "Xin thương xót thêm, mở rộng lòng đại từ, lại vỗ về, khiến con hớn hở không còn lo buồn. Vừa rồi Phật giảng rằng nghe danh Phật Năng Nhân thì đều không thoái chuyển, ắt sẽ thành đạo vô thượng chánh chân. Xin bậc Thánh im lặng, đừng tuyên nói ý ấy. Bọn chúng sinh kia nghe được liền thêm tinh tấn, đứng vững nơi đạo lớn." Phật bảo ma: "Ngươi hãy yên tâm, chớ lo sợ. Ta sẽ khiến chúng sinh không đứng nơi ý đạo, ở yên trong giống người, người người đều yên, khiến không lay động, không chấn động nơi sắc, thọ, tưởng, hành, thức (năm uẩn, năm nhóm hợp thành con người: hình thể, cảm nhận, tri giác, ý chí tạo tác, nhận thức). Phật sẽ khai đạo khiến họ không lìa tà kiến, không lập chánh quán (cách nhìn đúng đắn), cùng sáu mươi hai điều nghi hoặc (sáu mươi hai kiến chấp sai lầm), tất cả không động; không nghĩ đến quá khứ, vị lai, hiện tại; không lìa việc hại chúng sinh: giết, trộm, dâm, ghen ghét, nói dối, hai lưỡi, ác khẩu, thêu dệt, ghen ghét, giận dữ, nghi ngờ; cũng không khuyên người vào chánh đạo, cũng không giáo hóa người về bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm, trí tuệ; cũng không dạy người thực hành bốn ân (tức bốn pháp thu phục người: bố thí, nói lời yêu thương, làm lợi cho người, cùng chung lợi ích với mọi người), cứu giúp hợp độ, không chỗ nương mà động; không tưởng giống người, không nghĩ đến cha mẹ, anh em, vợ con và con trai con gái, bỏ bạn bè thân thích, ngày đêm, mặt trời mặt trăng, một tháng, nửa tháng, các tưởng lay động. Ba-tuần hãy yên, ta sẽ khuyên người trừ bỏ ý tưởng về lục độ vô cực (sáu ba-la-mật, sáu hạnh hoàn thiện đưa sang bờ giải thoát: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) và ý đạo lớn, lực (mười trí lực của Phật), vô úy (bốn điều không sợ hãi của Phật), căn, lực (năm căn, năm lực: tin, tấn, niệm, định, tuệ), giác ý (bảy yếu tố giác ngộ), hạnh bát chánh (tám con đường chân chánh), Phật, Pháp, Thánh chúng và ý tưởng về Nhất thiết trí (trí biết tất cả) cùng đạo nghĩa; giáo hóa chúng sinh, đối với tất cả các pháp khiến không động chuyển." Khi ấy ma vui mừng không kìm được, ngay tại chỗ dung sắc đẹp đẽ, mặt mũi sáng bóng, rải hoa lên Phật, đi quanh Phật ba vòng, rồi nói kệ:
"Bậc Bình Đẳng Giác Thế Tôn, / lòng con vốn vui mừng hớn hở;
Lời Chánh Giác không sai khác, / việc làm ắt như ý."
Ma Ba-tuần nói kệ xong liền trở về cung trời, cùng quyến thuộc vui hưởng năm dục lạc, không còn lo buồn về những người phát ý lớn. Khi Thế Tôn nói phẩm Hàng ma này, ba nghìn đại thiên cõi nước chấn động sáu cách. A-nan bạch Phật: "Nay là do oai đức của ma mà đất chấn động lớn sao?" Phật nói: "Khi giảng phẩm Hàng ma này, sáu vạn bốn nghìn người được bất khởi pháp nhẫn." A-nan lại hỏi: "Có ai còn nghi chưa hiểu không?" Thế Tôn nói: "Vừa rồi thấy việc này, ai cũng ôm mối nghi, mỗi người nghĩ: 'Ta đã nghe rồi, nhưng lời này nghĩa là gì, hướng về đâu?' mà không thấy rõ được (?)."
A-nan bạch Phật: "Xin Thế Tôn mau vì hội chúng hiện ánh sáng lớn, phá lưới nghi của họ: vì sao Như Lai nói với ma rằng: 'Ba-tuần hãy yên, ta giáo hóa chúng sinh khiến không trụ nơi đạo, ở trong cõi chúng sinh mà không lay động, không phát ý đạo, không nương trí tuệ, không bỏ tà kiến, không ở chánh quán, đối với sáu mươi hai mối nghi không dời đổi, cũng không có tưởng quá khứ, vị lai, hiện tại; không lìa giết, trộm, tham dâm, nói dối, thêu dệt, hai lưỡi, ác khẩu và ghen ghét, giận dữ, nghi ngờ; khiến không bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm, trí tuệ; không thuận theo cha mẹ, anh em, vợ con; không có ngày đêm, một tháng, nửa tháng; lìa các tưởng ấy mà cũng không lay động; khiến không phụng hành lục độ vô cực và vô sở úy, căn, lực, giác ý, Phật, Pháp, Thánh chúng cùng Nhất thiết trí, khiến không dời đổi. Ba-tuần hãy yên, ta sẽ khai hóa tất cả chúng sinh, khiến không động nghĩa, không lập nơi hạnh.' Thưa vâng, bạch Thế Tôn, xin mau phân biệt lý do giảng điều ấy, khiến người trong hội không còn sót mối nghi, tâm mở ý hiểu; và đời sau, người ở các nước biên địa gặp được bậc thánh sáng, thọ nhận kinh điển, thọ trì, tụng đọc, không còn do dự." Khi ấy Thế Tôn nói kệ:
"Thánh đạo không có chỗ trụ, / đường trí tuệ không có nơi chốn;
Khi nói nghĩa lớn này, / người hiểu và nên làm theo (?);
Con đường và tất cả mọi người, / không hai, không có nơi chốn;
Phật vì thế mà nói: / nay giác ngộ không có nơi chốn.
Không ai làm động được chúng sinh, / giống người cũng như thế;
Tất cả không có hình, / rốt ráo không có gì để được.
Các loài chúng sinh đều không, / cõi người không thể nghĩ bàn;
Vị ấy thì khắp nơi không có niệm, / hiểu rõ tất cả trí tuệ.
Mọi người không thể lay động, / chỉ tạm gọi là thân mạng;
Do tứ đại (bốn yếu tố lớn: đất, nước, lửa, gió) hợp thành, / chỗ diệt độ này là trống không vắng lặng.
Phân biệt năm ấm (tức năm uẩn) là không, / tự nhiên không có động;
Diệt độ không thể được, / nếu gộp lại thì không dời đổi;
Ấm dừng thì không gì chấn động, / hiểu rõ không có ta;
Lìa hình, vắng lặng, trống không, / rốt ráo không có chỗ bám.
Thân với năm ấm giống nhau, / sự suy hoại cũng như thế;
Lấy không hành làm hành, / các ấm như hư không.
Cái gọi là cõi tịch định (vắng lặng an định), / không khởi cũng không sinh;
Các ấm, cái (lớp che lấp tâm), nhập (giác quan và đối tượng của chúng) ấy, / chưa thể làm nghiêng đổ được;
Chấp thân mình là ta, / pháp ấy không ai lay được;
Còn chưa được (cái ta), làm sao chấn động? / Vì thế Phật nói lời này.
Chúng sinh không bị lấn hiếp (?), / xét gốc không thể được;
Đạt được mà không có tâm, / tự nhiên không thể được.
Những gì gọi là các kiến chấp, / cả thảy có sáu mươi hai;
Không có tự tính như thế, / như trăng dưới nước.
Sáu mươi hai kiến ấy / ví như cái bóng;
Lìa có hình, không có ta, / tự nhiên không động chuyển.
Tưởng về quá khứ, vị lai, / hiện tại cũng như thế;
Các tưởng không có chỗ, / ví như dã mã (ảo ảnh hơi nóng giữa đồng).
Pháp này trống không, không niệm, / chấp có người thì không thể được;
Các chúng sinh không có chỗ, / thì không thể lay động.
Người kia ưa giết hại, / do vào đồng hoang rộng lớn (?);
Lập chí nơi diệt độ, / nên không thể lay động.
Dù xoay chuyển nơi chúng sinh, / vị ấy không có gì;
Xét ngày không thể được, / thì gọi là không động.
Nói đạo có quá khứ, / nhưng chưa từng có ai sinh;
Phật vì hiểu rõ nên nói: / người không thể lay động.
Giả sử người sát sinh (?) / mà bố thí pháp không thể nghĩ bàn,
Nhờ đó thành trí tuệ đạo, / vị ấy không thể lay động.
Cái gọi là tà dâm, / ái dục không thể được;
Vì thế phân biệt mà nói: / vị ấy không thể lay động.
Pháp nói dối kia, / khởi lên thì không thoát (?);
Tinh tấn mà riêng tôn quý, / vị ấy không thể lay động.
Hai lưỡi và ác khẩu, / lời gièm pha cũng vậy;
Xem tất cả các lời nói, / như huyễn, như không hình;
Đều không có chỗ, / không thể có chỗ nương.
Các ấm ví như tiếng vang, / niệm về chúng không có;
Gọi là không mang ý tưởng bố thí: / (vì còn) thương mình, chấp có thân;
Thánh đạo không có chỗ, / vị ấy không thể lay động.
Phân biệt rõ về sân hận, / tự nhiên không sinh tưởng;
Nếu vị ấy không thể bị đoạn (?), / thì gọi là không thể lay động.
Hiểu rõ các tà kiến, / phụng tu chánh pháp;
Vượt qua mọi lời nói về 'có', / vị ấy không thể lay động.
Lìa việc khuyên giúp trí tuệ (?), / tất cả báu đều thanh tịnh;
Thương xót kẻ đắm sắc và của, / trừ bỏ các tội ác;
Chỗ thấy và việc giữ giới / mà xa lìa thánh đạo;
Trí tuệ không khởi điều này, / thì chớ cầu nơi chánh chân (?).
Ngoại đạo ôm tâm tà, / đó là các nhẫn nhục bên ngoài;
Bình đẳng cầu đạo bình đẳng, / không nương nơi vô vi (cảnh giới không tạo tác, không sinh diệt).
Tinh tấn nơi ba việc (?), / là lời nói sáng của đạo khác;
Ấy không quy về thánh tuệ; / đây gọi là hạnh của bậc trí.
Tu nhiều tam-muội (thiền định, trạng thái tâm chuyên nhất), / mà nương tất cả các tưởng,
Chẳng phải điều Phật khen, / Phật cũng không khuyên giúp người ấy.
Vết nhơ của ái dục / không phải điều bậc trí khen;
Được không khởi các tưởng, / thì trí tuệ Phật không thể lường.
Bồ-tát hành dũng mãnh, / thu nhiếp các loài chúng sinh;
Thì vì họ nói nghĩa này, / dù nhận mà không động.
Lặng trừ tưởng về chúng sinh, / thì phát ý Bồ-tát;
Ý đạo không có chỗ khởi, / vị ấy không thể lay động.
Nghĩ đến cha mẹ, anh em, / chị em và con trai con gái;
Tất cả như huyễn, / vị ấy không thể lay động.
Tất cả các niệm này, / xét ra không có gì;
Pháp chúng sinh đều không, / vị ấy không thể lay động.
Tưởng về ngày đêm, / một tháng, mười lăm ngày;
Tất cả trừ tưởng niệm, / ví như dã mã, như nước ảo.
Tưởng bố thí, giữ cấm giới, / nhẫn nhục, tinh tấn;
Tất cả nơi niệm ấy, / các tưởng này không động.
Trí tuệ của định ý, / sức đạo của Bồ-tát;
Tu nơi vô sở úy (không sợ hãi), / trừ bỏ các vọng niệm;
Giác ý và tư duy về đạo, / bỏ lòng mến mộ đường thánh;
Bậc trí chưa từng động, / không bị các tưởng mê hoặc.
Chỗ cầu nơi Phật pháp, / các tưởng về thánh như thế,
Không có chút niệm nào / bị lời nói và việc làm lay động.
Trí tuệ Phật không chướng ngại; / còn nương tưởng về đạo
Thì là xa Phật đạo; / Phật thánh không thể nghĩ bàn."
Khi Phật phân minh nói phẩm Hóa ma (giáo hóa ma), mười ức người phá trừ lưới nghi, thành tựu ánh sáng lớn, đạt bất khởi pháp nhẫn. Được pháp nhẫn rồi, tất cả đồng tâm nói kệ:
"Đấng Tôn Thánh mở rộng đạo, / đường Phật bỗng vượt ngoài suy nghĩ;
Là bậc Đại Sư của chúng con, / khuyến khích theo đạo, dứt nghi ngờ.
Đầy đủ mọi ánh sáng, / khiến trụ nơi đạo sáng của Phật;
Ánh sáng ấy chiếu mười phương, / chúng con tận mắt thấy nghìn ức vị Phật.
Thấy khắp cội nguồn của chúng sinh, / không bám nơi sắc;
Nhờ ân Thế Tôn, / chúng con được pháp nhãn thanh tịnh (con mắt thấy rõ chân lý)."
Bấy giờ trăm ức người, mỗi người cởi áo trên mình che lên Phật, cúng dường Đại Thánh, rồi khen rằng: "Nguyện cho mọi người đều được nghe pháp này, ánh sáng đầy đủ, điều nguyện ắt được." A-nan bạch Phật: "Người nghe kinh Khai hóa ma này mà thọ trì, tụng đọc thì được phúc gì?" Phật nói: "Phúc ấy rất lớn." A-nan lại hỏi: "Lớn như thế nào?" Phật nói: "Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân, sáng sớm cúng dường trăm vị Phật; giữa trưa, buổi chiều, lúc đầu đêm khi mọi người đã yên nghỉ, nửa đêm, lúc trời rạng sáng tĩnh mịch, mỗi lúc đều cúng dường trăm vị Phật Thế Tôn, trong một ngày một đêm cộng là sáu trăm vị Phật, mọi thứ cần dùng để các ngài được an ổn đều dâng tùy chỗ thích hợp, làm như vậy đủ một nghìn năm, phúc ấy nhiều hay ít?" A-nan thưa: "Phúc rất lớn, rất lớn, bạch Thiên Trung Thiên, không thể ví được." Phật nói: "Nếu ai đối với kinh Phân biệt ma này mà thọ nhận, tin không nghi, thì công đức vượt hơn người kia."
Phật nói kinh A-duy-việt-trí-già, quyển giữa (hết).
Phật nói kinh A-duy-việt-trí-già, quyển dưới.
Đời Tây Tấn, Tam tạng (vị thầy thông suốt ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) người Nguyệt Chi (một dân tộc ở Trung Á) là Trúc Pháp Hộ dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video