Kinh A-duy-việt-trí-già (A-duy-việt-trí: bậc Bồ-tát không còn thoái lui trên đường thành Phật), phẩm thứ sáu: Vãng lai (tên một bậc thánh, còn gọi là Nhất lai hay Tư-đà-hàm, là bậc chỉ còn trở lại cõi người một lần nữa rồi giải thoát; nghĩa đen là "đi và lại").
Phật lại bảo A-nan (vị đệ tử thường theo hầu bên Phật): "Vì sao Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân như mà đến) nói rộng rằng Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu mọi chúng sinh) là bậc Vãng lai? Ấy là vì Bồ-tát đi vào đạo Phật với trí tuệ không thể nghĩ bàn. Bồ-tát dốc chí cầu sự giác ngộ của bậc thánh bằng vô lượng nhân duyên (những điều kiện, nguyên do dẫn đến kết quả). Ở giữa mọi chốn ồn ào rối loạn, Bồ-tát không gây tạo điều gì. Khi đạt tới trí tuệ của đạo lớn thì dứt mọi duyên ràng buộc, mến cầu ánh sáng trí tuệ của Phật. Bồ-tát cầu thiền (trạng thái tâm lặng lẽ chuyên chú) không tán loạn, vượt qua mọi định (trạng thái tâm an trụ vững một chỗ), buông bỏ mọi bụi bặm (ví cho phiền não làm nhơ tâm).
Như thế mới đạt tới pháp bình đẳng và kinh điển của Phật. Bồ-tát hiểu rõ mọi kinh, chỉ cầu nghĩa này. Ánh sáng đạo đức mà Như Lai gìn giữ thì người ta chưa từng làm lay động được, không có gì đổi dời. Bồ-tát vì pháp giới (toàn thể mọi sự vật, hiện tượng) mà lo nghĩ đến những chúng sinh tâm khép ý tắc, gặp nhiều khổ nạn, không hiểu kinh điển; mong cầu đạo Phật để lập họ vào trí tuệ này. Bồ-tát lại dốc chí vào sự sáng suốt lớn, vào căn và lực (năm gốc lành và năm sức mạnh của người tu: lòng tin, sự siêng năng, sự ghi nhớ, sự định tâm, trí tuệ), vào giác ý (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), vào các cửa giải thoát (ba cửa đưa đến giải thoát: thấy các pháp là không, không có tướng, không còn mong cầu) và chánh thọ (sự nhập định đúng đắn), phân biệt nghĩa ấy và nghĩ: "Thân ta làm sao khai hoá mọi người, khiến họ mến đạo Phật?"
Bồ-tát thường dùng ánh sáng này mà khuyên dạy nơi đạo tràng (chỗ tu đạo và thành đạo), cầu được Phật nhãn (con mắt của Phật, thấy biết suốt mọi sự), tâm không bị ấm cái (những thứ che lấp tâm như tham muốn, giận dữ, mê ngủ, xao động, nghi ngờ) che phủ. Khi vào chánh quán (sự quán xét đúng đắn) thì dẫn dắt làm lợi cho thế gian. Trí tuệ mà Bồ-tát dốc chí cầu là nhân vượt trên các bậc thánh. Trí tuệ "không hiểu biết" (?) ấy là chỗ quy về của mọi pháp, là ánh sáng không thể nắm bắt được. Vì vậy, bậc thánh này không thấy có chúng sinh để cầu, mà vẫn sẽ lập chúng sinh vào đạo. Trong các trí tuệ ấy, Bồ-tát hiểu rằng pháp không có chỗ trụ.
Vì thế mà Bồ-tát đến đây, nhìn thấy cõi của muôn loài, cầu chỗ cao tột, mến cái không còn niệm tưởng. Không nắm được cõi kia, nên không đến cũng không đi. Thành tựu cho chúng sinh, đi mà cũng như không đi. Khai hoá nhân dân, hiểu rõ chỗ ở của dân chúng. Phân biệt nghĩa này, tuỳ theo đó mà khai hoá, thấy được các pháp ấy. Mọi chúng sinh đều ở trong pháp giới, nhưng xét kỹ thì không thấy có. Nắm giữ pháp giới một cách bình đẳng thì thấy mọi kinh điển đều bằng phẳng như nhau.
Bồ-tát quán đạo lớn bằng trí tuệ thánh của Phật, không thấy có người, cũng không thấy có sự hiểu đạo của người (?), bình đẳng mà cầu như thế. Trí tuệ không chấp giữ, lìa nhơ bẩn bụi bặm, nên trí tuệ không có chỗ nào là không đến (?). Lấy cái "không trí tuệ" mà cầu khuôn phép của sự sáng suốt lớn, thì không thể mong tới bậc thánh (?). Trí tuệ ấy là trí tuệ sáng suốt lớn trong các trí tuệ. Không có các sự cầu, mà cầu cũng không mến chuộng gì. Ấy gọi là trí của bậc thánh sáng suốt. Bồ-tát tu hành đạt được điều ấy, vì cầu (cứu chúng sinh) mà đến, nên gọi là Vãng lai." Bấy giờ Phật nói kệ (bài thơ tụng) rằng:
Trí này có đi có về, trí tuệ Phật khó nghĩ bàn;
Vì thế gọi là Vãng lai: dốc chí cầu đạo Phật.
Khai hoá bằng nhiều nhân duyên, mới thành con đường Phật.
Việc này thuận theo trí tuệ bình đẳng, mến cầu mà không quay lại nữa.
Không nương vào mọi cõi thiền, khuyên dạy những kẻ còn vướng bụi trần;
Muốn cứu giúp những người ấy, nên đầy đủ việc đi và lại.
Kinh Phật là pháp bình đẳng, phân biệt rằng con người không có tướng;
Hiểu rõ như bản vô (cái vốn không, tức thực tướng của muôn pháp), vì thế gọi là đi và về.
Pháp có thể đạt được, là thông suốt mọi trí tuệ;
Ta cũng sẽ đạt điều ấy, muốn tìm chỗ an trụ (mà không có chỗ nào).
Chưa từng làm lay động chúng sinh, cùng xét đến các pháp giới;
Nên gọi là Vãng lai: không gần chỗ quy về.
Lo nghĩ đến vô số người, ít trí nên gặp hoạn nạn;
Muốn lập họ vào trí tuệ này, nên cầu đạo lớn của Phật.
Căn, lực và giác ý; giảng ba môn thiền giải thoát;
Phân biệt nghĩa ấy rồi, nên cầu đạo thánh của Phật.
Dốc chí mến đạo tràng, nơi chư Phật quá khứ nương tựa;
Vì thế gọi là Vãng lai, thì lập vững bậc đại thánh.
Mến thích con mắt từ bi thương xót; Phật nhãn không thể nghĩ bàn;
Vì thế là Vãng lai: mến đạo lớn của Phật.
Sự cầu thánh của chư Phật, nghĩa vi diệu của Thế Tôn (danh hiệu Phật: bậc được cả thế gian tôn kính).
Tự dốc chí vào trí tuệ sâu này, là nhất thiết trí (trí biết hết thảy) cao nhất.
Điều bậc sáng suốt hiểu rõ, là chỗ quy về của mọi pháp.
Trí tuệ ấy không thể nắm được, cùng với người cầu đạo cũng vậy.
Cứu giúp vô số người, lập họ vào trí tuệ cao tột;
Vì thế là Vãng lai: người đến có điều mong cầu.
Ôm lòng đến nhìn cõi Phật; cõi người không thể nghĩ bàn;
Nên lấy đó làm Vãng lai: ở nơi kia cứu chúng sinh.
Xét kỹ cõi chúng sinh, tìm thì không thể được;
Nên lấy đó làm Vãng lai: lòng mến nơi pháp giới.
Dân chúng không có chỗ hướng về, cùng với mọi cõi người;
Nếu hiểu rõ chỗ ấy, thuận theo nơi mình dạo mà phân biệt.
Nhìn thấy mọi pháp, thấy rồi thì không còn hiện;
Thường một lòng định ý, cầu đạo thánh lớn của Phật.
Trí tuệ vi diệu như thế, không nhơ mà trong sạch;
Điều mà sự sáng suốt phân biệt, trí ấy không thể nắm được.
Điều Bồ-tát vui thích, là khai hoá chúng sinh;
Thì được trí sáng kia; vì duyên gì mà đến đây?
Vì thế, này A-nan, ta giảng luận về Vãng lai.
Vì người ít trí, chỉ bày cho thấy ý niệm khởi lên;
Vì thế, này A-nan, ta luận nói về Vãng lai.
Người có lòng tinh tấn (siêng năng bền bỉ), mới hiểu rõ được điều này;
Người có đức thì phân biệt, hiểu nghĩa sâu xa vi diệu.
Ai được đức này, sẽ mau thành đạo lớn.
Phật bảo A-nan: "Như Lai chí chân đẳng chánh giác (bậc chân thật tột cùng, giác ngộ chân chánh và bình đẳng, tức là Phật) tuyên nói Bồ-tát là Vãng lai; nên biết nghĩa ấy cũng là thiện quyền phương tiện (cách khéo léo, tuỳ theo căn cơ người nghe mà dẫn dắt)."
Kinh A-duy-việt-trí-già do Phật nói, hết quyển thượng.
Kinh A-duy-việt-trí-già do Phật nói, quyển trung.
Tam tạng (vị thầy thông suốt cả ba kho giáo pháp: kinh, luật, luận) Trúc Pháp Hộ, người nước Nguyệt Chi, đời Tây Tấn dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video