Phẩm Mười Hạnh, thứ hai mươi mốt, phần một
Lúc bấy giờ, Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) Công Đức Lâm nương sức thần của Phật, nhập vào tam-muội Bồ-tát Thiện Tư Duy (tam-muội: trạng thái tâm định sâu, tập trung trọn vẹn không tán loạn; tên tam-muội này nghĩa là "khéo suy xét"). Nhập tam-muội ấy rồi, ở mười phương, mỗi phương vượt qua số thế giới nhiều như số hạt bụi nhỏ của một vạn cõi Phật, có chư Phật nhiều như số hạt bụi nhỏ của một vạn cõi Phật, đều cùng một danh hiệu là Công Đức Lâm, hiện ra trước mặt, bảo Bồ-tát Công Đức Lâm rằng:
"Lành thay, Phật tử (con Phật, cách gọi người theo Phật)! Ông đã có thể nhập vào tam-muội Thiện Tư Duy này. Thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người tu)! Đây là chư Phật cùng tên ở mười phương, mỗi phương nhiều như số hạt bụi của một vạn cõi Phật, cùng nhau gia hộ cho ông; cũng là sức của lời nguyện thuở xưa và sức oai thần của Tì-lô-giá-na Như Lai (Như Lai: danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý mà đến; Tì-lô-giá-na: nghĩa là "ánh sáng chiếu khắp", vị Phật chủ của kinh Hoa Nghiêm), cùng sức thiện căn (gốc lành: những việc lành đã làm, là gốc sinh ra quả tốt) của các vị Bồ-tát, khiến ông nhập tam-muội này mà diễn nói pháp (giáo lý của Phật).
Là vì để tăng trưởng trí tuệ của Phật, vì để đi sâu vào pháp giới (toàn thể mọi sự vật, hiện tượng trong vũ trụ cùng bản thể chân thật của chúng), vì để hiểu rõ cõi chúng sinh, vì để chỗ đi vào không bị ngăn ngại, vì để việc làm không bị chướng trở, vì để có được vô lượng phương tiện (những cách thức khéo léo để dẫn dắt chúng sinh), vì để nắm giữ tính chất của nhất thiết trí (trí biết hết thảy, tức trí tuệ của Phật), vì để giác ngộ hết thảy các pháp, vì để biết hết mọi căn (căn cơ: năng lực, khả năng tiếp nhận giáo pháp của từng chúng sinh), vì để có thể giữ gìn và giảng nói hết thảy các pháp; tức là để nêu bày mười loại hạnh của các Bồ-tát. Thiện nam tử! Ông hãy nương sức oai thần của Phật mà diễn nói pháp này."
Khi ấy, chư Phật liền ban cho Bồ-tát Công Đức Lâm trí không ngăn ngại, trí không vướng mắc, trí không gián đoạn, trí không cần thầy dạy, trí không si mê, trí không sai khác, trí không sai sót, trí không lường được, trí không ai hơn, trí không lười mỏi, trí không bị ai cướp mất. Vì sao vậy? Vì sức của tam-muội này, lẽ pháp vốn là như thế.
Lúc bấy giờ, chư Phật mỗi vị đều duỗi tay phải xoa đỉnh đầu Bồ-tát Công Đức Lâm. Khi ấy, Bồ-tát Công Đức Lâm liền từ trong định (trạng thái tâm tập trung sâu, tức tam-muội nói trên) đứng dậy, bảo các Bồ-tát rằng:
"Này Phật tử! Hạnh của Bồ-tát không thể nghĩ bàn, rộng ngang với pháp giới và cõi hư không. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn) học theo chư Phật ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) mà tu hành. Này Phật tử! Thế nào là hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát? Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười loại hạnh, là điều chư Phật ba đời đã giảng nói. Mười loại ấy là gì? Một là hạnh Hoan Hỷ (vui mừng), hai là hạnh Nhiêu Ích (làm lợi ích), ba là hạnh Vô Vi Nghịch (không trái nghịch), bốn là hạnh Vô Khuất Nạo (không chịu khuất phục, không lùi bước), năm là hạnh Vô Si Loạn (không mê muội rối loạn), sáu là hạnh Thiện Hiện (khéo hiện thân), bảy là hạnh Vô Trước (không vướng mắc), tám là hạnh Nan Đắc (khó đạt được), chín là hạnh Thiện Pháp (pháp lành), mười là hạnh Chân Thật. Đó là mười hạnh.
"Này Phật tử! Thế nào là hạnh Hoan Hỷ của Bồ-tát ma-ha-tát? Này Phật tử! Vị Bồ-tát này là một người bố thí lớn, hễ có vật gì đều có thể đem cho hết; tâm vị ấy bình đẳng, không hối tiếc, không keo kiệt, không mong được đền đáp, không cầu danh tiếng, không ham lợi lộc và sự cung phụng; chỉ vì để cứu giúp che chở hết thảy chúng sinh, thu nhận hết thảy chúng sinh, làm lợi ích cho hết thảy chúng sinh; vì để học tập những hạnh mà chư Phật xưa kia đã tu, nhớ nghĩ những hạnh mà chư Phật xưa kia đã tu, yêu thích những hạnh mà chư Phật xưa kia đã tu, làm trong sạch những hạnh mà chư Phật xưa kia đã tu, làm tăng trưởng những hạnh mà chư Phật xưa kia đã tu, gìn giữ những hạnh mà chư Phật xưa kia đã tu, làm hiển bày những hạnh mà chư Phật xưa kia đã tu, giảng nói những hạnh mà chư Phật xưa kia đã tu, khiến các chúng sinh lìa khổ được vui.
Này Phật tử! Khi Bồ-tát ma-ha-tát tu hạnh này, khiến cho hết thảy chúng sinh vui mừng yêu thích. Tùy ở phương nào, cõi nào có chỗ nghèo thiếu, nhờ sức nguyện, vị ấy sinh đến nơi đó, làm người sang trọng giàu lớn, của báu không cùng. Giả sử trong từng niệm (từng khoảnh khắc ý nghĩ), có vô lượng vô số chúng sinh đến chỗ Bồ-tát, thưa rằng: 'Thưa người nhân đức! Chúng tôi nghèo thiếu, không có gì nuôi sống, đói gầy khốn khổ, mạng sắp không còn. Cúi mong ngài thương xót, bố thí thịt trên thân ngài cho chúng tôi được ăn, để sống còn!' Khi ấy, Bồ-tát liền cho họ, khiến họ vui mừng, lòng được thỏa mãn. Cứ như thế, vô lượng trăm nghìn chúng sinh đến xin, Bồ-tát đối với họ chưa từng thoái lui sợ hãi, mà chỉ càng tăng thêm lòng từ bi.
Vì chúng sinh đều đến xin như vậy, Bồ-tát thấy họ lại càng vui mừng gấp bội, nghĩ rằng: 'Ta được lợi lớn! Những chúng sinh này là phúc điền của ta (ruộng phúc: đối tượng mà khi ta bố thí thì sinh ra phúc đức, như ruộng gieo hạt sinh lúa), là bạn lành của ta, chẳng cần ta cầu, chẳng cần ta mời mà tự đến dạy ta đi vào Phật pháp. Nay ta phải tu học như thế, không làm trái lòng của bất kỳ chúng sinh nào.' Lại nghĩ rằng: 'Nguyện cho mọi thiện căn ta đã làm, đang làm và sẽ làm, khiến ta trong tương lai, ở khắp hết thảy thế giới, giữa hết thảy chúng sinh, nhận lấy một thân to lớn, đem thịt của thân ấy làm cho no đủ hết thảy chúng sinh đang khổ vì đói. Cho đến nếu còn một chúng sinh nhỏ bé nào chưa được no đủ, ta nguyện không bỏ mạng, và thịt cắt ra từ thân cũng không bao giờ hết. Đem thiện căn này, nguyện được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, bình đẳng và trọn vẹn — tức quả vị Phật), chứng đại niết-bàn (niết-bàn: trạng thái dứt sạch phiền não, thoát khỏi vòng sinh tử); nguyện cho các chúng sinh ăn thịt ta cũng được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, được trí bình đẳng, đầy đủ các pháp của Phật, làm rộng khắp việc Phật, cho đến vào vô dư niết-bàn (niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại chút thân xác hay gốc rễ nào của sinh tử). Nếu còn một chúng sinh nào lòng chưa thỏa mãn, ta quyết không chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.'
Bồ-tát làm lợi ích cho chúng sinh như thế mà không có ý tưởng về "ta", ý tưởng về "chúng sinh", ý tưởng về "có", ý tưởng về "mạng sống", các loại ý tưởng khác nhau, ý tưởng về bổ-già-la (tiếng Phạn, chỉ cái chủ thể được cho là đi qua nhiều đời luân hồi), ý tưởng về "người", ý tưởng về ma-nạp-bà (tiếng Phạn, nghĩa gốc là "thanh niên", ở đây chỉ cái "ta" được cho là thật có), ý tưởng về "người làm", ý tưởng về "người nhận". Vị ấy chỉ quán xét (nhìn sâu bằng trí tuệ) pháp giới và cõi chúng sinh là pháp không có bờ mé, pháp rỗng không, pháp không có gì cả, pháp không có hình tướng, pháp không có thực thể, pháp không có chỗ chốn, pháp không có chỗ nương, pháp không có tạo tác. Khi quán như thế, vị ấy không thấy thân mình, không thấy vật bố thí, không thấy người nhận, không thấy phúc điền, không thấy nghiệp (việc làm tạo ra quả báo), không thấy báo, không thấy quả, không thấy quả lớn, không thấy quả nhỏ.
Lúc ấy, Bồ-tát quán thấy thân mà hết thảy chúng sinh quá khứ, vị lai, hiện tại đã nhận đều liền tan hoại, bèn nghĩ rằng: 'Lạ thay! Chúng sinh ngu si không có trí, ở trong sinh tử (vòng sinh ra rồi chết đi lặp lại không dứt) nhận lấy vô số thân, mong manh dễ vỡ, không dừng lại, mau chóng trở về tan hoại. Dù đã tan hoại, đang tan hoại hay sẽ tan hoại, họ vẫn không biết dùng cái thân không bền chắc này để cầu lấy cái thân bền chắc. Ta phải học hết những gì chư Phật đã học, chứng nhất thiết trí, biết hết thảy các pháp, vì chúng sinh nói về ba đời bình đẳng, thuận theo sự vắng lặng, pháp tính (bản tính chân thật của mọi sự vật) không hư hoại, khiến họ mãi mãi được yên ổn vui sướng.' Này Phật tử! Đó gọi là hạnh thứ nhất, hạnh Hoan Hỷ của Bồ-tát ma-ha-tát.
"Này Phật tử! Thế nào là hạnh Nhiêu Ích của Bồ-tát ma-ha-tát? Vị Bồ-tát này giữ gìn tịnh giới (giới luật trong sạch: các điều răn giữ gìn thân, miệng, ý), đối với hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị nếm, cảm giác xúc chạm, lòng không vướng mắc, và cũng vì chúng sinh mà giảng nói như vậy; không cầu uy thế, không cầu dòng họ cao sang, không cầu giàu có, không cầu dung mạo đẹp, không cầu ngôi vua, hết thảy những thứ như thế đều không vướng mắc, chỉ một lòng giữ vững tịnh giới, nghĩ rằng: 'Ta giữ tịnh giới thì nhất định sẽ lìa bỏ mọi trói buộc, tham cầu, phiền não thiêu đốt, các tai nạn, sự bức bách, sự chê bai, sự rối ren vẩn đục, mà đạt được chính pháp bình đẳng được Phật khen ngợi.'
Này Phật tử! Khi Bồ-tát giữ tịnh giới như thế, trong một ngày, giả sử có vô số trăm nghìn ức na-do-tha (một đơn vị số cực lớn của Ấn Độ xưa) đại ác ma (ma: loài trời ở cõi Dục chuyên quấy phá, ngăn trở người tu đạo) đến chỗ Bồ-tát, mỗi vị đem theo vô lượng vô số trăm nghìn ức na-do-tha thiên nữ (con gái cõi trời) — những người này đều giỏi các thủ đoạn về ngũ dục (năm thứ ham muốn: sắc đẹp, tiếng hay, mùi thơm, vị ngon, xúc chạm êm ái), xinh đẹp đoan trang, làm mê hoặc lòng người — cầm đủ các thứ đồ chơi quý báu, muốn đến làm rối loạn, mê hoặc tâm hướng đạo của Bồ-tát. Khi ấy, Bồ-tát nghĩ rằng: 'Năm thứ ham muốn này là pháp ngăn trở đạo, cho đến ngăn trở bồ-đề (sự giác ngộ) cao tột.' Vì vậy, vị ấy không khởi lên dù một ý nghĩ ham muốn nào, tâm trong sạch như Phật. Chỉ trừ khi dùng phương tiện để giáo hóa chúng sinh, mà vẫn không bỏ tâm hướng đến nhất thiết trí.
Này Phật tử! Bồ-tát không vì nhân duyên ham muốn mà làm phiền não dù một chúng sinh, thà bỏ thân mạng chứ quyết không làm việc gây phiền não cho chúng sinh. Bồ-tát từ khi được thấy Phật đến nay, chưa từng khởi lên dù một ý nghĩ ham muốn; huống chi là làm theo nó. Nếu có làm theo, thì không có lẽ ấy! Khi ấy, Bồ-tát chỉ nghĩ rằng: 'Hết thảy chúng sinh, trong đêm dài (ví với vòng sinh tử mê muội lâu dài), nhớ nghĩ năm thứ ham muốn, hướng theo năm thứ ham muốn, tham đắm năm thứ ham muốn; tâm họ nhất quyết say đắm chìm ngập, trôi theo dòng ấy, không được tự do. Nay ta phải làm cho các ma này, các thiên nữ này, và hết thảy chúng sinh, an trụ vào giới cao tột; an trụ vào tịnh giới rồi, đối với nhất thiết trí, tâm không thoái lui, được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, cho đến vào vô dư niết-bàn.
Vì sao vậy? Vì đây là việc mà chúng ta phải làm, phải theo chư Phật mà tu học như thế. Tu học như thế rồi, lìa các việc làm xấu ác, sự chấp có "ta" và sự không hiểu biết, dùng trí tuệ đi vào hết thảy Phật pháp, vì chúng sinh mà giảng nói, khiến họ trừ bỏ điên đảo (cái thấy lộn ngược, trái với sự thật). Nhưng biết rằng không phải lìa chúng sinh mà có điên đảo, không phải lìa điên đảo mà có chúng sinh; không phải trong điên đảo có chúng sinh, không phải trong chúng sinh có điên đảo; cũng không phải điên đảo là chúng sinh, cũng không phải chúng sinh là điên đảo; điên đảo chẳng phải pháp bên trong, điên đảo chẳng phải pháp bên ngoài; chúng sinh chẳng phải pháp bên trong, chúng sinh chẳng phải pháp bên ngoài. Hết thảy các pháp đều hư dối không thật, mau sinh mau diệt, không có gì bền chắc, như mộng, như bóng, như trò ảo thuật, như vật biến hóa, lừa dối kẻ ngu.
Ai hiểu như thế thì có thể giác ngộ rõ hết thảy các hành (mọi hiện tượng do nhân duyên hợp thành, luôn biến đổi), thông suốt sinh tử và niết-bàn, chứng bồ-đề của Phật; tự mình được độ (qua khỏi biển khổ), khiến người khác được độ; tự mình giải thoát, khiến người khác giải thoát; tự mình điều phục (chế ngự, thuần hóa tâm), khiến người khác điều phục; tự mình vắng lặng, khiến người khác vắng lặng; tự mình yên ổn, khiến người khác yên ổn; tự mình lìa cấu bẩn, khiến người khác lìa cấu bẩn; tự mình trong sạch, khiến người khác trong sạch; tự mình niết-bàn, khiến người khác niết-bàn; tự mình vui sướng, khiến người khác vui sướng.'
Này Phật tử! Vị Bồ-tát này lại nghĩ rằng: 'Ta phải thuận theo hết thảy Như Lai, lìa mọi lối làm của thế gian, đầy đủ hết thảy các pháp của Phật, an trụ nơi chỗ bình đẳng cao tột, nhìn chúng sinh một cách bình đẳng, hiểu thấu suốt các cảnh giới, lìa mọi lỗi lầm, dứt mọi phân biệt, bỏ mọi chấp trước, khéo léo thoát ra, tâm luôn an trụ trong trí tuệ rất sâu xa: cao tột, không thể nói, không chỗ nương, không lay động, không lường được, không bờ mé, không cùng tận, không hình sắc.' Này Phật tử! Đó gọi là hạnh thứ hai, hạnh Nhiêu Ích của Bồ-tát ma-ha-tát.
"Này Phật tử! Thế nào là hạnh Vô Vi Nghịch của Bồ-tát ma-ha-tát? Vị Bồ-tát này luôn tu pháp nhẫn (nhẫn nhục: chịu đựng, nhịn nhục trước mọi điều trái ý), khiêm nhường cung kính; không hại mình, không hại người, không hại cả hai; không tự mình chấp giữ, không khiến người chấp giữ, không chấp giữ cả hai; không tự mình đắm trước, không khiến người đắm trước, không đắm trước cả hai; cũng không tham cầu danh tiếng, lợi lộc, sự cung phụng, chỉ nghĩ rằng: 'Ta phải luôn vì chúng sinh mà nói pháp, khiến họ lìa mọi điều ác, dứt tham lam, giận dữ, si mê, kiêu căng ngạo mạn, che giấu lỗi lầm, keo kiệt ganh ghét, nịnh hót dối trá, khiến họ luôn an trụ trong nhẫn nhục hiền hòa.'
Này Phật tử! Bồ-tát thành tựu pháp nhẫn như thế. Giả sử có trăm nghìn ức na-do-tha a-tăng-kỳ (số lớn đến mức không thể đếm được) chúng sinh đến chỗ vị ấy, mỗi chúng sinh hóa ra trăm nghìn ức na-do-tha a-tăng-kỳ cái miệng, mỗi miệng nói ra trăm nghìn ức na-do-tha a-tăng-kỳ lời, tức là: lời khó nghe, lời không hợp pháp lành, lời không vừa ý, lời không đáng yêu, lời không phải của người nhân đức hiền lương, lời không phải của bậc thánh trí, lời không tương hợp với bậc thánh, lời không gần gũi bậc thánh, lời thật đáng ghét bỏ, lời không thể nghe nổi; dùng những lời ấy mà chê bai nhục mạ Bồ-tát. Lại mỗi chúng sinh ấy có trăm nghìn ức na-do-tha a-tăng-kỳ bàn tay, mỗi tay cầm trăm nghìn ức na-do-tha a-tăng-kỳ khí giới để bức hại Bồ-tát. Như thế trải qua a-tăng-kỳ kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài), chưa từng ngừng nghỉ.
Bồ-tát chịu sự đau đớn cực lớn như thế, lông trên thân đều dựng đứng, mạng sắp đứt, vẫn nghĩ rằng: 'Nếu ta vì nỗi khổ này mà tâm dao động rối loạn, thì chính ta không điều phục được mình, không tự giữ gìn mình, không tự sáng suốt, không tự tu tập, không tự giữ được chính định, không tự vắng lặng, không tự quý tiếc mình, tự sinh ra chấp trước, thì làm sao khiến tâm người khác được trong sạch?' Lúc ấy, Bồ-tát lại nghĩ rằng: 'Ta từ vô thủy kiếp (từ thuở xa xưa không có điểm bắt đầu) đến nay, ở trong sinh tử, đã chịu đủ mọi khổ não.' Suy nghĩ như thế, vị ấy tự khuyến khích mình thêm nữa, khiến tâm trong sạch mà được vui mừng. Vị ấy khéo tự điều phục giữ gìn, tự mình có thể an trụ trong Phật pháp, và cũng khiến chúng sinh cùng được pháp này.
Lại suy nghĩ thêm: 'Thân này rỗng không vắng lặng, không có "ta" và không có "cái của ta", không có gì chân thật, bản tính là không, không có hai; dù khổ hay vui, đều không có gì cả, vì các pháp đều rỗng không. Ta phải hiểu rõ điều này, rộng nói cho người khác, khiến các chúng sinh dứt bỏ cái thấy sai lầm ấy. Vì vậy, nay ta tuy gặp khổ đau độc hại, cũng phải nhẫn chịu; vì thương nghĩ đến chúng sinh, vì làm lợi ích cho chúng sinh, vì làm cho chúng sinh an vui, vì xót thương chúng sinh, vì thu nhận chúng sinh, vì không bỏ chúng sinh, vì tự mình giác ngộ, vì khiến người khác giác ngộ, vì tâm không thoái lui, vì hướng về Phật đạo.' Đó gọi là hạnh thứ ba, hạnh Vô Vi Nghịch của Bồ-tát ma-ha-tát.
"Này Phật tử! Thế nào là hạnh Vô Khuất Nạo của Bồ-tát ma-ha-tát? Vị Bồ-tát này tu các tinh tấn (siêng năng tiến tu không ngừng nghỉ), tức là: tinh tấn bậc nhất, tinh tấn lớn, tinh tấn hơn, tinh tấn đặc biệt hơn, tinh tấn hơn hết, tinh tấn mầu nhiệm nhất, tinh tấn bậc trên, tinh tấn không gì trên, tinh tấn không gì sánh, tinh tấn khắp mọi nơi. Bản tính vị ấy không có ba độc (tham lam, giận dữ, si mê), bản tính không kiêu căng ngạo mạn, bản tính không che giấu lỗi, bản tính không keo kiệt ganh ghét, bản tính không nịnh hót dối trá, bản tính tự biết hổ thẹn; quyết không vì làm phiền não một chúng sinh nào mà tinh tấn.
Vị ấy chỉ vì dứt hết thảy phiền não mà tinh tấn, chỉ vì nhổ hết thảy gốc rễ mê lầm mà tinh tấn, chỉ vì trừ hết thảy tập khí (thói quen, dấu vết còn sót lại do phiền não lâu đời thấm vào tâm) mà tinh tấn, chỉ vì biết hết thảy cõi chúng sinh mà tinh tấn, chỉ vì biết hết thảy chúng sinh chết ở đây sinh ra ở kia mà tinh tấn, chỉ vì biết phiền não của hết thảy chúng sinh mà tinh tấn, chỉ vì biết điều ưa thích trong lòng của hết thảy chúng sinh mà tinh tấn, chỉ vì biết cảnh giới của hết thảy chúng sinh mà tinh tấn, chỉ vì biết căn cơ hơn kém của hết thảy chúng sinh mà tinh tấn, chỉ vì biết sự vận hành của tâm hết thảy chúng sinh mà tinh tấn, chỉ vì biết hết thảy pháp giới mà tinh tấn, chỉ vì biết tính căn bản của hết thảy Phật pháp mà tinh tấn, chỉ vì biết tính bình đẳng của hết thảy Phật pháp mà tinh tấn, chỉ vì biết tính bình đẳng của ba đời mà tinh tấn, chỉ vì được ánh sáng trí tuệ của hết thảy Phật pháp mà tinh tấn, chỉ vì chứng trí tuệ của hết thảy Phật pháp mà tinh tấn, chỉ vì biết thật tướng duy nhất (tướng chân thật, một và không hai) của hết thảy Phật pháp mà tinh tấn, chỉ vì biết hết thảy Phật pháp không có bờ mé mà tinh tấn, chỉ vì được trí khéo léo, rộng lớn và quyết định đối với hết thảy Phật pháp mà tinh tấn, chỉ vì được trí phân biệt, diễn nói câu chữ và ý nghĩa của hết thảy Phật pháp mà tinh tấn.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát thành tựu hạnh tinh tấn như thế rồi, giả sử có người nói: 'Ông có thể vì chúng sinh ở vô số thế giới, vì từng chúng sinh một, mà ở trong địa ngục A-tì (địa ngục Vô Gián, nặng nhất, chịu khổ không lúc nào ngừng) trải qua vô số kiếp, chịu đủ mọi khổ; khiến từng chúng sinh ấy được gặp vô số chư Phật ra đời, nhờ thấy Phật mà được đủ mọi niềm vui, cho đến vào vô dư niết-bàn, rồi ông mới thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Ông có làm được chăng?' Vị ấy đáp: 'Tôi làm được.'
Giả sử lại có người nói thế này: 'Có vô lượng a-tăng-kỳ biển lớn, ông phải dùng một đầu sợi lông nhỏ từng giọt cho đến cạn; có vô lượng a-tăng-kỳ thế giới, ông phải nghiền hết thành bụi. Những giọt nước và hạt bụi ấy, ông phải đếm từng cái một, biết hết số lượng. Vì chúng sinh, trải qua bằng ấy kiếp, trong từng niệm chịu khổ không dứt.' Bồ-tát không vì nghe lời ấy mà sinh dù một ý nghĩ hối hận, chỉ càng thêm vui mừng hớn hở, tự lấy làm may mắn sâu xa vì được lợi lớn: 'Nhờ sức của ta, khiến những chúng sinh ấy mãi mãi thoát mọi khổ đau.' Bồ-tát dùng phương tiện của hạnh mình đã làm, ở trong hết thảy thế giới, khiến hết thảy chúng sinh cho đến được vô dư niết-bàn rốt ráo. Đó gọi là hạnh thứ tư, hạnh Vô Khuất Nạo của Bồ-tát ma-ha-tát.
"Này Phật tử! Thế nào là hạnh Ly Si Loạn (lìa mê muội rối loạn) của Bồ-tát ma-ha-tát? Vị Bồ-tát này thành tựu chính niệm (sự nhớ biết đúng đắn, tâm luôn tỉnh giác rõ ràng), tâm không tán loạn, bền chắc không lay động, trong sạch bậc nhất, rộng lớn không lường, không có mê lầm. Nhờ chính niệm ấy, vị ấy khéo hiểu hết thảy ngôn ngữ của thế gian, có thể giữ được lời nói về các pháp xuất thế (vượt ra khỏi thế gian). Tức là: có thể giữ lời nói về sắc pháp (pháp thuộc vật chất) và phi sắc pháp (pháp không thuộc vật chất), có thể giữ lời nói thiết lập tự tính của sắc, cho đến có thể giữ lời nói thiết lập tự tính của thọ, tưởng, hành, thức (bốn thành phần tinh thần của con người: cảm nhận, nhận biết hình tướng, ý chí tạo tác, và sự nhận thức phân biệt; cùng với sắc là thân xác vật chất hợp thành năm uẩn), mà tâm không mê loạn.
Ở trong thế gian, chết ở đây sinh ra ở kia, tâm không mê loạn; vào thai ra thai, tâm không mê loạn; phát tâm bồ-đề, tâm không mê loạn; phụng sự thiện tri thức (bạn lành, thầy hiền dẫn dắt trên đường tu), tâm không mê loạn; siêng tu Phật pháp, tâm không mê loạn; nhận biết việc ma (những điều quấy phá, ngăn trở đường tu), tâm không mê loạn; lìa các nghiệp ma, tâm không mê loạn; trong số kiếp không thể nói hết, tu hạnh Bồ-tát, tâm không mê loạn.
Vị Bồ-tát này thành tựu vô lượng chính niệm như thế, trong vô lượng a-tăng-kỳ kiếp, ở chỗ chư Phật, Bồ-tát và thiện tri thức, nghe chính pháp. Tức là: pháp rất sâu, pháp rộng lớn, pháp trang nghiêm, pháp đủ loại trang nghiêm, pháp diễn nói đủ loại tên gọi, câu và chữ (các yếu tố cấu thành ngôn ngữ), pháp trang nghiêm của Bồ-tát, pháp cao tột về ánh sáng thần lực của Phật, pháp trong sạch về sự mong cầu chân chính và hiểu biết quyết định, pháp không vướng mắc hết thảy thế gian, pháp phân biệt hết thảy thế gian, pháp rất rộng lớn, pháp lìa màng che si mê mà soi rõ hết thảy chúng sinh, pháp chung và pháp không chung của hết thảy thế gian (pháp không chung: pháp riêng của Phật, thế gian không có), pháp cao tột về trí tuệ Bồ-tát, pháp tự tại của nhất thiết trí. Bồ-tát nghe những pháp như thế rồi, trải qua a-tăng-kỳ kiếp, không quên không mất, tâm luôn nhớ nghĩ, không gián đoạn.
Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ma-ha-tát trong vô lượng kiếp tu các hạnh, quyết không làm phiền não rối loạn một chúng sinh nào khiến họ mất chính niệm; không phá hoại chính pháp, không cắt đứt thiện căn, tâm luôn tăng trưởng trí tuệ rộng lớn.
Lại nữa, vị Bồ-tát ma-ha-tát này không bị đủ loại âm thanh làm mê hoặc rối loạn. Tức là: tiếng to lớn, tiếng thô đục, tiếng khiến người rất sợ hãi, tiếng vừa ý, tiếng không vừa ý, tiếng ồn ào quấy nhiễu nhĩ thức (sự nhận biết qua tai), tiếng làm hư hại sáu căn (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý). Vị Bồ-tát này nghe vô lượng vô số tiếng hay tiếng dở như thế, giả sử đầy khắp a-tăng-kỳ thế giới, mà chưa từng có một niệm tâm tán loạn. Tức là: chính niệm không loạn, cảnh giới không loạn, tam-muội không loạn, đi vào pháp rất sâu không loạn, tu hạnh bồ-đề không loạn, phát tâm bồ-đề không loạn, nhớ nghĩ chư Phật không loạn, quán pháp chân thật không loạn, trí giáo hóa chúng sinh không loạn, trí làm trong sạch chúng sinh không loạn, hiểu rõ quyết định nghĩa rất sâu không loạn.
Vì không làm nghiệp ác, nên không có nghiệp chướng (trở ngại do việc ác đã làm); vì không khởi phiền não, nên không có phiền não chướng (trở ngại do phiền não); vì không khinh mạn pháp, nên không có pháp chướng (trở ngại trong việc nghe hiểu pháp); vì không chê bai chính pháp, nên không có báo chướng (trở ngại do quả báo xấu).
Này Phật tử! Những âm thanh như đã nói trên, mỗi thứ đều đầy khắp a-tăng-kỳ thế giới, trong vô lượng vô số kiếp chưa từng dứt, đều có thể làm hư hại rối loạn thân tâm và hết thảy các căn của chúng sinh, mà không thể làm hư hại tâm của vị Bồ-tát này. Bồ-tát vào trong tam-muội, an trụ trong pháp của bậc thánh, suy nghĩ quán xét hết thảy âm thanh, khéo biết tướng sinh ra, tồn tại, mất đi của âm thanh, khéo biết tính sinh ra, tồn tại, mất đi của âm thanh. Nghe như thế rồi, không sinh tham, không khởi giận, không mất chính niệm, khéo nắm lấy tướng của nó mà không nhiễm đắm; biết mọi âm thanh đều không có gì cả, thật ra không thể nắm bắt được, không có người tạo ra, cũng không có điểm gốc ban đầu, ngang bằng với pháp giới, không có sai khác.
Bồ-tát như thế thành tựu các hành vi vắng lặng của thân, lời nói và ý, đi đến nhất thiết trí, mãi không thoái lui; khéo đi vào hết thảy các cửa thiền định, biết các tam-muội cùng một thể tính, hiểu rõ hết thảy các pháp không có bờ mé, được trí tuệ chân thật về hết thảy các pháp, được tam-muội rất sâu lìa âm thanh, được a-tăng-kỳ các cửa tam-muội, tăng trưởng tâm đại bi rộng lớn vô lượng. Lúc ấy, Bồ-tát trong một niệm được vô số trăm nghìn tam-muội, nghe những âm thanh như thế mà tâm không mê loạn, khiến tam-muội ấy dần dần càng thêm rộng lớn. Vị ấy nghĩ rằng: 'Ta phải khiến hết thảy chúng sinh an trụ trong chính niệm thanh tịnh cao tột, đối với nhất thiết trí được không thoái lui, rốt ráo thành tựu vô dư niết-bàn.' Đó gọi là hạnh thứ năm, hạnh Ly Si Loạn của Bồ-tát ma-ha-tát.
"Này Phật tử! Thế nào là hạnh Thiện Hiện của Bồ-tát ma-ha-tát? Vị Bồ-tát này thân nghiệp trong sạch, ngữ nghiệp trong sạch, ý nghiệp trong sạch (nghiệp: những hành động tạo tác của thân, lời nói và ý nghĩ), an trụ nơi vô sở đắc (không chấp có điều gì để đạt được), bày ra các nghiệp thân, lời nói, ý của vô sở đắc, có thể biết ba nghiệp đều không có gì cả; vì không hư dối nên không có trói buộc; mọi điều bày hiện ra đều không có tự tính, không có chỗ nương; an trụ nơi tâm đúng như thật, biết tự tính của vô lượng tâm, biết tự tính của hết thảy các pháp, không có gì để đạt được, không có hình tướng, rất sâu khó vào.
Vị ấy an trụ nơi chính vị (địa vị chân chính, tức chỗ chứng nhập chân lý), nơi chân như (bản thể chân thật, như nhiên không đổi của vạn pháp) và pháp tính, dùng phương tiện mà hiện ra sinh thân nhưng không có nghiệp báo; không sinh không diệt, an trụ nơi cõi niết-bàn, an trụ nơi tính vắng lặng; an trụ nơi cái tính không có tự tính chân thật, chỗ mà đường ngôn ngữ đã dứt (không thể dùng lời diễn tả), vượt lên các thế gian, không có chỗ nương; đi vào pháp lìa phân biệt, không trói buộc, không vướng mắc; đi vào pháp chân thật của trí tối thắng; đi vào pháp xuất thế gian mà các thế gian không thể hiểu biết được. Đây là phương tiện khéo léo của Bồ-tát, thị hiện tướng sinh ra.
Này Phật tử! Vị Bồ-tát này nghĩ rằng: 'Hết thảy chúng sinh lấy không có tự tính làm tính; hết thảy các pháp lấy vô vi (không do nhân duyên tạo tác, không sinh không diệt) làm tính; hết thảy cõi nước lấy không có hình tướng làm tướng. Hết thảy ba đời chỉ là lời nói; hết thảy lời nói, ở trong các pháp, không có chỗ nương; hết thảy các pháp, ở trong lời nói, cũng không có chỗ nương.'
Bồ-tát hiểu như thế: hết thảy các pháp đều rất sâu, hết thảy thế gian đều vắng lặng, hết thảy Phật pháp không thêm không bớt. Phật pháp không khác pháp thế gian, pháp thế gian không khác Phật pháp; Phật pháp và pháp thế gian không lẫn lộn, cũng không sai khác. Vị ấy hiểu rõ thể tính của pháp giới là bình đẳng, đi vào khắp ba đời, mãi không rời bỏ tâm đại bồ-đề, luôn không thoái lui tâm giáo hóa chúng sinh, càng tăng trưởng tâm đại từ bi, làm chỗ nương tựa cho hết thảy chúng sinh.
Lúc ấy, Bồ-tát lại nghĩ rằng: 'Nếu ta không thành thục chúng sinh (giúp căn lành của chúng sinh chín muồi), thì ai sẽ thành thục? Nếu ta không điều phục chúng sinh, thì ai sẽ điều phục? Nếu ta không giáo hóa chúng sinh, thì ai sẽ giáo hóa? Nếu ta không giác ngộ chúng sinh, thì ai sẽ giác ngộ? Nếu ta không làm trong sạch chúng sinh, thì ai sẽ làm trong sạch? Đây là điều ta nên làm, là việc ta phải làm.'
Lại nghĩ rằng: 'Nếu ta tự mình hiểu pháp rất sâu này, thì chỉ một mình ta được giải thoát nơi A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; còn các chúng sinh thì mù tối không có mắt, đi vào con đường hiểm nguy lớn, bị các phiền não trói buộc. Họ như người bệnh nặng luôn chịu đau đớn, ở trong ngục tham ái không tự ra được, không rời khỏi địa ngục, ngạ quỷ (loài quỷ đói), súc sinh (loài vật) và cõi của Diêm-la vương (vua cõi âm xét xử tội người chết), không thể diệt khổ, không bỏ nghiệp ác, luôn ở trong tối tăm si mê, không thấy sự thật, luân hồi trong sinh tử, không thể thoát ra, ở trong tám nạn (tám hoàn cảnh khó được gặp Phật, nghe pháp), bị các cấu bẩn bám vào, đủ loại phiền não che lấp tâm họ, bị tà kiến (cái thấy sai lệch) làm mê muội, không đi theo chính đạo.'
Bồ-tát quán các chúng sinh như thế, nghĩ rằng: 'Nếu những chúng sinh này chưa được thành thục, chưa được điều phục mà ta bỏ họ để chứng lấy A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, thì đó là điều không nên. Ta phải giáo hóa chúng sinh trước, trong số kiếp không thể nói, không thể nói hết, tu hạnh Bồ-tát; ai chưa thành thục thì trước hết khiến họ thành thục; ai chưa điều phục thì trước hết khiến họ điều phục.'
Khi vị Bồ-tát này an trụ trong hạnh ấy, các vị trời, ma, Phạm thiên (các vị trời ở cõi Sắc, cõi cao hơn cõi Dục), sa-môn (người xuất gia tu hành), bà-la-môn (tầng lớp tu sĩ lo việc tế lễ ở Ấn Độ xưa), cùng càn-thát-bà (loài thần âm nhạc ở cõi trời), a-tu-la (loài thần hiếu chiến, hay đánh nhau với chư thiên) và hết thảy thế gian, nếu có ai được thấy vị ấy, được cùng ở chung trong chốc lát, cung kính tôn trọng, phụng sự cúng dường, cho đến chỉ tạm nghe qua tai, để vào lòng một lần; thì những việc làm như thế đều không uổng phí, nhất định sẽ thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Đó gọi là hạnh thứ sáu, hạnh Thiện Hiện của Bồ-tát ma-ha-tát.
Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm, quyển thứ mười chín (hết).
Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm, quyển thứ hai mươi.
Tam tạng (vị pháp sư thông suốt ba kho kinh điển: kinh, luật và luận) Thật-xoa-nan-đà, người nước Vu Điền (một nước cổ ở vùng Tân Cương, Trung Quốc ngày nay), vâng chiếu vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video