Phẩm Minh Pháp (phẩm làm sáng tỏ pháp tu), thứ mười tám
Bấy giờ, Bồ-tát (bậc tu hành phát nguyện cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) Tinh Tấn Tuệ thưa với Bồ-tát Pháp Tuệ rằng:
"Thưa Phật tử (con Phật – cách gọi tôn kính người tu theo đạo Phật, ở đây chỉ vị Bồ-tát được hỏi)! Bồ-tát ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn) khi mới phát tâm cầu nhất thiết trí (trí tuệ biết rõ hết thảy mọi sự, tức trí tuệ của Phật) đã thành tựu vô lượng công đức như thế. Vị ấy có đầy đủ sự trang nghiêm lớn, lên cỗ xe nhất thiết trí, vào chánh vị của Bồ-tát (địa vị vững chắc của Bồ-tát, không còn thoái lui), bỏ các pháp của thế gian, được pháp xuất thế gian của Phật (pháp vượt ra khỏi thế gian). Vị ấy được chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại thu nhận che chở, nhất định đi đến chỗ rốt ráo của Bồ-đề vô thượng (sự giác ngộ cao tột, không gì hơn).
Vậy các vị Bồ-tát ấy tu tập thế nào trong giáo pháp của Phật, để khiến các đức Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý mà đến) đều vui mừng? Làm sao vào được chỗ an trú của các Bồ-tát, khiến mọi hạnh lớn đều được trong sạch, mọi nguyện lớn đều được trọn vẹn, có được kho tàng rộng lớn của các Bồ-tát? Làm sao tùy người đáng được giáo hóa mà luôn thuyết pháp cho họ, mà vẫn không bỏ hạnh ba-la-mật (các pháp tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác ngộ)? Làm sao khiến những chúng sinh mình nghĩ đến đều được độ thoát, nối tiếp giống Tam bảo (ba ngôi báu: Phật; Pháp – giáo lý của Phật; Tăng – đoàn thể người xuất gia tu hành) không cho dứt mất, và căn lành (gốc rễ điều thiện, tức những việc lành đã làm, sẽ sinh ra quả tốt) cùng phương tiện (cách thức khéo léo để giáo hóa, giúp người) đều không uổng phí?
Thưa Phật tử! Các Bồ-tát ấy dùng phương tiện gì mà có thể khiến các pháp ấy được viên mãn? Xin ngài rủ lòng thương, vì tôi mà giảng nói; cả đại hội này không ai là không thích được nghe!
"Lại nữa, như các Bồ-tát ma-ha-tát thường siêng tu tập: diệt trừ hết thảy bóng tối vô minh (sự mê mờ không thấy rõ sự thật, là gốc của khổ đau), hàng phục ma oán (các ma – những thế lực ngăn cản việc tu hành – là kẻ thù), chế ngự các ngoại đạo (các giáo phái ngoài đạo Phật), rửa sạch mãi mãi mọi cáu bẩn phiền não (những trạng thái xấu làm rối loạn tâm như tham lam, giận dữ, si mê) trong tâm. Các vị thành tựu được hết thảy căn lành, ra khỏi vĩnh viễn mọi nạn khổ nơi các ác thú (các đường tái sinh xấu ác như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), làm thanh tịnh mọi cảnh giới của trí tuệ lớn.
Các vị thành tựu công đức thanh tịnh của hết thảy các địa của Bồ-tát (các tầng bậc tu chứng của Bồ-tát), các ba-la-mật, tổng trì (năng lực ghi nhớ, giữ gìn mọi giáo pháp không quên), tam-muội (trạng thái thiền định, tâm chuyên chú vào một chỗ), lục thông (sáu năng lực thần thông: đi lại biến hóa tự tại, thấy xa không bị ngăn che, nghe xa không bị ngăn che, biết tâm người khác, biết các đời trước, dứt sạch phiền não), tam minh (ba trí sáng suốt: biết rõ các đời trước, thấy rõ sự sống chết của chúng sinh, dứt sạch phiền não), tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi khi thuyết pháp giữa đại chúng). Các vị trang nghiêm hết thảy cõi nước của chư Phật; thân có tướng hảo (các tướng tốt đẹp đặc biệt của bậc giác ngộ), lời nói và hạnh của tâm đều thành tựu đầy đủ.
Các vị biết rõ lực (mười năng lực trí tuệ của Phật), vô sở úy (sự không sợ hãi), pháp bất cộng (những đức tính riêng chỉ Phật có, không chung với ai khác) của hết thảy chư Phật Như Lai, và cảnh giới mà nhất thiết trí trí (trí cao nhất trong mọi trí, tức trí Phật) đi đến. Vì muốn làm thuần thục hết thảy chúng sinh, các vị tùy theo chỗ ưa thích của tâm họ mà chọn lấy cõi Phật, tùy căn cơ (khả năng tiếp nhận của mỗi người), tùy thời mà thuyết pháp cho thích hợp. Vô lượng Phật sự (việc làm của Phật để giáo hóa chúng sinh) rộng lớn đủ loại, cùng vô lượng pháp công đức, các hạnh, các đạo và các cảnh giới khác, đều được viên mãn, mau chóng ngang bằng với công đức của Như Lai.
Đối với kho pháp mà các đức Như Lai, Ứng (bậc đáng được cúng dường), Chánh Đẳng Giác (bậc giác ngộ chân chính và trọn vẹn) đã gom góp trong trăm nghìn a-tăng-kỳ kiếp (số kiếp nhiều không thể đếm; kiếp là khoảng thời gian cực dài) khi tu hạnh Bồ-tát, các vị đều có thể giữ gìn, chỉ bày, diễn giảng; các ma và ngoại đạo không thể phá hoại; các vị giữ gìn chánh pháp không bao giờ cùng tận.
Khi các vị diễn nói pháp ở hết thảy thế giới, thì thiên vương (vua các cõi trời), long vương (vua loài rồng), dạ-xoa vương (vua loài quỷ thần dạ-xoa), càn-thát-bà vương (vua loài thần âm nhạc), a-tu-la vương (vua loài thần hung hăng hay gây chiến với chư thiên), ca-lâu-la vương (vua loài chim thần cánh vàng), khẩn-na-la vương (vua loài thần ca hát), ma-hầu-la-già vương (vua loài thần mãng xà lớn), vua loài người, Phạm vương (vua cõi trời Phạm thiên), và Như Lai Pháp vương (Phật – vua của các pháp) đều giữ gìn che chở. Hết thảy thế gian cung kính cúng dường, cùng làm lễ quán đảnh (lễ rưới nước lên đỉnh đầu, như lễ lên ngôi, tượng trưng sự công nhận địa vị) cho các vị. Các vị thường được chư Phật hộ niệm (nhớ nghĩ và che chở), hết thảy Bồ-tát cũng đều yêu kính; được sức mạnh của căn lành, tăng trưởng bạch pháp (pháp trong sạch, tức điều thiện), mở bày kho pháp rất sâu của Như Lai, giữ gìn chánh pháp để tự trang nghiêm. Thứ lớp tu hành của hết thảy Bồ-tát, xin ngài đều diễn nói cho!"
Bấy giờ, Bồ-tát Tinh Tấn Tuệ muốn nói lại ý ấy nên đọc kệ (bài thơ tụng) rằng:
"Bậc có danh tiếng lớn khéo diễn bày, pháp công đức mà Bồ-tát thành tựu,
vào sâu hạnh rộng lớn không bờ bến, đầy đủ trí thanh tịnh không cần thầy (trí tự nhiên mà có, không do ai dạy).
Nếu có Bồ-tát mới phát tâm, thành tựu cỗ xe phúc đức và trí tuệ,
vào ly sinh vị (địa vị lìa khỏi sinh tử của phàm phu) vượt khỏi thế gian, được khắp pháp Chánh Đẳng Bồ-đề (giác ngộ chân chính trọn vẹn).
Vị ấy lại ở trong giáo pháp Phật thế nào, bền chắc siêng tu càng thêm hơn,
khiến chư Như Lai đều vui mừng, mau vào được địa vị mà Phật an trú?
Hạnh làm thanh tịnh, nguyện đều trọn, lại được kho trí tuệ rộng lớn,
thường thuyết pháp độ chúng sinh, mà tâm không nương tựa, không vướng mắc.
Hết thảy ba-la-mật của Bồ-tát, đều khéo tu hành không thiếu sót,
chúng sinh mình nghĩ đến đều cứu độ, thường giữ giống Phật không cho dứt.
Việc làm bền chắc không uổng phí, mọi công thành tựu được thoát ra (thoát khỏi sinh tử),
như các bậc tối thắng đã tu hành, con đường thanh tịnh ấy xin giảng nói!
Phá hẳn hết thảy tối tăm vô minh, hàng phục các ma và ngoại đạo,
mọi dơ bẩn đều rửa sạch, được gần trí tuệ lớn của Như Lai.
Lìa hẳn các hiểm nạn của đường ác, làm sạch cảnh giới thù thắng của trí lớn,
được sức đạo mầu nhiệm gần bậc Chí Tôn (Phật), hết thảy công đức đều thành tựu.
Chứng được trí tối thắng của Như Lai, an trú trong vô lượng cõi nước,
tùy tâm chúng sinh mà thuyết pháp, và làm các Phật sự rộng lớn.
Làm sao được các đạo mầu nhiệm, mở bày kho chánh pháp của Như Lai,
thường thọ trì (nhận lấy và giữ gìn) các pháp Phật, không ai vượt hơn, không ai sánh bằng?
Làm sao không sợ hãi như sư tử, hạnh thanh tịnh như trăng tròn?
Làm sao tu tập công đức của Phật, như hoa sen không dính nước?"
Bấy giờ, Bồ-tát Pháp Tuệ bảo Bồ-tát Tinh Tấn Tuệ rằng:
"Lành thay! Phật tử! Nay ông vì muốn đem lại nhiều lợi ích, nhiều an vui, nhiều ân huệ, thương xót chư thiên và loài người ở thế gian, nên hỏi về hạnh thanh tịnh mà Bồ-tát tu như thế. Phật tử! Ông an trú nơi pháp chân thật, phát tinh tấn (siêng năng, nỗ lực không ngừng) lớn, tăng trưởng không thoái lui, đã được giải thoát; ông có thể hỏi như thế là giống như Như Lai. Hãy lắng nghe! Hãy lắng nghe! Hãy khéo suy nghĩ! Nay tôi nương sức oai thần của Phật, vì ông mà nói một phần nhỏ trong đó.
"Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát đã phát tâm cầu nhất thiết trí thì nên lìa bỏ sự tối tăm si mê, siêng năng giữ gìn, chớ để phóng dật (buông lung, lơ là việc tu). Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát an trú mười pháp, gọi là không phóng dật. Những gì là mười? Một là giữ gìn các giới (những điều răn cấm trong đạo Phật); hai là xa lìa ngu si, làm trong sạch tâm Bồ-đề (tâm cầu giác ngộ); ba là tâm ưa ngay thẳng, lìa mọi sự dua nịnh dối trá; bốn là siêng tu căn lành, không thoái lui; năm là luôn khéo suy xét cái tâm mình đã phát; sáu là không ưa gần gũi hết thảy kẻ phàm phu, dù tại gia hay xuất gia; bảy là tu các nghiệp lành mà không mong cầu quả báo ở thế gian; tám là lìa hẳn nhị thừa (hai hàng tu chỉ cầu giải thoát riêng cho mình: Thanh văn – người nghe lời Phật mà ngộ, và Duyên giác – người tự quán nhân duyên mà ngộ), thực hành đạo Bồ-tát; chín là ưa tu các điều thiện, không để gián đoạn; mười là luôn khéo quán sát sức tương tục (dòng nối tiếp không dứt của tâm và hạnh) của chính mình. Phật tử! Nếu các Bồ-tát thực hành mười pháp này, thì gọi là an trú trong không phóng dật.
"Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát an trú trong không phóng dật thì được mười điều thanh tịnh. Những gì là mười? Một là nói thế nào làm thế ấy; hai là thành tựu chánh niệm (sự nhớ biết tỉnh táo, đúng đắn) và trí tuệ; ba là an trú trong định sâu, không chìm không nổi (tâm không mê mờ lờ đờ, cũng không xao động); bốn là ưa cầu Phật pháp, không biếng nhác ngơi nghỉ; năm là tùy pháp đã nghe mà quán sát đúng lẽ, sinh ra đầy đủ trí tuệ khéo léo; sáu là vào thiền định sâu, được thần thông của Phật; bảy là tâm bình đẳng, không phân cao thấp; tám là đối với chúng sinh hạng trên, hạng giữa, hạng dưới, tâm không ngăn ngại, như mặt đất làm lợi ích đồng đều cho tất cả; chín là nếu thấy chúng sinh nào dù chỉ một lần phát tâm Bồ-đề, cũng tôn trọng phụng sự như với hòa thượng (vị thầy chính, thầy truyền giới); mười là đối với hòa thượng truyền giới, a-xà-lê (thầy dạy khuôn phép, nghi tắc), hết thảy Bồ-tát, các thiện tri thức (bạn lành, thầy tốt dẫn dắt trên đường tu) và pháp sư (người giảng giải giáo pháp), thường sinh lòng tôn trọng, phụng sự cúng dường. Phật tử! Đó gọi là mười điều thanh tịnh của Bồ-tát an trú trong không phóng dật.
Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát an trú trong không phóng dật thì phát tinh tấn lớn; khởi chánh niệm, sinh ý muốn thù thắng, việc làm không ngơi nghỉ; đối với hết thảy pháp, tâm không chỗ nương tựa; đối với pháp rất sâu, có thể siêng năng tu tập; vào cửa vô tránh (không tranh cãi, tâm hòa hợp an tịnh), làm tăng thêm tâm rộng lớn; Phật pháp vô biên mà có thể thuận theo hiểu rõ, khiến chư Như Lai đều vui mừng.
"Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát lại có mười pháp có thể khiến hết thảy chư Phật vui mừng. Những gì là mười? Một là tinh tấn không thoái lui; hai là không tiếc thân mạng; ba là đối với các lợi lộc cúng dường không mong cầu; bốn là biết hết thảy pháp đều như hư không; năm là khéo quán sát, vào khắp pháp giới (toàn thể mọi sự vật hiện tượng, cảnh giới của chân lý); sáu là biết các pháp ấn (dấu ấn chân lý dùng để xác nhận đâu là giáo pháp đúng của Phật), tâm không nương tựa vướng mắc; bảy là thường phát nguyện lớn; tám là thành tựu ánh sáng của nhẫn trí (trí tuệ an nhẫn, chấp nhận chân lý) thanh tịnh; chín là quán xét pháp lành của mình mà tâm không thêm không bớt; mười là nương cửa vô tác (không tạo tác, không chấp vào việc mình làm) mà tu các hạnh thanh tịnh. Phật tử! Đó là mười pháp Bồ-tát an trú, có thể khiến hết thảy Như Lai vui mừng.
"Phật tử! Lại có mười pháp có thể khiến hết thảy chư Phật vui mừng. Những gì là mười? Đó là: an trú trong không phóng dật; an trú trong vô sinh nhẫn (sự an nhiên chấp nhận chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt); an trú trong đại từ (lòng thương yêu lớn, ban vui cho chúng sinh); an trú trong đại bi (lòng xót thương lớn, cứu khổ cho chúng sinh); an trú trong việc làm đầy đủ các ba-la-mật; an trú trong các hạnh; an trú trong nguyện lớn; an trú trong phương tiện khéo léo; an trú trong sức dũng mãnh; an trú trong trí tuệ, quán hết thảy pháp đều không chỗ trụ, như hư không. Phật tử! Nếu các Bồ-tát an trú mười pháp này thì có thể khiến hết thảy chư Phật vui mừng.
"Phật tử! Có mười pháp khiến các Bồ-tát mau vào các địa. Những gì là mười? Một là khéo léo làm viên mãn hai hạnh phúc đức và trí tuệ; hai là có thể trang nghiêm lớn con đường ba-la-mật; ba là trí tuệ sáng suốt thông đạt, không chạy theo lời người khác; bốn là phụng sự bạn lành, luôn không rời bỏ; năm là thường tinh tấn, không biếng nhác; sáu là khéo an trú trong thần lực của Như Lai; bảy là tu các căn lành mà không mỏi mệt; tám là tâm sâu xa, trí sắc bén, dùng pháp Đại thừa (cỗ xe lớn – giáo pháp cứu độ khắp mọi chúng sinh) để tự trang nghiêm; chín là đối với pháp môn của từng địa, tâm không chỗ trụ; mười là cùng chung một thể tánh với căn lành và phương tiện của chư Phật ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai). Phật tử! Mười pháp này khiến các Bồ-tát mau vào các địa.
"Lại nữa, Phật tử! Khi các Bồ-tát mới trụ vào một địa, nên khéo quán sát: tùy theo mọi pháp môn mà địa ấy có, tùy theo trí tuệ sâu xa mà địa ấy có, tùy nhân đã tu, tùy quả đã được, tùy cảnh giới của nó, tùy sức dụng của nó, tùy sự thị hiện của nó, tùy sự phân biệt của nó, tùy điều chứng được của nó, đều khéo quán sát. Biết hết thảy pháp đều là tâm mình, mà không vướng mắc; biết như thế rồi thì vào địa Bồ-tát, có thể khéo an trú. Phật tử! Các Bồ-tát ấy suy nghĩ thế này: 'Chúng ta nên mau vào các địa. Vì sao? Nếu chúng ta an trú trong từng địa thì thành tựu công đức rộng lớn như thế; đủ công đức rồi thì dần vào Phật địa (địa vị của Phật); trụ Phật địa rồi thì có thể làm vô biên Phật sự rộng lớn. Vì thế nên thường siêng tu tập, không ngơi nghỉ, không mỏi chán, dùng công đức lớn để tự trang nghiêm mà vào địa Bồ-tát.'
"Phật tử! Có mười pháp khiến hạnh của các Bồ-tát được thanh tịnh. Những gì là mười? Một là buông bỏ hết của cải để làm thỏa lòng chúng sinh; hai là giữ giới thanh tịnh, không hề vi phạm; ba là nhu hòa nhẫn nhục không cùng tận; bốn là siêng tu các hạnh, mãi không thoái lui; năm là nhờ sức chánh niệm mà tâm không mê loạn; sáu là phân biệt hiểu rõ vô lượng pháp; bảy là tu hết thảy hạnh mà không vướng mắc; tám là tâm không lay động như núi chúa; chín là độ khắp chúng sinh như cây cầu; mười là biết hết thảy chúng sinh cùng chư Như Lai đồng một thể tánh. Phật tử! Đó là mười pháp khiến hạnh của các Bồ-tát được thanh tịnh.
"Bồ-tát đã được hạnh thanh tịnh rồi, lại được mười pháp tăng thắng (càng thêm thù thắng). Những gì là mười? Một là chư Phật ở các phương khác đều hộ niệm; hai là căn lành tăng thắng, vượt hơn những người cùng hàng; ba là khéo lãnh nhận sức gia trì (sức mạnh Phật ban thêm để giúp đỡ) của Phật; bốn là thường được người lành làm chỗ nương tựa; năm là an trú trong tinh tấn, luôn không phóng dật; sáu là biết hết thảy pháp bình đẳng không khác; bảy là tâm luôn an trú trong đại bi vô thượng; tám là quán pháp đúng như thật, sinh ra trí tuệ mầu nhiệm; chín là có thể khéo tu hành phương tiện khéo léo; mười là có thể biết sức phương tiện của Như Lai. Phật tử! Đó là mười pháp tăng thắng của Bồ-tát.
"Phật tử! Bồ-tát có mười nguyện thanh tịnh. Những gì là mười? Một là nguyện làm thuần thục chúng sinh, không mỏi mệt; hai là nguyện làm đủ các điều thiện, làm thanh tịnh các thế giới; ba là nguyện phụng sự Như Lai, thường sinh lòng tôn trọng; bốn là nguyện giữ gìn chánh pháp, không tiếc thân mạng; năm là nguyện dùng trí quán sát mà vào các cõi Phật; sáu là nguyện cùng các Bồ-tát đồng một thể tánh; bảy là nguyện vào cửa Như Lai, hiểu rõ hết thảy pháp; tám là nguyện ai thấy mình cũng sinh lòng tin, không ai là không được lợi ích; chín là nguyện dùng thần lực ở lại đời cho đến tận các kiếp vị lai; mười là nguyện đầy đủ hạnh Phổ Hiền (các hạnh nguyện rộng lớn của Bồ-tát Phổ Hiền, tiêu biểu cho sự thực hành của Bồ-tát), làm thanh tịnh cửa nhất thiết chủng trí (trí biết rõ mọi loại, mọi chi tiết của hết thảy pháp, tức trí Phật). Phật tử! Đó là mười nguyện thanh tịnh của Bồ-tát.
"Phật tử! Bồ-tát an trú mười pháp khiến các nguyện lớn đều được viên mãn. Những gì là mười? Một là tâm không mỏi chán; hai là đầy đủ sự trang nghiêm lớn; ba là nhớ nghĩ đến sức nguyện thù thắng của các Bồ-tát; bốn là nghe nói đến các cõi Phật thì đều nguyện vãng sinh (sinh về cõi ấy); năm là tâm sâu xa lâu dài đến tận các kiếp vị lai; sáu là nguyện làm thành tựu hết thảy chúng sinh; bảy là ở trong hết thảy kiếp mà không cho là nhọc; tám là chịu hết thảy khổ mà không sinh lòng chán bỏ; chín là đối với mọi niềm vui, tâm không tham đắm; mười là thường siêng năng giữ gìn pháp môn vô thượng.
"Phật tử! Khi Bồ-tát làm đầy đủ các nguyện như thế, liền được mười kho tàng không cùng tận. Những gì là mười? Đó là: kho vô tận thấy khắp chư Phật; kho vô tận tổng trì không quên; kho vô tận quyết đoán hiểu rõ các pháp; kho vô tận đại bi cứu giúp che chở; kho vô tận các loại tam-muội; kho vô tận phúc đức rộng lớn làm thỏa lòng chúng sinh; kho vô tận trí tuệ sâu xa diễn nói hết thảy pháp; kho vô tận thần thông có được do quả báo tu hành; kho vô tận an trú vô lượng kiếp; kho vô tận đi vào vô biên thế giới. Phật tử! Đó là mười kho vô tận của Bồ-tát.
"Bồ-tát được mười kho ấy rồi thì phúc đức đầy đủ, trí tuệ thanh tịnh; đối với các chúng sinh, tùy chỗ thích hợp với họ mà thuyết pháp. Phật tử! Bồ-tát tùy chỗ thích hợp với chúng sinh mà thuyết pháp như thế nào? Đó là: biết việc họ làm, biết nhân duyên của họ, biết hạnh của tâm họ, biết điều họ ưa muốn. Người nhiều tham dục thì nói cho nghe về bất tịnh (phép quán thân thể là nhơ nhớp để dứt lòng tham dục); người nhiều sân giận thì nói về đại từ; người nhiều ngu si thì dạy siêng quán sát; người có tam độc (ba thứ độc: tham, sân, si) ngang nhau thì nói pháp môn thành tựu trí tuệ thù thắng; người ưa sinh tử thì nói về tam khổ (ba loại khổ: khổ vì đau đớn, khổ vì niềm vui tan mất, khổ vì mọi thứ luôn đổi thay); nếu đắm chấp nơi chốn thì nói nơi chốn vốn trống không vắng lặng; người tâm biếng nhác thì nói về tinh tấn lớn; người mang lòng ngã mạn (tự cao, cho mình hơn người) thì nói pháp bình đẳng; người nhiều dua nịnh dối trá thì nói về hạnh Bồ-tát (vốn lấy tâm ngay thẳng làm gốc); người tâm ngay thẳng, ưa vắng lặng thì thuyết pháp rộng rãi, giúp họ thành tựu. Bồ-tát tùy chỗ thích hợp mà thuyết pháp như thế.
Khi thuyết pháp, lời văn nối tiếp mạch lạc, nghĩa lý không sai lầm; xem xét pháp nào trước pháp nào sau, dùng trí mà phân biệt; xét định đúng sai, không trái với pháp ấn; theo thứ lớp mà lập ra vô biên cửa tu hạnh, khiến chúng sinh dứt hết mọi nghi ngờ; khéo biết các căn cơ, đưa họ vào giáo pháp của Như Lai; chứng được thật tế (bờ chân thật rốt ráo), biết các pháp bình đẳng; dứt lòng ưa chấp các pháp, trừ hết mọi chấp trước; thường nhớ nghĩ chư Phật, tâm không rời bỏ dù trong chốc lát; hiểu rõ âm thanh có thể tánh bình đẳng; đối với mọi lời nói, tâm không vướng mắc; khéo nói thí dụ, không có điều trái ngược; khiến tất cả đều ngộ được thân trí tuệ bình đẳng mà hết thảy chư Phật tùy chỗ thích hợp hiện ra khắp nơi.
"Bồ-tát diễn nói pháp cho chúng sinh như thế thì chính mình cũng tu tập, tăng trưởng nghĩa lợi, không bỏ các hạnh độ (các ba-la-mật), đầy đủ sự trang nghiêm của con đường ba-la-mật. Khi ấy, Bồ-tát vì muốn làm thỏa lòng chúng sinh nên buông bỏ hết cả trong (thân mạng) lẫn ngoài (của cải) mà không vướng mắc; như thế là làm thanh tịnh được đàn ba-la-mật (hạnh bố thí đưa sang bờ giác ngộ).
Giữ đủ các giới mà không vướng mắc, lìa hẳn ngã mạn; như thế là làm thanh tịnh được thi ba-la-mật (hạnh trì giới đưa sang bờ giác ngộ).
Có thể nhẫn chịu hết thảy điều ác, đối với chúng sinh tâm bình đẳng, không lay động, ví như mặt đất có thể chở đỡ mọi vật; như thế là làm thanh tịnh được nhẫn ba-la-mật (hạnh nhẫn nhục đưa sang bờ giác ngộ).
Khởi khắp mọi việc làm, thường tu không biếng nhác, mọi việc đã làm luôn không thoái lui, sức dũng mãnh không gì chế ngự nổi, đối với các công đức không giữ lấy cũng không buông bỏ, mà có thể làm đầy đủ hết thảy cửa trí tuệ; như thế là làm thanh tịnh được tinh tấn ba-la-mật (hạnh siêng năng đưa sang bờ giác ngộ).
Đối với cảnh ngũ dục (năm đối tượng của giác quan gây ham muốn: hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị nếm, xúc chạm) không tham đắm; các tầng thiền định theo thứ lớp đều có thể thành tựu; thường suy nghĩ chân chính, không đắm trụ trong định cũng không rời định, mà có thể tiêu diệt hết thảy phiền não, sinh ra vô lượng cửa tam-muội, thành tựu sức đại thần thông vô biên; theo thứ lớp thuận và ngược mà vào các tam-muội, từ một cửa tam-muội mà vào vô biên cửa tam-muội, biết hết cảnh giới của mọi tam-muội, không trái với trí ấn (dấu ấn trí tuệ) của mọi tam-muội và tam-ma-bát-để (trạng thái định tâm sâu, bình đẳng), có thể mau vào địa vị nhất thiết trí; như thế là làm thanh tịnh được thiền ba-la-mật (hạnh thiền định đưa sang bờ giác ngộ).
Ở chỗ chư Phật nghe pháp và thọ trì, gần gũi thiện tri thức, phụng sự không mỏi; thường ưa nghe pháp, tâm không biết đủ; tùy điều được nghe mà suy nghĩ đúng lẽ; vào chân tam-muội, lìa mọi thấy biết lệch lạc; khéo quán các pháp, được thật tướng ấn (dấu ấn về tướng chân thật của các pháp), hiểu rõ đạo vô công dụng (đạo vận hành tự nhiên, không cần gắng sức) của Như Lai; nương trí tuệ phổ môn (trí tuệ thâm nhập khắp mọi cửa) mà vào cửa nhất thiết trí trí, được an nghỉ vĩnh viễn; như thế là làm thanh tịnh được bát-nhã ba-la-mật (hạnh trí tuệ đưa sang bờ giác ngộ).
Thị hiện mọi việc làm của thế gian, giáo hóa chúng sinh mà không mỏi chán, tùy chỗ ưa thích của tâm họ mà hiện thân; mọi việc làm đều không nhiễm đắm, khi thì hiện hạnh của phàm phu, khi thì hiện hạnh của bậc thánh, khi thì hiện sinh tử, khi thì hiện Niết-bàn (cảnh giới tịch diệt, dứt hết phiền não và sinh tử); khéo quán sát mọi việc làm, thị hiện mọi sự trang nghiêm mà không tham đắm, vào khắp các đường tái sinh để độ thoát chúng sinh; như thế là làm thanh tịnh được phương tiện ba-la-mật (hạnh phương tiện khéo léo đưa sang bờ giác ngộ).
Làm thành tựu hết thảy chúng sinh, trang nghiêm hết thảy thế giới, cúng dường hết thảy chư Phật, thông đạt hết pháp không ngăn ngại, tu hết hạnh khắp pháp giới, thân luôn an trú trong trí đến tận các kiếp vị lai, biết hết mọi tâm niệm, giác ngộ hết sự lưu chuyển và hoàn diệt (vòng sinh tử trôi lăn và sự dứt sinh tử trở về tịch diệt), thị hiện hết thảy cõi nước, chứng được trí tuệ của Như Lai; như thế là làm thanh tịnh được nguyện ba-la-mật (hạnh phát nguyện đưa sang bờ giác ngộ).
Đầy đủ sức của tâm sâu xa, vì không xen tạp nhiễm ô; đầy đủ sức của lòng tin sâu, vì không gì phá nổi; đầy đủ sức đại bi, vì không mỏi chán; đầy đủ sức đại từ, vì việc làm bình đẳng; đầy đủ sức tổng trì, vì có thể dùng phương tiện giữ hết mọi nghĩa lý; đầy đủ sức biện tài (tài ăn nói giảng giải), vì khiến hết thảy chúng sinh vui mừng thỏa mãn; đầy đủ sức ba-la-mật, vì trang nghiêm Đại thừa; đầy đủ sức đại nguyện, vì mãi không gián đoạn; đầy đủ sức thần thông, vì sinh ra vô lượng; đầy đủ sức gia trì, vì khiến chúng sinh tin hiểu và lãnh nhận; như thế là làm thanh tịnh được lực ba-la-mật (hạnh sức mạnh đưa sang bờ giác ngộ).
Biết người hành theo tham dục, biết người hành theo sân giận, biết người hành theo ngu si, biết người hành theo cả ba thứ ngang nhau, biết người hành ở bậc còn tu học; trong một niệm biết hạnh của vô biên chúng sinh, biết tâm của vô biên chúng sinh, biết sự chân thật của hết thảy pháp, biết sức của hết thảy Như Lai, giác ngộ khắp cửa pháp giới; như thế là làm thanh tịnh được trí ba-la-mật (hạnh trí biết rõ mọi sự đưa sang bờ giác ngộ).
"Phật tử! Bồ-tát vào lúc làm thanh tịnh các ba-la-mật, lúc làm viên mãn các ba-la-mật, lúc không bỏ các ba-la-mật như thế, là an trú trong Bồ-tát thừa (cỗ xe của Bồ-tát) đầy đủ sự trang nghiêm lớn. Tùy điều mình nghĩ đến, đều thuyết pháp cho hết thảy chúng sinh, khiến họ tăng thêm nghiệp lành trong sạch mà được độ thoát. Người rơi vào đường ác thì dạy họ phát tâm Bồ-đề; người ở trong hoàn cảnh khó tu thì khiến họ siêng năng tinh tấn; chúng sinh nhiều tham thì chỉ cho pháp không tham; chúng sinh nhiều sân thì khiến họ thực hành bình đẳng; chúng sinh chấp vào các thấy biết sai lầm thì nói cho họ về duyên khởi (mọi sự vật do nhiều nhân duyên hợp lại mà sinh, không tự có); chúng sinh cõi dục giới (cõi còn ham muốn về ăn uống, tình dục) thì dạy họ lìa tham dục, sân giận và các pháp ác bất thiện; chúng sinh cõi sắc giới (cõi trời đã lìa ham muốn thô nhưng còn thân hình) thì giảng cho họ về tỳ-bát-xá-na (phép thiền quán sát để thấy rõ chân lý); chúng sinh cõi vô sắc giới (cõi trời chỉ còn tâm thức, không còn thân hình) thì giảng cho họ về trí tuệ vi diệu; người thuộc nhị thừa thì dạy hạnh vắng lặng; người ưa Đại thừa thì nói về sự trang nghiêm rộng lớn của thập lực (mười năng lực trí tuệ của Phật). Như thuở xưa khi mới phát tâm, thấy vô lượng chúng sinh rơi vào các đường ác, Bồ-tát cất tiếng sư tử hống (tiếng gầm của sư tử – lời tuyên bố mạnh mẽ không sợ hãi) nói rằng: 'Ta sẽ dùng nhiều pháp môn, tùy chỗ thích hợp mà độ thoát họ!' Bồ-tát đầy đủ trí tuệ như thế, có thể độ thoát rộng khắp hết thảy chúng sinh.
"Phật tử! Bồ-tát đầy đủ trí tuệ như thế, khiến giống Tam bảo mãi không dứt mất. Vì sao vậy? Bồ-tát ma-ha-tát dạy chúng sinh phát tâm Bồ-đề, nên có thể khiến giống Phật không dứt; thường mở bày kho pháp cho chúng sinh, nên có thể khiến giống Pháp không dứt; khéo giữ giáo pháp, không hề trái nghịch, nên có thể khiến giống Tăng không dứt. Lại nữa, có thể ngợi khen hết thảy đại nguyện, nên khiến giống Phật không dứt; phân biệt diễn nói cửa nhân duyên, nên khiến giống Pháp không dứt; thường siêng tu tập pháp lục hòa kính (sáu phép sống hòa hợp, kính trọng nhau của Tăng: thân cùng ở hòa thuận, lời nói không tranh cãi, ý cùng vui vẻ, giới cùng giữ, hiểu biết cùng chung, lợi lộc cùng chia), nên khiến giống Tăng không dứt. Lại nữa, gieo hạt giống Phật vào ruộng chúng sinh, nên khiến giống Phật không dứt; giữ gìn chánh pháp không tiếc thân mạng, nên khiến giống Pháp không dứt; cai quản đại chúng không mỏi mệt, nên khiến giống Tăng không dứt. Lại nữa, đối với pháp đã nói và giới đã chế của chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại, đều vâng giữ, tâm không rời bỏ, nên có thể khiến giống Phật, Pháp, Tăng mãi không dứt mất.
Bồ-tát nối tiếp và làm hưng thịnh Tam bảo như thế, mọi việc làm đều không lỗi lầm; hễ làm việc gì đều đem hồi hướng (hướng công đức của việc lành về một mục đích) về cửa nhất thiết trí, nên tam nghiệp (ba loại hành động: thân, lời nói, ý nghĩ) đều không tì vết. Vì không tì vết nên mọi điều thiện đã làm, mọi hạnh đã tu, việc giáo hóa chúng sinh, việc tùy chỗ thích hợp mà thuyết pháp, cho đến chỉ trong một niệm, đều không sai lầm, đều tương ứng với phương tiện và trí tuệ, đều hướng về nhất thiết trí trí, không có gì luống qua vô ích.
"Bồ-tát tu tập pháp lành như thế, trong từng niệm đều đầy đủ mười thứ trang nghiêm. Những gì là mười? Đó là: thân trang nghiêm, vì tùy chỗ chúng sinh đáng được điều phục mà thị hiện; lời nói trang nghiêm, vì dứt mọi nghi ngờ, khiến ai cũng vui mừng; tâm trang nghiêm, vì trong một niệm vào các tam-muội; cõi Phật trang nghiêm, vì hết thảy đều thanh tịnh, lìa các phiền não; ánh sáng trang nghiêm, vì phóng ánh sáng vô biên chiếu khắp chúng sinh; hội chúng trang nghiêm, vì thu nhiếp khắp hội chúng, khiến đều vui mừng; thần thông trang nghiêm, vì tùy tâm chúng sinh mà thị hiện tự tại; chánh giáo trang nghiêm, vì có thể thu phục hết thảy người thông minh; Niết-bàn địa trang nghiêm, vì thành đạo ở một nơi mà khắp mười phương đều không sót chỗ nào; khéo nói trang nghiêm, vì tùy nơi, tùy lúc, tùy căn cơ mà thuyết pháp.
Bồ-tát thành tựu sự trang nghiêm như thế, trong từng niệm, các nghiệp thân, lời nói, ý đều không luống qua vô ích, đều đem hồi hướng về cửa nhất thiết trí. Nếu có chúng sinh nào thấy vị Bồ-tát này, nên biết cũng không luống qua vô ích, vì chắc chắn sẽ thành A-nậu-đa-la tam-miểu tam-bồ-đề (quả giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn, tức thành Phật). Hoặc nghe danh hiệu, hoặc cúng dường, hoặc cùng ở, hoặc nhớ nghĩ, hoặc theo mà xuất gia, hoặc nghe thuyết pháp, hoặc tùy hỷ (vui theo) căn lành, hoặc từ xa sinh lòng kính mộ, cho đến chỉ xưng dương, ngợi khen danh hiệu, đều sẽ được A-nậu-đa-la tam-miểu tam-bồ-đề. Phật tử! Ví như có thứ thuốc tên là Thiện Kiến, chúng sinh nào thấy thì mọi chất độc đều tiêu trừ; Bồ-tát thành tựu pháp này cũng thế, chúng sinh nếu thấy thì mọi độc phiền não đều được trừ diệt, pháp lành tăng trưởng.
"Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát an trú trong pháp này, siêng năng tu tập: dùng ánh sáng trí tuệ diệt mọi tối tăm si mê; dùng sức từ bi đánh bại quân ma; dùng sức đại trí tuệ và phúc đức chế ngự các ngoại đạo; dùng kim cang định (thiền định vững chắc như kim cương, phá được mọi phiền não) diệt trừ hết thảy cáu bẩn phiền não trong tâm; dùng sức tinh tấn gom góp các căn lành; dùng sức các căn lành làm thanh tịnh cõi Phật mà xa lìa mọi nạn khổ của các đường ác; dùng sức không vướng mắc làm thanh tịnh cảnh giới trí tuệ; dùng sức phương tiện và trí tuệ sinh ra hết thảy các địa của Bồ-tát, các ba-la-mật, cùng các tam-muội, lục thông, tam minh, tứ vô sở úy, khiến đều thanh tịnh; dùng sức của hết thảy pháp lành làm thành tựu trọn vẹn hết thảy cõi tịnh độ (cõi nước thanh tịnh) của chư Phật, cùng thân có vô biên tướng hảo, lời nói và tâm đều được trang nghiêm đầy đủ; dùng sức quán sát tự tại của trí tuệ biết rằng lực, vô sở úy, pháp bất cộng của hết thảy Như Lai đều bình đẳng; dùng sức trí tuệ rộng lớn hiểu rõ cảnh giới của nhất thiết trí trí; dùng sức thệ nguyện thuở xưa, tùy chỗ đáng giáo hóa mà hiện cõi nước Phật, chuyển đại pháp luân (bánh xe pháp lớn – ví việc thuyết pháp lan truyền khắp nơi như bánh xe lăn đi), độ thoát vô lượng vô biên chúng sinh.
"Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát siêng tu pháp này, theo thứ lớp thành tựu các hạnh Bồ-tát, cho đến được ngang bằng chư Phật; ở trong vô biên thế giới làm bậc đại pháp sư, giữ gìn chánh pháp; được hết thảy chư Phật hộ niệm, giữ gìn và thọ trì kho pháp rộng lớn; được biện tài vô ngại (tài ăn nói không bị trở ngại), vào sâu các pháp môn. Ở giữa đại chúng của vô biên thế giới, tùy theo các loài khác nhau mà hiện thân khắp nơi, sắc tướng đầy đủ, thù thắng không gì sánh, dùng biện tài vô ngại khéo nói pháp sâu xa.
Vì âm thanh tròn đầy, khéo léo phân bày, nên có thể khiến người nghe vào được cửa trí tuệ vô tận. Biết hạnh của tâm và phiền não của chúng sinh mà thuyết pháp; vì lời nói phát ra đầy đủ thanh tịnh, nên chỉ một âm thanh diễn bày mà khiến hết thảy đều vui mừng. Vì thân đoan chánh, có uy lực lớn, nên ở giữa hội chúng không ai hơn được. Vì khéo biết tâm của chúng, nên có thể hiện thân khắp nơi. Vì khéo thuyết pháp, nên âm thanh không bị ngăn ngại. Vì được tâm tự tại, nên khéo nói pháp lớn, không ai phá được. Vì được vô sở úy, nên tâm không khiếp nhược. Vì tự tại đối với pháp, nên không ai hơn được. Vì tự tại đối với trí, nên không ai thắng được. Vì tự tại đối với bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ đưa sang bờ giác ngộ), nên tướng của pháp được nói ra không trái nhau. Vì tự tại đối với biện tài, nên tùy chỗ ưa thích mà thuyết pháp liên tục không dứt. Vì tự tại đối với đà-la-ni (tổng trì – năng lực ghi nhớ giữ gìn mọi giáo pháp), nên quyết định chỉ bày thật tướng (tướng chân thật) của các pháp. Vì tự tại đối với biện tài, nên tùy điều diễn nói mà mở ra đủ loại cửa thí dụ. Vì tự tại đối với đại bi, nên siêng dạy dỗ chúng sinh, tâm không biếng nhác ngơi nghỉ. Vì tự tại đối với đại từ, nên phóng lưới ánh sáng làm vui lòng mọi người.
Bồ-tát ngồi trên tòa sư tử (tòa ngồi của Phật và bậc thuyết pháp, ví như sư tử là chúa muôn thú) cao rộng như thế mà diễn nói pháp lớn. Trừ Như Lai và các đại Bồ-tát có nguyện và trí thù thắng, còn các chúng sinh khác không ai thắng được, không ai thấy được đỉnh đầu, không ai làm lu mờ được; muốn dùng câu hỏi khó để khiến vị ấy chùn bước, là điều không thể có.
"Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát đã được sức tự tại như thế rồi, giả sử có một đạo tràng (nơi tụ hội tu tập, thuyết pháp) rộng lớn bằng số thế giới không thể nói hết, trong ấy đầy chúng sinh, mỗi chúng sinh đều có oai đức và sắc tướng như vị chúa của một tam thiên đại thiên thế giới (một đại thế giới gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ). Bồ-tát ở đó vừa hiện thân đã có thể làm lu mờ cả đại chúng như thế; dùng đại từ bi làm yên lòng kẻ khiếp nhược, dùng trí tuệ sâu xét điều họ ưa muốn, dùng biện tài không sợ hãi mà thuyết pháp cho họ, có thể khiến hết thảy đều vui mừng.
Vì sao vậy? Phật tử! Vì Bồ-tát ma-ha-tát thành tựu vô lượng bánh xe trí tuệ; thành tựu vô lượng sự phân biệt khéo léo; thành tựu sức chánh niệm rộng lớn; thành tựu trí tuệ khéo léo vô tận; thành tựu đà-la-ni quyết định hiểu rõ thật tướng các pháp; thành tựu tâm Bồ-đề không bờ bến; thành tựu biện tài mầu nhiệm không sai lầm; thành tựu lòng tin hiểu sâu xa được hết thảy chư Phật gia trì; thành tựu sức trí tuệ vào khắp đạo tràng hội chúng của chư Phật ba đời; thành tựu tâm thanh tịnh biết chư Phật ba đời đồng một thể tánh; thành tựu trí của hết thảy Như Lai ba đời và trí đại nguyện của hết thảy Bồ-tát, có thể làm bậc đại pháp sư mở bày và giữ gìn kho chánh pháp của chư Phật."
Bấy giờ, Bồ-tát Pháp Tuệ muốn nói lại ý ấy, nương thần lực của Phật mà đọc kệ rằng:
"Tâm trụ Bồ-đề gom các phúc, thường không phóng dật trồng tuệ bền,
chánh niệm giữ ý luôn không quên, mười phương chư Phật đều vui mừng.
Ý muốn bền chắc tự siêng gắng, ở đời không nương, không lùi sợ,
dùng hạnh vô tránh vào pháp sâu, mười phương chư Phật đều vui mừng.
Phật đã vui mừng, bền tinh tấn, tu hành phúc trí pháp trợ đạo (các pháp hỗ trợ cho sự giác ngộ),
vào các địa, làm sạch các hạnh, làm đủ nguyện mà Như Lai đã nói.
Tu như thế mà được pháp mầu, được pháp rồi đem ban cho muôn loài,
tùy chỗ ưa thích và căn tánh, đều thuận chỗ thích hợp mà mở bày.
Bồ-tát vì người diễn nói pháp, không bỏ các hạnh độ của chính mình,
con đường ba-la-mật đã thành tựu, thường ở biển hữu (biển các cõi hiện hữu, tức biển sinh tử) cứu muôn loài.
Ngày đêm siêng tu không biếng mỏi, khiến giống Tam bảo không dứt mất,
hết thảy pháp trắng trong đã làm, đều đem hồi hướng về địa vị Như Lai.
Các hạnh lành mà Bồ-tát tu, đều vì thành tựu khắp muôn loài,
khiến họ phá tối, diệt phiền não, hàng phục quân ma, thành chánh giác (giác ngộ chân chính).
Tu hành như thế được trí Phật, vào sâu kho chánh pháp Như Lai,
làm đại pháp sư diễn pháp mầu, ví như cam lồ (nước ngọt cõi trời, ví giáo pháp đem lại sự sống bất tử) rưới thấm khắp.
Từ bi thương xót khắp tất cả, hạnh tâm chúng sinh đều biết hết,
tùy chỗ họ ưa mà mở bày, vô lượng vô biên các pháp Phật.
Đi đứng thong thả như voi chúa, dũng mãnh không sợ như sư tử,
bất động như núi, trí như biển, lại như mưa lớn trừ cơn nóng."
Khi Bồ-tát Pháp Tuệ nói kệ này xong, Như Lai vui mừng, đại chúng vâng làm theo.
Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm, quyển thứ mười tám
Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm, quyển thứ mười chín
Tam tạng (vị thầy thông suốt ba kho kinh điển: Kinh, Luật, Luận) Thật-xoa-nan-đà người nước Vu Điền (một nước ở Tây Vực xưa) vâng chiếu vua mà dịch
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video